---
title: "Sözleşmenin sona ermesi, sona ermenin sonuçları ve hayvan kirası — Borçlar Hukuku Özel Hükümler konu anlatımı"
course: "Borçlar Hukuku Özel Hükümler"
law: "Türk Borçlar Kanunu"
articles: "TBK m.367–378"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/sozlesmenin-sona-ermesi-sona-ermenin-sonuclari-ve-hayvan-kirasi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Sözleşmenin sona ermesi, sona ermenin sonuçları ve hayvan kirası

Borçlar Hukuku Özel Hükümler › Özel borç ilişkileri › Kira sözleşmesi › Ürün kirası — [Borçlar Hukuku Özel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler)

## Kısaca

TBK m.367, ürün kiralarında (kiraya verenin bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak üzere kiracıya devrettiği ilişkilerde) belirli süreli kira sözleşmesinin sona ermesini düzenler. TBK m.368, belirsiz süreli ürün kiralarında taraflardan birinin sözleşmeyi fesih bildirimiyle sona erdirmesine ilişkindir.

## Kapsam

Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.367–378 hükümlerini kapsar: sürenin geçmesi, fesih bildirimi, geri verme, tutanağa geçirilmiş eşya, ürün ve yetişme giderleri, saman, gübre ve benzerleri, konusu, sorumluluk, fesih.

- [TBK m.367 — Sürenin geçmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-367)
- [TBK m.368 — Fesih bildirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368)
- [TBK m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369)
- [TBK m.370](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-370)
- [TBK m.371](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-371)
- [TBK m.372 — Geri verme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-372)
- [TBK m.373 — Tutanağa geçirilmiş eşya](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-373)
- [TBK m.374 — Ürün ve yetişme giderleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-374)
- [TBK m.375 — Saman, gübre ve benzerleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-375)
- [TBK m.376 — Konusu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-376)
- [TBK m.377 — Sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-377)
- [TBK m.378 — Fesih](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-378)

## [TBK m.367 — Sürenin geçmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-367)

TBK m.367, ürün kiralarında (kiraya verenin bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak üzere kiracıya devrettiği ilişkilerde) belirli süreli kira sözleşmesinin sona ermesini düzenler. Hüküm üç fıkradan oluşur: sürenin bitimiyle kendiliğinden sona erme, tarafların örtülü olarak sözleşmeyi sürdürmesi hâlinde bir yıllık yenilenme ve yenilenen sözleşmenin fesih yoluyla sona erdirilmesi. Kurala, belirli süreli ürün kiraları tabidir. Süresiz ürün kiraları, sözleşmenin feshi ve fesih bildirimine ilişkin ayrıntılar bu maddede düzenlenmez. Sürenin nasıl belirleneceği ve süre hesabı (m.81 ve devamı ile TBK m.81-86 bölümü) bu maddenin konusu değildir. Kiralananın sürenin bitiminde iadesine ilişkin yükümlülükler ile kiracının kiralananı kullanma borcu da bu maddede yer almaz. Ürün kirasında fesih bildirim süreleri ve olağanüstü fesih hâlleri de ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Sürenin geçmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ürün kirası**: Kiraya verenin bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak üzere kiracıya bu malı veya hakkı bir bedel karşılığında devrettiği kira türüdür. Ürün kirası ilişkisinde kiralanan, verimlerinden yararlanılan bir varlıktır.
- **Belirli süreli kira sözleşmesi**: Sona erme zamanı açık veya örtülü biçimde süreyle belirlenmiş kira sözleşmesidir. Bu sözleşme süre dolunca fesih bildirimine gerek kalmadan kendiliğinden sona erer.
- **Örtülü uzatma**: Süre bittikten sonra kiracının kiralananı kullanmaya devam etmesi ve kiraya verenin buna göz yummasıyla oluşan, yazılı bir yenileme anlaşmasına dayanmayan sözleşmenin sürdürülmesidir. Tarafların aksini kararlaştırmamış olmaları gerekir.
- **Kira yılı**: Yenilenen kira sözleşmesinde her biri bir yıllık dönemlerdir. Yenilenmiş sözleşme her kira yılının sonunda feshedilebilir; fesih hakkı kira yılı sonlarına bağlıdır.
- **Yasal bildirim süresi**: Yenilenen sözleşmenin, kira yılı sonunda feshi için kanunda öngörülen fesih bildirim süresidir. Fesih bu süreye uyulmadan yapılırsa geçerli olmaz; süre, sözleşmenin ürün kirasına ilişkin fesih düzenlemesinden belirlenir.

### Sürenin geçmesi: hangi şartlar aranır?

- Kiralanan bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanmaya ilişkin, bir bedel karşılığında kurulmuş bir ürün kirası sözleşmesi bulunmalıdır.
- Sözleşmede kira süresi açık veya örtülü biçimde belirlenmiş olmalıdır; süresiz kiralar bu hükme girmez.
- Süre dolduğunda sözleşmenin sona ermesi için ayrıca fesih beyanı aranmaz; sona erme süre dolumuyla kendiliğinden gerçekleşir.
- Sürenin bitiminden sonra taraflar açık bir yenileme anlaşması yapmamış olmalı, kiracı kiralananı kullanmaya devam etmeli ve kiraya veren buna göz yummalıdır.
- Taraflar sözleşmede örtülü uzatmayı dışlamış olmamalıdır; aksi kararlaştırılmış ise yenileme doğmaz.
- Örtülü uzatma hâlinde sözleşme aynı koşullarla bir yıl için yenilenmiş sayılır.
- Yenilenen sözleşmenin sona erdirilmesi için fesih, kira yılının sonu için ve yasal bildirim süresine uyularak yapılmalıdır.

### Sürenin geçmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Belirli süreli ürün kirası sözleşmesi, sürenin bitiminde fesih bildirimi gerekmeksizin kendiliğinden sona erer.
- Taraflar süre bitiminde örtülü olarak sözleşmeyi sürdürürse ve aksi kararlaştırılmamışsa, sözleşme birer yıl için yenilenmiş sayılır.
- Yenilenmiş sözleşme, yasal bildirim süresine uyularak her kira yılının sonu için feshedilebilir.
- Taraflar sözleşmede aksini kararlaştırmış ise örtülü yenileme doğmaz ve sözleşme süre sonunda sona erer.
- Taraflar sürenin bitiminden önce yeni bir sözleşme yapmışsa, bu durum açık uzatma sayılır ve örtülü yenileme hükümleri uygulanmaz.
- Yenilenmiş sözleşme yasal bildirim süresine uyulmadan feshedilirse fesih geçerli olmaz ve ilişki devam eder.

### Açık uzatma ile örtülü uzatma arasındaki fark nedir?

- Açık uzatmada taraflar süre bitmeden veya bittikten sonra yeni bir anlaşma yaparak sözleşmeyi uzatır. Yazılı veya sözlü açık irade ile yenileme yapılır.
- Örtülü uzatmada yeni bir anlaşma yoktur; kiracının kullanımı sürer ve kiraya verenin buna göz yumması ile sözleşme sürer.

Sonuç: Örtülü uzatma hâlinde m.367/II uyarınca bir yıllık yenilenme doğar; açık uzatmada ise yenileme taraflarca kararlaştırılan süre ve koşullara göre gerçekleşir.

### Aksi kararlaştırılmamış ile aksi kararlaştırılmış örtülü uzatma arasındaki fark nedir?

- Taraflar sözleşmede örtülü uzamayı kabul etmiş veya düzenlemişse, aksi kararlaştırılmamış sayılmaz.
- Taraflar örtülü uzatmayı sözleşmede dışlamışsa kanundaki bir yıllık yenileme uygulanmaz.

Sonuç: Dışlama varsa sözleşme süre dolunca kendiliğinden sona erer ve yenilenmiş sayılmaz.

### Belirli süreli ürün kirası ile belirli süresiz ürün kirası arasındaki fark nedir?

- Belirli süreli ürün kirasında sürenin bitimiyle sözleşme kendiliğinden sona erer.
- Süresi belirlenmemiş ürün kirası ise süre bitimine bağlı değildir ve fesih yoluyla sona erdirilir.

Sonuç: Yalnız belirli süreli ilişkide m.367 uygulanır; süresiz ilişki bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Sürenin geçmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Belirli süreli ürün kirasında sürenin dolmasının ayrıca fesih bildirimi gerektirdiğini sanmak; sözleşme kendiliğinden sona erer.
- Süre bittikten sonra kullanımın sürmesini her zaman örtülü uzatma saymak; taraflar aksini kararlaştırmış veya açık yeni anlaşma yapmış olabilir, bu durumda hüküm farklı işler.
- Örtülü uzatmayı bir defa ile sınırlı saymak; yenileme birden çok kez tekrarlanabilir.
- Yenilenmiş sözleşmeyi kira yılı sonu dışında veya bildirim süresine uymadan feshetmek; fesih geçerli olmaz.
- Ürün kirası ile hasılat kirasını aynı hükümlere tabi saymak; hasılat kirası ayrı düzenlemeye tabidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ürün kirası sözleşmesinde sürenin dolmasının, fesih bildirimi aranmadan sözleşmeyi sona erdirdiği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2025/366 E., 2025/4228 K., 22.09.2025; 3. Hukuk Dairesi, 2017/5749 E., 2017/15459 K., 08.11.2017)
- Belirli süreli ürün kirası ilişkisinde kiracının kullanımının sürmesi ve kiraya verenin buna göz yumması, yenileme için yeterli sayılmaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2017/7886 E., 2019/5593 K., 20.06.2019)
- Otel, restoran veya tarımsal toprağın işletilmesi gibi ürün kirası ilişkilerinde örtülü uzatmanın yaygın biçimde görüldüğü kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2017/7886 E., 2019/5593 K., 20.06.2019)
- Örtülü uzatma sonucu doğan bir yıllık yenileme bir defa ile sınırlı değildir; birden çok kez tekrarlanabilir. (3. Hukuk Dairesi, 2017/7886 E., 2019/5593 K., 20.06.2019)
- Ürün kirasının hasılat kirası ile karıştırılmaması gerektiği, hasılat kirasının m.357-376 arasında düzenlendiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016; 10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015)

### Nasıl ispat edilir?

- Belirli süreli sözleşmenin sona erdiğini ileri süren taraf, sözleşmede süre belirlendiğini yazılı sözleşme ile ispatlar.
- Örtülü uzatmayı ileri süren taraf, sürenin bitiminden sonra kiracının kullanımının sürdüğünü ve kiraya verenin buna göz yumduğunu tanık, kira bedeli ödemesi veya diğer fiili davranışlarla ispatlar.
- Açık yenileme veya sözleşmede aksi kararlaştırıldığı savunmasını yapan taraf, bu iddiayı yazılı belge ile ispatlamalıdır.
- Yenilenmiş sözleşmenin feshini ileri süren taraf, fesih bildiriminin yasal bildirim süresine uygun ve kira yılı sonuna ilişkin olduğunu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.327](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-327): Kira sözleşmesinin açık veya örtülü süreye bağlanmasında ve sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona ermesinde genel kuraldır; ürün kirası için m.367 bu genel kuralı özelleştirir.
- [6098 sayılı Kanun m.328](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-328): Süresiz kira ilişkilerinde feshi ihbar ile sona erme düzenlendiği için, m.367 kapsamı dışında kalan süresiz ürün kiralarına uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.357-376](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-357): Ürün kirasına ilişkin özel hükümler bu aralıktadır; m.367'nin uygulandığı kira türü bu bölümde tanımlanmıştır.
- [6098 sayılı Kanun m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369): Ürün kirasında fesih bildirimi süreleri ve olağan fesih ile ilgili düzenlemeleri içerir; m.367/III'teki yenilenmiş sözleşmenin feshi bu süreye uyularak yapılır.
- [6098 sayılı Kanun m.331](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-331): Haklı sebeple, olağanüstü fesih hâllerini düzenler; m.367'nin süreli sona erme sonucu ile bağımsızdır.

## [TBK m.368 — Fesih bildirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368)

TBK m.368, belirsiz süreli ürün kiralarında taraflardan birinin sözleşmeyi fesih bildirimiyle sona erdirmesine ilişkindir. Düzenlediği konular, fesih bildirim süresinin alt sınırı (altı ay), sözleşme veya yerel âdetle belirlenmiş fesih sürelerinin önceliği, tarımsal taşınmazlarda bahar veya güz fesih dönemleri ile diğer ürün kiralarında herhangi bir zamanda fesih imkânıdır. Kural, belirsiz süreli ürün kiralarında her iki tarafa birlikte uygulanır. Madde, belirli süreli ürün kiralarını düzenlemez (belirli süreli sözleşmenin sona ermesi genel hükümlere tabidir). Taşınır ve taşınmaz kiralarında fesih dönemlerini ve bildirim sürelerini düzenleyen hüküm, kiraya ilişkin özel bölümde yer alan ilgili maddelerdir (m.331 ve devamı). Olağanüstü (önemli sebeple) fesih, m.369 kapsamındadır ve bu maddeden ayrı bir rejime tabidir. Fesih hakkının kullanılmasında ortaya çıkan ihtarname, ödeme ve tahliye davası gibi usul yönleri de bu maddenin kapsamında değildir.

### Fesih bildirimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Belirsiz süreli ürün kirası**: Kira süresinin tarafların anlaşmasıyla kesin olarak belirlenmediği, ürün elde etmeye yarayan kira sözleşmesidir. Sözleşmenin süresiz olması, tarafların fesih bildirimiyle sona erdirme hakkının varlığını doğurur.
- **Fesih bildirim süresi**: Fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasından sözleşmenin sona ereceği ana kadar geçen süredir. Madde metninde alt sınır altı aydır ve sözleşme ya da yerel âdetle farklı biçimde belirlenebilir.
- **Yerel âdet**: Belirli bir yer ve ticari çevrede uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve tarafların bildiği uygulamadır. Sözleşmede fesih süresi yoksa önce yerel âdete bakılır, bu da yoksa altı aylık süre ve fesih dönemleri uygulanır.
- **Bahar veya güz mevsimi**: Tarımsal taşınmazlara ilişkin ürün kiralarında fesih bildiriminin yapılabileceği iki dönemdir. Bu dönemler yerel âdetle uygulanır ve aksine anlaşma yoksa geçerlidir.
- **Bozucu yenilik doğuran hak**: Fesih hakkının niteliğidir. Fesih, karşı tarafın hakimiyet alanına ulaşan tek taraflı irade beyanıyla kullanılır ve sözleşme fesih süresinin dolmasıyla sona erer.

### Fesih bildirimi: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin belirsiz süreli bir ürün kirası olması gerekir.
- Sözleşmede veya yerel âdette belirlenmiş bir fesih bildirim süresi yoksa, fesih bildiriminde en az altı aylık bir bildirim süresine uyulmalıdır.
- Tarımsal taşınmaza ilişkin ürün kiralarında, aksine anlaşma yoksa, fesih bildirimi yerel âdetçe uygulanan bahar veya güz mevsimi için yapılmalıdır.
- Diğer ürün kiralarında aksine anlaşma yoksa fesih bildirimi herhangi bir zaman yapılabilir.
- Fesih beyanı karşı tarafın hakimiyet alanına ulaşmış olmalıdır.

### Fesih bildirimi: hangi sonuçları doğurur?

- Altı aylık bildirim süresine uyularak yapılan fesih, sözleşmeyi fesih döneminin sonunda sona erdirir.
- Sözleşme veya yerel âdet daha uzun veya farklı bir fesih süresi belirlemişse, o süre uygulanır.
- Tarımsal taşınmaz ürün kiralarında aksine anlaşma yoksa fesih bildirimi bahar veya güz mevsiminde yapılabilir; diğer ürün kiralarında herhangi bir zamanda yapılabilir.
- Fesih bildirimi, bildirim süresi uyulmadan yapılmışsa sözleşme o bildirimle sona ermez; geçerli bir fesih doğmaz.
- Fesih bildirimi geçmişe değil geleceğe etkilidir.

### Tarımsal taşınmaz ürün kirası ile diğer ürün kirası arasındaki fark nedir?

- Tarımsal taşınmaza ilişkin ürün kiralarında fesih bildirimi, yerel âdetçe uygulanan bahar veya güz mevsimi için yapılabilir.
- Diğer ürün kiralarında fesih bildirimi için mevsim bağlılığı aranmaz, herhangi bir zaman yapılabilir.

Sonuç: Tarımsal taşınmazda fesih dönemi takvimi belirleyicidir; diğer ürün kiralarında zamanlama serbesttir. Aksine anlaşma her iki halde de uygulanır.

### Sözleşmesel veya âdi fesih süresi ile yasal altı aylık süre arasındaki fark nedir?

- Sözleşmede veya yerel âdette fesih bildirim süresi belirlenmişse o süre uygulanır.
- Böyle bir süre yoksa en az altı aylık yasal bildirim süresi uygulanır.

Sonuç: Taraflar altı aydan uzun ya da kısa süre kararlaştırabilir; yasal süre tamamlayıcı niteliktedir.

### Fesih bildirimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Altı aylık yasal süreyi emredici kabul edip sözleşmeyle kısaltılamaz sanmak; oysa madde düzenleyici niteliktedir ve taraflar süreyi uzatıp kısaltabilir.
- Tarımsal ürün kirasındaki bahar ve güz dönemi kuralını diğer ürün kiralarına da uygulamak.
- Yerel âdetin varlığını resmi bir belge ile aramak yerine sadece tarafların beyanına dayanmak.
- Fesih bildirimini hemen sözleşmenin sona erdiği tarih gibi değerlendirmek; fesih, bildirim süresinin dolmasıyla sona erer.
- Olağanüstü (önemli sebeple) feshi, m.368'deki olağan fesih süresine tabi tutmak; önemli sebep halinde ayrı rejim geçerlidir (m.369).

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Altı aylık süre verilmeden yapılan fesih ihtarının, fesih hakkının usulüne uygun kullanılmadığı ve kira sözleşmesinin bu nedenle sona ermediği yönünde değerlendirildiği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/5065 E., 2024/3578 K., 06.11.2024)
- Bozucu yenilik doğuran hak olarak fesih hakkının, makul süre ve sözleşmenin niteliği gözetilerek kullanılması gerektiği yönünde uygulama bulunmaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2024/2911 E., 2024/4205 K., 10.12.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Fesih hakkına dayanan taraf, fesih beyanını yaptığını ve bildirimin karşı tarafa ulaştığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Fesih bildiriminin şekil şartına tabi olmaması nedeniyle yazılı belge zorunlu değildir; ancak ispat için ihtarname gibi yazılı bildirim tavsiye edilir.
- Fesih süresinin altı ay veya sözleşmedeki süreye uygun olduğunu, yerel âdetin varlığı ve içeriğini ileri süren taraf ispatlamalıdır.
- Karşı taraf, bildirimin süresinde yapılmadığını veya sözleşmenin bu süreden önce sona erdiğini savunuyorsa bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369): Önemli sebeple olağanüstü fesihte yasal bildirim süresine uyularak sözleşme her zaman feshedilebilir. Bu madde, m.368'deki olağan fesih rejiminden ayrı bir fesih yolu getirir.

## [TBK m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369)

Bu madde, kira ilişkisinde taraflardan birinin, kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hâle getiren önemli sebeplerin varlığı halinde sözleşmeyi olağanüstü olarak feshedebilmesini ve hâkimin bu feshin parasal sonuçlarını karara bağlamasını düzenler. Kiraya veren ile kiracı, belirli süreli ya da belirsiz süreli kira sözleşmelerinde bu hakka sahiptir. Madde, fesih bildirim süresinin sözleşmeye ve kanuna göre ayrıca işletilmesini öngörür, ancak fesih bildiriminin hangi süreye bağlanacağını kendisi belirlemez; kiracının iflası nedeniyle kendiliğinden sona ermeyi düzenlemez (m.370). Kiralananın devredilmesi ve kiralayanın ölümü gibi özel fesih hallerini ve kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle fesih sonuçlarını da kapsamaz.

### m.369: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Olağanüstü fesih**: Kira ilişkisinin devamının fesheden taraf için çekilmez hâle gelmesi üzerine, sözleşmenin vaktinden önce sona erdirilmesi yoludur. Normal fesih süresine bağlı olmakla birlikte her zaman kullanılabilir.
- **Önemli sebep**: Kira ilişkisinin devamını fesheden taraf için çekilmez kılan olgudur. Somut olayın durumuna ve koşullarına göre hâkim tarafından belirlenir.
- **Yasal fesih bildirim süresi**: Olağanüstü feshin kullanılırken de uyulması gereken, kanunda öngörülen bildirim süresidir. Ürün kirasında altı ay olarak uygulanır.
- **Parasal sonuçlar**: Olağanüstü feshin mali yansımaları; kira bedelinin ne zamana kadar ödeneceği ve karşı tarafın uğrayabileceği zararın giderilmesine ilişkin sonuçlardır. Hâkim, bunları durum ve koşullara göre karara bağlar.

### m.369: hangi şartlar aranır?

- Kira sözleşmesinin taraflarından birinin, kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hâle getiren önemli bir sebebin bulunması gerekir.
- Önemli sebebin varlığı, fesheden tarafın sözleşmeyi sürdürmesinin kendisinden makul biçimde beklenemeyeceği ölçüde ağır olmalıdır; bu değerlendirme hâkime aittir.
- Fesih, yasal fesih bildirim süresine uyularak yapılmalıdır; olağanüstü feshe özgü bir süre bulunmadığından kanunda öngörülen bildirim süresi uygulanmalıdır.
- Fesih, sözleşmenin her zaman yapılabilmesi için belirli bir süreye bağlanmamıştır; ancak fesih bildirimi karşı tarafa ulaşmalıdır.
- Hâkimin parasal sonuçları karara bağlaması için, olağanüstü fesih bildiriminin yapılmış olması gerekir.

### m.369: hangi sonuçları doğurur?

- Önemli sebep bulunduğunda sözleşme, yasal fesih bildirim süresine uyularak sona erdirilir.
- Fesih bildirim süresine uyulmadan yapılan fesih, sözleşmenin sona ermesini gecikmeli olarak doğurur ya da tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Hâkim, olağanüstü fesih bildiriminin parasal sonuçlarını durum ve koşulları göz önünde tutarak karara bağlar.
- Önemli sebep yoksa olağanüstü fesih hakkı doğmaz ve fesih, sözleşmenin olağan kurallarına tabi kalır.
- Olağanüstü fesihte tarafın uğradığı zarar ya da kira bedelinin ödenmesi gibi parasal sonuçlar hâkim tarafından belirlenir.
- Madde, emredici niteliktedir; sözleşmede bu hakkı kaldıran ya da kısıtlayan kayıtlar geçersizdir, ancak fesih süresinin sözleşmeyle düzenlenmesi mümkündür (bu durumda kanuni süre esas alınır).

### Olağanüstü fesih ile olağan fesih arasındaki fark nedir?

- Olağanüstü fesihte fesih, önemli sebebe dayanır ve sözleşmenin sürdürülmesi çekilmez hâle gelmiştir.
- Olağan fesihte bir sebep aranmaz; sözleşme, sözleşmede ya da kanunda öngörülen dönemlere göre sona erdirilir.

Sonuç: Olağanüstü fesihte dönemlere bağlılık aranmaz; önemli sebep varsa fesih her zaman yapılabilir.

### Önemli sebep varlığı ile önemli sebep yokluğu arasındaki fark nedir?

- Önemli sebep bulunduğunda taraf sözleşmeyi her zaman feshedebilir.
- Önemli sebep bulunmadığında taraf, sözleşmenin olağan fesih hükümlerine göre hareket etmek zorundadır.

Sonuç: Sebep yoksa olağanüstü fesih yapılamaz; fesih sebepsiz yapılmış olur ve sözleşme ihlali doğurabilir.

### Kiraya veren ile kiracı (fesheden taraf) arasındaki fark nedir?

- Kiraya veren, kiralananın kullanım amacını engelleyen ağır durumlarda fesih hakkını kullanabilir.
- Kiracı, kiralananın kullanımının kendisi için çekilmez hâle gelmesi halinde fesih hakkını kullanabilir.

Sonuç: Hak her iki tarafa tanınmıştır; önemli sebebin varlığı her iki taraf için ayrı ayrı değerlendirilir.

### Olağanüstü fesih ile kiracının iflası arasındaki fark nedir?

- Olağanüstü fesih, taraflardan birinin fesih iradesine dayanır ve hâkimin takdirine tabi parasal sonuçlar doğurur.
- Kiracının iflasında sözleşme, iflasın açıldığı anda kanun gereği kendiliğinden sona erer (m.370).

Sonuç: İflas hâlinde bildirime gerek yoktur; olağanüstü fesihte ise fesih bildirimi yapılmalı ve parasal sonuçlar karara bağlanmalıdır.

### m.369: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Olağanüstü feshi, fesih bildirim süresine hiç uyulmayan bir fesih gibi değerlendirmek; madde gereği süreye uyulması gerekir.
- Kiracının iflasını olağanüstü fesih sebebi gibi ele alıp bildirim yapmak; iflas hâlinde sözleşme kendiliğinden sona erer (m.370).
- Önemli sebebin varlığını yalnızca tarafın subjektif kanaatine dayandırmak; değerlendirme objektif ve somut olaya göre yapılmalıdır.
- Hâkimin parasal sonuçlara ilişkin takdirini hesaplamaya indirgemek; madde, durum ve koşulların bütününe bakılmasını öngörür.
- Olağanüstü feshi, olağan fesih süresinin aynısı gibi uygulamak; önemli sebep varlığında dönem bağlılığı aranmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Önemli sebebin varlığının hâkim tarafından somut olaya göre değerlendirildiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9396 E., 2024/7423 K., 15.10.2024)
- Olağanüstü feshin parasal sonuçlarının hâkim tarafından takdir edilerek belirlendiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9396 E., 2024/7423 K., 15.10.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Olağanüstü feshi ileri süren taraf, önemli sebebin varlığını ve sözleşmenin sürdürülmesinin kendisi için çekilmez olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Fesih bildiriminin karşı tarafa yapıldığı, yazılı bildirimle ya da tebligatla ispatlanır.
- Karşı taraf, önemli sebebin bulunmadığını veya sebebin kendi kusurundan doğduğunu ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmayı da ispatlamakla yükümlüdür.
- Parasal sonuçların belirlenmesinde kira bedelinin ödenmiş olması ve tarafların zararları bilirkişi ya da belgelerle ortaya konur.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.370](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-370): Kiracının iflası halinde sözleşmenin kendiliğinden sona ermesini düzenler; olağanüstü fesihten ayrı bir sona erme hâlidir.
- [6098 sayılı Kanun m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-114): Hâkimin, önemli sebebin varlığını ve sözleşmenin sürdürülmesinin çekilmezliğini değerlendirirken yararlanabileceği genel hükümdür.
- [6098 sayılı Kanun m.52](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-52): Hâkimin hakkaniyete uygun karar verebilmesi için başvurabileceği genel hükümdür.

## [TBK m.370](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-370)

Madde, kiracının iflası hâlinde kira sözleşmesinin akıbetini düzenler: iflasın açılmasıyla sözleşmenin kendiliğinden sona ermesi ve kiraya verenin belirli koşullarda kira yılının sonuna kadar sözleşmeyi sürdürme yükümlülüğü. Madde, kiracının ölümü halini de başlık düzeyinde andığı hâlde, bu hal için ayrı bir hüküm koymaz; ölüm hâlinin kira sözleşmesine etkisi ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Madde yalnız kiracının iflasını konu alır; kiraya verenin iflası bu maddenin kapsamında değildir. Kira ilişkisinin genel sona erme hâlleri ve tahliye sebepleri ile kiracının ölümü bu maddede düzenlenmez (m.350-356 ve m.356 ilgili hükümler). Kiracının iflasında alacaklılar arasındaki paylaşım ve iflas masasının yürütülmesi iflas hukukunun konusudur ve bu maddede yer almaz. Hasılat kirası ve kullanma amacı güden sözleşmelerdeki özel hükümler de bu maddenin kapsamına girmez.

### m.370: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İflas**: Borçlunun borçlarını ödeyemez duruma gelmesi üzerine icra iflas mahkemesinin iflasa karar vermesi ve iflas idaresinin malvarlığı üzerinde yetki kazanmasıdır. Maddedeki sona erme, iflasın kararla açılması anına bağlanmıştır.
- **İşlemekte olan kira**: İflas anında devam eden ve kiraya verenin sürdürme yükümlüğünün konusunu oluşturan, henüz dönemi dolmamış kira borcudur. Kiracının iflasından önce doğmuş ve ödenmemiş geçmiş dönem kira alacakları bu kavram içinde değerlendirilmez; bunlar iflas masasına ilişkin alacak niteliğindedir.
- **Tutanağa geçirilen eşya**: Kira ilişkisi kurulurken kiralanan taşınmaza yerleştirilen ve kira sözleşmesine bağlı tutanakla kayda alınan eşyadır. Bu eşya, kiraya verenin güvence olarak yararlanabileceği malvarlığı kalemidir.
- **Yeterli güvence**: Kiraya verenin, işlemekte olan kira bedeli ile tutanağa geçirilen eşya için sürdürme yükümü doğduğunda talep edebileceği, iflas idaresi tarafından verilen ve kira alacağını karşılayacak nitelikteki teminattır. Güvencenin biçimi ve miktarı madde metninde ayrıntılandırılmamıştır.
- **Kira yılı**: Kira sözleşmesinde kararlaştırılan veya yasal olarak kabul edilen ödeme dönemine göre belirlenen yıllık süredir. Kiraya verenin sürdürme yükümlülüğü bu dönemin sonuna kadar sınırlıdır.

### m.370: hangi şartlar aranır?

- Kiracının iflasının açılmış olması gerekir; sözleşmenin sona ermesi iflasın açıldığı ana bağlıdır.
- Kiraya veren sözleşmenin sürdürülmesini isteyebilmek için işlemekte olan kira ile tutanağa geçirilen eşya için iflas idaresinden yeterli güvence almış olmalıdır.
- Güvence verilmemişse sözleşme iflas anında kendiliğinden sona erer ve kiraya verenin sürdürme yükümlülüğü doğmaz.
- Güvence verildiğinde kiraya veren sözleşmeyi kira yılının sonuna kadar sürdürmekle yükümlüdür; bu süre aşılamaz.
- Kiraya verenin sürdürme yükümü, iflas idaresinin güvence vermesine bağlıdır; kiraya veren bu yükümlülüğü güvence yokken öne süremez.

### m.370: hangi sonuçları doğurur?

- Kiracının iflasının açılmasıyla sözleşme kendiliğinden sona erer; ayrıca fesih bildirimi gerekmez.
- Yeterli güvence verilmediğinde kiraya veren sözleşmeyi sürdürmekle yükümlü değildir ve sözleşme iflas anından itibaren sona ermiş sayılır.
- Yeterli güvence verildiğinde kiraya veren sözleşmeyi kira yılının sonuna kadar sürdürmekle yükümlü olur.
- Kira yılı bitiminde sözleşme kendiliğinden sona erer; kiraya verenin sürdürme yükümü de sona erer.
- Kiraya veren, güvence verilmişse kira yılı içinde kendi iradesiyle sözleşmeyi bu madde dayanağıyla feshedemez; yükümlülük sürer.
- Madde emredici niteliktedir; taraflar sözleşmeyle iflas hâlinde sona erme kuralını değiştiremez.

### Kendiliğinden sona erme ile kira yılı sonuna kadar sürdürme arasındaki fark nedir?

- Güvence verilmediğinde sözleşme iflasın açıldığı anda kendiliğinden sona erer.
- Yeterli güvence verildiğinde kiraya veren sözleşmeyi kira yılının sonuna kadar sürdürmekle yükümlü olur.

Sonuç: Güvence bulunup bulunmamasına göre sözleşmenin devamı ya da sona ermesi belirlenir.

### İşlemekte olan kira ile geçmiş dönem kira alacağı arasındaki fark nedir?

- İşlemekte olan kira, sürdürme yükümünün ve güvencenin konusudur.
- İflastan önce doğmuş ve ödenmemiş kira alacakları, sürdürme yükümünün konusu değildir.

Sonuç: Geçmiş dönem alacakları iflas masasına kaydedilir; güvence bu alacakları değil işlemekte olan kirayı karşılar.

### Kiracının iflası ile kiraya verenin iflası arasındaki fark nedir?

- Bu madde yalnız kiracının iflasında uygulanır.
- Kiraya verenin iflasında bu madde uygulanmaz.

Sonuç: Kiraya verenin iflasında sözleşmenin akıbeti bu maddeye göre değil, iflas hukukunun genel hükümlerine göre belirlenir.

### m.370: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde başlığındaki kiracının ölümü ifadesini bu maddenin hükmü saymak; bu madde ölüm hâlini düzenlemez, ayrı maddelere bakmak gerekir.
- Güvence verilmemişken kiraya verenin sözleşmeyi sürdürmek zorunda olduğunu sanmak; yükümlülük yalnız yeterli güvence verildiğinde doğar.
- Yeterli güvenceyi yalnız kira bedeliyle sınırlı görmek; tutanağa geçirilen eşya da güvence kapsamındadır.
- Sürdürme süresini kira yılı ile sınırlı değil, sözleşme süresi boyunca saymak; yükümlülük kira yılının sonuyla biter.
- Geçmiş dönem kira alacaklarını da güvence kapsamında saymak; güvence işlemekte olan kiraya yöneliktir.
- Kiraya verenin iflasında bu maddeyi uygulamak; madde yalnız kiracının iflasına ilişkindir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hasılat kirasına ilişkin kararlarda 6098 sayılı Kanun'un 357-376 maddelerinin kapsamı açıklanmakta, bu madde ise iflas düzenlemesi olarak anılmaktadır. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016; 10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015; 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014)
- Kararlarda 370. madde, kiracının iflası hâlinde sözleşmenin iflasın açıldığı anda kendiliğinden sona erdiği biçiminde benzer ifadelerle anılmaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2016/12791 E., 2018/4197 K., 31.05.2018; 11. Hukuk Dairesi, 2016/12785 E., 2018/2216 K., 22.03.2018)

### Nasıl ispat edilir?

- Kiraya verenin sürdürme yükümünü ileri süren taraf, iflas idaresinden alınan yeterli güvenceyi belgeyle ispatlamalıdır.
- Kiracının iflasının açıldığı tarih, iflas kararı ile ispatlanır; sona erme anı bu tarihe bağlıdır.
- Kiraya verenin, sözleşmenin iflasla sona erdiği iddiası, iflas kararının ve güvence yazışmalarının ortaya konmasıyla değerlendirilir.
- Tutanağa geçirilen eşya, kira sözleşmesine bağlı tutanakla ispatlanır; tutanak yoksa güvence kapsamının belirlenmesi zorlaşır.
- Güvence yeterliliği ihtilaf konusu olursa, yeterlilik kira bedeli ve tutanaklı eşya değeri karşılaştırılarak belirlenir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.350](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-350): Kiraya verenin kira sözleşmesinin ölümle ya da başka sebeplerle sona erdiği haller hakkında genel düzenleme niteliğindedir; bu madde iflas hâlini özel olarak düzenler.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.356](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-356): Kiracının ölümü hâlinde mirasçılar ve birlikte oturanlar bakımından tahliye davası kısıtlamasını düzenler; madde başlığında anılan ölüm hâlinin kendi hükmüdür.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.357](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-357): Hasılat kirası sözleşmelerini düzenler; bu madde kira sözleşmesi çerçevesinde değil, hasılat kirasında ayrı hükümler getirir.

## [TBK m.371](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-371)

Kiracının ölümü hâlinde kira sözleşmesinin feshine ilişkin istisnai hakkı düzenler: kiracının mirasçılarına ve kiraya verene tanınan fesih hakkını, bu fesih için aranan koşulu (altı aylık yasal fesih bildirim süresine uyulması) kapsar. Kural, kiracının ölümüyle sona eren ya da devam eden kira ilişkisi bakımından, kiraya veren ile kiracı mirasçıları arasındaki ilişkide uygulanır. Kiralananın kullanımına ilişkin genel kira hükümlerini, kira süresinin sona ermesini, kira bedelinin ödenmesini ve kira sözleşmesinin genel fesih sebeplerini düzenlemez (m.347, m.350, m.352 ve m.331 gibi genel kira hükümleri ilgili maddelerde yer alır). Kiralananın devrini ve alt kiraya verilmesini düzenlemez (m.322 ve m.324 bu konularda belirleyicidir). Mirasçıların kiracı sıfatıyla mirası reddetmesi ya da mirasın tasfiyesi gibi miras hukuku konularını düzenlemez.

### m.371: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kiracının ölümü**: Kira ilişkisinin kiracı tarafında kişisel olarak kurulmuş olması hâlinde, kiracının ölmesiyle kira sözleşmesinin tarafı değişen bir olaydır. Ölüm olayı tek başına sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez; bu madde ile mirasçılara ve kiraya verene bir fesih imkânı tanınır.
- **Yasal fesih bildirim süresi**: Kanunun belirlediği, fesih bildiriminin yapılması ile sözleşmenin sona ermesi arasında geçmesi gereken süredir. Bu maddede bu süre altı aydır ve fesih hakkının kullanılabilmesinin koşuludur.
- **Mirasçılar**: Kiracının ölümü ile miras yoluyla kira ilişkisine giren kişilerdir. Kiracının hakları ve borçları bu kişilere geçer; fesih hakkını mirasçılar da kullanabilir.

### m.371: hangi şartlar aranır?

- Kiracının ölmüş olması ve kira sözleşmesinin bu ölümle sona ermemiş bulunması gerekir.
- Fesih hakkını kiracının mirasçıları veya kiraya veren kullanmalıdır.
- Fesih, altı aylık yasal fesih bildirim süresine uyularak yapılmalıdır; bildirim süresi kanunda öngörülen altı ayı aşmamalıdır.
- Fesih bildirimi karşı tarafa yapılmalıdır.

### m.371: hangi sonuçları doğurur?

- Mirasçılar ya da kiraya veren, altı aylık yasal fesih bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.
- Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesih, bu maddenin sağladığı imkândan yararlanamaz; fesih bildirimi süreye uyulmadan sonuç doğurmaz.
- Kiracının ölümü tek başına kira sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez; sözleşme fesih bildirimine kadar devam eder.
- Fesih hakkı kiracının mirasçılarına ve kiraya verene birlikte tanınmıştır; birinin kullanması diğerinin hakkını ortadan kaldırmaz.

### Mirasçılar ile kiraya veren arasındaki fark nedir?

- Kiracının mirasçıları, kiracının ölümüyle kira ilişkisine giren ve fesih hakkını doğrudan miras sıfatıyla kullanabilen kişilerdir.
- Kiraya veren, kiralananın malikidir ve mirasçılar kiracının yerine geçtiği için karşı taraf olarak bu fesih hakkına sahiptir.

Sonuç: Her iki taraf da bu maddeye dayanarak sözleşmeyi feshedebilir; hakkın kullanımında süre ve bildirim koşulu ortaktır.

### Kiracının ölümüyle fesih ile genel fesih süreleri arasındaki fark nedir?

- Bu madde, kiracının ölümü olayına bağlı özel bir fesih imkânı tanır.
- Genel kira hükümleri ise kira süresine, kira ilişkisinin türüne ve fesih sebebine göre başka fesih imkânları öngörür.

Sonuç: Ölüm nedeniyle fesih yapılırken bu maddede öngörülen altı aylık bildirim süresi uygulanır; genel fesih hükümlerinin süreleri bu hâlde belirleyici değildir.

### m.371: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kiracının ölümünü sözleşmenin kendiliğinden sona ermesi sebebi saymak; madde bu olayın sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmediğini, fesih hakkı doğurduğunu öngörür.
- Genel kira hükümlerindeki fesih sürelerini bu hâlde uygulamak; ölüm nedeniyle feshde altı aylık süre esastır.
- Mirasçılara ve kiraya verene tanınan hakkı yalnız birine ait saymak; madde her ikisine birlikte fesih imkânı verir.

### Nasıl ispat edilir?

- Fesih hakkını kullanan taraf (mirasçı ya da kiraya veren), kiracının öldüğünü nüfus kaydı veya ölüm belgesi ile ispatlamalıdır.
- Fesih bildiriminin yapıldığını ve bildirimin tarihini, noter ihtarı, iadeli taahhütlü mektup veya diğer yazılı belgelerle ispatlamak gerekir.
- Bildirim süresinin altı ay olduğunu ve sözleşmenin bu süreye uygun sona erdiğini ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır.
- Karşı taraf, bildirim süresine uyulmadığını veya fesih hakkının bulunmadığını ileri sürüyorsa bu savunmasını kendisi ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.371](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-371): Madde kendi içinde mirasçılar ve kiraya verene fesih hakkı tanır; bu hakkın kullanılması için altı aylık süre koşulu içerir.

## [TBK m.372 — Geri verme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-372)

Kira sözleşmesinin sona ermesinde kiracının kiralananı geri verme yükümlülüğünü düzenler. Geri verilecek şeyin durumu (tutanaklı eşyalar ve bulunduğu hal), iyi işletme kurallarına uyulmamasından doğan değer eksiklikleri için tazminat ile kiracının özen çerçevesinde yaptığı değer artışları karşılığında tazminat talep edememesi bu maddenin konusudur. Hüküm kira sözleşmesinin kiracısı bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: kiralayanın tahliye ve kira bedeli alacakları ile kiralananın geri verilmemesinden doğan tazminat sorumluluğunun ayrıntıları, kira sözleşmesinin sona ermesi ve yenilenmesi (m.347 vd. kapsamında ilgili hükümler), kiracının kiralananda yaptığı masraflara ilişkin mahsup ve geri alma hakları (ilgili kira hükümleri), ve bu alacakların zamanaşımı ile dava usulü.

### Geri verme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Bulundukları durum**: Kiralananın, kiracının kullanımı sırasında oluşan normal aşınma ve iyi işletme kurallarına uygun kullanımdan doğan hali dâhil olmak üzere geri verildiği fiili durumdur. Bu durum, kiracının kusurlu bir kullanımından doğan hasardan ayrı tutulur.
- **Tutanağa geçirilmiş eşya**: Kira başlangıcında düzenlenen envanter veya tutanakta yer alan ve kiracıya teslim edilen eşyalardır. Kiracı bu eşyaları tutanakta yazılı olarak geri vermekle yükümlüdür.
- **İyi işletilme durumu**: Kiralananın, dürüst ve özenli bir kiracının kullanımından beklenen, sözleşme amacına uygun işletilmiş hâlidir. Bu ölçüte göre kaçınılabilir değer eksiklikleri tespit edilir.
- **Kaçınılabilir değer eksikliği**: İyi işletilme kurallarına uyulsaydı önlenebilecek, kiralananın değerinde meydana gelen azalmadır. Kiracı yalnızca bu eksiklikler için tazminat öder; kaçınılamayan, olağan kullanımdan doğan azalma bu kapsamda değildir.
- **Değer artışı**: Kiracının kiralananda, kiralayanın haberi ve onayı ile veya özen yükümlülüğü çerçevesinde yaptığı iyileştirmelerden doğan değer yükselmesidir. Bu artış kiracıya tazminat hakkı doğurmaz.

### Geri verme: hangi şartlar aranır?

- Kira sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir; geri verme yükümlülüğü sözleşmenin bitiminde doğar.
- Kiralananın, tutanağa geçirilmiş eşyalarla birlikte geri verilmesi gerekir.
- Kiralananın bulunduğu durumda geri verilmesi gerekir; olağan kullanımdan doğan hal, kiracının kusuru sayılmaz.
- Kaçınılabilir değer eksikliklerinin, iyi işletilme durumunun ihlali sonucu oluştuğu ortaya konulmalıdır; bu eksiklikler için kiracı tazminat ödemekle yükümlüdür.
- Kiracının kiralananda özen çerçevesinde yaptığı değer artışlarının, kiracı tarafından tazminat olarak istenemediği ortaya konulmalıdır.

### Geri verme: hangi sonuçları doğurur?

- Kiracı, kiralananı tutanaklı eşyalarıyla birlikte ve bulunduğu durumda geri vermekle yükümlüdür.
- Kiracı, iyi işletilme durumunda kaçınılabilecek değer eksiklikleri için tazminat ödemekle yükümlüdür.
- Olağan kullanımdan doğan ve kaçınılamayan aşınma için kiracı tazminat ödemez.
- Kiracı, kiralananda özen yükümlülüğü çerçevesinde yaptığı değer artışları için kiralayandan tazminat isteyemez.
- Bu hüküm kiralananın geri verilmesi sırasındaki değer hesabına ilişkindir; geri verme borcunun kendisinden doğan diğer sorumluluklar ayrıca değerlendirilir.

### Olağan kullanım kaynaklı eskime ile kaçınılabilir değer eksikliği arasındaki fark nedir?

- Kullanımın doğal sonucu olan, iyi işletmeyle de önlenemeyecek aşınma ve eskime; kiracının kusuru bulunmaz.
- İyi işletme kurallarına uyulsaydı önlenebilecek hasar, bakımsızlık veya kötü kullanımdan doğan değer kaybı.

Sonuç: Birinci halde kiracı tazminat ödemez; ikinci halde kiracı, kaçınılabilir eksiklik kadar tazminat öder.

### Tutanaklı eşya ile tutanağa geçmemiş eşya arasındaki fark nedir?

- Kira başında tutanakla kiracıya teslim edilen eşyalar.
- Tutanakta yer almayan, kiracının kendi eklediği veya kiralananın parçası olmayan eşyalar.

Sonuç: Tutanaklı eşyalar bu hüküm uyarınca aynen geri verilir; tutanakta olmayanlar bakımından bu hüküm uygulanmaz, kiracının kendi eşyası olarak geri alma hakkı bulunur.

### Kaçınılabilir değer eksikliği ile kiracının özen çerçevesinde yaptığı değer artışı arasındaki fark nedir?

- Kiracının iyi işletme yükümlülüğüne aykırı davranışı sonucu oluşan azalma.
- Kiracının özen yükümlülüğü çerçevesinde yaptığı iyileştirme sonucu oluşan artış.

Sonuç: Birincisi kiracı aleyhine tazminat doğurur; ikincisi kiracıya tazminat hakkı vermez.

### Geri verme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kiralananın olağan kullanımdan doğan aşınmasını kiracının kusuru saymak; bu eskime kaçınılamaz olduğu için tazminat konusu yapılamaz.
- Tutanağa geçirilmiş olmayan eşyayı da bu hüküm kapsamında aynen geri verme borcu saymak.
- Kiracının özen çerçevesinde yaptığı değer artışını, kiralayanın zenginleşmesi sayarak kiracıya tazminat hakkı tanımak.
- Kaçınılabilir değer eksikliği ile kaçınılamaz olağan eskimeyi birbirine karıştırmak; iyi işletme ölçütünü uygulamada gözden kaçırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hasılat kirasına ilişkin kararlarda, 6098 sayılı Kanun'un 357-376 maddelerinin hasılat kirası hükümleri olduğu vurgulanmakta; bu bağlamda kira ilişkisinin niteliği ayrı değerlendirilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016)
- Eski Borçlar Kanunu'nun hasılat kirasına ilişkin hükümlerinin 6098 sayılı Kanun'un ilgili maddelerine karşılık geldiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015; 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014; 10. Hukuk Dairesi, 2013/4019 E., 2013/21534 K., 18.11.2013; 10. Hukuk Dairesi, 2013/6436 E., 2013/18744 K., 08.10.2013)

### Nasıl ispat edilir?

- Geri verme borcunu ileri süren kiralayan, kiracının kiralananı geri vermediğini veya eksik ya da hasarlı geri verdiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Tutanağa geçirilmiş eşya bakımından en güçlü delil kira başında düzenlenen tutanaktır; tutanak yoksa diğer yazılı belgeler ve tanıklar kullanılabilir.
- Kaçınılabilir değer eksikliği iddiasında kiralayan, eksikliğin iyi işletme kurallarına aykırılıktan kaynaklandığını ispat etmelidir; kiracı ise eksikliğin olağan kullanımdan doğduğunu ileri sürerek savunma yapabilir.
- Değer artışı nedeniyle tazminat talep eden kiracı, artışın kiralayanın onayı veya özen yükümlülüğü çerçevesinde yapıldığını ispat etmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.347](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-347): Kira sözleşmesinin sona ermesi ve geri verme yükümlülüğü ile ilgili genel çerçeveyi kuran hükümdür; m.372 bu bitimin sonrasında doğan geri verme borcunun içeriğini belirler.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369): Kiracının kiralananı özenle kullanma ve iyi işletme yükümlülüğünü düzenler; m.372/II'deki kaçınılabilir değer eksikliğinin ölçüsü bu yükümlülüğe dayanır.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.368](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368): Kiracının kiralananı özenle kullanma yükümlülüğünü düzenler; m.372/III'teki özen çerçevesinde yapılan değer artışının sınırını belirler.

## [TBK m.373 — Tutanağa geçirilmiş eşya](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-373)

Bu madde, hâsılat kirasına ilişkin Türk Borçlar Kanunu'nun 357 ila 376. maddeleri arasında yer alan hükümlerden biri olarak, kiralananın tutanakla değerlendirilerek teslim edildiği hâllerde kiracının sona erme anındaki geri verme ve değer eksikliğini tazmin borcunu düzenler. Kiracının bu borçtan kurtulma sebeplerini ve kiracının yaptığı masraf veya emeğe bağlı değer artışı için tazminat isteme hakkını kapsar. Hükmün kime uygulanacağı, tutanağa geçirilmiş eşyalar bakımından kiralayan ile hâsılat kiracısı arasındaki ilişkidir. Madde, kiralananın kira süresince kullanımından doğan ödeme ve kira bedelinin hesabını düzenlemez (ilgili hükümler m.357 vd.'dedir). Kiraya verenin tutanaktaki eşyayı tasarruf etmesinin ayrıntılarını, kiracının kiralananı iade yükümlülüğünün genel esaslarını ve bu alacaklara ilişkin zamanaşımı veya usul süreleri de düzenlemez.

### Tutanağa geçirilmiş eşya: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tutanağa geçirilmiş eşya**: Kiralanan teslim edilirken taraflarca değer biçilmiş ve tutanakta kayda alınmış eşyadır. Değer biçilmemiş eşya bu hükmün kapsamında değildir.
- **Özdeş tür ve değer**: Kiracının sona erme anında geri vermesi gereken eşyanın, tutanaktaki eşya ile aynı cins ve aynı değerde olmasıdır. Maddede aynen iade ile özdeş tür ve değerde iade arasında ayrım yapılmamıştır.
- **Değer eksikliği**: Tutanakta biçilen değerin kiracının kullanımı sonucu düşmesi durumudur. Kiracı bunu geri vermek yerine tazmin ederek giderebilir.
- **Değer artışı**: Kiracının kendi masrafı veya emeği sonucunda eşyanın değerinde meydana gelen yükselmedir. Kiracı bu artış için tazminat isteyebilir.

### Tutanağa geçirilmiş eşya: hangi şartlar aranır?

- Kiralananın teslim edilirken eşyalara değer biçilmiş ve bu durum tutanağa geçirilmiş olmalıdır.
- Kira sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir.
- Kiracı, tutanağa geçirilen eşyayı özdeş tür ve değerde geri vermeli ya da değer eksikliklerini gidermelidir.
- Kiraya verenin kusuru veya mücbir sebep ispat edilirse kiracı geri verme ve tazminat yükümlülüğünden kurtulmalıdır.
- Kiracının kendi masrafı veya emeğinden doğan değer artışı varsa, kiracı bunun tazminini isteyebilir.

### Tutanağa geçirilmiş eşya: hangi sonuçları doğurur?

- Kiracı tutanağa geçirilmiş eşyayı sona erme anında özdeş tür ve değerde geri vermek ya da değer eksikliklerini gidermekle yükümlüdür.
- Kiraya verenin kusuru veya mücbir sebep ispat edilirse kiracı geri vermekten veya tazminat ödemekten kurtulur.
- Kiracının masraf veya emeğinden doğan değer artışı varsa kiracı bu artış için tazminat isteyebilir.
- Kiracının bu tazminat isteme hakkı, kiraya verenin değer artışından sonra yararlanacağı bir sonuca bağlıdır; hüküm bu konuda ayrı bir sınır koymamıştır.
- Değer eksikliği tazmini, eşyanın aynen iade edilemediği hâllerde ve kullanımın doğal sonucu olmayan hasarlarda kiraya verene ödenir.

### Kiraya verenin kusuru ile mücbir sebep arasındaki fark nedir?

- Kayıp veya değer eksilmesi kiraya verenin kusurundan doğmuşsa kiracı sorumlu tutulmaz. Örnek olarak, kiraya verenin servis firmasını bildirmemesi ve bunun sonucu arızanın büyümesi gösterilmiştir.
- Kayıp veya değer eksilmesi öngörülemeyen bir olaydan, örneğin dolu felaketinden doğmuşsa mücbir sebep vardır ve kiracı sorumlu tutulmaz.

Sonuç: Her iki hâlde kiracı geri verme veya tazminat yükümlülüğünden kurtulur. Kurtulma için kusur veya mücbir sebebi kiracının ispat etmesi gerekir.

### Kiracının değer eksikliği ile kiracının değer artışı arasındaki fark nedir?

- Değer eksikliği, kiracının kullanımından doğan azalmadır ve kiracı bunu tazmin etmekle yükümlüdür.
- Değer artışı, kiracının kendi masraf veya emeğinden doğan yükselmedir ve kiracı bunun tazminini isteyebilir.

Sonuç: Biri kiracının borcunu, diğeri kiracının alacağını oluşturur. Değer artışında Türk Borçlar Kanunu m.373/III, eski kanunun aksine değer artışının önemli olmasını aramamıştır (gerekçeye göre).

### Tutanağa geçirilmiş eşya: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Değer artışı tazminini, eski kanunda aranan 'önemli' koşulla değerlendirmek; yeni maddede bu koşul yer almamaktadır.
- Kiraya verenin kusurunu veya mücbir sebebi kiracının ispat yükünden kurtulmuş sayarak kiraya verene ispat yükü yüklemek; maddeye göre bu savunmayı kiracı ileri sürer ve ispatlar.
- Kiracının değer artışı tazminini, eşyanın geri verilmesini engelleyen bir hak gibi görmek; madde yalnızca tazminat isteme hakkı tanımaktadır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hâsılat kirasına ilişkin kararlar, m.357-376 kapsamındaki hükümlerin bütünlüğü içinde değerlendirilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016; 10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015; 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014; 10. Hukuk Dairesi, 2013/4019 E., 2013/21534 K., 18.11.2013)
- Kararlarda hâsılat kirasının, hâsılat veren mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak ve işletmek üzere bedel karşılığında devredilmesi taahhüdü olarak tanımlandığı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016)
- Mahkemelerin m.373 ile birlikte 3. Hukuk Dairesi'nin 2024 tarihli kararında bu maddenin m.301 ve m.361 ile birlikte anıldığı görülmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/2495 E., 2024/119 K., 10.01.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Kiracının tutanağa geçirilen eşyayı geri verme veya tazminat yükümlülüğünün varlığını kiraya veren ileri sürer ve tutanak ile kira sözleşmesini ibraz ederek ispatlar.
- Kiracı, kiraya verenin kusurunu veya mücbir sebebi ispat ederek sorumluluktan kurtulmak istediğinde bu savunmayı kendisi ileri sürer ve ispatla yükümlüdür.
- Kiracının kendi masraf veya emeğinden doğan değer artışı için tazminat talebinde bulunan kiracı, masraf veya emeğini ve değer artışını ispatlamakla yükümlüdür.
- Değer eksikliğinin kullanımın doğal sonucu olmadığını iddia eden kiraya veren, değer eksikliğini ve bunun kiracının kullanımından kaynaklandığını ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.357](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-357): Hâsılat kirasının tanımını ve bu sözleşmenin genel çerçevesini verir; m.373 bu kira türündeki tutanaklı eşyalar için uygulanır.

## [TBK m.374 — Ürün ve yetişme giderleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-374)

TBK m.374, tarımsal bir taşınmazın kiralanması hâlinde kira sözleşmesi sona erdiğinde henüz devşirilmemiş ürünler üzerindeki kiracı hakkını ve kiracının bu ürünler için yaptığı tarım giderlerinin kiraya verenden tazminat olarak istenebilmesini düzenler. Kiracının tazminat talebinin işlemiş kiralardan mahsup edilmesi de aynı maddenin kapsamındadır. Madde, ürün kirasının genel çerçevesini, kiracının diğer borçlarını, tutanağa geçirilmiş eşya ve saman-gübre gibi konuları düzenlemez; bunlar için ilgili maddelere bakılmalıdır. Kiraya verenin teslim borcu, kiracının kira bedeli ödeme borcu ve tutanak düzenlenmesi (m.357-m.359 ve m.362 ile ilgili hükümler), tutanağa geçirilmiş eşyadan sorumluluk (m.373), saman ve gübre bırakma yükümlülüğü (m.375) ve kiracının sebepsiz zenginleşme kuralları çerçevesindeki talep hakkı (TBK m.77-m.82) bu maddenin dışındadır.

### Ürün ve yetişme giderleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Henüz devşirilmemiş ürün**: Kira sözleşmesinin sona erdiği anda henüz toplanmamış, hasadı yapılmamış ürünlerdir. Bu ürünler üzerinde kiracının hak iddia etmesi bu madde uyarınca mümkün değildir.
- **Tarım giderleri**: Kiracının ürünün yetişmesi için yaptığı masraflardır. Miktarı hâkim tarafından belirlenir; kiracının sözleşme süresi içindeki yapıp ürünün yetişmesine katkı sağlayan harcamaları bu kapsamda değerlendirilir.
- **İşlemiş kira**: Kira sözleşmesi uyarınca henüz ödenmemiş ve muaccel hale gelmiş kira bedelidir. Kiracının tarım giderleri alacağı, bu tutara mahsup edilir.
- **Sebepsiz zenginleşme niteliği**: Tarım giderleri talebinin hukuki dayanağıdır. Kiraya verenin, kiracının yaptığı harcamalar sayesinde ürün kazanmasının hukuka uygun bir sebebe dayanmadığı düşüncesine dayanır; ölçü ve koşullar TBK m.77-m.82 hükümlerine göre belirlenir.

### Ürün ve yetişme giderleri: hangi şartlar aranır?

- Tarımsal bir taşınmazın kiralanmış olması ve kira sözleşmesinin sona ermiş bulunması gerekir.
- Sözleşmenin sona erdiği anda ürünün henüz devşirilmemiş olması gerekir; bu hâlde kiracının bu ürünler üzerinde bir hak ileri sürmesi mümkün değildir.
- Kiracının ürünün yetişmesi için tarım gideri yapmış olması gerekir.
- Tazminat miktarının hâkim tarafından belirlenmesi gerekir; kiracı tutarı kendiliğinden değil, mahkemece tespit edilen miktar üzerinden talep eder.
- Kiracının kiraya verenden bu tazminatı isteyebilmesi için ürünün yetişmesi için yapılan giderlerin kiraya verene yarar sağlamış olması gerekir; aksi hâlde sebepsiz zenginleşme koşulu oluşmaz.
- Kiraya verenin kiracıya ödemesi gereken tazminatın mahsubu için kiracının işlemiş kira borcu bulunması gerekir.

### Ürün ve yetişme giderleri: hangi sonuçları doğurur?

- Kira sözleşmesi sona erdiğinde henüz devşirilmemiş ürünler kiraya verene ait olur ve kiracı bu ürünler üzerinde hak iddia edemez.
- Kiracı, ürünün yetişmesi için yaptığı tarım giderlerinin hâkim tarafından belirlenen miktarını kiraya verenden tazminat olarak isteyebilir.
- Tazminat, işlemiş kira bedellerinden indirilir; kiracının kira borcu ödeme yükümlülüğü bu oranda azalır.
- Kiracının işlemiş kira borcu yoksa mahsup gerçekleşmez ve tazminat talebi ayrı bir alacak olarak kalır.
- Tazminatın mahsubu için kiracının ayrıca def'i ileri sürmesi gerekmez; hâkim tazminatı belirlediğinde mahsup kendiliğinden yapılır.
- Bu maddenin hükmü, sözleşmede kiracı aleyhine aksine kayıt konulabilecek nitelikte görünmemektedir; bu konuda madde metninden kesin bir sonuç çıkarılamaz.

### Ürünün hak sahipliği ile tarım gideri talebi arasındaki fark nedir?

- Henüz devşirilmemiş ürün üzerinde kiracının hakkı yoktur; ürün kiraya verene kalır.
- Kiracı ürün için yaptığı giderleri tazminat olarak talep edebilir.

Sonuç: Ürün üzerinde mülkiyet ya da hak talebi reddedilirken, giderlerin bedeli için sebepsiz zenginleşme niteliğinde ayrı bir tazminat talebi mümkün olur.

### Mahsup edilebilir kira ile mahsup edilemeyen kira arasındaki fark nedir?

- Kiracının henüz ödemediği, işlemiş kira bedeli borcu varsa tazminat bu borçtan indirilir.
- İşlemiş kira borcu bulunmayan hâlde kiracı mahsup yolunu kullanamaz; alacağını ayrıca talep eder.

Sonuç: Mahsup için işlemiş kira şarttır; bu durumda kiracı mahsup için ayrıca def'i ileri sürmeden tazminat indirilir.

### Madde 374 ile TBK m.139 vd. takas arasındaki fark nedir?

- Bu maddedeki mahsup, kanunun öngördüğü özel bir mahsuptur.
- Genel takasta takasın def'i olarak ileri sürülmesi gerekir (TBK m.143).

Sonuç: Bu maddedeki mahsup için takas def'isinin ileri sürülmesi aranmaz; hâkim tazminatı tespit ettiğinde kira borcundan indirim kendiliğinden yapılır.

### Ürün ve yetişme giderleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde metnindeki "hâkim tarafından belirlenecek" ifadesini yok saymak; tarım giderlerinin tutarını kiracının kendi beyanıyla kesinleştirmek.
- Ürünün kiraya verene ait olması kuralını, kiracının ürün için yaptığı giderleri hiç talep edemeyeceği şeklinde yorumlamak.
- Mahsubu genel takas hükümlerine (TBK m.143) göre değerlendirip, kiracının def'i ileri sürmediği için mahsubun gerçekleşmeyeceğini düşünmek.
- İşlemiş kira borcu bulunmayan bir kiracının tazminatı kira bedelinden mahsup edebileceğini varsaymak.
- Tarım giderleri talebini ürünün mülkiyetinden doğan bir hak olarak nitelendirmek; talep sebepsiz zenginleşme niteliğindedir.
- Kiracının tazminat talebinin sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde ileri sürülmesi gerektiğini varsaymak; madde metninde böyle bir süre yoktur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ürün kirası hükümlerinin uygulandığı kararlarda, yürürlükteki Borçlar Kanunu'nun 357-376 maddelerinde hasılat kirasının düzenlendiği belirtilmekte ve bu çerçevenin tanımı yapılmaktadır. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016)
- Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 270-298 maddelerindeki hasılat kirası düzenlemesinin 6098 sayılı Kanun'un 357-376 maddelerine karşılık geldiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015; 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014; 10. Hukuk Dairesi, 2013/4019 E., 2013/21534 K., 18.11.2013)
- Kira sözleşmesinin sona ermesi hâlinde ürün kirasına ilişkin hükümlerin uygulanmasında, sözleşmenin tarımsal niteliğinin ve ürünün yetişme durumunun tespiti esas alınmaktadır. (10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015; 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014)

### Nasıl ispat edilir?

- Tazminat talebinde bulunan kiracı, sözleşmenin sona erdiğini, kiralananın tarımsal nitelikte olduğunu ve sona erme anında ürünün henüz devşirilmediğini ispatlamakla yükümlüdür; bu olgular sözleşme, tutanak ve tanık beyanı ile kanıtlanabilir.
- Kiracı, ürünün yetişmesi için yaptığı tarım giderlerinin varlığını ve miktarını fatura, makbuz, irsaliye ve benzeri belgelerle ispatlamalıdır; bu belgeler yoksa bilirkişi incelemesi gerekebilir.
- Kiraya verenin, tazminat talebinin kiracının kusuru veya bu giderlerin kiraya verene yarar sağlamadığı gerekçesiyle reddini istemesi hâlinde, bu savunmayı ileri süren kiraya veren ispat yükü altındadır.
- İşlemiş kira borcu ve miktarı, kira sözleşmesi ve ödeme belgeleriyle ortaya konur; mahsubun kapsamını belirlemek için bu belgeler esas alınır.
- Hâkimin tazminat miktarını belirlerken tarım giderlerinin ürünün yetişmesine katkısını ve kiraya verene yarar sağlanan ölçüyü dikkate alması gerekir; bu değerlendirme bilirkişi raporu ile desteklenebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.77-m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-77): Tarım giderleri talebinin hukuki niteliğinin sebepsiz zenginleşme olduğu kabul edildiğinden, tazminatın ölçüsü ve koşulları bu hükümlere göre belirlenir.
- [6098 sayılı Kanun m.139](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-139): Kiracının tarım giderleri alacağı ile kira bedeli borcu arasındaki mahsup, takas hükümlerinin özel bir uygulaması olarak değerlendirilir.
- [6098 sayılı Kanun m.143](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-143): Genel takasta takas def'isinin ileri sürülmesi koşulunu düzenler; m.374 bakımından bu koşul aranmaz.
- [6098 sayılı Kanun m.357](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-357): Ürün kirasının tanımını ve kapsamını düzenler; m.374 bu sözleşmeye özgü bir hükümdür.
- [6098 sayılı Kanun m.375](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-375): Kiracının son yılın samanı, gübresi gibi unsurları kiralananda bırakma yükümlülüğünü düzenler; m.374 ile birlikte kiracının kira sonu yükümlülüklerini oluşturur.

## [TBK m.375 — Saman, gübre ve benzerleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-375)

TBK m.375, ürün kirasında kiracının kiralananı geri verirken kiralananda bırakmakla yükümlü olduğu saman, hayvan yatağı, kuru ot ve gübre gibi ürünlerin miktarını ve bu miktara ilişkin fazla veya eksik bırakma hallerinin sonuçlarını düzenler. Hüküm, ürün kirasına konu tarımsal taşınmazlarda kira sözleşmesi sona erdiğinde geri veren kiracıya uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: kiracının henüz devşirilmemiş ürünler üzerindeki hakkı ve ürün yetiştirme giderleri (m.374), tutanakla teslim edilen eşyanın iadesi ve değer eksilmesi (m.373), hayvan kirası (m.376) ve kiracının hayvanlardan doğan sorumluluğu (m.377).

### Saman, gübre ve benzerleri: hangi sonuçları doğurur?

- Kiracı, düzenli bir işletmenin gerektirdiği oranda ve son yılın ürünlerini kiralananda bırakmakla yükümlüdür.
- Kiracı, almış olduğundan daha fazlasını bırakmışsa, bıraktığı fazlalık için kiraya verenden tazminat isteyebilir.
- Kiracı, almış olduğundan daha az bırakmışsa, eksikleri tamamlamakla veya değer eksikliğini gidermekle yükümlüdür.
- Fazlalık ve eksiklik hesabı, kiracının teslim aldığı miktar ile geri verdiği miktar arasındaki farka göre yapılır.

### Genel oran ile fazla bırakma arasındaki fark nedir?

- Kiracının düzenli bir işletmenin gerektirdiği oranı aşarak bıraktığı fazla ürün.
- Kiracının aldığından daha az bıraktığı, yani eksik kalan ürün.

Sonuç: Fazla bırakan kiracı tazminat isteyebilir; eksik bırakan kiracı eksikleri tamamlamak veya değer eksikliğini gidermek zorundadır.

### Saman, gübre ve benzerleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Saman ve gübre gibi kalemleri m.374 kapsamındaki devşirilmemiş ürünlerle karıştırmak; m.375 yalnızca geri verilecek ürünün miktarını düzenler.
- Düzenli işletme oranını göz ardı edip kiracının bıraktığı tüm miktarı tazmin edilebilir saymak.
- Kiracının yalnız son yılın ürünlerini bırakma yükümlülüğü olduğunu gözden kaçırmak; önceki yıllara ait ürünler için aynı hüküm uygulanmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hasılat kirasına ilişkin kararlar, m.357-376 kapsamındaki ürün kirası hükümlerinin sözleşmenin sona ermesi sonrası tasfiyesinde uygulanacağını kabul etmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016)

### Nasıl ispat edilir?

- Fazla bırakma nedeniyle tazminat isteyen kiracı, bıraktığı miktarın düzenli işletme oranını aştığını ispatla yükümlüdür.
- Eksik bırakma nedeniyle talep eden kiraya veren, kiracının bıraktığı miktarın teslim alınandan az olduğunu ispatla yükümlüdür.
- Miktarın tespitinde sözleşme, teslim tutanağı ve tanık beyanları kullanılabilir; bu hususta yazılı belge varsa tanık beyanına üstünlük tanınır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.374](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-374): Sona erme anında henüz devşirilmemiş ürünler ve yetiştirme giderleri hakkında ayrı hüküm içerir; m.375 ise geri verilecek ürünün miktarını düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.373](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-373): Tutanağa geçirilmiş eşya için iade ve değer eksikliği sorumluluğunu düzenler; m.375 ise ürün kirasına özgü saman, gübre ve benzeri maddeleri kapsar.
- [6098 sayılı Kanun m.376](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-376): Hayvan kirasında kiracının hayvanlardan elde ettiği ürünlerin durumunu düzenler; m.375 bu düzenlemeyle doğrudan bağlantılı değildir.

## [TBK m.376 — Konusu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-376)

Bu madde, tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmayan geviş getirici hayvanların kirasında (hayvan kirası) kiralanan hayvanların ürünlerinin kime ait olacağını ve kiracının temel yükümlülüklerini düzenler. Kiracının hayvanı besleme, iyi bakma ve kiralayana para veya ürün payı ödeme borcu bu maddenin konusudur. Hayvanın kira süresi içindeki bütün ürünlerinin kiracıya ait olması kuralı da bu maddededir. Kiracının sorumluluğunu, olağanüstü koruma giderlerini ve bildirim yükümlülüğünü düzenlemez (m.377). Sözleşmenin sona ermesini, belirsiz süreli sözleşmenin feshini düzenlemez (m.378). Ürün kirasının genel hükümleri ile hasılat kirasının genel çerçevesi bu maddede yer almaz (m.357 vd.).

### Konusu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Geviş getirici hayvan**: Mide yapısı gereği yiyeceğini geri getirip yeniden çiğneyebilen büyükbaş ve küçükbaş hayvanlardır; inek, öküz, deve, koyun, keçi gibi hayvanlar bu kapsamdadır. Hayvanın türü maddenin uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
- **Hayvan kirası**: Kiralayanın, bir bedel karşılığında, geviş getirici bir hayvanın kira süresi içindeki ürünlerini kiracıya devrettiği ürün kirası türüdür. Hayvanın tarımsal taşınmaz kirasıyla bağlantılı olmaması gerekir.
- **Kira süresi**: Hayvanın ürününün kiracıya ait olduğu dönemdir. Kavram yalnızca sürenin dolmasını değil, fesih gibi diğer sona erme sebeplerini de kapsayacak biçimde anlaşılır.
- **Ürün payı**: Kiracının kiralayana, bedel olarak para yerine hayvanlardan elde ettiği ürünün belirli bir oranını vermesi biçimidir. Hangi oranda olacağı sözleşmeye ya da yerel adete bağlıdır.
- **Yerel adet**: Belirli bölgede uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve hukuk düzeninde uygulanan yerleşik uygulamadır. Aksine anlaşma yoksa ürünlerin dağılımında ve bakım yükünde belirleyici olabilir.

### Konusu: hangi şartlar aranır?

- Kiralanan hayvanın tarımsal taşınmaz kirasıyla bağlantılı olmayan geviş getirici bir hayvan olması gerekir; bağlantılı kiralarda ya da geviş getirmeyen hayvanlarda bu hüküm doğrudan uygulanmaz.
- Taraflar arasında hayvanın ürünlerinin kiracıya bırakılmasını kiralayan bir sözleşme bulunmalıdır; bu sözleşmede ürün hakkına ilişkin aksine bir hüküm yoksa ve yerel adet de yoksa madde uygulanır.
- Kiracı, kiralanan hayvanları beslemek ve onlara iyi bakmak zorundadır; bu borç sözleşmenin hayvanın ürününü elde etmesine hizmet eder.
- Kiracı kiralayana karşılık vermelidir; bu karşılık para olabileceği gibi hayvanlardan elde edilen ürünün belli bir payı da olabilir.
- Sözleşmede aksine hüküm bulunmaması ve yerel adetin de bulunmaması hâlinde ürün hakkının kiracıya ait olduğu kabul edilir.

### Konusu: hangi sonuçları doğurur?

- Sözleşmede ya da yerel adette farklı bir düzenleme bulunmadığı takdirde, kiralanan hayvanların kira süresince doğan tüm ürünleri kiracıya aittir.
- Kira süresinin sona erdiği tarihte doğmuş olan ürünler de kiracıya aittir; bu, ürün kirasındaki genel çözümün tersidir.
- Kiracı hayvanları beslemek ve onlara iyi bakmakla yükümlüdür; bu borcu yerine getirmemesi hâlinde kiralayan sözleşmeye aykırılık nedeniyle haklarını ileri sürebilir.
- Kiracı kiralayana para veya ürün payı olarak karşılık ödemekle yükümlüdür.
- Birinci fıkra emredici değildir; taraflar aksini kararlaştırabilir veya yerel adet bu kuralı değiştirebilir.
- Sözleşme ile bedel kararlaştırılmamışsa ya da ürün hakkı kiralayana bırakılmışsa, kiracının ürün hakkı doğmaz ve madde bu durumda ürün kuralını uygulamaz.

### Hayvan kirası ile olağan hayvan kirası arasındaki fark nedir?

- Hayvan kirasında kiracı hayvanın ürünlerinden yararlanır ve bu maddenin ürün hakkı kuralı işler.
- Olağan hayvan kirasında kiracı hayvanı yalnızca kullanır; ürün hakkı kiraya verende kalır.

Sonuç: Ürünlerin kime ait olacağı bu ayrımla belirlenir; ürün hakkı kiracıya ait olan sözleşmelerde bu madde uygulanır.

### Hayvan kirası ile tarımsal taşınmaz kirası ile bağlantılı hayvan kirası arasındaki fark nedir?

- Hayvanın tarımsal taşınmaz kirasıyla bağlantılı olmadığı hâlde bu madde uygulanır.
- Hayvan, tarımsal taşınmaz kirasıyla birlikte kiralanmışsa bu madde kapsam dışında kalır.

Sonuç: Bağlantılı durumda hangi hükmün uygulanacağı ayrıca belirlenir; bu maddenin ürün ve bakım kuralları kendiliğinden devreye girmez.

### Geviş getiren hayvan ile geviş getirmeyen hayvan arasındaki fark nedir?

- Koyun, keçi, sığır gibi geviş getiren hayvanlarda bu madde uygulanır.
- Geviş getirmeyen hayvanların kiralanması bu maddenin konusu değildir.

Sonuç: Geviş getirmeyen hayvanlarda ürünün kime ait olduğu genel ürün kirası ya da sözleşme hükümleriyle belirlenir.

### Madde 1. fıkra ürün hakkı ile 2. fıkra kiracı yükümlülükleri arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra ürünlerin kiracıya ait olduğunu düzenler.
- İkinci fıkra kiracının besleme, bakım ve karşılık yükümlülüklerini düzenler.

Sonuç: Ürün hakkı ile karşılık borcu birlikte doğar; kiracı ürünü alırken karşılığı da ödemekle yükümlüdür.

### Konusu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Hayvan kirasını olağan hayvan kirası ile karıştırmak; kiracının yalnızca kullanma hakkı yerine ürün hakkı doğduğunu gözden kaçırmak.
- Birinci fıkradaki ürün kuralını emredici sanmak; aksine sözleşme veya yerel adetin bu kuralı değiştirebileceğini unutmak.
- Kira süresini yalnızca sürenin dolması olarak anlamak; fesih gibi diğer sona erme hâllerini kapsam dışı bırakmak.
- Ürün kirasındaki genel çözümü uygulayarak, sona erme tarihinden önce doğmamış ürünleri kiracıya ait saymamak; hayvan kirasında sona erme tarihinde doğmuş ürünler de kiracıya aittir.
- Geviş getirmeyen veya tarımsal taşınmazla bağlantılı hayvanlarda da bu maddeyi doğrudan uygulamak.
- Kiracının karşılık borcunu bedelin yalnızca para olarak ödenebileceği biçiminde yorumlamak; ürün payı da karşılık olabilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hayvan kirasının ürün kirasının özel bir türü olduğu ve ürün hakkının kiracıya ait olduğu kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016)
- Kira süresinin sona ermesi tarihinde doğmuş ürünlerin kiracıya ait olduğu, ürün kirasındaki genel kuralın bu bakımdan farklı işlediği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015)

### Nasıl ispat edilir?

- Hayvanın ürününün kiracıya ait olduğunu ileri süren kiracı, hayvan kirası sözleşmesinin varlığını ve ürün hakkının kendisine bırakıldığını ispatlamalıdır; sözleşmenin yazılı olması zorunlu değildir, tanık ve diğer delillerle ispat mümkündür.
- Aksine anlaşma veya yerel adetin varlığını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır; yerel adet iddiası bölgesel uygulamaya dayanılarak tanık veya bilirkişi ile desteklenebilir.
- Kiralayan, kiracının karşılık borcunu yerine getirmediğini ileri sürüyorsa bu ödemenin yapılmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Hayvanın türünün geviş getiren olduğunu ve tarımsal taşınmaz kirasıyla bağlantılı olmadığını ileri süren taraf bu hususları belge veya bilirkişi raporu ile ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.377](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-377): Kiracının hayvanın uğradığı zarardan sorumluluğunu ve bildirim yükümlülüğünü düzenler; bu madde ile birlikte kiracının hayvan kirasındaki borçlarını tamamlar.
- [6098 sayılı Kanun m.378](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-378): Belirsiz süreli hayvan kirasının feshini düzenler; kira süresinin sona erme sebeplerini belirleyerek bu maddedeki ürün hakkının süresini etkiler.
- [6098 sayılı Kanun m.374](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-374): Ürün kirasında sözleşme sona erdiğinde henüz toplanmamış ürünlerin durumunu düzenler; bu maddedeki hayvan kirası kuralının karşılaştırma noktasıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-67): Hayvan bulunduranın kusursuz sorumluluğunu düzenler; hayvan kiracısının hayvan bulunduran sıfatıyla sorumluluğu bu maddeyle karşılaştırılabilir.
- [6098 sayılı Kanun m.12](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-12): Hayvan kirası sözleşmesinin şekil serbestisini belirler; sözleşmenin sözlü yapılabilmesi bu hükme dayanır.

## [TBK m.377 — Sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-377)

Bu madde, kiralanan hayvanların kiracının elinde bulunduğu sırada verdiği zararlardan kiracının sorumluluğunu, bu sorumluluktan kurtulma koşulunu, olağanüstü koruma giderlerinin kiraya verene yükletilmesini ve kiracının kaza ve hastalıkları bildirme yükümlülüğünü düzenler. Kiralayan ile kiracı arasındaki hayvan kira sözleşmesi bakımından uygulanır. Hayvan bulundurmaya ilişkin genel kusursuz sorumluluğu (m.67) düzenlemez. Kiraya verenin hayvan üzerindeki mülkiyetinden doğan sorumluluk ile kira sözleşmesinin genel hükümleri, kiralananın yapılmasını ve sona ermesini düzenleyen hükümler (ör. kiraya verenin ayıp ve sözleşmeye aykırılık sorumluluğu) bu maddenin kapsamı dışındadır. Zararın tazmin usulü ve zamanaşımı bu maddede yer almaz.

### Sorumluluk: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kiracının sorumluluğu**: Kiralanan hayvanın kiracının zilyetliğinde bulunduğu sırada verdiği zararlardan kiracının sorumlu tutulmasıdır. Sorumluluk, zararın özen gösterilmesine rağmen meydana geldiğini kiracının ispat etmesiyle kalkar.
- **Aksine anlaşma veya yerel âdet**: Bu maddenin tamamlayıcı nitelikte olduğunu gösteren ölçüttür. Taraflar sözleşmeyle ya da yerel âdet bulunduğunda bu kurallardan farklı düzenleme yapabilir.
- **Olağanüstü koruma giderleri**: Hayvanın olağan bakımı dışında, kiracının kusuru olmadan ortaya çıkan ve hayvanın korunması için zorunlu olan masraflardır. Olağan bakım giderleri kiracıya aittir; olağanüstü olanlar kiraya verene yüklenir.
- **Önemli kaza veya hastalık**: Hayvanın değerini, sağlığını veya kullanımını etkileyebilecek nitelikteki olaylardır. Bu olayların önemli olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir.

### Sorumluluk: hangi şartlar aranır?

- Kiralanan bir hayvanın kiracının kullanımında ya da korumasında bulunduğu sırada, hayvanın başkasına veya kiracıya zarar vermiş olması gerekir.
- Kiracının, aksine anlaşma veya yerel âdet bulunmadığı sürece, zararın korumada dikkat ve özen gösterildiği hâlde meydana geldiğini ispat etmesi gerekir; bu ispat yapılmadıkça kiracı sorumludur.
- Olağanüstü koruma giderinin doğması için kiracının kendi kusuruyla bu gideri yaratmamış olması gerekir.
- Önemli bir kaza veya hastalık olduğunda kiracının bunu gecikmeksizin kiraya verene bildirmesi gerekir.

### Sorumluluk: hangi sonuçları doğurur?

- Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa kiracı, kiralanan hayvanın verdiği zarardan sorumludur.
- Kiracı, zararın korumada dikkat ve özen gösterildiği hâlde meydana geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur.
- Kiracının kendi kusuruyla sebep olmadığı olağanüstü koruma giderleri kiraya verenden talep edilebilir.
- Kiracının kendi kusuruyla yarattığı olağanüstü koruma giderleri kiraya verene yüklenemez.
- Önemli kaza veya hastalığı gecikmeksizin kiraya verene bildirmeyen kiracı, bu yükümlülüğü ihlal etmiş olur.
- Madde metninde açıkça yer almadığından, bildirim yükümlülüğünün ihlalinin sonucu bu maddeden çıkarılamaz; genel hükümlere göre değerlendirilir.
- Maddenin aksine anlaşma ile değiştirilebilmesi, bu hükmün tamamlayıcı (nispi emredici olmayan) nitelikte olduğunu gösterir.

### Genel özen sorumluluğu ile olağanüstü koruma giderleri arasındaki fark nedir?

- Hayvanın verdiği zarar ve bunun karşılığı olarak kiracının sorumluluğu, kiracının özen ispatına bağlıdır.
- Hayvanın korunması için yapılan olağanüstü harcamalar, kiracının kusuru yoksa kiraya verene ait bir kalemdir.

Sonuç: Kiracı zarar için sorumlu olabilir; ancak kendi kusuru olmayan olağanüstü koruma gideri için kiraya verenden tazminat isteyebilir.

### Olağan bakım ile olağanüstü koruma gideri arasındaki fark nedir?

- Olağan bakım giderleri kiracının yükümüdür.
- Olağanüstü koruma giderleri, hayvanın olağan kullanımı dışında ortaya çıkan ve kiracının kusuru bulunmayan masraflardır.

Sonuç: Olağanüstü gider kiracının kusuruna bağlı değilse kiraya verenden talep edilebilir; olağan gider talep edilemez.

### Kiracının özen ispatı ile kurtuluş kanıtının yapılmaması arasındaki fark nedir?

- Kiracı, zararın özen gösterilmesine rağmen oluştuğunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulur.
- İspat yapılamazsa kiracı zarardan sorumlu olur.

Sonuç: Sorumluluk karinesine dayanan bu düzende kiracının kurtuluş kanıtı belirleyicidir.

### Sorumluluk: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kiracının sorumluluğunu kusur sorumluluğu gibi değerlendirmek; oysa madde özen ispatına dayalı bir sorumluluk öngörür.
- Olağan bakım giderini de olağanüstü koruma gideri gibi kiraya verenden istemek.
- Kiracının kendi kusuruyla doğan olağanüstü gideri kiraya verene yüklemek.
- Bildirim yükümlülüğünün sonucunu madde metninde yer almayan bir süre veya yaptırımla somutlaştırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kiracının korumada özen gösterdiğinin ispatı, somut olayın koşullarına göre değerlendirilmekte; hayvanın türü ve kiracının yaptığı önlemler birlikte incelenmektedir.
- Olağanüstü koruma gideri ile olağan bakım gideri arasındaki ayrımın, kiracının kusuru bulunmayan hallerde ve olayın özelliğine göre yapıldığı kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Kiracının zarardan sorumlu tutulabilmesi için zararın hayvanın verdiği zarar olduğunu zarar gören taraf ispat eder.
- Kiracı, korumada dikkat ve özen gösterildiğini ve zararın bu hâle rağmen oluştuğunu ispatla sorumluluktan kurtulabilir; bu ispat yükü kiracıya aittir.
- Olağanüstü koruma giderinin kiraya verenden istenebilmesi için giderin olağanüstü nitelikte olduğunu ve kiracının kusuru bulunmadığını kiracı ispat eder.
- Önemli kaza veya hastalığın bildirildiğinin ispatı için yazılı bildirim gibi belgeler kullanılabilir; bildirimin yapılmadığını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.66](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-66): Adam çalıştıranın sorumluluğu ile kiracının sorumluluğu arasında benzer objektif özen yapısı bulunur; kiracının ispat düzeni ile karşılaştırma için anılır.
- [6098 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-67): Hayvan bulunduranın genel sorumluluğunu düzenler; bu madde ise kiralanan hayvan bakımından kiracıya özgü bir düzenleme getirir ve m.67'nin özel hükmü niteliğindedir.
- [6098 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-65): Ayırt etme gücü bulunmayanların sorumluluğu; hayvan zilyedinin sorumluluğuna ilişkin genel çerçevede karşılaştırma için anılır.

## [TBK m.378 — Fesih](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-378)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 378. maddesi, belirsiz süreli hayvan kiralarında tarafların sözleşmeyi dilediği zaman feshedebilmesini ve bu fesih hakkının iki sınırını düzenler: fesih dürüstlük kurallarına aykırı olamaz, uygun olmayan bir zamanda yapılamaz. Hüküm, belirsiz süreli hayvan kirası sözleşmelerinde kiraya veren ve kiracı bakımından uygulanır; aksine anlaşma veya yerel adet varsa önce o uygulanır. Madde, fesih bildiriminin şekli, fesih süresi ve fesih döneminin işleyişi konusunda hüküm içermez; bu konular ürün kiraları ve genel kira hükümleri bakımından başka maddelerde düzenlenmiştir. Belirli süreli kiralarda fesih hakkının bulunmadığı ve olağanüstü (haklı sebeple) feshin bu maddenin kapsamında olmadığı da ayrıca belirtilmelidir.

### Fesih: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Belirsiz süreli sözleşme**: Sona erme anı sözleşmede kararlaştırılmamış kira ilişkisidir. Maddenin serbest fesih hakkı yalnız bu tür sözleşmeler için tanınmıştır.
- **Dilediği zaman fesih**: Taraflardan birinin, karşı tarafın rızasına ve sebep göstermesine gerek olmaksızın sözleşmeyi sona erdirme yetkisidir. Bu yetki aksine anlaşma veya yerel adetle daraltılabilir ya da genişletilmiş biçimde düzenlenebilir.
- **Dürüstlük kuralına aykırı fesih**: Feshin, karşı tarafın menfaatini gözetmeksizin ve makul bir ölçüye aykırı biçimde yapılmasıdır. Örneğin kiralanan hayvanın derhal geri verilmesinin veya alınmasının mümkün olmadığı hâlde yapılan fesih bu niteliktedir.
- **Uygun olmayan zaman**: Fesih beyanının sonuçlarının karşı tarafın hayvan kirası nedeniyle yaptığı masrafı karşılamadan doğacağı, ya da hayvanın fiilen teslim edilemeyeceği bir anı ifade eder. Bu ölçüt somut olaya göre belirlenir.
- **Bozucu yenilik doğuran hak**: Hak sahibinin tek taraflı irade beyanıyla mevcut hukuki ilişkiyi sona erdirdiği haktır. Fesih beyanı karşı tarafa ulaştığında hukuki sonuç doğar ve bu beyan geri alınamaz.
- **Yerel adet**: Belirli bir yerde ve konuda yerleşmiş, uygulanan ticari veya zirai teamüldür. Aksine anlaşma yoksa fesihte bu adete başvurulur.

### Fesih: hangi şartlar aranır?

- Kira sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir; belirli süreli sözleşmede süre dolmadan dilediği zaman fesih yapılamaz.
- Aksine bir anlaşma veya yerel adet bulunmamalıdır; bunlar varsa fesih o hüküm ve adete göre yapılmalıdır.
- Fesih, taraflardan birinin karşı tarafa varması gereken tek taraflı irade beyanıyla yapılmalıdır.
- Fesih dürüstlük kurallarına aykırı olmamalıdır; karşı tarafın menfaatini gözetmeyen bir fesih bu koşulu ihlal eder.
- Fesih uygun bir zamanda yapılmalıdır; kiralanan hayvanın derhal geri verilebilmesi veya teslim alınabilmesi bu koşulun önemli bir parçasıdır.
- Karşı tarafın kiralama nedeniyle yaptığı masrafın, hayvandan elde edilen ürünü aşacak ölçüde olmaması gerekir.

### Fesih: hangi sonuçları doğurur?

- Belirsiz süreli sözleşmede taraflar, dürüstlük kurallarına ve zamanın uygunluğuna uygun olarak sözleşmeyi dilediği zaman feshedebilir.
- Fesih beyanı karşı tarafın hakimiyet alanına ulaştığında fesih hukuki sonucunu doğurur ve sözleşme geleceğe etkili olarak sona erer.
- Fesih dürüstlük kurallarına aykırıysa veya uygun olmayan bir zamanda yapılmışsa fesih geçersiz olur.
- Geçersiz fesih hâlinde sözleşme, feshin uygun bir zamanda yapılabileceği ana kadar devam eder.
- Geçersiz feshe rağmen kiracı, bu süre sonuna kadar hayvanlar üzerinde zilyetlik ve kullanım hakkını sürdürebilir.
- Belirli süreli sözleşmede süre dolmadan dilediği zaman fesih hakkı doğmaz.
- Madde düzenleyici niteliktedir; sözleşmede veya yerel adette farklı bir düzenleme varsa o uygulanır.

### Belirsiz süreli ile belirli süreli sözleşme arasındaki fark nedir?

- Belirsiz süreli sözleşmede taraflar, sebep göstermeksizin dilediği zaman feshedebilir.
- Belirli süreli sözleşmede sözleşme süre sona erene kadar devam eder ve süre içinde dilediği zaman fesih hakkı yoktur.

Sonuç: Belirli süreli sözleşmede fesih ancak sözleşmedeki özel bir hüküm veya haklı sebep varsa mümkündür.

### Aksine anlaşma veya yerel adet ile kanun hükmü arasındaki fark nedir?

- Sözleşmede ya da yerel adette fesih süresi veya koşulu varsa o hüküm uygulanır.
- Bu tür bir düzenleme yoksa madde metnindeki genel serbest fesih hakkı geçerlidir.

Sonuç: Madde düzenleyici niteliktedir; taraflar aksini kararlaştırabilir.

### Geçerli fesih ile dürüstlük kuralına aykırı fesih arasındaki fark nedir?

- Dürüstlük kurallarına uygun ve uygun zamanda yapılan fesih, sözleşmeyi geleceğe etkili olarak sona erdirir.
- Dürüstlük kurallarına aykırı veya uygun olmayan zamanda yapılan fesih beyanı, bu madde bakımından geçersizdir.

Sonuç: Geçersiz fesih hâlinde sözleşme, feshin yapılabileceği uygun zamanın sonuna kadar devam eder ve kiracı bu süre boyunca hayvanlar üzerindeki zilyetlik ve kullanım hakkını sürdürür.

### Genel serbest fesih ile haklı sebeple olağanüstü fesih arasındaki fark nedir?

- Bu madde, belirsiz süreli kirada sebep aramaksızın fesih hakkı tanır.
- Haklı sebeple fesih, sözleşmenin sürelerinden bağımsız olarak derhal sona erdirme yetkisidir ve başka maddelere dayanır.

Sonuç: Haklı sebeple fesih bu maddenin kapsamında değildir; haklı sebep varlığında ayrı hüküm uygulanır.

### Fesih: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi belirli süreli sözleşmelere de uygulamak; belirli süreli kirada süre dolmadan dilediği zaman fesih yapılamayacağını gözden kaçırmak.
- Dürüstlük sınırını yalnızca fesih sebebiyle ilgili sanmak; oysa sınır, feshin yapıldığı zaman ve karşı tarafın durumu bakımından da değerlendirilir.
- Geçersiz feshi, sözleşmenin hemen sona erdiği şeklinde yorumlamak; geçersiz fesihte sözleşme uygun zamana kadar sürer.
- Fesih süresi ve bildirim süresi kurallarını 378. maddeye dayandırmak; bu konu 368. madde ve yerel adet ile ilgilidir.
- Haklı sebeple feshi bu maddeye dayandırmak; haklı sebep ayrı hükümlere tabidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sözleşmenin 6098 sayılı Kanun'un 299 ile 378. maddeleri arasında düzenlenen kira sözleşmesi olup olmadığı, sözleşme içeriği ve tarafların yükümlülükleri birlikte değerlendirilerek belirlenmektedir. (Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/1045 E., 2024/480 K., 16.05.2024)
- Hayvan kirası ilişkisinde sözleşmenin hangi hükümlere tabi olduğu, 299 ile 378. maddeler arasındaki kira hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. (6. Hukuk Dairesi, 2014/3317 E., 2015/266 K., 15.01.2015)

### Nasıl ispat edilir?

- Feshi yapan taraf, sözleşmenin belirsiz süreli olduğunu ve fesih beyanının karşı tarafa ulaştığını ispatlamakla yükümlüdür; sözleşme yazılı ise belge bu ispatı sağlar.
- Feshin dürüstlük kurallarına aykırı veya uygun olmayan zamanda yapıldığını ileri süren karşı taraf, bu savunmasını ispatlamalıdır; hayvanın derhal geri verilemeyeceğini veya masrafın ürün değerini aştığını gösteren belgeler ve tanık beyanı kullanılabilir.
- Aksine anlaşma veya yerel adetin varlığını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır; yazılı sözleşme hükmü bu konuda öncelikli delildir.
- Fesih bildiriminin şekli serbesttir, ancak ispat sorununu önlemek için yazılı yapılması tavsiye edilir; sözlü fesihte karşı tarafa ulaşma ve içerik tanıkla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-2): Dürüstlük kuralına uyma yükümlülüğünü genel olarak düzenler; 378. maddedeki fesih sınırı bu genel kuralın özel bir uygulamasıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.368](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368): Belirsiz süreli ürün kiralarında fesih bildirim süresini düzenler; 378. madde bu süreyi değil, fesihte dürüstlük ve zaman sınırını düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-369): Kiracının iflası veya ölümü gibi hâllerde olağanüstü feshi düzenler; 378. maddenin kapsamında yer almaz.
- [6098 sayılı Kanun m.331](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-331): Haklı sebeple fesih rejimini düzenler; belirsiz süreli sözleşmede sebepsiz fesihten ayrı tutulması gerekir.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| altı aylık | [m.368](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368) | Belirsiz süreli sözleşmede, fesih bildirim süresi sözleşme veya yerel âdetle belirlenmemişse, en az altı aylık bir bildirim süresine uyulmak koşuluyla, taraflardan her biri sözleşmeyi feshedebilir. |
| altı aylık | [m.371](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-371) | Kiracının ölümü hâlinde, onun mirasçıları ve kiraya veren, altı aylık yasal fesih bildirim sürelerine uymak koşuluyla, sözleşmeyi feshedebilirler. |

## Konuda geçen kararlar

- 3. Hukuk Dairesi, 2025/366 E., 2025/4228 K., 22.09.2025 (m.367)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/2911 E., 2024/4205 K., 10.12.2024 (m.368)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/5065 E., 2024/3578 K., 06.11.2024 (m.368)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/9396 E., 2024/7423 K., 15.10.2024 (m.369)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/2495 E., 2024/119 K., 10.01.2024 (m.373)
- 10. Hukuk Dairesi, 2023/6048 E., 2023/6720 K., 12.06.2023 (m.367, m.368, m.369, m.370, m.371, m.372, m.373, m.374, m.375, m.376)
- 3. Hukuk Dairesi, 2017/7886 E., 2019/5593 K., 20.06.2019 (m.367)
- 11. Hukuk Dairesi, 2016/12791 E., 2018/4197 K., 31.05.2018 (m.370)
- 3. Hukuk Dairesi, 2017/6922 E., 2018/3139 K., 28.03.2018 (m.368)
- 8. Hukuk Dairesi, 2017/5543 E., 2018/9917 K., 26.03.2018 (m.374)
- 11. Hukuk Dairesi, 2016/12785 E., 2018/2216 K., 22.03.2018 (m.370)
- 3. Hukuk Dairesi, 2017/5749 E., 2017/15459 K., 08.11.2017 (m.367)
- 10. Hukuk Dairesi, 2015/24948 E., 2016/10306 K., 21.06.2016 (m.367, m.368, m.369, m.370, m.371, m.372, m.373, m.374, m.375, m.376)
- 10. Hukuk Dairesi, 2014/26435 E., 2015/1649 K., 30.01.2015 (m.367, m.368, m.369, m.370, m.371, m.372, m.373, m.374, m.375, m.376)
- 6. Hukuk Dairesi, 2014/3317 E., 2015/266 K., 15.01.2015 (m.378)
- 10. Hukuk Dairesi, 2013/14974 E., 2014/701 K., 20.01.2014 (m.369, m.370, m.371, m.372, m.373, m.374, m.375, m.376)
- 10. Hukuk Dairesi, 2013/4019 E., 2013/21534 K., 18.11.2013 (m.369, m.371, m.372, m.373, m.374, m.375, m.376)
- 10. Hukuk Dairesi, 2013/6436 E., 2013/18744 K., 08.10.2013 (m.371, m.372, m.375, m.376)
- Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/1045 E., 2024/480 K., 16.05.2024 (m.378)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/sozlesmenin-sona-ermesi-sona-ermenin-sonuclari-ve-hayvan-kirasi