---
title: "Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları — Borçlar Hukuku Özel Hükümler konu anlatımı"
course: "Borçlar Hukuku Özel Hükümler"
law: "Türk Borçlar Kanunu"
articles: "TBK m.547–554"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ticari-temsilciler-ticari-vekiller-ve-diger-tacir-yardimcilari"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları

Borçlar Hukuku Özel Hükümler › Özel borç ilişkileri — [Borçlar Hukuku Özel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler)

## Kısaca

TBK m.547, ticari temsilcinin tanımını ve işletme sahibinin ticari temsilcilik yetkisini ticaret siciline tescil yükümlülüğünü düzenler. TBK m.548 ticari temsilcinin (TBK m.547 kapsamındaki ticari temsilcinin) temsil yetkisinin genel kapsamını ve bu kapsamın özel yetkiye bağlanan iki istisnasını düzenler. TBK m.549, ticari temsilcinin temsil yetkisinin hangi hallerde sınırlandırılabileceğini ve bu sınırlamaların üçüncü kişilere karşı ne zaman ileri sürülebileceğini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.547–554 hükümlerini kapsar: tanımı ve yetki verilmesi, temsil yetkisinin kapsamı, temsil yetkisinin sınırlandırılması, temsil yetkisinin sona ermesi, ticari vekil, diğer tacir yardımcıları, rekabet yasağı, sona ermesi.

- [TBK m.547 — Tanımı ve yetki verilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547)
- [TBK m.548 — Temsil yetkisinin kapsamı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-548)
- [TBK m.549 — Temsil yetkisinin sınırlandırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-549)
- [TBK m.550 — Temsil yetkisinin sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-550)
- [TBK m.551 — Ticari vekil](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551)
- [TBK m.552 — Diğer tacir yardımcıları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-552)
- [TBK m.553 — Rekabet yasağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-553)
- [TBK m.554 — Sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-554)

## [TBK m.547 — Tanımı ve yetki verilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547)

Madde, ticari temsilcinin tanımını ve işletme sahibinin ticari temsilcilik yetkisini ticaret siciline tescil yükümlülüğünü düzenler. Ticari temsilcinin işletme sahibini hangi koşullarda temsil edeceği, yani kimin ticari temsilci sayılabileceği ve tescilin hukuki etkisi bu maddenin konusudur. Madde, işletme sahibinin ticari temsilciye verdiği yetkinin kapsamını, temsil yetkisinin sınırlandırılmasını, ticari temsilcinin atanma usulünü ve tacirin sorumluluğunun tescile bağlı olmadığını kapsar. Yetkinin kapsamı ve sınırı ile ilgili hükümler (m.548, m.549) ile ticari vekil (m.551) ve tacir yardımcılarına ortak hükümler ayrı maddelerde yer alır ve bu madde bunları düzenlemez. Ticari temsilcinin iç ilişkisinden doğan haklar ve yükümlülükler (m.550 ve m.543 vd.), ticari temsilcinin sona ermesi (m.554) ile ticari temsilci ile işletme sahibi arasındaki rekabet yasağı (m.553) bu maddenin kapsamında değildir. Acente ve komisyoncu gibi bağımsız tacir yardımcıları da bu maddenin dışındadır.

### Tanımı ve yetki verilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari temsilci**: İşletme sahibinin, ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında onu temsil etmek üzere açıkça ya da örtülü olarak yetki verdiği kişidir. Temsil yetkisi kanundan doğar ve geniş olup bağımlı bir tacir yardımcısıdır.
- **Ticari işletme**: Esnaf işletmesi sınırını aşan düzeyde gelir sağlamayı amaçlayan, devamlı ve bağımsız yürütülen faaliyetlerin bütünüdür. Ticari temsilcinin temsil ettiği zemin budur; esnaf işletmesi için ticari temsilci atanamaz.
- **Ticaret unvanı altında temsil**: Ticari temsilcinin, kendi imzasını kullanırken işlemi işletme sahibi adına yaptığını gösteren bir ibare (örneğin vekâleten) ile işlem yapmasıdır. Temsilci işletmenin imzasını kullanmaz.
- **Açık veya örtülü yetki**: Yetkinin yazılı ya da sözlü açıkça verilmesi ya da işletme sahibinin davranışlarından anlaşılmasıdır. Yetkinin hangi biçimde verildiği, temsil ilişkisinin kurulmasına engel değildir.
- **Bildirici tescil**: Ticari temsilcilik yetkisinin ticaret siciline tescilidir. Tescil yetkiyi kuran değil, duyuran işlemdir; sıfat tescilden önce de kazanılır.

### Tanımı ve yetki verilmesi: hangi şartlar aranır?

- Ticari temsilcinin temsil ettiği bir ticari işletme bulunmalıdır; esnaf işletmesi için ticari temsilci atanamaz.
- Yetki, işletme sahibi tarafından açıkça ya da örtülü olarak verilmiş olmalıdır.
- Temsilci, işletmeyi yönetme ve işletmeye ilişkin işlemleri ticaret unvanı altında, ticari temsil yetkisiyle yapmalıdır.
- İşletme sahibi, ticari temsilcilik yetkisini ticaret siciline tescil ettirmek zorundadır; tescil yapılmamış olsa da sorumluluk ortadan kalkmaz.
- Ticari temsilci gerçek kişi olmalıdır; ayırt etme gücü yeterlidir, tam ehliyet aranmaz.

### Tanımı ve yetki verilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Açıkça ya da örtülü verilen yetki ile işletme sahibi, temsilcinin ticari işletmeye ilişkin işlemlerinden sorumlu olur.
- Tescil yapılmamış olsa dahi işletme sahibinin temsilcinin fiillerinden sorumluluğu devam eder.
- Yetki, esnaf işletmesi için verilmişse bu madde uyarınca ticari temsilcilik doğmaz.
- Temsil yetkisinin sınırlandırılması ve sınırın üçüncü kişiye karşı ileri sürülmesi m.549 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

### Ticari temsilci ile ticari vekil arasındaki fark nedir?

- Ticari temsilci, işletmeyi yönetir ve geniş yetkilidir; kambiyo taahhüdü, kredi ve kefalet gibi işlemleri yapabilir.
- Ticari vekil, olağan işlerle sınırlı yetkiye sahiptir ve tescil edilmez.

Sonuç: Temsilci tescil ettirilmek zorundadır; vekil için bu yükümlülük yoktur. Yetki kapsamı da farklıdır (m.551).

### Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki fark nedir?

- Ticari işletmenin temsilinde ticari temsilci atanabilir; işletme tüzel kişiliğe sahip olmak zorunda değildir.
- Esnaf işletmesi ticari işletme olmadığından ticari temsilci atanamaz.

Sonuç: Esnaf işletmesinde yapılan atama bu madde kapsamında ticari temsilcilik doğurmaz.

### Tescil yükümlülüğü ile tescilin sorumluluğa etkisi arasındaki fark nedir?

- İşletme sahibi yetkiyi tescil ettirmekle yükümlüdür.
- Tescil yapılmamış olsa da işletme sahibi temsilcinin fiillerinden sorumludur.

Sonuç: Tescil eksikliği üçüncü kişiye karşı sorumluluğu kaldırmaz; tescil sorumluluğun değil, duyurunun aracıdır.

### Tanımı ve yetki verilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tescili sorumluluğun kuruluş şartı saymak; tescil bildiricidir, sorumluluk tescile bağlı değildir.
- Ticari temsilci ile ticari vekili aynı yetkiye sahip saymak; vekil için tescil ve geniş yetki aranmaz.
- Esnaf işletmesinde de ticari temsilci atanabileceğini düşünmek; ticari işletme şartı aranır.
- Ticari temsilcinin kendi imzasını işletmenin imzası gibi kullanabileceğini sanmak; temsilci kendi imzasıyla vekâleten ibaresi kullanır.
- Ticari temsilcinin tam ehliyetli olmasını aramak; ayırt etme gücü yeterlidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ticari temsilcinin tanımındaki iradi temsil yetkisinin kapsamının kanunla belirlendiği, bu nedenle yetkinin genel hükümlere göre değil m.547/548 çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1591 E., 2025/249 K., 19.02.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2025/1788 E., 2026/256 K., 19.02.2026)
- Ticari temsilcinin, tacir adına bono, poliçe veya çek düzenlemesinin kambiyo taahhüdü olarak yetki kapsamında olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2025/1788 E., 2026/256 K., 19.02.2026)
- Kambiyo senedindeki imzanın ticari temsilci tarafından atılıp atılmadığının incelenmesinin gerektiği, bu yönde bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1591 E., 2025/249 K., 19.02.2025)
- Ticari temsilcinin tanımına ilişkin bu hükmün, işletme sahibinin yetkisini sınırlamadığı durumda geniş bir yetki kurduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1435 E., 2025/360 K., 20.03.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1922 E., 2024/272 K., 28.02.2024)
- Ticari temsilcinin kendi imzasıyla değil işletme sahibi adına işlem yapması gerektiği, bu biçimin gözetilmediği hallerde işlemin işletme sahibini bağlamayacağı kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1151 E., 2025/215 K., 11.02.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2021/379 E., 2023/656 K., 08.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Ticari temsilcinin varlığını ileri süren taraf, işletme sahibinin ticari temsilci atadığını ve bu yetkinin açık ya da örtülü verildiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Yetki, ticaret siciline tescil kaydı, yetki belgesi veya işletme sahibinin davranışları ile ispatlanabilir. Tescil kaydı varsa tescile dayanılması kolaylaştırır.
- Karşı taraf, tescilin yapılmadığını ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz; tescil yokluğu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Kambiyo senedinde temsilcinin imzası tartışmalıysa, imzanın temsilci tarafından atılıp atılmadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
- Esnaf işletmesi olduğu ileri sürülen işletmede ticari temsil iddiasını ileri süren taraf, işletmenin ticari işletme niteliğini ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.548](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-548): Ticari temsilcinin iyiniyetli üçüncü kişilere karşı yetkisinin kapsamını belirler ve özel yetki gerektiren işlemleri sayar.
- [6098 sayılı Kanun m.549](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-549): Ticari temsilcinin yetkisinin sınırlandırılmasını ve bu sınırın üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesini düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.551](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551): Ticari vekilin yetkisi ve tescil yükümlülüğünün bulunmaması, ticari temsilciden ayrılan düzenlemedir.
- [6098 sayılı Kanun m.550](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-550): Ticari temsilcinin tacirin ticari temsilcilik yetkisine ilişkin iç hükümlerini tamamlar.

## [TBK m.548 — Temsil yetkisinin kapsamı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-548)

Bu madde ticari temsilcinin (TBK m.547 kapsamındaki ticari temsilcinin) temsil yetkisinin genel kapsamını ve bu kapsamın özel yetkiye bağlanan iki istisnasını düzenler. Birinci fıkra, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı kambiyo taahhüdünde bulunma ve işletmenin amacına giren her türlü işlemi yapma yetkisini kurar. İkinci fıkra, taşınmazların devri ile taşınmazlar üzerinde üçüncü kişiler lehine hak kurulmasını açık yetki şartına bağlar. Madde ticari temsilcinin ticari işletmeye bağlı olarak atanmış bir kişi olması halinde uygulanır ve ticari vekil ile ilişkisini düzenlemez. Maddenin, işletmenin varlığını sona erdiren işlemleri (işletmenin devri, iflas talebi, konkordato, ortak alımı, tür değişikliği) açıkça saymadığı, bu işlemlerin yetki sınırını ise genel ilkelerle belirlendiği dikkate alınmalıdır. Temsil yetkisinin şube ile sınırlandırılması ve birlikte temsil gibi sınırlama yolları (m.549), genel ticari vekâlet (m.551) ve vekâlet sözleşmesinde özel yetki (TBK m.504/III) ayrı hükümlerde düzenlenmiştir.

### Temsil yetkisinin kapsamı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari temsilci**: Bir ticari işletmenin işlerini idare etmek üzere, işletme sahibi adına hareket etmeye yetkili kılınan kişidir. Yetkisi işletmenin varlığına bağlıdır; işletme bulunmadıkça ticari temsilcilik yetkisinden söz edilemez.
- **İyiniyetli üçüncü kişi**: Temsil yetkisinin sınırlandırıldığını bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan karşı taraftır. Sınırlama, bu kişiye karşı ancak ticaret siciline tescil veya bilgi ile ileri sürülebilir.
- **Kambiyo taahhüdü**: Poliçe, bono veya çek gibi kambiyo senetlerinden doğan borcu üstlenen yazılı irade beyanıdır. Ticari temsilci bu taahhüdü işletme sahibi adına, olağan yetkisi çerçevesinde verebilir.
- **Özel yetki**: Ticari temsilcinin belirli bir işlemi yapabilmesi için işletme sahibi tarafından açıkça verilmesi gereken yetkidir. Örtülü veya genel ifadeler bu şartı karşılamaz; yetkinin işlem bakımından açık olması gerekir.
- **Taşınmaz üzerinde aynî hak**: Taşınmaz üzerinde üçüncü kişi lehine kurulan irtifak hakkı, taşınmaz yükü, rehin gibi haklardır. Bu hakların kurulması özel yetkiye bağlıdır.
- **İşletmenin amacına giren işlem**: İşletmenin faaliyet konusunun gerçekleştirilmesi için yapılan olağan ve olağanüstü işlemlerdir. Ölçüt objektiftir ve işletmenin ortadan kalkmasına yol açan işlemleri kapsamaz.

### Temsil yetkisinin kapsamı: hangi şartlar aranır?

- Temsil eden kişinin ticari temsilci sıfatını taşıması, yani bir ticari işletmenin işlerini idare etmek üzere atanmış olması gerekir.
- Yapılan işlemin işletmenin amacına girmesi bulunmalıdır; bu ölçüt objektif olarak belirlenir.
- Karşı tarafın iyiniyetli üçüncü kişi olması gerekir; sınırlama bildiğinde ya da bilmesi mümkün olduğunda bu yetki kapsamı dışında kalan işlem işletme sahibini bağlamaz.
- Kambiyo taahhüdünde bulunulacaksa bu işlemin işletme sahibi adına yapılması ve iyiniyetli üçüncü kişiye karşı geçerli olması gerekir.
- Taşınmazların devri veya taşınmaz üzerinde üçüncü kişi lehine bir hak kurulması söz konusuysa işletme sahibinin bu işlem için açık ve özel yetki vermiş olması bulunmalıdır; genel yetki yeterli değildir.
- Taşınmazlara ilişkin satış vaadi de özel yetki kapsamında bulunmalıdır, çünkü taahhüt işlemi tasarruf işlemine yönelmiş bir yükümlülük doğurur.
- Özel yetkisi olmayan ticari temsilcinin taşınmaz devri veya aynî hak kurma işlemi, işletme sahibini bağlamaz.

### Temsil yetkisinin kapsamı: hangi sonuçları doğurur?

- Ticari temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunabilir ve bu taahhüt işletme sahibini bağlar.
- Ticari temsilci, işletmenin amacına giren her türlü işlemi işletme sahibi adına yapabilir; bu işlemler işletme sahibini bağlar.
- Ticari temsilci açıkça yetkili kılınmadıkça taşınmazı devredemez; devir işlemi yapılırsa işletme sahibi bu işlemle bağlanmaz, ancak aykırı işlemin geçerliliği üçüncü kişinin iyiniyetine ve bağlı tasarruf işlemine göre ayrıca değerlendirilir.
- Ticari temsilci açıkça yetkili kılınmadıkça taşınmaz üzerinde üçüncü kişi lehine irtifak, rehin veya taşınmaz yükü gibi aynî hak kuramaz.
- Özel yetki verilmişse taşınmaz devri ve aynî hak tesisi işletme sahibini bağlar.
- Bu madde, işletmenin varlığını sona erdiren işlemlerin (işletmeyi devretme, tacirin iflasını isteme, konkordato teklifi, yeni ortak alma, tür değişikliği, ortak çıkarma, şirketin feshi) hukuki sonuçlarını doğrudan düzenlemez; bu işlemler özel yetki gerektirir.
- Taşınmaz alım-satımıyla uğraşan işletmede ticari temsilci, taşınmazlar üzerinde işlem yapabilmek için ayrıca özel yetkiye ihtiyaç duymaz.

### Genel yetki ile özel yetki arasındaki fark nedir?

- Genel yetki, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı kambiyo taahhüdü ve işletmenin amacına giren her türlü işlemi kapsar.
- Özel yetki, taşınmaz devri ve taşınmaz üzerinde üçüncü kişi lehine aynî hak kurulmasını kapsar; bunlar açıkça yetki verilmedikçe yapılamaz.

Sonuç: Genel yetkiyle taşınmaz devri yapılamaz; açık özel yetki verilirse bu işlemler işletme sahibini bağlar.

### Olağan işlem ile olağanüstü işlem arasındaki fark nedir?

- Olağan işlemler (işçi alma, hammadde satın alma, satış, kiraya verme gibi) işletmenin günlük amacına girer ve genel yetki kapsamındadır.
- Olağanüstü işlemler işletmenin amacına girse de işletmenin varlığını etkileyebilir; bunlar da işletme amacına girmekle birlikte ayrı değerlendirilir.

Sonuç: Temsil yetkisi, amaca giren her türlü işlemi kapsadığı için olağanüstü işlemler de yetki kapsamına girer; ancak varlığı sona erdiren işlemler ayrıca özel yetki gerektirir.

### Taşınmaz devri ile taşınmaz kiraya verilmesi arasındaki fark nedir?

- Taşınmaz devri ve taşınmaz üzerinde aynî hak kurulması özel yetkiye bağlıdır.
- Taşınmazların kiraya verilmesi, işletmenin faaliyeti için gerekli taşınmazların satın alınması ve kira sözleşmesi, genel yetki kapsamındadır.

Sonuç: Kira ve satın alma işlemleri özel yetki gerektirmez; taşınmaz devri ve aynî hak tesisi özel yetki gerektirir.

### Taşınmaz alımı işletmenin faaliyetine uygun ile taşınmaz alım-satımı yapan işletme arasındaki fark nedir?

- Genel bir işletmede faaliyet için gerekli taşınmaz satın alınması genel yetki kapsamındadır.
- Taşınmaz alım-satımıyla uğraşan işletmede ticari temsilci, taşınmazlar üzerinde işlem yapmak için ayrıca özel yetkiye ihtiyaç duymaz.

Sonuç: Taşınmaz alım-satımı işletmesinde taşınmaz devri de genel yetki kapsamında olabilir.

### Yetki sınırı bilinen ile yetki sınırı bilinmeyen üçüncü kişi arasındaki fark nedir?

- Sınırlamayı bilen ya da bilmesi mümkün olan üçüncü kişi, sınırlı yetki dışındaki işlemde korunmaz.
- İyiniyetli üçüncü kişi, sınırlamadan haberi olmadığı sürece işlemin geçerliliğine güvenir.

Sonuç: Sınırlama tescil veya bilgi ile ileri sürülmediği sürece iyiniyetli üçüncü kişi işletme sahibini bağlayan işlemi koruyabilir.

### Temsil yetkisinin kapsamı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Taşınmaz devrinin genel temsil yetkisi kapsamında yapılabileceğini düşünmek; taşınmaz devri ve aynî hak kurulması için açık özel yetki aranmalıdır.
- Kambiyo taahhüdünü de taşınmaz işlemleriyle aynı şartlara bağlamak; kambiyo taahhüdü genel yetki kapsamındadır ve özel yetki gerektirmez.
- Taşınmaz kiraya verilmesini özel yetki gerektiren bir işlem saymak; m.548/II yalnızca devir ve aynî hak kurulmasını kapsar, kira sözleşmesi genel yetki kapsamındadır.
- Taşınmaz alım-satımıyla uğraşan bir işletmede taşınmaz işlemlerini de özel yetkiye bağlamak; bu tür işletmede özel yetki aranmaz.
- Sınırlamanın iyiniyetli üçüncü kişiye karşı, bilgi olmaksızın da ileri sürülebileceğini düşünmek; sınırlama ticaret siciline tescil veya bilgi ile ileri sürülebilir.
- Varlığı sona erdiren işlemleri (işletme devri, iflas talebi, ortak alımı) genel amaca giren işlem saymak; bu işlemler özel yetki gerektirir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İyiniyetli üçüncü kişi ilkesi, ticari temsilcinin yetki sınırının yalnızca tescil veya bilgi ile üçüncü kişiye ileri sürülebildiği biçiminde uygulanmaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2021/6493 E., 2023/1045 K., 22.02.2023)
- Ticari temsilcinin yetki kapsamının belirlenmesinde, işletmenin amacına giren işlemler ile sınırlı ticari işletme işlemleri ayrımı esas alınmaktadır. (Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2014/1166 E., 2022/966 K., 29.11.2022)
- Ticari temsilcinin yetkisini ne ölçüde kullanabileceğinin belirlenmesi, işletmenin niteliği ve yapılan işlemin türüne bakılarak yapılmaktadır. (Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2014/1166 E., 2022/966 K., 29.11.2022)
- Ticari temsilci ile ilgili uyuşmazlıklarda, kefalet ve kambiyo taahhüdü gibi işlemlerin iyiniyetli üçüncü kişiye karşı geçerliliği, taraflar arasında tartışma konusu olmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/978 E., 2024/1387 K., 19.09.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/928 E., 2022/1218 K., 15.09.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Ticari temsilcinin işletme sahibi adına yaptığı işlemin işletmenin amacına girdiğini ispat yükü, işlemin geçerliliğini ileri süren tarafa aittir; işletme kaydı, ticaret sicili ve faaliyet belgeleri bu amaçla kullanılabilir.
- Ticari temsilcinin özel yetkiye ihtiyaç duyan bir işlem yaptığını ileri süren taraf, bu işlem için işletme sahibinin açık yetki verdiğini ispatlamakla yükümlüdür; yetki belgesi bu konuda en güçlü delildir.
- İşletme sahibi, üçüncü kişinin yetki sınırını bildiğini veya bilmesi gerektiğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulmak istiyorsa bu iddiayı ispat etmelidir.
- Ticari temsilcinin yetki sınırlandırmasının tescil edildiği ya da üçüncü kişiye bildirildiği iddiasını öne süren işletme sahibi, bu bilginin ticaret siciline tescilini veya bildirimini ispat etmelidir.
- Taşınmaz devrinin genel yetki kapsamında yapıldığını ileri süren taraf, işletmenin taşınmaz alım-satımı faaliyeti yürüttüğünü veya özel yetki verildiğini belge ile göstermelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.547](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547): Ticari temsilcinin tanımını ve yetkisinin işletmeye bağlılığını düzenler; m.548 bu tanımın yetki kapsamını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.549](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-549): Ticari temsilcinin temsil yetkisinin şube ile sınırlandırılması ve birlikte temsil yoluyla sınırlanmasına izin verir; m.548'deki genel yetkinin kapsamını daraltan bir istisnadır.
- [6098 sayılı Kanun m.551](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551): Genel ticari vekilin yetkisini sınırlar ve ticari temsilciye özgü yetkilerin genel ticari vekile verilemeyeceğini düzenler; m.548 ile karşılaştırılarak uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.504](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-504): Vekalet sözleşmesinde özel yetki gerektiren işlemleri sayar; ticari temsilcide özel yetki kavramının karşılığıdır ve m.548/II'nin benzer mantığını gösterir.
- [6098 sayılı Kanun m.41](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-41): İyiniyetli üçüncü kişiye bildirilen yetki kapsamının geçerli olmasını düzenler; m.548'deki iyiniyetli üçüncü kişi ilkesinin genel dayanağıdır.

## [TBK m.549 — Temsil yetkisinin sınırlandırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-549)

TBK m.549, ticari temsilcinin temsil yetkisinin hangi hallerde sınırlandırılabileceğini ve bu sınırlamaların üçüncü kişilere karşı ne zaman ileri sürülebileceğini düzenler. Kanun iki sınırlama türüne izin verir: şube işleriyle sınırlama ve birlikte temsil kaydıyla sınırlama. Maddenin üçüncü fıkrası, bu iki sınırlamanın ticaret siciline tescil edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmayacağını, dördüncü fıkrası ise diğer sınırlamaların tescil edilmiş olsa bile iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğini belirtir. Kişi bakımından ticari temsilciler ve bunların yetkisi için uygulanır. Temsil yetkisinin genel kapsamını (m.548), taşınmaz devri ve aynî hak kurma yetkisini, iç ilişkide talimata aykırılığı ve temsil yetkisinin sona ermesini düzenlemez (m.548, m.43 ve m.45 TBK, TTK hükümleri ve ilgili tescil düzenlemesi kapsamında ayrıca değerlendirilir). Pasif temsil yetkisine (tebligat ve protesto kabulü gibi) sınırlama getirilmesini de düzenlemez.

### Temsil yetkisinin sınırlandırılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari temsilci**: Tacirin işletmesinde, ticari işletmeyi temsil yetkisiyle yöneten ve iyiniyetli üçüncü kişilere karşı işletme sahibi adına işlem yapabilen gerçek kişidir. Ayırt etme gücü yeterlidir; tam ehliyet aranmaz.
- **Aktif temsil yetkisi**: Temsilcinin işletme sahibi adına üçüncü kişilerle işlem yapma ve sözleşme kurma yetkisidir. Maddedeki sınırlamalar yalnızca bu yetki bakımından geçerlidir.
- **Pasif temsil yetkisi**: Üçüncü kişilerin işletme sahibine yaptığı ihtar, ihbar, tebligat ve protesto gibi işlemleri işletme sahibi adına kabul etme yetkisidir. Birlikte temsil kaydı bu yetkiyi sınırlamaz.
- **Şube işleriyle sınırlama**: Temsil yetkisinin, temsilcinin yönetmekle görevlendirildiği şubenin işleriyle sınırlandırılmasıdır. Yer bakımından bir sınırlamadır ve şube sayılmayan satış mahalli veya irtibat bürosu için uygulanamaz.
- **Birlikte temsil kaydı**: Birden çok ticari temsilcinin işletme sahibini ancak birlikte imzalamaları hâlinde bağlayabileceği sınırlamadır. Birlikte hareket, aynı anda imza zorunluluğu getirmez; sonradan ikinci temsilcinin imzası da yeterlidir.
- **Ticaret siciline tescil ve ilan**: Sınırlamanın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için gereken şekil koşuludur. Şube işleriyle ve birlikte temsil sınırlamaları, tescil ve ilan edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz.
- **İyiniyetli üçüncü kişi**: Temsil yetkisinin sınırlandırıldığını bilmeyen ve bilmesi gerekmeyen, işlemi ticari temsilci ile yapan kişidir. Bu kavram, sınırlamanın ileri sürülüp sürülemeyeceğini belirleyen merkezi ölçüttür.

### Temsil yetkisinin sınırlandırılması: hangi şartlar aranır?

- Sınırlamanın, kanunun izin verdiği iki türden biri olması gerekir: şube işleriyle sınırlama ya da birlikte temsil kaydı.
- Şube işleriyle sınırlama getirilecekse, sınırlama temsilcinin yönetmekle görevlendirildiği şubenin işleriyle sınırlı olmalı ve şube sayılmayan iş yerlerine uzatılmamalıdır.
- Birlikte temsil kaydı getirilecekse, birden çok temsilcinin işletme sahibini birlikte imzalamaları şartı açıkça konulmuş olmalıdır.
- Birlikte temsil kaydı bulunduğunda, diğer temsilcilerin katılımı olmaksızın yalnız bir temsilcinin attığı imza işletme sahibini bağlamaz; ancak sonradan diğer temsilcinin imzası ile işlem tamamlanabilir.
- Sınırlamanın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için şube işleri ve birlikte temsil sınırlamalarının ticaret siciline tescil edilmesi ve ilan edilmesi gerekir.
- Miktar veya işletme konusu içinde yapılan diğer sınırlamaların üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilmesi için iyiniyetli üçüncü kişinin bu sınırlamayı bilmesi veya bilmesi gerektiğinin işletme sahibi tarafından ispatlanması gerekir.

### Temsil yetkisinin sınırlandırılması: hangi sonuçları doğurur?

- Şube işleri veya birlikte temsil kaydı tescil ve ilan edilmemişse, iyiniyetli üçüncü kişiyle yapılan işlem işletme sahibini bağlar.
- Şube işleri veya birlikte temsil kaydı tescil ve ilan edilmişse, işlem yapan üçüncü kişinin sınırlamayı bilmediği iddiası dinlenmez ve işlem sınırlamaya aykırı ise işletme sahibini bağlamaz.
- Birlikte temsil kaydına uyulmadan, yalnız bir temsilcinin imzasıyla yapılan işlem işletme sahibini bağlamaz.
- Miktar veya işletme konusu içinde getirilen sınırlamalar iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez; işlem işletme sahibini bağlar.
- Miktar veya işletme konusu sınırlamasının üçüncü kişi tarafından bilindiği veya bilinmesi gerektiği işletme sahibi tarafından ispat edilirse, işletme sahibi işlemle bağlı tutulmaktan kurtulur.
- Pasif temsil yetkisine ilişkin tebligat ve protesto kabulü gibi işlemlerde birlikte temsil kaydı uygulanmaz; her temsilci ayrı ayrı yetkilidir.

### Şube işleriyle sınırlama ile birlikte temsil kaydı arasındaki fark nedir?

- Şube işleriyle sınırlamada temsilcinin yetkisi yer bakımından daraltılır; şubenin dışındaki işlemler işletme sahibini bağlamaz.
- Birlikte temsil kaydında temsilcinin yetkisi kişi bakımından daraltılır; tek başına yapılan işlem, diğerlerinin katılımı olmadan işletme sahibini bağlamaz.

Sonuç: İki sınırlama da tescil ve ilan edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz; tescil ve ilan halinde ise işlem yapan kişinin sınırlamayı bilmediği iddiası dinlenmez.

### Aktif temsil ile pasif temsil arasındaki fark nedir?

- Aktif temsilde temsilcinin işletme sahibi adına sözleşme yapması söz konusudur ve sınırlamalara tabidir.
- Pasif temsilde temsilci, tebligat veya protesto gibi bildirimleri kabul eder ve birlikte temsil kaydı bu yetkiye uygulanmaz.

Sonuç: Birlikte temsil kaydı pasif temsilde yürümez; her temsilci ihtar ve ihbarları ayrı ayrı kabul etmeye devam eder.

### Tescil edilebilir sınırlama ile tescil edilse de ileri sürülemeyen sınırlama arasındaki fark nedir?

- Şube işleri ve birlikte temsil sınırlamaları, kanunun izin verdiği iki türdür; tescil ve ilanla üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
- Miktar sınırı veya işletme konusu içinde daraltma gibi diğer sınırlamalar kanunda öngörülmemiştir; tescil edilseler bile iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez.

Sonuç: Bu tür sınırlamaya uyulmadan yapılan işlemde işletme sahibi bağlanır; ancak üçüncü kişinin sınırlamayı bildiğini veya bilmesi gerektiğini işletme sahibi ispatlarsa bağlanmaktan kurtulur.

### Tescilli sınırlama ile tescilsiz sınırlama arasındaki fark nedir?

- Sınırlama ticaret siciline tescil ve ilan edilmişse, üçüncü kişinin sınırlamayı bilmediği savunması kabul edilmez.
- Sınırlama tescil edilmemişse, iyiniyetli üçüncü kişi temsilcinin yetkisinin sınırsız olduğuna güvenebilir.

Sonuç: Tescilsiz şube veya birlikte temsil sınırlaması iyiniyetli üçüncü kişiyi bağlamaz ve işletme sahibi işlemle bağlı kalır.

### Temsil yetkisinin sınırlandırılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Miktar sınırını veya işletme konusu içindeki daraltmayı, şube işleri gibi tescil edilebilir bir sınırlama saymak; bu tür sınırlamalar tescil edilse bile iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez.
- Birlikte temsil kaydını pasif temsil yetkisine de uygulamak; tebligat ve protesto kabulünde her temsilci ayrı ayrı yetkilidir.
- Birlikte temsil şartının aynı anda imzalanmasını gerektirdiğini düşünmek; sonradan ikinci temsilcinin imzası da şartı yerine getirir.
- Tescil edilmemiş bir sınırlamaya karşı işletme sahibinin hiçbir koşulda bağlanmayacağını varsaymak; tescilsiz sınırlama üçüncü kişiye karşı yalnız iyiniyet dışı hallerde ileri sürülemez.
- Şube sayılmayan satış mahalli veya irtibat bürosunu şube işleri sınırlamasının kapsamına dahil etmek; kanun yalnız şube için sınırlamaya izin verir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ticari temsil yetkisine getirilen sınırlamalar, tescil ve ilan edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez ve bu durumda işlem işletme sahibini bağlar. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026)
- İstanbul ticaret mahkemelerinin ilgili kararlarında, tacirler arası ticari uyuşmazlıklarda TBK'nın ticari temsil hükümlerinin uygulandığı ve ticari temsil sınırlamalarının tescile bağlı olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/939 E., 2026/281 K., 20.04.2026)
- Temsilcinin birlikte temsil kaydına aykırı olarak tek başına imzaladığı işlemin, şirket tarafından benimsenip uygulanmadığı hâllerde işletme sahibini bağlamayacağı değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/269 E., 2025/1626 K., 16.10.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Temsil yetkisinin sınırlandırıldığını ve bu sınırlamanın ticaret siciline tescil edildiğini ileri süren işletme sahibidir; tescil kaydı ticaret sicili kayıtlarıyla ispatlanır.
- Üçüncü kişinin iyiniyetli olmadığını, yani sınırlamayı bildiğini ya da bilmesi gerektiğini ispat yükü, tescil edilmemiş miktar veya işletme konusu sınırlamalarını ileri süren işletme sahibindedir.
- Birlikte temsil kaydına uyulup uyulmadığı, işlemin tüm temsilciler tarafından imzalanıp imzalanmadığı veya sonradan benimsenip benimsenmediği yazılı belgelerle ispatlanır.
- Üçüncü kişinin iyiniyeti karşı tarafça savunulduğunda, iyiniyetin varlığını ileri süren taraf bu iddiasını olgularla destekler; kötüniyetin işletme sahibince ispatı gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.548](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-548): Ticari temsilcinin temsil yetkisinin genel kapsamını ve taşınmaz devri ile aynî hak kurma gibi özel yetki gerektiren işlemleri düzenler; m.549 bu genel çerçeve içinde sınırlandırmaya izin verir.
- [6098 sayılı Kanun m.41](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-41): Temsil yetkisinin iç ve dış ilişkisi ile iyiniyetin korunmasına ilişkin genel temsil kurallarını içerir; m.549 bunun ticari temsil bakımından özel düzenlemesidir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.36: Tescil edilmiş bir hususun üçüncü kişiye karşı bilinmiş sayılmasını düzenler; m.549/III'teki tescil ve ilan halinde sınırlamayı bilmediği iddiasının dinlenmemesi bu hükme dayanır.

## [TBK m.550 — Temsil yetkisinin sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-550)

Madde, ticari temsilci bakımından temsil yetkisinin sona ermesinin ticaret siciline tescil ve ilan edilmesinin hukuki sonucunu düzenler. Birinci fıkra, yetkinin sona erdiğinin tescil edileceğini, bunun yetkinin verildiği tescil bulunmasa bile geçerli olduğunu belirtir. İkinci fıkra, tescil ve ilan yapılmadıkça sona erme hâlinin iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğini öngörür. Madde, ticari temsilci ile ticari vekil ayrımını, temsil yetkisinin hangi hallerde sona ereceğini (ölüm, iflas, azil, istifa gibi) ve azlin üçüncü kişiye bildirilmesini düzenlemez; bunlar için TBK m.42-45 ile TBK m.551 ve devamındaki ticari vekâlet hükümleri ile TBK m.554 ve TTK hükümlerine bakılmalıdır. Ayrıca iyiniyetin koşulları ile temsilcinin yetki belgesini geri alma yükümlülüğü de bu maddenin kapsamı dışındadır (TBK m.44, m.45)."

### Temsil yetkisinin sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari temsil yetkisi**: Ticari temsilcinin, temsil olunan tacir adına ve hesabına hukuki işlem yapabilme yetkisidir. Yetki, ticaret siciline tescil edilmiş olabilir veya tescil edilmemiş olabilir; madde bu iki durumda da sona erme tesciline ilişkindir.
- **Sona erme tescili**: Temsil yetkisinin sona erdiğinin ticaret siciline kaydedilmesidir. Yetkinin verildiği tescilin bulunup bulunmamasından bağımsız olarak gereklidir ve tescil ile birlikte ilan da yapılmalıdır.
- **İyiniyetli üçüncü kişi**: Temsil yetkisinin sona erdiğini bilmeden temsilci ile işlem yapan kişidir. Madde, iyiniyetin tescil ve ilanın yokluğunda korunmasını sağlar; bilen üçüncü kişi bu korumadan yararlanamaz.

### Temsil yetkisinin sona ermesi: hangi şartlar aranır?

- Temsil yetkisinin sona ermiş olması bulunmalıdır; sona erme nedeni madde tarafından sınırlanmamıştır, azil, ölüm veya iflas gibi herhangi bir neden olabilir.
- Sona erme olgusunun ticaret siciline tescil edilmiş olması gerekir; tescil yapılmamışsa sona erme üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
- Sona erme olgusunun ilan edilmiş olması gerekir; tescil ve ilan birlikte yapılmadıkça sona erme iyiniyetli üçüncü kişiler bakımından hüküm doğurmaz.
- Yetkinin verildiği tescil yapılmamış olsa bile sona erme tescilinin yapılması zorunludur; verilmiş olan yetkinin tescili aranmaz.
- Üçüncü kişinin iyiniyetli olması gerekir; üçüncü kişi yetkinin sona erdiğini biliyorsa madde koruma sağlamaz.

### Temsil yetkisinin sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

- Temsil yetkisinin sona erdiği, tescil edilmiş olsun veya olmasın, ticaret siciline tescil edilmek zorundadır.
- Sona erme tescil ve ilan edilmemişse, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı yetki geçerliliğini korur ve temsilcinin bu kişiyle yaptığı işlem temsil olunanı bağlar.
- Sona erme tescil ve ilan edilmişse, sona erme üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
- Üçüncü kişi yetkinin sona erdiğini biliyorsa, bu koruma uygulanmaz ve işlem temsil olunanı bağlamaz.
- Tescil ve ilan dışındaki yollarla üçüncü kişinin sona ermeyi öğrenmiş olması, madde metni açısından tescil ve ilan yerine geçmez; iyiniyetin varlığı ayrıca değerlendirilir.

### Yetkinin verildiği tescil ile sona erme tescili arasındaki fark nedir?

- Yetki verilirken ticaret siciline tescil yapılmış olabilir.
- Yetki verilirken tescil yapılmamış, ancak sona erme tescil edilmek istenmektedir.

Sonuç: Madde birinci fıkrası gereği, verilen yetkinin tescili yapılmamış olsa bile sona erme tescilinin yapılması zorunludur.

### Tescil ve ilan yapılmış sona erme ile tescil ve ilan yapılmamış sona erme arasındaki fark nedir?

- Sona erme ticaret siciline tescil ve ilan edilmiştir.
- Sona erme ticaret siciline tescil ve ilan edilmemiştir.

Sonuç: Tescil ve ilan yapılmışsa sona erme herkese karşı ileri sürülebilir. Yapılmamışsa iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sona erme ileri sürülemez ve yetki onlara karşı geçerliliğini korur.

### İyiniyetli üçüncü kişi ile bilen üçüncü kişi arasındaki fark nedir?

- Üçüncü kişi, yetkinin sona erdiğini bilmeden işlem yapmıştır.
- Üçüncü kişi, yetkinin sona erdiğini bilerek işlem yapmıştır.

Sonuç: İyiniyetli üçüncü kişi tescil ve ilan yapılmamışsa korunur; bilen üçüncü kişi korunmaz ve işlem temsil olunanı bağlamaz.

### Temsil yetkisinin sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde metnine göre sona erme tescilinin, verilen yetkinin tescili yapılmamış olsa bile zorunlu olduğunu gözden kaçırmak; verilen yetkinin tescilsiz olmasını tescil zorunluluğunu ortadan kaldıran bir neden saymak.
- Tescil ve ilanın yapılmamış olmasını, her durumda üçüncü kişiye karşı yetkinin devam ettiği anlamına almak; üçüncü kişinin bilmesi hâlinde korumanın uygulanmayacağını ihmal etmek.
- Tescil ve ilanın sağladığı korumayı, üçüncü kişinin başka yollarla sona ermeyi öğrenmiş olmasıyla tamamen ortadan kaldırmak; madde metni yalnız bilgiyi açıkça aramaktadır.
- Ticari vekil ile ticari temsilci arasındaki farkı göz ardı ederek bu maddeyi her iki kişiye aynı şekilde uygulamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tescil ve ilanın yapılmadığı hallerde üçüncü kişinin iyiniyetinin varlığı değerlendirilirken, yetkinin sona erdiğini öğrenebilecek durumda olan kişinin de korunmayacağı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6493 E., 2024/2804 K., 04.04.2024)
- Tescil ve ilan yapılmadığı için iyiniyetli üçüncü kişiye karşı yetkinin geçerliliğini koruduğu kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6493 E., 2024/2804 K., 04.04.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Temsil yetkisinin sona erdiğini ve bunun ticaret siciline tescil ve ilan edilmediğini ileri süren taraf, sona ermenin tescil ve ilan edilmediğini belgeyle ispatlamalıdır; ticaret sicili kayıtları bu konuda en güçlü delildir.
- İyiniyetli üçüncü kişi olduğunu savunan taraf, işlem sırasında yetkinin sona erdiğini bilmediğini ispatlamakla yükümlüdür; bilginin varlığını ileri süren karşı taraf bunu ispat etmelidir.
- Temsil olunan, temsilcinin yetkisinin sona erdiğini üçüncü kişiye bildirdiğini veya bildirmediğini ileri sürerken yazılı belge ya da iletişim kayıtları ile ispat yapmalıdır.
- Yetki belgesinin geri alınmadığını ve üçüncü kişinin bu belgeye dayanarak işlem yaptığını ileri süren taraf, belgenin kendisinde kaldığını ve iyiniyetin varlığını ayrıca göstermelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.42](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-42): Temsil olunanın temsil yetkisini geri alabilmesi ve sınırlayabilmesi hükmünü düzenler; geri alma ile sona erme tescilinin konusu olan olguyu verir.
- [6098 sayılı Kanun m.43](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-43): Ölüm, gaiplik, fiil ehliyetinin kaybı ve iflas gibi kendiliğinden sona erme hallerini düzenler; bu hallerde de sona erme tescili gerekir.
- [6098 sayılı Kanun m.44](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-44): Temsilcinin yetki belgesini geri verme yükümlülüğünü düzenler; belgenin geri alınmaması iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sorumluluk doğurur.
- [6098 sayılı Kanun m.45](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-45): Üçüncü kişinin iyiniyetini ve yetkinin sona erdiğini bilmesi halinin sonucunu düzenler; madde 550 ile birlikte uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.551](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551): Ticari vekilin yetkisini düzenler; ticari vekil için de sona erme tescili hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı bu maddeyle bağlantılıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.554](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-554): İşletme sahibinin ölümü hâlinde ticari temsilcinin yetkisinin devamını düzenler; kendiliğinden sona erme ile ilişkilidir.

## [TBK m.551 — Ticari vekil](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551)

Madde, ticari vekilin tanımını, yetkisinin kapsamını ve kanunda özel yetki gerektiren işlemleri düzenler. Ticari vekil, işletme sahibinin ticari temsilcilik yetkisi vermediği, işletmenin alışılmış işlemleri ya da bazı işleri için atadığı kişidir. Madde, işletme sahibi ile ticari vekil arasındaki iç ilişkiyi değil, dış ilişkide yetkinin sınırını düzenler. Madde, ticari temsilcinin yetkisini, tacir yardımcılarını, rekabet yasağını ve yetkinin sona ermesini düzenlemez (m.547-550, m.552, m.553, m.554). Ticari vekilin atanması ve yetkinin ticaret siciline tescili ile ilgili kurallar da bu maddede yer almaz (m.550).

### Ticari vekil: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari vekil**: Bir ticari işletme sahibinin, kendisine ticari temsilcilik yetkisi vermeksizin işletmesini yönetmek veya bazı işlerini yürütmek için yetkilendirdiği kişidir. Yetkinin kaynağı işletme sahibinin yetkilendirme işlemidir.
- **Alışılmış işlemler**: İşletmenin niteliği, iş hacmi, yerel ticari anlayış ile işlemin türü ve değerine göre devamlı olarak yapılan işlemlerdir. Ticari vekilin genel yetkisi bu işlemlerle sınırlıdır; olağanüstü işlemler için özel yetki gerekir.
- **Açıkça yetkili kılınma**: Ticari vekilin, madde metninde sayılan özel işlemleri yapabilmesi için işletme sahibi tarafından bu işlemler bakımından ayrıca ve açıkça yetkilendirilmesidir. Genel yetkilendirme bu nitelikte kabul edilmez.
- **Ticari temsilci (mümessil)**: Ticari vekilden ayrı bir kurumdur; ticari işletmeyi yönetme ve işletme adına ticaret unvanı altında işlem yapma yetkisine sahip olan, m.547 kapsamındaki kişidir. Ticari vekilin yetkisi bu kişininkinden dardır.

### Ticari vekil: hangi şartlar aranır?

- Ticari vekil atanmış bir ticari işletme bulunmalıdır; işletme ticari işletme olmalıdır, esnaf işletmesi bu kapsama girmez.
- İşletme sahibi, kişiyi işletmesini yönetmek veya işletmesinin bazı işlerini yürütmek için yetkilendirmiş olmalıdır; ticari temsilcilik yetkisi verilmemiş olmalıdır.
- Yapılan işlem, işletmenin alışılmış işlemlerinden olmalıdır; bu hâlde genel yetki yeterlidir.
- Ödünç olarak para veya benzerlerinin alınması, kambiyo taahhüdünde bulunulması, dava açılması ve açılmış davanın takip edilmesi için ticari vekilin ayrıca ve açıkça yetkili kılınmış olması gerekir.
- Ticari vekilin yetkisinin dışına çıkan işlemler, işletme sahibini kendiliğinden bağlamaz; bağlanma için işletme sahibinin onayı ya da sonradan doğan yetki gerekir.

### Ticari vekil: hangi sonuçları doğurur?

- Ticari vekil alışılmış işlemleri işletme sahibi adına yaparsa, işletme sahibi bu işlemlerden doğan sorumluluğu üstlenir.
- Ticari vekil, açıkça yetkili kılınmadan ödünç olarak para veya benzerlerini alamaz; bu yönde yapılan işlem, işletme sahibini bağlamaz.
- Ticari vekil, açıkça yetkili kılınmadan kambiyo taahhüdünde bulunamaz; kendi adına düzenlediği bono gibi bir kambiyo senedi işletme sahibini bağlamaz.
- Ticari vekil, açıkça yetkili kılınmadan dava açamaz ve açılmış davayı takip edemez; bu hâlde işletme sahibi adına dava ehliyeti doğmaz.
- Madde emredici niteliktedir; ticari vekil, sözleşme ile m.551/2'de sayılan yetkilerin genişletilmesini bu maddeye aykırı biçimde üçüncü kişilere karşı ileri süremez, yetkiyi ancak açık kılınarak verir.
- Ticari vekilin yetkisi işletmenin tüm işlerini kapsamadığından, alışılmış dışı işlemlerde ticari vekilin tek başına yaptığı işlem kendiliğinden işletme sahibini bağlamaz.

### Ticari vekil ile ticari temsilci arasındaki fark nedir?

- Ticari vekilin yetkisi işletmenin alışılmış işlemleriyle sınırlıdır ve yetki kanunda sayılan işlemler için ayrıca açıklanmalıdır.
- Ticari temsilcinin yetkisi işletmenin hem olağan hem olağanüstü bütün işlemlerini kapsar ve m.547 uyarınca ticaret unvanı altında temsil eder.

Sonuç: Ticari temsilci ödünç alma, kambiyo taahhüdü ve dava gibi işlemleri yetki gerekmeden yapabilir; ticari vekil bu işlemleri ancak açıkça yetkilendirilirse yapabilir. Ticari temsilcinin yetkisi ticaret siciline tescil edilir, ticari vekilin yetkisi tescil edilmez.

### Alışılmış işlem ile olağanüstü işlem arasındaki fark nedir?

- Alışılmış işlem, işletmenin niteliği, iş hacmi, yerel ticari anlayış ve işlemin türü ile değeri dikkate alınarak devamlı yapılan işlemdir.
- Olağanüstü işlem, işletmenin olağan akışına girmeyen, politika değiştiren veya büyük yatırım niteliği taşıyan işlemdir.

Sonuç: Alışılmış işlem genel yetki kapsamında kalır; olağanüstü işlem için özel yetki gerekir.

### Genel yetkili ticari vekil ile belli bir işle sınırlı özel yetkili vekil arasındaki fark nedir?

- Genel yetkili ticari vekil işletmenin alışılmış işlemlerini yapar ve m.551 kapsamında sayılan kısıtlara tabidir.
- Belli bir iş veya işlem için yetkilendirilen vekilin yetkisi, kendisine bırakılan işin niteliğine göre belirlenir.

Sonuç: Yetki kapsamı, verilen işin niteliğine göre tespit edilir; genel yetkili ticari vekilin yetkisi ise alışılmış işlerle sınırlıdır.

### Ticari vekil: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ticari vekil ile ticari temsilciyi aynı yetkiye sahip saymak; ticari vekilin ödünç alma, kambiyo taahhüdü ve dava açma yetkisini genel yetki kapsamında kabul etmek hatasını yapmak.
- Açık yetki yerine genel yetkilendirmeyi yeterli görmek; m.551/2'deki açık yetki şartını gözden kaçırmak.
- Alışılmış işlemi olağanüstü işlemle karıştırmak; işletmenin niteliği, iş hacmi ve işlemin değeri gibi ölçütleri dikkate almadan karar vermek.
- Ticari vekilin yetkisinin ticaret siciline tescil edilebileceğini varsaymak; tescil ancak ticari temsilci bakımından söz konusudur.
- Sınırlı yetkili özel vekil ile genel yetkili ticari vekili aynı ölçütle değerlendirmek; belli bir işle sınırlı vekilin yetkisini iş veya işlemin niteliğine göre belirlememek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ticari vekilin ödünç alma, kambiyo taahhüdü ve dava işlemlerinde açık yetki aranmakta, bu yetki olmadan yapılan işlemlerin işletme sahibini bağlamayacağı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2013/332 E., 2014/26 K., 04.02.2014)
- Ticari vekilin işletmenin alışılmış işlemlerini yapması hâlinde işletme sahibinin sorumlu tutulabileceği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2020/1184 E., 2023/187 K., 21.02.2023; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/308 E., 2026/580 K., 14.05.2026)
- Ticari vekil ile işletme sahibi arasındaki iç ilişkiye vekalet hükümlerinin uygulanacağı, dış ilişkide ise yetki kapsamının m.551 ile belirleneceği kabul edilmektedir.
- Ticari vekilin yetkisinin ticaret siciline tescil edilemeyeceği ve tescil zorunluluğunun ticari temsilci bakımından geçerli olduğu kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/6397 E., 2023/1052 K., 22.02.2023)
- Ticari vekil ile ticari temsilci arasındaki ayrımın, yetkinin kapsamı ve sicil tescili bakımından önem taşıdığı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/6397 E., 2023/1052 K., 22.02.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Ticari vekilin alışılmış bir işlem yaptığını ileri süren taraf, işlemin işletmenin olağan işlerinden olduğunu ve vekilin işletme tarafından yetkilendirildiğini ispatlamalıdır; bu yetkilendirme yazılı belge, yazışma veya fiili uygulama ile ispatlanabilir.
- Ticari vekilin dava açma, ödünç alma veya kambiyo taahhüdünde bulunma yetkisini ileri süren taraf, işletme sahibinin bu konuda açıkça yetki verdiğini yazılı belge ile ispatlamalıdır; sözlü beyanla ispat yeterli görülmeyebilir.
- İşletme sahibi, vekilin yetkisinin olağanüstü bir işleme uzandığını ileri sürerek sorumluluğu reddetmek istiyorsa, bu yetkinin bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Karşı tarafın iyiniyetini ileri süren taraf, vekilin yetkisine ilişkin bilgisinin bulunmadığını ve bilmesinin mümkün olmadığını ispatlamalıdır; bu husus olayın koşullarına göre değerlendirilir.
- Kambiyo senedi düzenleme yetkisinin bulunduğu iddiası, senedin yazılı yetki belgesi ile desteklenmelidir; yetki belgesinin bulunmaması işletme sahibinin sorumluluğunu ortadan kaldırır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.547](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547): Ticari temsilcinin tanımını ve geniş yetkisini düzenler; ticari vekilin dar yetkisi bu maddeyle karşılaştırılarak anlaşılır.
- [6098 sayılı Kanun m.550](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-550): Temsil yetkisinin ticaret siciline tescili ve iyiniyetli üçüncü kişilere etkisini düzenler; ticari vekilin yetkisinin tescil edilemeyeceği bu düzenleme ile birlikte değerlendirilir.
- [6098 sayılı Kanun m.552](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-552): Diğer tacir yardımcılarının sınırlı yetkisini düzenler; ticari vekilden ayrı bir kategoridir.
- [6098 sayılı Kanun m.553](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-553): Ticari vekil dahil bu kişilerin rekabet yasağını düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.554](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-554): Ticari temsil, ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının yetkilerinin sona ermesini düzenler.

## [TBK m.552 — Diğer tacir yardımcıları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-552)

Madde, toptan, yarı toptan veya perakende satış yapan ticari işletmelerin görevli veya hizmetlilerinin (tacir yardımcılarının) hangi işlemler için işletmeyi temsil yetkisine sahip olduğunu sınırlı sayıyla düzenler. Düzenlenen konular; işletmenin alışılmış satış işlemleri, yetkili olunan işlemlere ilişkin fatura imzalama, alışılmış işlemlerden doğan borçlara ilişkin ihtar ve ayıp bildirimlerini kabul etme ile işletme içinde satış bedelini tahsil ve fatura kapatma/makbuz verme yetkisidir. Yetkinin işletme içinde bulunma koşulu ve yazılı aksi duyuru ile yazılı yetki hâlleri de maddenin kapsamındadır. Madde ticari temsilci ve ticari vekil yetkilerini düzenlemez (m.547-551). Komisyoncu, simsar ve acente gibi bağımsız tacir yardımcılarının ilişkileri ile zamanaşımı süreleri bu maddenin dışındadır (m.532-546, m.520-525; TTK m.102-123). Ticari vekilin genel yetkisi ve sınırlı yetki ayrımı da başka maddelerde yer alır (m.551)."

### Diğer tacir yardımcıları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tacir yardımcısı (bu madde bakımından)**: Toptan, yarı toptan veya perakende satışlarla uğraşan ticari işletmenin görevli veya hizmetlisidir. Her işletmedeki çalışan bu kapsamda sayılmaz; işletme türü ve çalışma koşulları birlikte aranır.
- **Alışılmış işlemler**: İşletmenin konusuna uygun, olağan ticari faaliyetin gereği olarak yapılan satış ve bunlardan doğan işlemlerdir. Olağan dışı, işletmenin türüne ait olmayan işlemler bu kapsamda değerlendirilmez.
- **Ayıp bildirimi**: Alışılmış bir işlem dolayısıyla teslim edilmiş malın ayıplı olduğunun alıcı tarafından satıcıya bildirilmesidir. Madde, bu bildirimi kabul etme yetkisini tacir yardımcısına tanır.
- **Yazılı aksi duyuru**: İşletme sahibinin, yetkinin bulunmadığını müşterilerin görebileceği yerde ve okuyabileceği biçimde yazıyla bildirmesidir. Bu duyuru yapılmışsa tacir yardımcısının yetkisi bu ölçüde kalkar.
- **Kasa görevlisi**: İşletme içinde satış bedellerini tahsil etmekle görevlendirilmiş kişidir. Bu görevlilerin atanmış olması, satış bedelini tahsil yetkisinin kendiliğinden doğmasına yol açmaz; ancak yazılı yetki olmadan işletme dışındaki ve kasa görevlisi atanmış hallerde tahsil yetkisi aranır.

### Diğer tacir yardımcıları: hangi şartlar aranır?

- Kişinin toptan, yarı toptan veya perakende satış yapan bir ticari işletmenin görevlisi veya hizmetlisi olması gerekir.
- İşlemin o ticari işletme içinde, müşterilerin kolayca görebileceği ve okuyabileceği biçimde yapılmış yazılı aksi duyuru bulunmamalıdır.
- Üçüncü kişiyle yapılan işlem işletmenin alışılmış satış işlemi olmalıdır.
- Fatura imzalama yetkisinde, imzalanan faturanın yetkili olunan bir işlemle ilgili olması gerekir.
- İhtar ve açıklama yetkisinde, ihtarın alışılmış işlemlerden doğan borçlara ilişkin olması gerekir; ayıp bildirimleri de alışılmış işlem dolayısıyla teslim edilmiş mallara ilişkin olmalıdır.
- Satış bedelinin işletme dışında veya işletme içinde tahsilinde, kişinin bu konuda yazılı yetkisi bulunmalıdır; yazılı yetki yoksa ve işletme dışında ya da kasa görevlisi atanmışsa bedel tahsil edilemez.
- Fatura kapatma veya makbuz verme yetkisi, yalnızca satış bedelini almaya yetkili olunan hallerde doğar.

### Diğer tacir yardımcıları: hangi sonuçları doğurur?

- Tacir yardımcısı, işletmenin alışılmış satış işlemlerini yaptığında işletme sahibi bu işlemlerle bağlanır.
- Tacir yardımcısı, yetkili olduğu işlemlere ilişkin faturaları imzaladığında bu faturalar işletme adına doğmuş sayılır.
- Alışılmış işlemlerden doğan borçlara ilişkin ihtar ve ayıp bildirimleri, tacir yardımcısına yapıldığında işletme adına kabul edilmiş olur.
- Yazıyla aksine duyuru yapılmışsa tacir yardımcısının yetkisi bu duyurunun kapsamı ölçüsünde ortadan kalkar.
- Yazılı yetki olmadan işletme dışında veya kasa görevlisi atanmış işletmede satış bedeli isteme ve alma yetkisi bulunmaz.
- Satış bedelini almaya yetkili olan kişi, faturayı kapatabilir veya makbuz verebilir; yetkisi olmayan kişi bunu yapamaz.
- Madde sınırlı sayıda işlemi düzenlediğinden, sayılmayan işlemler için tacir yardımcısının işletmeyi bağlaması, ancak genel temsil hükümlerine veya yazılı yetkiye dayanabilir.

### Alışılmış işlem ile olağan dışı işlem arasındaki fark nedir?

- Tacir yardımcısının işletmenin alışılmış satış işlemlerini yapmasına bağlı olarak işletmeyi bağlayabildiği işlemler.
- İşletmenin alışılmış işlemleri dışında kalan ve tacir yardımcısının yetkisi bulunmayan işlemler.

Sonuç: Alışılmış işlem dışındaki işlemler için işletme sahibi, tacir yardımcısının işlemiyle bağlanmaz; ancak yazılı yetki verilmişse bağlanır.

### İşletme içinde tahsil ile işletme dışında veya kasa görevlisi atanmış hâlde tahsil arasındaki fark nedir?

- İşletme içinde ve kasa görevlisi atanmamış hâlde satış bedelini isteme ve alma yetkisi maddede ayrıca yasaklanmamıştır.
- İşletme dışında ya da kasa görevlisi atanmışsa satış bedelini isteme ve alma yetkisi yazılı yetkiye bağlanmıştır.

Sonuç: Yazılı yetki olmadan işletme dışında ya da kasa görevlisi atanmış işletmede bedel tahsil edilemez; bu hâllerde yazılı yetki zorunludur.

### Bedel tahsil yetkisi ile fatura kapatma ve makbuz verme yetkisi arasındaki fark nedir?

- Satış bedelini almaya yetkili olan kişi.
- Bedel almaya yetkili olmayan kişi.

Sonuç: Yalnızca bedel almaya yetkili olan kişi faturayı kapatabilir veya makbuz verebilir; bedel almaya yetkisi olmayan kişinin bu yetkisi de yoktur.

### Diğer tacir yardımcıları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Her işletme çalışanını tacir yardımcısı saymak; madde yalnızca toptan, yarı toptan veya perakende satış yapan işletmelerin görevlilerini kapsar.
- Kasa görevlisi atanmış olmasını, bedel tahsil yetkisinin kendiliğinden doğması olarak yorumlamak; yazılı yetki ayrıca aranır.
- Yazıyla aksine duyurunun varlığını yeterli saymak; duyurunun işletme içinde ve müşterilerin görebileceği biçimde yapılmış olması da gerekir.
- Maddenin sınırlı sayıdaki işlemlerini genişletip, tacir yardımcısının işletmenin her işlemini yapabileceğini kabul etmek.
- Ticari temsilci veya ticari vekil yetkisini bu maddeye dayandırmak; bu kişilerin yetkisi m.547-551'e tabidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kasa görevlisi atanmış işletmede tahsil yetkisinin, bu görevliye yazıyla verilmiş yetkiye dayandığı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2024/1138 E., 2024/6414 K., 16.09.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Satış bedelini tahsil eden kişinin yetkili olduğunu iddia eden taraf, yetkisini yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır; yazılı yetki olmadan işletme dışında veya kasa görevlisi atanmış hâlde tahsil yapıldığını ileri süren karşı taraf bunu ispat etmelidir.
- Yazıyla aksine duyurunun varlığını iddia eden işletme sahibi, duyurunun müşterilerin kolayca görebileceği ve okuyabileceği bir yerde yapıldığını ispatlamalıdır.
- Tacir yardımcısının işletmenin görevlisi veya hizmetlisi olduğunu ileri süren taraf, işletmenin toptan, yarı toptan veya perakende satış yaptığını ve çalışma koşullarını ispatlamalıdır.
- Fatura imzalama yetkisinin kapsamını iddia eden taraf, faturanın yetkili olunan bir işlemle ilgili olduğunu belgelerle göstermelidir.
- Ayıp bildiriminin tacir yardımcısına yapıldığını ve alışılmış işlem dolayısıyla teslim edilmiş mala ilişkin olduğunu ileri süren taraf bunu yazılı veya diğer delillerle ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.547-550](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547): Ticari temsilcinin geniş temsil yetkisini düzenler; m.552'deki sınırlı yetkili tacir yardımcılarından farklıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.551](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551): Ticari vekilin genel ve özel yetkilerini düzenler; m.552 kapsamındaki yardımcılar bu hükümlerden ayrı tutulur.
- [6098 sayılı Kanun m.41](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-41): Temsil yetkisinin, yetkiyi veren kişinin iradesine göre belirleneceği genel ilkesini içerir; m.552'de yetki kanun tarafından sınırlandığından bu genel ilkeyle birlikte okunur.
- [6098 sayılı Kanun m.532-546](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-532): Komisyoncunun dolaylı temsil ilişkisini düzenler; m.552'deki tacir yardımcısından farklı bağımsız bir yardımcıdır.

## [TBK m.553 — Rekabet yasağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-553)

Bu madde, işletme sahibine hizmet eden ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının rekabet yasağını düzenler. Kapsam iki yönlüdür: yardımcıların işletme sahibinin izni olmadan işletmenin yaptığı türden işleri kendi hesaplarına ya da üçüncü kişi hesabına yapmaları yasaklanır, ayrıca bu yasağa aykırılık hâlinde işletme sahibine tanınan seçimlik haklar sayılır. Madde, işletme sahibinin bütün işlerini yöneten veya hizmetinde bulunan yardımcılar bakımından uygulanır.

### Rekabet yasağı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari temsilci**: Bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan, işletmeyi temsil yetkisiyle yöneten kişidir. Yetkisinin kaynağı temsil yetkisidir ve yetki kapsamı ticari işletmenin olağan işleriyle sınırlı kabul edilir.
- **Ticari vekil**: İşletme sahibinin hizmetinde bulunan ve işletme adına işlem yapmak üzere vekâlet ilişkisiyle bağlanmış yardımcıdır. Ticari temsilciden farkı, temsil yetkisini taşımaması ve vekâlet ilişkisine dayanmasıdır.
- **Diğer tacir yardımcıları**: Ticari temsilci ve ticari vekil dışında kalan, işletme sahibinin hizmetinde çalışan ve işletmeye bağlı bulunan yardımcılardır. Maddenin kapsamı bu kişileri de içerir, ancak yalnız işletme sahibinin hizmetinde bulunanlar için geçerlidir.
- **Rekabet yasağı (bu madde bakımından)**: Yardımcının işletme sahibinin izni olmadan, işletmenin yaptığı türden işi doğrudan veya dolaylı olarak kendi ya da üçüncü kişi hesabına yapmamasıdır. Yasak yalnızca işletmenin yaptığı türden işleri kapsar ve işletme sahibinin iznine bağlıdır.
- **Seçimlik haklar**: İşletme sahibinin aykırılık hâlinde, zararın tazminini ya da yardımcının kendi hesabına yaptığı işleri işletme sahibi hesabına saydırıp elde edilen ücreti veya alacağı devri talep etme haklarıdır. Bu haklar aralarındaki hukuki ilişkiden doğan haklar saklı kalmak kaydıyla kullanılır.

### Rekabet yasağı: hangi şartlar aranır?

- Yardımcının, bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan ticari temsilci, ticari vekil ya da diğer tacir yardımcısı olması gerekir.
- Yapılan işin, işletmenin yaptığı türden bir iş olması gerekir.
- İşletme sahibinin izninin bulunmaması gerekir.
- İş, yardımcının kendi hesabına ya da bir üçüncü kişinin hesabına, doğrudan veya dolaylı olarak yapılmış olmalıdır.
- Yardımcı, kendi hesabına yaptığı bu tür işlemleri üçüncü kişilere de yaptırmamış olmalıdır.
- Aykırılık hâlinde işletme sahibinin seçimlik haklarından birini kullanması için, işin yardımcı tarafından yapıldığının ortaya konulması gerekir.

### Rekabet yasağı: hangi sonuçları doğurur?

- Yardımcı, işletme sahibinin izni olmaksızın yasak işleri yaptığında, işletme sahibi zararın giderilmesini talep edebilir.
- İşletme sahibi zarar yerine, yardımcının kendi hesabına veya üçüncü kişiye yaptırdığı işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını isteyebilir.
- Bu durumda işletme sahibi, yardımcının bu işlerden aldığı ücretin kendisine verilmesini veya aynı işlerden doğan alacağın kendisine devredilmesini talep edebilir.
- İşletme sahibinin izni varsa, yasak işleri yapmak bu madde kapsamında aykırılık oluşturmaz.
- Yardımcının yaptığı iş işletmenin yaptığı türden değilse, madde kapsamında bir yasak ihlali doğmaz.
- Aykırılık hâlinde işletme sahibinin aralarındaki sözleşmeden doğan hakları da saklıdır; sözleşmede ayrıca yaptırım varsa bu yaptırım da uygulanır.
- Madde metni, rekabet yasağının aykırılığa bağlanmış bir ceza koşulu ya da sözleşme kaydı olmadan doğmadığını söylemez; yasak kanun gereği doğar.

### Ticari temsilci-ticari vekil ile diğer tacir yardımcısı arasındaki fark nedir?

- Ticari temsilci ve ticari vekil, işletmenin bütün işlerini yöneten ya da hizmetinde bulunan kişilerdir.
- Diğer tacir yardımcıları, madde metninde ayrıca sayılan ama temsil veya vekâlet niteliği taşımayan yardımcılardır.

Sonuç: Madde üç kategoriyi birlikte yasaklar; ayrım yasağın kapsamını değil, kişinin statüsünü belirler.

### Doğrudan ile dolaylı yapılan iş arasındaki fark nedir?

- Yardımcının kendi adına ya da işletme dışından kişiler aracılığıyla değil, bizzat yaptığı iş doğrudan yapılmış iştir.
- Dolaylı yapılan iş, yardımcının arka planda kaldığı ancak fiilen yönlendirdiği işlemdir.

Sonuç: Her iki hâl de yasak kapsamına girer; madde dolaylı yapılan işleri de açıkça yasaklar.

### Kendi hesabına yapılan iş ile üçüncü kişi hesabına yapılan iş arasındaki fark nedir?

- Yardımcı işi kendi ekonomik hesabına yürütür.
- Yardımcı işi üçüncü kişinin hesabına yürütür ya da üçüncü kişiye yaptırır.

Sonuç: İkisi de yasaktır; üçüncü kişiye yaptırma da ayrıca yasaklanmıştır.

### Aykırılık hâlinde seçimlik haklar ile zarar tazmini arasındaki fark nedir?

- İşletme sahibi uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir.
- Bunun yerine işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını, ücretin verilmesini ya da alacağın devrini isteyebilir.

Sonuç: Haklar seçimliktir; tazmin ile ücret ya da alacak talebi birlikte değil, işletme sahibinin tercihine göre kullanılır. Aralarındaki hukuki ilişkiden doğan haklar bu seçimden bağımsız saklıdır.

### Rekabet yasağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi tüm yardımcılara yönelik genel bir yasak gibi okumak; yasak yalnızca bütün işleri yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunanlar için geçerlidir.
- Yasağı işletmenin yaptığı türden olmayan işlere de uygulamak; yasak yalnız işletmenin yaptığı türden işlerle sınırlıdır.
- İzin alınmış işleri yasak saymak; işletme sahibinin izni yasağı kaldırır.
- Seçimlik hakları birlikte kullanılabilir sanmak; zarar tazmini ile ücret ya da alacak talebi işletme sahibinin tercihine bağlı alternatif yollardır.
- Üçüncü kişiye yaptırılan işleri yasak dışında bırakmak; madde bu hâli açıkça kapsar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Madde metninin gerekçesi, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 455. maddesine göre yapılan değişikliğin, seçimlik hakları açıkça tanıdığını ve üçüncü kişiye yaptırma hâlini de kapsama aldığını belirtir.

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren işletme sahibi, yardımcının işletmenin yaptığı türden bir işi yaptığını ispatlamakla yükümlüdür.
- İşletme sahibinin izni olmadığını da ispatlaması gerekir; izin varsa yardımcı bunu ileri sürerek savunma yapar ve izni ispatla yükümlüdür.
- İş yapılmasının delili; sözleşme, fatura, sipariş, kayıt ve tanık gibi belgelerle sağlanabilir.
- Seçimlik haklardan ücret veya alacak talebinde bulunan işletme sahibi, bu işlerden elde edilen ücretin miktarını ispatlamakla yükümlüdür.
- Yardımcının, yaptığı iş işletmenin türünde olmadığını ileri sürmesi hâlinde, bu savunmayı ispat yükü yardımcıdadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.42](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-42): Temsil yetkisinin kapsamı ve geri alınması konusunda madde ile birlikte okunur; ticari temsilcinin yetkisinin dayanağıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.512](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-512): Ticari vekil ilişkisinin vekâlet hükümlerine tabi olduğunu gösterir; vekilin sadakat ve hesap yükümlülüklerinin genel çerçevesini çizer.
- [6098 sayılı Kanun m.554](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-554): İşletme sahibinin temsil yetkisini ve vekaleti her zaman sona erdirebilmesini düzenler; bu madde ile birlikte yardımcıların hak ve yetkilerinin sınırını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.626](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-626): Adi ortaklıkta ortakların rekabet yasağını düzenler; bu maddenin ortaklık ilişkilerine tamamlayıcı uygulanması tartışılır, doğrudan bu maddenin kapsamında değildir.

## [TBK m.554 — Sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-554)

Madde, işletme sahibinin ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının yetkilerini geri alma hakkını ve bu yetkilerin işletme sahibinin fiil ehliyetini kaybetmesi veya ölümü hâlinde sona erip ermeyeceğini düzenler. Uygulandığı kişiler, TBK 547 vd. kapsamındaki bağımlı tacir yardımcılarıdır; bağımsız tacir yardımcıları bakımından aynı hüküm doğrudan uygulanmaz. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: ticari temsil yetkisinin kapsamı ve sınırları (m.547–548), ticari vekilin yetkisi (m.551), yetkinin ticaret siciline tescil ve ilanı ile iyiniyetli üçüncü kişiye karşı etkisi (m.550), iç ilişkiden doğan hizmet, vekâlet ve ortaklık sözleşmelerinin sona erme koşulları ile rekabet yasağı (m.553). Azil ve istifanın tescil–ilan yükümlülüğü ile zamanaşımı ayrı kurallara tabidir.

### Sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Geri alma (azil)**: İşletme sahibinin, tacir yardımcısına verdiği yetkiyi tek taraflı irade beyanıyla sona erdirmesidir. Hak, yetkinin verilmesini sağlayan iç ilişkinin türünden bağımsız olarak tanınmıştır.
- **Saklı kalan haklar**: Geri alma yetkisinin kullanılmasının, taraflar arasındaki hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri sözleşmelerden doğan hakları ortadan kaldırmadığını anlatan sınırlamadır. Azil yetkiyi sona erdirir, ancak sözleşmeden doğan ücret ve benzeri haklar varlığını sürdürür.
- **Fiil ehliyetinin kaybı**: İşletme sahibinin medeni hakları kullanma ehliyetini yitirmesi durumudur. Bu hâl, tacir yardımcısının yetkisini kendiliğinden sona erdirmez.
- **Ticari temsilci**: İşletme sahibini, ticaret unvanı altında ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde temsil etmek üzere yetkilendirilen kişidir (TBK 547/1). Yetkisi geniştir ve kural olarak sınırlanamaz.
- **Ticari vekil**: İşletme sahibinin, temsil yetkisi vermeksizin işletmeyi yönetmek veya bazı işlerini yürütmek üzere yetkilendirdiği kişidir (TBK 551). Yetkisi, işletmenin alışılmış işlemleri ile sınırlıdır.

### Sona ermesi: hangi şartlar aranır?

- İşletme sahibinin, ticari temsilci, ticari vekil veya diğer tacir yardımcısını yetkisini geri almak amacıyla açık ya da örtülü bir irade beyanında bulunması gerekir.
- Geri alma, tacir yardımcısının işletmeye bağlı sözleşmesinden (hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri) doğan hakları saklı tutarak yapılmalıdır.
- Geri almanın zamanı konusunda bir sınır aranmaz; işletme sahibi bunu her zaman yapabilir, ancak zamansız azil tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- İşletme sahibinin fiil ehliyetini kaybetmiş olması veya ölmüş olması, tacir yardımcısının yetkisini sona erdirmez; bu hâllerde yetki devam eder.
- Yetkinin sona erdiğinin ileri sürülebilmesi için ticaret siciline tescil ve ilan gerekir; aksi hâlde iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez (TBK 550).

### Sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

- İşletme sahibi, ticari temsilci, ticari vekil veya diğer tacir yardımcısının yetkisini her zaman geri alabilir.
- Geri alma, tacir yardımcısının sözleşmeden doğan haklarını ortadan kaldırmaz.
- İşletme sahibinin fiil ehliyetini kaybetmesi veya ölümü, yetkiyi sona erdirmez; yetki, mirasçı veya kanuni temsilci tarafından sonradan geri alınabilir.
- Geri alma tescil ve ilan edilmediğinde, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı yetkinin sona erdiği ileri sürülemez.
- Geri alma, zamansız yapılırsa tacir yardımcısının zararından işletme sahibi sorumlu olabilir.

### Azil ile sözleşmeden doğan haklar arasındaki fark nedir?

- Geri alma, tacir yardımcısının yetkisini sona erdirir.
- Aynı zamanda iç ilişkiyi kuran hizmet, vekâlet veya ortaklık sözleşmesi kendiliğinden sona ermez.

Sonuç: Yetki kalkar, ancak tacir yardımcısı sözleşmesinden doğan ücret ve benzeri haklarını talep edebilir.

### İşletme sahibinin ölümü veya ehliyet kaybı ile tacirin iflası arasındaki fark nedir?

- Bu madde, işletme sahibinin ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi hâlinde yetkinin devam edeceğini öngörür.
- Tacirin iflası ise yetkiyi sona erdirir (ayrıntı için TBK 554 değil, iflas hukuku ve tacir yardımcılarına ilişkin düzenleme).

Sonuç: Ölüm ve ehliyet kaybı yetkiyi sona erdirmez, iflas ise sona erdirir; iki hâl birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

### Ticari temsilci ile ticari vekil arasındaki fark nedir?

- Ticari temsilci geniş temsil yetkisine sahiptir.
- Ticari vekilin yetkisi olağan işlerle sınırlıdır.

Sonuç: Her iki yetki de aynı şekilde geri alınabilir; yalnızca yetkinin kapsamı farklıdır.

### Sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Azil ile birlikte iç ilişkiden doğan sözleşmenin de kendiliğinden sona erdiğini varsaymak; sözleşmeden doğan haklar saklıdır.
- İşletme sahibinin ölümünü veya ehliyet kaybını, iflas gibi yetkiyi sona erdiren bir olay saymak; bu madde yetkiyi sona erdirmez.
- Tescil ve ilan yapılmadığı hâlde, azli iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilir saymak.
- Ticari vekilin yetkisinin de ticari temsilci gibi geniş olduğunu varsaymak; ticari vekilin yetkisi olağan işlerle sınırlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ticari temsilci ve ticari vekil bakımından azil, ticaret siciline tescil ve ilan edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Azil iddiasını ileri süren işletme sahibidir; azil beyanını ve tarihini belgeyle (yazılı bildirim, ihtarname, ticaret sicili kaydı) ispatlamalıdır.
- Yetkinin sona erdiği tescil ve ilanla yapılmamışsa, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı azil ileri sürmek isteyen işletme sahibi, üçüncü kişinin kötüniyetini ispatlamak zorundadır.
- Tacir yardımcısının ücret veya diğer sözleşme haklarını talep eden taraf, sözleşmenin varlığını ve edimi ifa ettiğini yazılı belge veya tanıkla ispatlar.
- İşletme sahibinin ölümü veya ehliyet kaybı iddiasını ileri süren taraf, bu olguyu nüfus veya vesayet kaydı gibi resmi belgelerle ispatlar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.547](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-547): Ticari temsilcinin tanımını ve temsil yetkisinin kapsamını belirler; geri alma hakkı bu kişilere uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.550](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-550): Yetkinin sona ermesinin ticaret siciline tescil ve ilanını, tescil edilmemesinin iyiniyetli üçüncü kişiye etkisini düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.551](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-551): Ticari vekilin yetkisini düzenler; bu madde geri alma hakkını ticari vekil bakımından da tanır.
- [6098 sayılı Kanun m.552](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-552): Diğer tacir yardımcılarının sınırlı yetkilerini düzenler; geri alma hakkı bu yardımcılar için de geçerlidir.
- [6098 sayılı Kanun m.553](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-553): Aynı kişiler bakımından rekabet yasağını düzenler; yetkinin geri alınmasından sonra da sürebilecek bir yükümlülüktür.

## Konuda geçen kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2013/332 E., 2014/26 K., 04.02.2014 (m.551)
- 11. Hukuk Dairesi, 2024/1138 E., 2024/6414 K., 16.09.2024 (m.552)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/6493 E., 2024/2804 K., 04.04.2024 (m.550)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/6493 E., 2023/1045 K., 22.02.2023 (m.548)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/6397 E., 2023/1052 K., 22.02.2023 (m.551)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/308 E., 2026/580 K., 14.05.2026 (m.551)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026 (m.548, m.549, m.550, m.551, m.552, m.553, m.554)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/939 E., 2026/281 K., 20.04.2026 (m.548, m.549, m.550, m.551, m.552, m.553, m.554)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/507 E., 2026/262 K., 13.04.2026 (m.549, m.550, m.552, m.553, m.554)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/76 E., 2026/190 K., 18.03.2026 (m.549, m.550, m.552, m.553, m.554)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/362 E., 2026/183 K., 12.03.2026 (m.549, m.550, m.552, m.553, m.554)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/847 E., 2026/146 K., 02.03.2026 (m.553, m.554)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2025/1788 E., 2026/256 K., 19.02.2026 (m.547)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/269 E., 2025/1626 K., 16.10.2025 (m.549)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1435 E., 2025/360 K., 20.03.2025 (m.547)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1591 E., 2025/249 K., 19.02.2025 (m.547)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1151 E., 2025/215 K., 11.02.2025 (m.547)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/978 E., 2024/1387 K., 19.09.2024 (m.548)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1922 E., 2024/272 K., 28.02.2024 (m.547)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2021/379 E., 2023/656 K., 08.05.2023 (m.547)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2020/1184 E., 2023/187 K., 21.02.2023 (m.551)
- Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2014/1166 E., 2022/966 K., 29.11.2022 (m.548)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/928 E., 2022/1218 K., 15.09.2022 (m.548)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ticari-temsilciler-ticari-vekiller-ve-diger-tacir-yardimcilari