---
title: "Hayata karşı suçlar ve vücut dokunulmazlığına karşı suçlar — Ceza Hukuku Özel Hükümler konu anlatımı"
course: "Ceza Hukuku Özel Hükümler"
law: "Türk Ceza Kanunu"
articles: "TCK m.81–93"
last_amended: "2022-05-12"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/hayata-karsi-suclar-ve-vucut-dokunulmazligina-karsi-suclar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Hayata karşı suçlar ve vücut dokunulmazlığına karşı suçlar

Ceza Hukuku Özel Hükümler › Özel hükümler › Kişilere karşı suçlar — [Ceza Hukuku Özel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler)

## Kısaca

TCK m.81, insanı kasten öldürme suçunun temel şeklini düzenler ve bu fiil için yaptırımı müebbet hapis olarak belirler. 5237 sayılı Kanun m.82, kasten öldürme suçunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli hallerini sınırlı sayım yoluyla düzenler. TCK m.83, belli bir icrai davranışı yapmakla yükümlü kişinin bu davranışı yapmaması sonucu oluşan ölüm neticesinden sorumluluğunu düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Ceza Kanunu m.81–93 hükümlerini kapsar: kasten öldürme, nitelikli haller, kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi, intihara yönlendirme, taksirle öldürme, kasten yaralama, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi, taksirle yaralama, insan üzerinde deney, organ veya doku ticareti, zorunluluk hali, etkin pişmanlık.

- [TCK m.81 — Kasten öldürme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81)
- [TCK m.82 — Nitelikli haller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-82)
- [TCK m.83 — Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83)
- [TCK m.84 — İntihara yönlendirme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84)
- [TCK m.85 — Taksirle öldürme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85)
- [TCK m.86 — Kasten yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86)
- [TCK m.87 — Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87)
- [TCK m.88 — Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-88)
- [TCK m.89 — Taksirle yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89)
- [TCK m.90 — İnsan üzerinde deney](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90)
- [TCK m.91 — Organ veya doku ticareti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91)
- [TCK m.92 — Zorunluluk hali](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-92)
- [TCK m.93 — Etkin pişmanlık](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-93)

## [TCK m.81 — Kasten öldürme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81)

TCK m.81, insanı kasten öldürme suçunun temel şeklini düzenler ve bu fiil için yaptırımı müebbet hapis olarak belirler. Madde, suçun herkes tarafından işlenebilmesini ve herkesin mağdur olabilmesini esas alır. Nitelikli haller (m.82), ihmali davranışla işleme (m.83), intihara yönlendirme (m.84) ve taksirle öldürme (m.85) bu maddede düzenlenmez. Teşebbüs, iştirak ve içtima kuralları ile zamanaşımı ve usul hükümleri de bu maddenin kapsamı dışındadır; bunlar genel hükümlerde ve ilgili maddelerde yer alır.

### Kasten öldürme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kasten öldürme**: Bir insanın hayatına, failin öldürme kastıyla yönelmesi ve bu kastın ölüm neticesiyle gerçekleşmesidir. Taksirle öldürmeden manevi unsur bakımından ayrılır.
- **İnsan**: Suçun konusunu oluşturan canlı insandır. Mağdurun yaşıyor olması gerekir; ölmüş bir insana karşı bu suç işlenemez.
- **Müebbet hapis**: Temel şekil için öngörülen en ağır yaptırımdır. Nitelikli hallerde uygulanan ağırlaştırılmış müebbet hapisten ayrıdır.
- **Genel kast**: Failin ölüm neticesini bilerek ve isteyerek hareket etmesidir. Olası kast da bu kapsamda değerlendirilir.

### Kasten öldürme: hangi şartlar aranır?

- Failin bir insanın ölümüne neden olacak bir hareketi icra etmesi veya kanunda öngörülen hallerde ihmali davranışla neticeye neden olması gerekir; ihmali hal m.83 kapsamındadır.
- Mağdurun bir insan olması ve fiil anında yaşıyor bulunması gerekir.
- Failin ölüm neticesini öngörmesi ve kabullenmesi veya isteyerek gerçekleştirmesi, yani genel kastın bulunması gerekir.
- Fiil ile ölüm neticesi arasında nedensellik bağının kurulması gerekir.
- Nitelikli hallerden birinin (m.82) bulunmaması halinde temel şekil uygulanır.
- Fail hakkında hukuka uygunluk sebebi (meşru müdafaa, ödev ifası gibi) bulunmamalıdır.

### Kasten öldürme: hangi sonuçları doğurur?

- Bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
- Suçun mağduru ölürse ve kast varsa ceza doğrudan bu madde üzerinden belirlenir; mağdurun rızası cezayı kaldırmaz.
- Kasten öldürme neticesi gerçekleşmezse teşebbüs hükümleri uygulanır; bu durumda cezada indirim söz konusu olur.
- Kasten öldürme neticesi nitelikli bir halle birlikte gerçekleşirse m.82 uygulanır ve ağırlaştırılmış müebbet hapis öngörülür.
- Fiil taksirle gerçekleşmişse m.81 değil m.85 uygulanır.
- Mağdurun sayısı birden fazla ise her ölüm için ayrı suç oluşur ve zincirleme suç hükümleri uygulanmaz.

### Kasten öldürme ile taksirle öldürme arasındaki fark nedir?

- Kasten öldürmede fail ölüm neticesini öngörür ve isteyerek ya da kabullenerek hareket eder.
- Taksirle öldürmede fail neticeyi hedeflemez; özensiz davranışı ölüme yol açar.

Sonuç: Kasten öldürmede müebbet hapis uygulanır (m.81), taksirle öldürme ise m.85 kapsamında çok daha hafif cezaya tabidir.

### Temel şekil (m.81) ile nitelikli hal (m.82) arasındaki fark nedir?

- Temel şekilde kanunda sayılan özel bir nitelik ya da araç bulunmaz.
- Nitelikli hallerde tasarlama, canavarca his, eziyet gibi unsurlar aranır.

Sonuç: Temel şekilde müebbet hapis; nitelikli hallerde ağırlaştırılmış müebbet hapis uygulanır.

### Kasten öldürme ile intiharı yönlendirme arasındaki fark nedir?

- Kasten öldürmede fail, bizzat mağdurun ölümüne neden olur.
- İntiharı yönlendirmede mağdur kendi ölümüne yönelir; fail sadece azmettirme, yardım gibi katkı yapar.

Sonuç: İntiharı yönlendirme m.84 kapsamında ayrı bir suç olarak düzenlenir; mağdurun ölümüne fail doğrudan neden olmuşsa m.81 uygulanır.

### Kasten öldürme ile ihmali davranışla kasten öldürme arasındaki fark nedir?

- Temel şekilde icrai bir hareket aranır.
- İhmalî halde belirli bir icrai davranışta bulunma yükümlülüğü bulunan kişi hareketsiz kalır.

Sonuç: İhmali davranışla işleme m.83 kapsamında değerlendirilir; m.81 uygulanmaz.

### Kasten öldürme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Taksirle öldürme ile kasten öldürmeyi karıştırmak; olası kastın varlığını yalnızca öngörülebilirlik üzerinden değerlendirmek.
- Nitelikli hallerin (m.82) varlığını gözden kaçırarak temel şekil üzerinden ceza vermek.
- Ölmüş bir insana karşı fiili kasten öldürme olarak değerlendirmek; bu durumda m.81 değil hatıraya hakaret gibi farklı bir suç söz konusu olabilir.
- İhmali davranışla işlenen öldürmeyi m.81 kapsamında ele almak; ihmali hal m.83 kapsamındadır.
- Birden fazla ölüm halinde zincirleme suç hükümlerini uygulamak; kasten öldürmede bu hüküm uygulanamaz, gerçek içtima söz konusudur.
- Teşebbüs halinde cezayı müebbet üzerinden hesaplamak; teşebbüs indirimi hesaba katılmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kasten öldürme suçunda öldürme kastının varlığı, failin silahın kullanımı, yaralama yeri ve sayısı, olay öncesi ve sonrası davranışlarla birlikte değerlendirilerek belirlenmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2024/6049 E., 2026/2330 K., 30.03.2026)
- Kast belirlenirken yalnızca ölüm neticesinin gerçekleşmesi yeterli görülmez; failin amacı ve fiilin icra biçimi dikkate alınır. (1. Ceza Dairesi, 2024/1916 E., 2026/2339 K., 30.03.2026)
- Ölümün gerçekleşmemesi halinde, öldürme kastı taşıyan fail hakkında kasten öldürmeye teşebbüs hükümleri uygulanmaktadır. (1. Ceza Dairesi, 2024/1916 E., 2026/2339 K., 30.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2024/356 E., 2026/2093 K., 24.03.2026)
- Kasten öldürmeye yardım eden kişi hakkında 81. maddeye bağlı olarak yardım suçu hükümlerinin de uygulandığı görülmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/5248 E., 2026/2153 K., 25.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2024/5866 E., 2026/1824 K., 10.03.2026)
- Birden fazla kişinin öldürülmesi halinde her mağdur için ayrı ayrı müebbet hapis cezası verilmekte ve ceza tek bir cezada birleştirilmemektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/5550 E., 2026/2235 K., 26.03.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Kasten öldürme suçunda ispat yükü iddiayı ileri süren savcılıktadır; ölümün failin fiiliyle nedensellik bağı içinde gerçekleştiği otopsi raporu ve olay tespit tutanağı ile ortaya konur.
- Failin kastı, silahın türü, yaralanmanın yeri ve sayısı, failin olay öncesi ve sonrası davranışları gibi dolaylı delillerle ispat edilir.
- Karşı tarafın meşru müdafaa veya hukuka uygunluk savunması yapması halinde bu savunmayı ileri süren sanık kendi iddiasını ispatlamakla yükümlüdür; tanık beyanları ve bilirkişi raporu bu konuda belirleyicidir.
- Failin kastının ölüm neticesini öngörmeyi kapsadığı ve bu neticeyi kabullendiği, somut olayın koşullarından çıkarılarak değerlendirilir.
- Suçun mağdurunun ölümden önce yaşıyor olması, adli tıp raporu ile tespit edilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-82): Kasten öldürmenin nitelikli hallerini düzenler ve temel şekle göre daha ağır (ağırlaştırılmış müebbet) yaptırım öngörür.
- [5237 sayılı Kanun m.83](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83): Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesini düzenler; bu hal m.81 yerine m.83 ile değerlendirilir.
- [5237 sayılı Kanun m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84): İntihara yönlendirme suçunu düzenler; mağdurun kendi ölümüne fail tarafından doğrudan neden olunmadığı hallerde m.81 yerine uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85): Taksirle öldürmeyi düzenler; kasten öldürme ile manevi unsur bakımından ayrılır.
- [5237 sayılı Kanun m.43](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-43): Kasten öldürmede zincirleme suç hükümlerinin uygulanamayacağını ve gerçek içtimanın uygulanacağını belirler.
- [5237 sayılı Kanun m.44](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-44): Farklı neviden fikri içtima hallerinde (örneğin hedef dışı kişinin taksirle ölmesi) uygulanır.

## [TCK m.82 — Nitelikli haller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-82)

5237 sayılı Kanun m.82, kasten öldürme suçunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli hallerini sınırlı sayım yoluyla düzenler. Düzenlenen haller; tasarlama, canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme, genel tehlike yaratan araçlarla öldürme, akrabalık ilişkisi, çocuk veya savunmasız kişiye karşı öldürme, kadına karşı öldürme, kamu görevi nedeniyle öldürme, suçu gizleme veya yakalanmamak amacı, infial ve kan gütme ile töre saikidir. Madde, kasten öldürmenin temel şeklini (m.81) ve ihmali davranışla işlenen şeklini (m.83) kendisi tanımlamaz; nitelikli hallerin bu şekillere de uygulandığını belirtir. Temel şekil, cezanın ölçütü, teşebbüs, iştirak ve içtima kuralları ile zamanaşımı ve diğer genel hükümler bu maddede düzenlenmez (m.35, m.39, m.40, m.44, m.53, m.66). Ayrıca maddenin dışında kalan benzer durumlara nitelikli hal kıyasen uygulanmaz.

### Nitelikli haller: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Nitelikli hal**: Temel suç tipine eklenen ve cezayı artıran, maddede sınırlı sayılmış unsurdur. Maddede sayılmayan bir durum, benzerliğine bakılarak nitelikli hal sayılamaz.
- **Tasarlama**: Suç işleme kararının alınması ile icra hareketlerinin başlaması arasında dikkate değer bir sürenin geçmesi ve failin kararını bu süre içinde sürdürmesidir. Ani karar ile işlenen öldürme tasarlama sayılmaz.
- **Canavarca hisle öldürme**: Failin acıma duygusu taşımadan, vahşi bir yöntemle öldürmesidir. Yakma, parçalama gibi yöntemler buna örnek gösterilir.
- **Eziyet çektirerek öldürme**: Mağdurun hemen ölmeyip belli bir süreç içinde acı çektirilerek öldürülmesidir. Canavarca his unsurundan ayrı, süreye yayılmış acı verme ile tanımlanır.
- **Genel tehlike yaratan araçlar**: Yangın, su baskını, tahrip, batırma, bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silahların kullanılmasıdır. Genel tehlike yaratma suçunun oluşması için ayrıca bir neticenin meydana gelmesi gerekmez.
- **Eş**: Medeni Kanun'a göre evlenme akdiyle kurulan ilişkinin tarafıdır. Yurt dışında yapılan evlilik, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a göre geçerli kabul ediliyorsa bu kapsama girer.
- **Kendisini savunamayacak durumda bulunan kişi**: Beden veya ruh bakımından kendini koruyamayan kişidir. Çocuk olması, felç, ağır bedensel rahatsızlık, akıl hastalığı veya sarhoşluk bu durumu oluşturabilir.

### Nitelikli haller: hangi şartlar aranır?

- Kasten öldürme suçunun, m.81 kapsamındaki temel şekli veya m.83 kapsamındaki ihmali davranışla işlenen şekli bulunmalıdır.
- Fiilin, m.82/1 bentlerinde sayılan nitelikli hallerden en az birini taşıdığı somut olarak tespit edilmelidir.
- Nitelikli unsurun, failin kastı ile ilgili olarak gerçekleşmiş olması gerekir; örneğin gebeliğin bilinmesi ya da mağdurun kamu görevlisi olmasının failce bilinmesi aranır.
- Nitelikli unsur, bentlerde sayılan kapsam dışında genişletilemez; benzer bir durum nitelikli hal olarak kabul edilemez.
- Akrabalık bentlerinde soy bağının hukuken kurulmuş olması ya da fiili bir üstsoy-altsoy ilişkisinin bulunması ve failin bunu bilmesi gerekir.

### Nitelikli haller: hangi sonuçları doğurur?

- Nitelikli hal bulunduğunda kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
- Nitelikli unsur bulunmadığında cezalandırma m.81 veya m.83 hükümlerine göre yapılır.
- Nitelikli hal bulunduğunda hâkimin takdirine bağlı olarak ceza indirilemez; unsur gerçekleştiğinde ceza m.82'ye göre zorunlu olarak belirlenir.
- Maddede sayılmayan bir öldürme hâli nitelikli sayılamaz ve kıyasen ağırlaştırılamaz.
- Birden fazla nitelikli unsur aynı fiilde bulunduğunda ayrı bir ceza artırımı değil, ağırlaştırılmış müebbet cezası uygulanır; nitelikler ayrıca dikkate alınır.

### Tasarlama ile ani karar arasındaki fark nedir?

- Suç işleme kararı alındıktan sonra icra hareketlerine geçilmesi arasında dikkate değer bir süre geçmiş ise tasarlama vardır.
- Karar ile icra arasında dikkate değer süre yoksa, ani bir kararla işlenen öldürme söz konusudur.

Sonuç: Tasarlama yoksa m.82/1-a uygulanmaz ve ağırlaştırılmış müebbet yerine temel şekil cezası gündeme gelir.

### Canavarca his ile eziyet çektirme arasındaki fark nedir?

- Canavarca hisle öldürmede vahşi bir yöntem ve acıma hissinin bulunmaması aranır.
- Eziyet çektirerek öldürmede mağdurun belli bir süreç içinde acı çektirilmesi aranır.

Sonuç: İki hareket bentte seçimlik olarak yer alır; birinin varlığı nitelikli hal için yeterlidir.

### Genel tehlike araçları ile genel tehlikeye sebebiyet arasındaki fark nedir?

- m.82/1-c'de öldürme, genel tehlike yaratan araçlarla işlenir ve bu araçlar nitelikli unsurdur.
- Genel tehlikeye sebebiyet verme suçu ayrı bir suçtur ve kendi unsurları vardır.

Sonuç: Genel tehlike yaratma suçunun oluşması ayrıca gerekmez; öldürme ile birlikte fikri içtima uygulanarak en ağır cezayı gerektiren kasten öldürme cezası verilir.

### Akrabalık (m.82/1-d) ile çocuk ve savunmasız kişi (m.82/1-e) arasındaki fark nedir?

- m.82/1-d üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı öldürmeyi düzenler; kişi bağına dayanır.
- m.82/1-e çocuk ya da kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı öldürmeyi düzenler; mağdurun durumuna dayanır.

Sonuç: 18 yaşından küçük altsoyun öldürülmesinde iki bent birlikte uygulanır.

### Eş ile sıhri hısım arasındaki fark nedir?

- Evlenme akdiyle kurulan ilişkide eş bu bentte yer alır.
- Kayınbaba, kaynana, damat veya gelin gibi sıhri hısımlar bu bentte yer almaz.

Sonuç: Sıhri hısıma karşı işlenen öldürme nitelikli hal kapsamına girmez ve kıyasla genişletilemez.

### Azmettiren ile müşterek fail arasındaki fark nedir?

- Akrabalık bağı bulunan kişi, bu bağa dayanarak fiile azmettiren ya da müşterek fail olarak katılırsa kendi sorumluluğu bakımından nitelikli hal oluşur.
- Nitelikli sıfatı taşımayan diğer fail, kendi işlediği fiile göre basit öldürmeden sorumlu tutulur.

Sonuç: Şahsi nitelikli unsur yalnız taşıyan failde uygulanır; sirayet, failin bilmesi halinde kabul edilir.

### Yakalanmamak amacı ile infial arasındaki fark nedir?

- m.82/1-h'de, bir suçu gizlemek, delil ortadan kaldırmak veya yakalanmamak amacıyla öldürme düzenlenir.
- m.82/1-i'de, bir suçu işleyememekten duyulan infialle öldürme düzenlenir.

Sonuç: Her iki bentte de saik ayrı ayrı aranır ve biri diğerinin yerine kullanılamaz.

### Nitelikli haller: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ani kararla işlenen öldürmeyi tasarlama saymak; karar ile icra arasındaki sürenin dikkate değer olup olmadığını araştırmamak.
- Canavarca his ile eziyet çektirmeyi aynı şey saymak; iki hareketin ayrı unsurlar olduğunu gözden kaçırmak.
- Genel tehlike yaratma suçunu ayrıca aramadan m.82/1-c'yi uygulamak ya da tersine, araç kullanıldığı halde nitelikli hali uygulamamak.
- Sıhri hısımları (kayınbaba, kaynana, damat, gelin) m.82/1-d kapsamında saymak.
- Gebeliğin bilinmesi koşulunu aramadan m.82/1-f'yi uygulamak.
- Azmettiren ya da müşterek faildeki nitelikli sıfatı, diğer failin de kendi fiili için taşıdığını varsaymak; her failin sorumluluğunu kendi fiiline göre belirlememek.
- Nitelikli haller arasında birden fazlasının bulunmasını ayrı ayrı ceza artırımı olarak hesaplamak; ağırlaştırılmış müebbet cezasının tek olduğunu gözden kaçırmak.
- Yakalanmamak amacını yalnızca tutulmamak anlamında yorumlamak; delil ortadan kaldırma ve suçun faili olduğunun tespitinin önlenmesini kapsam dışı bırakmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tasarlamanın varlığı için karar ile icra arasında dikkate değer bir sürenin bulunup bulunmadığı, somut olayın tüm koşullarına göre değerlendirilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/382 E., 2026/2239 K., 26.03.2026)
- Nitelikli öldürme suçlarında m.82/1-a uygulanarak ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile birlikte hak yoksunluklarına hükmedilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/382 E., 2026/2239 K., 26.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2024/1060 E., 2026/1809 K., 10.03.2026)
- Canavarca hisle ve eziyet çektirerek öldürme bentlerinde mağdura yapılan acı, vahşi yöntem ve süreç birlikte değerlendirilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/382 E., 2026/2239 K., 26.03.2026)
- Töre saikiyle işlenen öldürmede saikin fiilden önce ve gerçekten var olması aranmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2010/56 E., 2010/111 K., 11.05.2010)
- Azmettirenin nitelikli sıfatı, failin bilmesi koşuluyla müşterek faile sirayet etmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/211 E., 2009/21 K., 10.02.2009)
- Eş dışındaki sıhri hısımlar m.82/1-d kapsamında kabul edilmemektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/211 E., 2009/21 K., 10.02.2009)
- Fikri içtima ve birden fazla nitelikli unsur bulunduğunda ceza sayısı artırılmamakta, tek bir ağırlaştırılmış müebbet cezası uygulanmaktadır. (1. Ceza Dairesi, 2024/1060 E., 2026/1809 K., 10.03.2026)
- Gebe kadına karşı öldürmede gebeliğin failce bilinmesi aranmakta ve bu durumun bilinmesinin olay koşullarıyla kanıtlanması gerekmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2009/207 E., 2009/262 K., 03.11.2009)

### Nasıl ispat edilir?

- Nitelikli hali ileri süren savcılık ya da katılan, tasarlama, canavarca his, saik veya akrabalık gibi unsurların varlığını ispatlar.
- Tasarlama, tanık beyanı, olay öncesi hazırlık, silahın temini ve olay yeri inceleme raporları ile ispat edilir; ani karar savunması sanık tarafından ileri sürülebilir.
- Akrabalık nüfus kayıt belgesi ve evlilik cüzdanı ile ispatlanır; fiili üstsoy-altsoy ilişkisi için failin bilgisi tanık beyanı ve delillerle değerlendirilir.
- Gebeliğin bilinmesi, sanığın ifadesi, tıbbi raporlar ve olay anındaki davranışlarla ispatlanır; sanık bilmediğini savunursa bu savunmayı ileri süren taraf ispat etmek zorundadır.
- Töre veya kan gütme saikinin varlığı tanık beyanı, olay öncesi olaylar ve sanığın bu bağlamdaki ifadesi ile ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81): Kasten öldürmenin temel şeklidir; m.82'deki nitelikli haller bu temel şekle eklenerek uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.35](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-35): Kasten öldürmenin teşebbüs aşamasında nitelikli hal uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesi için kullanılan genel hükümdür.
- [5237 sayılı Kanun m.40](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-40): Azmettirme ve müşterek fail ilişkisinde şahsi nitelikli unsurun kime uygulanacağını belirler.
- [5237 sayılı Kanun m.44](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-44): Genel tehlike yaratan araçla öldürmede fikri içtima hükümlerinin uygulanmasını sağlar.
- [5237 sayılı Kanun m.53](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-53): Ağırlaştırılmış müebbet cezasına bağlı hak yoksunluklarını düzenler.

## [TCK m.83 — Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83)

Madde, belli bir icrai davranışı yapmakla yükümlü kişinin bu davranışı yapmaması sonucu oluşan ölüm neticesinden sorumluluğunu düzenler. Ölümün icrai davranışla değil ihmalle işlenebilmesi için ihmalin icrai davranışa eşdeğer sayılması gereken koşulları (yükümlülüğün kaynağı) ve bu halde uygulanacak temel ceza sınırlarını ve cezada indirim yapılmama olasılığını belirler. Kanun ve sözleşmeden doğan yükümlülük ile önceki tehlikeli davranıştan doğan yükümlülük sahibi kişiler bakımından uygulanır. Kasten öldürmenin icrai davranışla işlenmesini (m.82), taksirle öldürmeyi (m.85) ve ihmali davranışla yaralamayı düzenlemez; bu konular ilgili maddelerde yer alır. Zamanaşımı ve usul sorunları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İcrai davranış**: Yasaklanan bir hareketin yapılması yoluyla gerçekleşen fiildir. Kasten öldürme suçunun normal (icrai) işleniş biçimini oluşturur.
- **İhmali davranış**: Normun emrettiği belli bir icrai davranışın yapılmamasıdır. Hareketsizliğin ihmali davranış sayılabilmesi için belli bir icrai davranışı yapma yükümlülüğünün bulunması gerekir; sırf hareketsizlik yetmez.
- **Eşdeğerlik**: İhmalin, icrai davranışla ölüm neticesini gerçekleştiren kişinin sorumluluğuna denk tutulmasıdır. Eşdeğerlik ancak m.83/2'de sayılan koşulların bulunmasıyla kurulur.
- **Garantörlük (neticeyi önleme yükümlülüğü)**: Belli bir neticenin önlenmesi için hukuken yükümlü olma durumudur. Kanundan, sözleşmeden veya önceki tehlikeli davranıştan doğabilir; yalnız ahlaki yükümlülük yeterli değildir.
- **Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası**: Maddede yer alan ağır ceza türüdür; 5237 sayılı Kanun'da yalnız belirli nitelikli hallerde öngörülür. Bu cezayı gerektiren hallerde m.83/3 uyarınca temel ceza yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar olur.

### Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi: hangi şartlar aranır?

- Failin, kanundan, sözleşmeden veya önceki tehlikeli davranıştan doğan belli bir icrai davranışı yapma yükümlülüğü bulunmalıdır (m.83/2-a ve m.83/2-b).
- Yükümlülüğün kaynağı yalnız soyut ahlaki bir görev olmamalı, hukuken bağlayıcı bir yükümlülük olmalıdır (m.83/1 ve gerekçe).
- Failin ilgili icrai davranışı yapması mümkün ve beklenebilir olmalıdır; yapamayacağı ya da kendisini tehlikeye atmasının beklenemeyeceği hallerde ihmal suç oluşturmaz.
- Yükümlülüğün ihmali ile ölüm neticesi arasında nedensellik bağı bulunmalıdır ve ihmal, sonuca etkili ve belli bir ağırlıkta olmalıdır.
- Failin kastı bulunmalıdır; ölümün öngörüldüğü ve kabul edildiği olası kast hali bu kapsamdadır, taksirle hareket eden fail m.83 kapsamında değildir.
- İhmalin icrai davranışa eşdeğer sayılması için m.83/2 koşullarından en az biri gerçekleşmelidir.

### Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Koşullar gerçekleştiğinde fail, kasten öldürme suçunun ihmali davranışla işlenmesinden sorumlu tutulur; sorumluluk m.82 yerine m.83 üzerinden kurulur.
- Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan failin temel cezası, neticeye ağırlaştırılmış müebbet gerektiren hal bakımından yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet gerektiren hal bakımından onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer hallerde on yıldan onbeş yıla kadar hapis olarak belirlenir.
- Mahkemeye, cezada indirim yapmama takdir yetkisi tanınmıştır; mahkeme indirimi yapmayabilir.
- Yükümlülük bulunmayan kişinin hareketsizliği ya da yükümlülüğü ihlal edilmiş olsa bile öngörülebilirlik ve beklenebilirlik bulunmayan hal, m.83 kapsamında öldürme suçu oluşturmaz.
- Fail ölümü öngörmüş ve kabul etmişse olası kastla öldürme; öngörmemişse taksirle öldürme (m.85) hükümleri uygulanır.
- Failin yükümlülüğü ihlali sonucu başkasının ölümüne sebep olması, m.83 uyarınca hukuka aykırı bir fiil olarak değerlendirilir; hukuka uygunluk sebepleri bu suç bakımından da söz konusu olabilir.

### Kasten öldürme (m.82) ile ihmali davranışla kasten öldürme (m.83) arasındaki fark nedir?

- İcrai davranışla öldürmede fail yasaklanan bir hareketi yapar; kasten öldürme tipi bu fiili karşılar.
- İhmali davranışla öldürmede fail yapması gereken icrai davranışı yapmaz; ölüm, bu hareketsizlik sonucu gerçekleşir.

Sonuç: Ayrı bir suç tipidir ve m.83/3 uyarınca temel ceza sınırları m.82'den ayrı belirlenir. Maddeye göre nitelikli hal yoktur; m.82'deki nitelikli haller m.83 için kendiliğinden uygulanmaz.

### Olası kastla ihmali öldürme ile taksirle öldürme (m.85) arasındaki fark nedir?

- Fail, yükümlülüğüne aykırı davrandığını bilerek, bunun sonucunda ölümün gerçekleşebileceğini öngörmüştür.
- Fail yükümlülüğüne aykırı davrandığının bilincindedir ama objektif özen yükümlülüğüne aykırı olarak ölümü öngörmemiştir.

Sonuç: İlkinde m.83 kapsamında kasten öldürme; ikincisinde taksirle öldürme (m.85) uygulanır.

### Genel hal ile özel durum: Yükümlülüğün kaynağı (kanun, sözleşme, öngelen tehlikeli davranış) arasındaki fark nedir?

- Kanundan doğan koruma ve gözetim yükümlülüğü (ör. velayetten doğan ana-baba görevi) ya da iradi üstlenilen sözleşmeden doğan yükümlülük.
- Önceden yapılan tehlikeli davranıştan doğan yükümlülük; fail önceki davranışıyla tehlike yaratmıştır.

Sonuç: Her üç kaynak da m.83/2-a veya m.83/2-b kapsamına girer; sorumluluk için soyut ahlaki yükümlülük yetmez, hukuki yükümlülük aranır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İhmali davranışla kasten öldürme suçunda sanığın hem hukuki yükümlülüğünün hem de ölümü olası kastla öngörmesinin birlikte araştırılması gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2022/259 E., 2025/229 K., 21.05.2025; Ceza Genel Kurulu, 2025/44 E., 2025/85 K., 19.02.2025)
- Hekimin görevini bilerek ve isteyerek ihmal etmesi sonucu ölüm meydana gelmesinde, bu kişinin görev ihmali suçundan değil m.83 uyarınca sorumlu tutulabileceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/271 E., 2017/278 K., 16.05.2017)
- Suça sürüklenen çocuk hakkında ihmali öldürme hükmünde m.83 ile birlikte m.82/1-d ve m.37 bağlantısının kurulduğu, cezanın m.83 yoluyla belirlendiği görülmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2024/5455 E., 2024/6622 K., 16.10.2024)
- Ağır cezayı gerektiren ihmal hallerinde temel cezanın m.83/3'ün ilgili aralığından belirlendiği ve bu cezanın m.53, m.63 ve m.54 hükümleriyle birlikte uygulandığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2025/44 E., 2025/85 K., 19.02.2025; 1. Ceza Dairesi, 2024/5341 E., 2024/8424 K., 12.12.2024)
- Yükümlülüğün ortak fail arasında paylaşıldığı hallerde m.37 hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı ve ortak sorumluluk ayrıca değerlendirilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2023/923 E., 2023/6282 K., 18.10.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Yükümlülüğün varlığını iddia eden taraf, yani genellikle savcılık veya müşteki, kanundan, sözleşmeden veya önceki tehlikeli davranıştan doğan yükümlülüğü ispatlar; kanuni yükümlülük için mevzuat, sözleşme için yazılı belge veya tanık beyanı kullanılır.
- Failin ölümü öngörüp öngörmediği (olası kast ile taksir ayrımı) dolaylı delillerle, hareket ve olay bağlamıyla ispat edilir; sanığın bilinç durumuna ilişkin savunması somut olaya göre değerlendirilir.
- Failin bu ihmali yapmasının neticeye etkili olduğu ve nedensellik bağı bilirkişi raporu ve tıbbi belgelerle ispatlanır.
- Sanık, icrai davranışı yapmasının mümkün veya beklenebilir olmadığını ileri sürerse bu savunmasını kendisi ispatlamakla yükümlüdür; hareket imkânsızlığı ya da tehlikeye atılmanın beklenemezliği hallerinde olay tutanakları ve tanık beyanları esas alınır.
- Hukuka uygunluk sebeplerinin varlığını ileri süren sanık, bunları ispatla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-82): Kasten öldürmenin icrai davranışla işlenmesini düzenler. m.83/3'teki ağırlaştırılmış müebbet hâlleri bu maddenin nitelikli hallerine bağlıdır ve m.83 bakımından bu hallerin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır.
- [5237 sayılı Kanun m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85): Taksirle öldürmeyi düzenler. Failin ölümü öngörmediği, yükümlülüğüne aykırılığın bilincinde olduğu hallerde m.83 yerine bu madde uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.21](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-21): Olası kastın tanımını içerir; m.83 kapsamında ölümün öngörülüp kabul edilmesi bu kavrama göre belirlenir.
- [5237 sayılı Kanun m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-30): Hataya ilişkin genel hükümdür; ihmali davranışta fail maddi unsurlar hakkında hataya düşmüşse bu hüküm uygulanır.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.335: Ana ve babanın velayetinden doğan koruma ve gözetim yükümlülüğünün kanundan kaynaklandığını gösterir; m.83/2-a kapsamındaki kanuni yükümlülüğün bir örneğidir.

## [TCK m.84 — İntihara yönlendirme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84)

TCK m.84, intihara yönlendirme suçunu düzenler: intihara azmettirme, teşvik, intihar kararını kuvvetlendirme ve intiharına yardım fiilleri (1. fıkra); intiharın gerçekleşmesi halinde ağırlatılmış hâl (2. fıkra); başkalarını intihara alenen teşvik (3. fıkra); mağdurun irade yeteneği bulunmayan kişi olması ya da cebir veya tehdit kullanılması hâlleri (4. fıkra). Suç herkes tarafından işlenebilir ve mağdur, canlı bir insan olması şartıyla herkes olabilir. Maddenin kişisel bakımdan uygulandığı taraf, failin ve mağdurun kim olduğu bakımından bir sınır koymayan genel düzenlemedir. Madde, intiharın kendisini suç saymaz; intihar girişimini ve intihar eden kişinin cezalandırılmasını düzenlemez. Kasten öldürme suçunun unsurları ve cezası (m.81), iştirak ve teşebbüs hükümleri (m.37-38 ve m.35 niteliğinde genel hükümler) ile zincirleme suç ve içtima hükümleri bu maddede yer almaz.

### İntihara yönlendirme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İntihara azmettirme**: İntihar etme niyet ve fikri bulunmayan bir kişiyi bu karara yöneltmektir. Azmettirmenin icrai bir davranışla yapılması gerekir; ihmal yoluyla azmettirme mümkün değildir.
- **İntihara teşvik**: İntihara niyetli ancak henüz karar vermemiş bir kişinin bu niyetini karara dönüştürecek telkinlerde bulunmaktır.
- **İntihar kararının kuvvetlendirilmesi**: Kişinin zaten vermiş olduğu intihar kararını pekiştirecek, güçlendirecek davranışlardır.
- **İntihara yardım**: İntiharın gerçekleşmesini kolaylaştıran her türlü maddi veya manevi destektir; ip temin etmek bunun örneğidir. Yardım icrai davranışla yapılabilir; hukuki yükümlülüğü bulunan kişinin engellememesi ise ihmali davranışla yardım sayılır.
- **Alenen teşvik**: Belirli olmayan birçok kişinin algılayabileceği biçimde yapılan intihara teşviktir. Muhatap belirli bir kişi ise bu fıkra değil, 1. fıkra uygulanır.
- **İşlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş ya da ortadan kaldırılmış kişi**: İrade yeteneği bulunmayan kişidir. Bu kişiye intihar yönlendirmesi, failin kasten öldürme suçundan sorumlu tutulmasına yol açar.

### İntihara yönlendirme: hangi şartlar aranır?

- Failin, başkasını intihara azmettirmek, teşvik etmek, intihar kararını kuvvetlendirmek veya intiharına herhangi bir şekilde yardım etmek hareketlerinden birini yapmış olması gerekir; bu hareketler seçimliktir.
- Hareketin, mağdurun intihara girişmesine yönelmiş ve bu nitelikte olması gerekir; azmettirmede intihardan önce yapılmış olmalıdır.
- Mağdurun, işlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş ya da ortadan kaldırılmış biri olmaması gerekir; aksi hâlde 4. fıkra uygulanır ve fail kasten öldürmeden sorumlu olur.
- Failin cebir veya tehdit kullanarak kişiyi intihara mecbur etmemiş olması gerekir; aksi hâlde yine 4. fıkra uygulanır.
- Alenen teşvikte hareketin belirli olmayan kişilere yönelmiş ve aleniyet koşulunu taşıması gerekir.
- Temel suç için intiharın gerçekleşmesi aranmaz; ancak intiharın gerçekleşmesi 2. fıkradaki ağırlatılmış hâli oluşturur.

### İntihara yönlendirme: hangi sonuçları doğurur?

- Yukarıdaki hareketlerden biri yapılırsa, intiharın gerçekleşmesi aranmadan 1. fıkra uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilir.
- İntihar gerçekleşirse 2. fıkra uyarınca cezası 4 yıldan 10 yıla kadar hapis olur.
- Alenen teşvik yapılırsa 3. fıkra uyarınca 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası verilir; bu suç için intiharın gerçekleşmesi şart değildir.
- Mağdur irade yeteneği gelişmemiş ya da ortadan kaldırılmış biri ise, ya da cebir veya tehdit kullanılmışsa, fail 4. fıkra uyarınca kasten öldürme suçundan sorumlu tutulur.
- Mağdur irade yeteneği gelişmemiş biri olmadan ve cebir veya tehdit yoksa, yönlendirme suçu intiharın olmamasına rağmen tamamlanır.

### İntihara yönlendirme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İntiharın gerçekleşmediği hâlde 2. fıkrayı uygulamak; 2. fıkra için ölümün gerçekleşmesi aranır.
- İrade yeteneği olmayan kişinin intiharını 1. fıkra kapsamında değerlendirmek; bu hâlde 4. fıkra uygulanır ve kasten öldürme sorumluluğu doğar.
- Alenen teşvikte belirli bir kişinin muhatap alınmasını hata ile aleniyet saymak; belirli kişi varsa 3. fıkra değil 1. fıkra uygulanır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, intihara yönlendirme suçunda 2. fıkranın uygulanabilmesi için intiharın ölümle sonuçlanmasını arar; başarısız girişim hâlinde 1. fıkra uygulanır. (1. Ceza Dairesi, 2025/1558 E., 2025/4127 K., 22.05.2025)
- Mağdurun irade yeteneği bulunmadığı ya da cebir veya tehdit kullanıldığı hallerde mahkemeler failin kasten öldürme suçundan cezalandırılmasını kabul etmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2023/8090 E., 2023/7825 K., 12.12.2023; 1. Ceza Dairesi, 2023/5087 E., 2025/4395 K., 28.05.2025; 1. Ceza Dairesi, 2022/6442 E., 2023/7184 K., 27.11.2023)
- Mahkemeler, intihara yönlendirme suçunda intihar gerçekleşmişse 2. fıkrayı uygulayıp hükmü buna göre kurmaktadır. (1. Ceza Dairesi, 2023/1072 E., 2023/2264 K., 26.04.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- İntihara yönlendirme suçunda asıl iddiayı ileri süren savcılık veya katılan taraftır; failin azmettirme, teşvik, kuvvetlendirme ya da yardım hareketini yaptığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Hareketin tespiti için mesajlar, e-posta, tanık beyanları ve dijital kayıtlar gibi delil kullanılabilir.
- Mağdurun irade yeteneğinin gelişmemiş ya da ortadan kalkmış olması iddiası, sağlık kurulu raporu gibi tıbbi delille ispatlanır.
- Cebir veya tehdidin varlığı ispatlanmalıdır; ilgili delil tanık beyanı ve kayıtlardır.
- İntiharın gerçekleşmesi (2. fıkra) ölüm raporu ve olay tutanağıyla ispatlanır.
- Alenen teşvik iddiasında aleniyet unsurunun varlığı, yayın veya paylaşımın erişim durumuyla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81): 4. fıkranın atıf yaptığı kasten öldürme suçudur; irade yeteneği olmayan kişiye veya cebir ve tehdit ile intihara yönlendirme hâllerinde fail bu madde uyarınca sorumlu tutulur.
- [5237 sayılı Kanun m.35](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-35): Azmettirilen kişi intihara girişip ölmemişse, 4. fıkra hâllerinde kasten öldürmeye teşebbüs hükümleri bu madde ile birlikte uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-22): Taksirle öldürme ve nitelikli hâllerinin düzenlendiği genel taksir hükümleridir; intihara yönlendirme suçunun taksirle işlenemeyeceğinin karşılaştırılmasında kullanılır.

## [TCK m.85 — Taksirle öldürme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85)

Madde, taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişinin cezasını (temel hal) ve birden fazla insanın ölümüne ya da ölüm ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olan ağırlaştırılmış hali düzenler. Fail ve mağdur bakımından herkes olabilir; suç serbest hareketli, zarar suçudur. Madde, taksirin tanımını, bilinçli ve bilinçsiz taksir ayrımını, taksirli suçlarda kusura göre cezalandırmayı, şahsi cezasızlık ve cezada indirim nedenini (TCK m.22/6) ve taksirli yaralamayı düzenlemez. Teşebbüsün ve iştirakin taksirli suçlarda mümkün olmadığı ve taksirin genel tanımı Genel Hükümlerde (m.22) yer alır. Zamanaşımı ve kovuşturma usulü de bu maddede değil, genel hükümlerde düzenlenmiştir.

### Taksirle öldürme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Taksir**: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle, bir davranışın suçun kanuni tanımındaki neticesinin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Kast ile birlikte değerlendirilmez; taksirli haksızlık istisnai olarak ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.
- **Bilinçsiz taksir**: Failin öngörülebilir ölüm neticesini hiç öngörmemesi halidir. Bu halde şahsi cezasızlık nedeni uygulanabilir.
- **Bilinçli taksir**: Failin neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine karşın, bunun gerçekleşmeyeceğine inanarak hareket etmesi halidir. Bu halde ceza, genel hükümlere göre artırılır.
- **Netice sebebiyle ağırlaşmış hal**: Taksirli fiilin birden fazla ölüme ya da ölümle birlikte birden fazla yaralanmaya yol açmasıdır. Bu durumda ikinci fıkra uygulanır ve cezası birinci fıkraya göre daha ağırdır.
- **Zarar suçu**: Suçun tamamlanması için ölüm neticesinin gerçekleşmesi gereken suç türüdür. Taksirle öldürmede tehlike yeterli değildir, yaşayan bir kişinin ölmesi aranır.

### Taksirle öldürme: hangi şartlar aranır?

- Failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı bir davranışta bulunması gerekir; bu davranış kast ile değil, dikkatsizlik, tedbirsizlik veya mesleğin gerektirdiği özene aykırılıkla gerçekleşmelidir.
- Yapılan hareketin bir insanın ölümüne neden olabilecek nitelikte olması gerekir.
- Hareket ile mağdurun ölümü arasında nedensellik bağı bulunmalıdır ve ölüm, öngörülebilir olmalıdır.
- Birinci fıkra için bir insanın ölmesi yeterlidir; mağdurun canlı bir insan olması aranır.
- İkinci fıkranın uygulanması için aynı fiille birden fazla insanın ölmesi ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanması gerekir.
- Taksirli suçta teşebbüs ve iştirak mümkün değildir; bu nedenle fiilin tamamlanmış ölüm neticesiyle sonuçlanması şarttır.

### Taksirle öldürme: hangi sonuçları doğurur?

- Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasına çarptırılır.
- Fiil birden fazla insanın ölümüne neden olmuşsa, fail iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Fiil bir kişinin ölümüyle beraber bir veya birden çok kişinin yaralanmasına yol açmışsa, fail iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Fiil yalnızca yaralanmaya neden olmuş ve ölüm gerçekleşmemişse, m.85 uygulanmaz; taksirli yaralama hükümleri (m.89) devreye girer.
- Taksirli öldürmede teşebbüs cezalandırılmaz; ölüm gerçekleşmemişse suç tamamlanmamış olur.
- Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçta her fail kendi kusuru oranında sorumlu olur ve cezası kusuruna göre ayrı belirlenir.
- Taksirli suçta şahsi cezasızlık veya cezada indirim, madde metninde değil m.22/6 hükmünde düzenlenmiştir; m.85 bu indirimi kendiliğinden içermez.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Tek bir kişinin ölümüne neden olunması halidir.
- Birden fazla kişinin ölümüne ya da ölümle birlikte yaralanmaya neden olunmasıdır.

Sonuç: Birinci fıkrada iki yıldan altı yıla kadar, ikinci fıkrada iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası öngörülür.

### Bilinçli taksir ile bilinçsiz taksir arasındaki fark nedir?

- Failin neticeyi öngörmesine karşın gerçekleşmeyeceğine inanarak hareket ettiği haldir.
- Failin öngörülebilir neticeyi hiç öngörmediği haldir.

Sonuç: Bilinçli taksirde ceza, genel hükümlere göre artırılır; bilinçsiz taksirde ise şahsi cezasızlık nedeni (m.22/6) gündeme gelir. Madde metni bu ayrımı doğrudan yapmaz, genel hükümlere bağlar.

### Ölüm neticesi ile yaralanma neticesi arasındaki fark nedir?

- Ölümün, kişinin hayatını sona erdirmesidir.
- Yaralanmanın, ölümden ayrı olarak kişinin bedensel bütünlüğünü bozmasıdır.

Sonuç: Yalnız yaralanma ile gerçekleşen fiil m.85 kapsamında değildir; ikinci fıkranın uygulanması için en az bir ölüm neticesi bulunmalıdır. Yaralanma ancak ölümle birlikte olduğunda m.85/2 kapsamına girer.

### Taksirle öldürme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkrada yalnız bir ölüm bulunmasına rağmen, yaralanmaların da varlığını dikkate alarak m.85/2 uygulamak; ikinci fıkra için ölüm ile yaralanmanın aynı fiilden kaynaklanması gerektiğini gözden kaçırmak.
- Yaralanma sonucunun ölümü doğurduğu hallerde taksirin tahliline girişmeden doğrudan hüküm kurmak; kusurun belirlenmesini atlamak. (Ceza Genel Kurulu, 2011/164 E., 2011/203 K., 04.10.2011)
- Bilinçli taksir ile bilinçsiz taksiri karıştırmak; bilinçli taksirde cezayı indirmek veya bilinçsiz taksirde ceza artırmak.
- Taksirli suçta teşebbüs veya iştirak hükmü uygulamak; m.85 bu hallerde uygulanmaz.
- Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçta, kusur oranını yok sayarak tüm faillere aynı cezayı vermek; her failin cezası kendi kusuruna göre ayrı belirlenir.
- Şahsi cezasızlık veya indirim nedenini (m.22/6) m.85 içinde aramak; bu hüküm genel hükümlerde yer alır.
- Ölüm ile yaralanma neticelerini birbirinden ayırmadan, her iki neticeyi tek bir ceza ölçüsü altında toplamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, taksirle öldürme ile kasten yaralama arasındaki ilişkide, yaralamanın hangi fıkraya girdiğini ve ölüm için kusurun ayrıca tartışılması gerektiğini kabul etmektedir; ölümün yaralama sonucu meydana gelmesi halinde taksirin tahliline girişilmeden hüküm kurulmaması gerektiği vurgulanmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2011/164 E., 2011/203 K., 04.10.2011)
- Yargıtay, taksirle bir kişinin ölümüne ve birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma halinde, lehe olan hükmün (m.85/2 ve m.22/3) uygulanmasını kabul etmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2010/254 E., 2011/31 K., 05.04.2011)
- Ceza Genel Kurulu, m.85 ile m.22 arasındaki bağlantıda bilinçli taksir hallerinde cezanın artırılmasını gözeterek, hükmün gerekçesinde taksir türünün açıkça belirtilmesini istemektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/13 E., 2008/41 K., 04.03.2008)
- Mahkemelerin taksirli ölüm dosyalarında verdikleri cezaların takdiri indirimle belirlendiği ve bu indirimin gerekçesinin açıklanması gerektiği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2018/2540 E., 01.12.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Taksirle öldürme suçunda asıl iddiayı ileri süren savcılık (resen soruşturma) ve müşteki/katılan taraf, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davrandığını ve bu aykırılık ile ölüm arasında nedensellik bağı bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Taksirin varlığı, bilirkişi raporu, kaza tespit tutanağı, tanık beyanları ve olay yeri inceleme sonuçlarıyla ispatlanır; mesleğe bağlı özen yükümlülüklerinde ilgili meslek kuruluşunun görüşü de delil olarak kullanılır.
- İkinci fıkranın uygulanması için birden fazla ölümün veya ölüm ile yaralanmanın aynı fiilden kaynaklandığı, tıbbi raporlarla ve adli tıp raporlarıyla ispatlanır.
- Bilinçli taksir iddiasında, failin neticeyi öngördüğünü gösteren deliller (sürüş öncesi uyarı, önceki benzer olaylar, tanık beyanları) ileri sürülerek ispat yükü taşınır.
- Ölümün yaralama neticesinden kaynaklandığı savunması ya da ölümün başka bir nedene bağlı olduğu savunması, bu iddiayı ileri süren tarafça ispatlanmalıdır; bilirkişi raporu bu konuda belirleyicidir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/164 E., 2011/203 K., 04.10.2011)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-22): Taksirin tanımını, taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılmasını, ceza ölçüsünün failin kusuruna göre belirlenmesini ve şahsi cezasızlık ile indirim nedenlerini düzenler. m.85 bu genel tanımın üzerine kurulur.
- [5237 sayılı Kanun m.21](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-21): Kastın tanımını ve kastın asıl haksızlık biçimi olduğunu düzenler; taksirli suçun kast dışı kalan istisnai niteliğini belirler.
- [5237 sayılı Kanun m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84): İntihara yönlendirme suçunda taksirle öldürme ile olan sınırı oluşturur; intihara yönlendirme ölümüne neden olan kasıtlı bir fiil olduğundan m.85 ile birlikte değerlendirilmez.
- [5237 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89): Taksirle yaralama suçunu düzenler. Ölüm gerçekleşmediğinde yaralanma neticesi m.85 yerine bu maddede değerlendirilir.
- [5237 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87): Netice sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama hallerini düzenler; taksirle öldürme ile ilgisi, ölüm ve yaralanmanın birlikte değerlendirilmesinde kurulan karşılaştırmadır.

## [TCK m.86 — Kasten yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86)

Madde, kasten yaralama suçunun temel şeklini (birinci fıkra), basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralamayı (ikinci fıkra) ve kasten yaralamanın nitelikli hallerini (üçüncü fıkra, a–f bentleri) düzenler. Madde, vücut dokunulmazlığını ihlal eden her kişiye karşı işlenen fiil bakımından uygulanır; failin ve mağdurun kim olduğu, ilişkileri ve kamu görevi bağlantısı yalnızca nitelikli halleri belirler. Madde, kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerini düzenlemez (m.87). Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi (m.88), kasten öldürme (m.81–82) ile yaralamanın öldürme sonucu doğurması hali ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Yaralama sonucu işlenen tehdit, kasten öldürme ve malvarlığına zarar verme (m.106/3) de ayrı bir suç olarak değerlendirilir.

### Kasten yaralama: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kasten yaralama**: Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan fiildir. Maddenin gerekçesine göre bu kapsam, vücuda acı verme ve sağlık ya da algılama yeteneğinin bozulması hallerinin her birini içerir.
- **Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif etki**: Fiilin kişi üzerindeki etkisinin, basit bir tıbbi müdahaleyle ortadan kaldırılabilecek düzeyde kalmasıdır. Bu ölçüt tıp biliminin verilerine göre belirlenir; fiilin basit olması ile etkinin hafif olması birlikte aranır.
- **Algılama yeteneği**: Kişinin çevresini duyu ve bilinç yoluyla fark edebilme kapasitesidir. Uyuşturucu madde karıştırılarak ya da iradeye aykırı sarhoş edilerek bozulması bu kapsamda değerlendirilir.
- **Kendini savunamayacak durumdaki kişi**: Beden veya ruh bakımından savunma imkânı bulunmayan kişidir. Yaş küçüklüğü, hastalık, uyku veya bayıltıcı madde gibi durumlar bu kapsamda sayılmıştır; mağdurun durumunu kendi kusuruyla yaratmış olması nitelikli hali engellemez.
- **Silah**: Türk Ceza Kanunu'nun tanımlar hükmünde (m.6) yer alan kavramdır. Ateşli silahlar, patlayıcılar, saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış kesici, delici veya bereleyici aletler ile fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyleri kapsar.
- **Canavarca his**: Failin fiilini gösterdiği aşırı acımasızlık ve vahşeti ifade eden, (f) bendinde ayrı bir nitelikli hal olarak sayılan kavramdır. Bu bent için ceza bir kat artırılır.

### Kasten yaralama: hangi şartlar aranır?

- Failin başkasının vücuduna acı vermesi ya da sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulmasına neden olması bulunmalıdır; bu fiil ile netice arasında illiyet bağı aranır (m.86/1).
- Fiilin kasten işlenmiş olması gerekir; genel kast yeterlidir, özel kast aranmaz, olası kast da kastın bir biçimi olarak yeterlidir (m.86/1).
- Birinci fıkra kapsamındaki kasten yaralama için kanunda bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür (m.86/1).
- İkinci fıkra uygulanacaksa fiilin kişi üzerindeki etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olmalıdır; bu hal birinci fıkranın daha az cezayı gerektiren özel şeklidir (m.86/2).
- İkinci fıkrada kovuşturmanın yapılabilmesi için mağdurun şikâyeti bulunmalıdır; şikâyet olmadan bu hal kovuşturulamaz (m.86/2).
- Suç kadına karşı işlenmişse ikinci fıkra uyarınca cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz (m.86/2, ek cümle).
- Üçüncü fıkranın (a)–(f) bentlerinden birindeki nitelikli hal gerçekleşmiş olmalıdır; bu hallerde şikâyet aranmaz ve ceza yarı oranında, (f) bendinde ise bir kat artırılır (m.86/3).
- Nitelikli halin (a) bendi için mağdurun failin üstsoyu, altsoyu, eşi, boşandığı eşi veya kardeşi olması, (b) bendi için mağdurun savunamayacak durumda bulunması, (c) bendi için suçun kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi gerekir (m.86/3-a,b,c).

### Kasten yaralama: hangi sonuçları doğurur?

- Kasten başkasının vücuduna acı verilmesi veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulması hâlinde, fiil birinci fıkra kapsamında bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
- Fiilin etkisi basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse ve mağdur şikâyette bulunmuşsa, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir.
- Suç kadına karşı işlenmişse ikinci fıkrada alt sınır dokuz ay olur ve bu sınır altına inilemez.
- Üçüncü fıkranın (a)–(e) bentlerinden biri gerçekleşirse şikâyet aranmaksızın verilecek ceza yarı oranında artırılır.
- Üçüncü fıkranın (f) bendi gerçekleşirse, yani canavarca hisle işlenmişse, şikâyet aranmaksızın ceza bir kat artırılır.
- Üçüncü fıkrada sayılan nitelikli hallerin yokluğunda ceza, ilk iki fıkrada öngörülen sınırlar içinde kalır.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, vücuda acı verme veya sağlık ya da algılama yeteneğinin bozulmasını genel olarak cezalandırır; etkinin hafif olup olmadığı aranmaz.
- İkinci fıkra, fiilin etkisinin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olduğu hali düzenler.

Sonuç: İkinci fıkra uygulanırsa ceza birinci fıkraya göre daha hafiftir ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. Birinci fıkrada ise şikâyet aranmaz.

### Üstsoy-altsoy-eş-kardeş (a) bendi ile diğer kişiler arasındaki fark nedir?

- (a) bendi, mağdurun failin üstsoyu, altsoyu, eşi, boşandığı eşi veya kardeşi olduğu ilişkiye dayanır.
- Bu ilişkiler bulunmayan kişilere karşı yaralama bu bentte sayılmaz.

Sonuç: İlişki varsa şikâyet aranmaksızın ceza yarı oranında artırılır. Kardeşe karşı işlenen fiil de (a) bendi kapsamındadır.

### Üçüncü fıkra (f) bendi ile diğer nitelikli haller arasındaki fark nedir?

- (f) bendi, canavarca hisle işlenen kasten yaralamayı düzenler.
- (a)–(e) bentleri ise ilişki, savunmasızlık, kamu görevi, nüfuz veya silah gibi ölçütlere bağlıdır.

Sonuç: (f) bendi uygulanırsa ceza yarı oranında değil bir kat artırılır. Bu fark, (f) bendinin ayrıca cezada ağırlaştırıcı etkisini belirler.

### Kasten yaralama: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki ayrımı yapmadan, her yaralama fiilinde hafif etki ölçütünü atlamak; oysa ikinci fıkra ancak etki basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek düzeyde ise uygulanır.
- Kişiye karşı yapılan bir eylemin sadece dişin kırılması veya kaybı gibi sonuçlarını hafif etki saymak; oysa bu tür sonuçlar genellikle basit tıbbi müdahaleyle giderilemeyecek düzeyde kabul edilir.
- Silahla işlenen fiilde şikâyet aranmasını unutmak; üçüncü fıkrada şikâyet aranmaz ve ceza yarı oranında artırılır.
- (f) bendinde artırımı yarı oranda hesaplamak; canavarca hisle işlenen fiilde ceza bir kat artırılır.
- Kadına karşı işlenen fiilde ikinci fıkra alt sınırını altı ay olarak uygulamak; ek cümle uyarınca alt sınır dokuz aydır.
- Mağdurun kendi kusuruyla savunmasız duruma düşmüş olmasını nitelikli hali engelleyen bir neden saymak; yargı uygulaması bu ihtimalde nitelikli hali uygulamaktadır.
- Kasten yaralama ile yaralama sonucu işlenen tehdit, kasten öldürme veya malvarlığına zarar verme suçlarını tek suç saymak; m.106/3 uyarınca ayrıca ceza verilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, basit tıbbi müdahale ölçütünü değerlendirirken fiilin hem basit olmasını hem de etkisinin hafif olmasını birlikte arar; mağduru itelemenin dahi vücuda acı verdiğini kabul eder ve değerlendirmenin mağdurun kişisel durumuna göre değil objektif bir kimsenin durumuna göre yapılmasını ister. (1. Ceza Dairesi, 2026/691 E., 2026/2303 K., 30.03.2026)
- Silahla kasten yaralama, uzlaştırma hükümlerinin uygulanmasına engel sayılmaktadır; bu nedenle ikinci fıkra hükümleri yerine ağırlaştırılmış nitelik değerlendirilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2026/689 E., 2026/2298 K., 30.03.2026)
- Kasten yaralama mahkûmiyetlerinde ceza alt sınırı ve nitelikli hal artırımı birlikte uygulanmakta, sonuçta bir yıl beş aylık hapis cezası dahil birden çok sonuç ortaya çıkmaktadır. (1. Ceza Dairesi, 2024/4604 E., 2026/2325 K., 30.03.2026)
- Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde ikinci fıkra alt sınırının dokuz ay olarak uygulandığı; adli para cezasına hükmedilen dosyalarda bu alt sınırın gözetildiği görülmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2026/314 E., 2026/2278 K., 30.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2026/323 E., 2026/2284 K., 30.03.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren taraf, yani kasten yaralama ile suçlanan kişiye karşı iddia eden savcı veya katılan, fiilin vücuda acı verdiğini ya da sağlık veya algılama yeteneğini bozduğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat adli rapor ve tıbbi raporla yapılır.
- Fiilin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafiflikte olduğunu iddia eden taraf, bu etkiyi tıp biliminin verilerine göre ortaya koyan raporla ispat eder; bu hususta uzman görüşü belirleyicidir.
- Silahla işlendiği iddiasında, silahın varlığı ve kullanımı tanık beyanı, görüntü kaydı ya da kolluk tutanağı ile ispatlanır; bu nitelikli hali ileri süren taraf bunu kanıtlamakla yükümlüdür.
- Kadına karşı işlendiği veya mağdurun (a) bendi kapsamında bir ilişkide bulunduğu iddiası nüfus kaydı ve ilişkiye dair belgelerle ispat edilir.
- Savunma olarak mağdurun kendi kusuru ile savunmasız duruma düştüğü ileri sürülürse, bu iddiayı ileri süren taraf ispat yükünü taşır; ancak böyle bir kusur nitelikli hali ortadan kaldırmaz.
- Hafif etkili fiilde şikâyetin varlığı ve geçerliliği, şikâyet dilekçesi veya beyanla ispatlanır; şikâyet bulunmazsa kovuşturma koşulu eksik kalır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-6): Silah kavramının tanımını verir; m.86/3-e bendinin uygulanmasında bu tanıma bakılır.
- [5237 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87): Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerini düzenler; m.86'daki ceza sınırlarına bağlı olarak uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-88): Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesini düzenler; m.86'nın kapsamındaki fiilin kasıt dışı biçimini ayırır.
- [5237 sayılı Kanun m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81): Kasten yaralama sonucu ölümün kasten öldürme sayılıp sayılmayacağının ayrımında başvurulur.
- 5237 sayılı Kanun m.106/3: Tehdit amacıyla, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçlarının birlikte işlenmesi hâlinde ayrıca cezalandırılmasını düzenler.

## [TCK m.87 — Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87)

5237 sayılı Kanun'un 87. maddesi, kasten yaralama fiilinin mağdurda belirli ağır neticelere (birinci fıkrada duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması, konuşmada sürekli zorluk, yüzde sabit iz, hayatı tehlikeye sokan durum, gebe kadında erken doğum; ikinci fıkrada iyileşmesi olanaksız hastalık veya bitkisel hayat, işlev yitimi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzde sürekli değişiklik, gebe kadında düşük) yol açması hâlinde cezanın artırılmasını ve bu artırımın alt sınırlarını düzenler; üçüncü fıkrada kemik kırılması veya çıkığında yarıya kadar artırımı, dördüncü fıkrada kasten yaralama sonucu ölümde hapis cezasını düzenler. Madde, mağdurun uğradığı netice bakımından failin sorumluluğunu konu alır ve maddenin uygulanması için failin temel suçu (kasten yaralama) işlemiş olması gerekir. Maddenin hükmü, kasten yaralamanın temel şekline ve nitelikli hallerine ilişkin cezanın hesaplanmasında 86. maddeye yapılan atfa dayanır; temel suçun cezası ve nitelikli halleri 86. maddede düzenlenir. Kasten yaralamanın tanımı, basit hali ve nitelikli halleri (m.86) ile taksirle yaralama ve taksirle öldürme (m.85) bu maddede düzenlenmez; taksirle ölüm sonucu doğan hâller bakımından 85. madde uygulanır. Kasten öldürme ve ağır neticeli suçların genel hükümleri ile ceza tayini ve indirim aşamaları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama**: Kasten yaralama fiilinin, failin kastının dışında kalan ve kanunda sayılan daha ağır bir neticeye yol açması hâlidir. Bu hâllerde fail, ağır neticeyi kastetmemiş olsa da cezası artırılır. Kanunun öngördüğü neticelerle sınırlıdır.
- **Sürekli zayıflama**: Duyu veya organın işlevinde öngörülebilir bir zaman içinde giderilemeyen azalmadır. Yapılan tedavi ile giderilebiliyorsa sürekli sayılmaz; protez veya yapay cihazla giderilmesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Zayıflama değil tamamen kayıp varsa ikinci fıkra uygulanır.
- **Yüzde sabit iz**: Yaralama sonucu yüzde oluşan kalıcı izdir ve yüzün görünümünü değiştirmeyen, kişiliği konusunda duraksamaya yol açmayan izlerdir. Yüzün sürekli değişikliği bundan ayrı bir hâldir.
- **Yüzün sürekli değişikliği**: Yüzün görünümünün kalıcı biçimde değişmesidir ve yüzün tanınmasını etkileyen ölçüdedir. Sabit iz yüzü değiştirmez; bu hâl ise yüzü değiştirir.
- **Vaktinden önce doğum**: Gebe kadına karşı işlenen yaralama sonucu çocuğun canlı olarak, normal gebelik süresinden önce doğmasıdır. Çocuğun ölü doğması hâlinde düşük söz konusudur ve ikinci fıkranın (e) bendi uygulanır.
- **Kemik kırılması veya çıkığı**: Kasten yaralamanın vücutta kemiğin kırılmasına veya bir eklemin yerinden çıkmasına neden olmasıdır. Artırım oranı, kırık veya çıkığın hayati fonksiyonlarda yaptığı etkiye göre belirlenir.

### Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama: hangi şartlar aranır?

- Failin kasten yaralama fiilini işlemiş olması gerekir; fiil 86. maddedeki temel suç tipine uymalıdır.
- Yaralama sonucunda mağdurda birinci fıkrada sayılan neticelerden birinin (duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması, konuşmada sürekli zorluk, yüzde sabit iz, hayatı tehlikeye sokan durum, gebe kadında vaktinden önce doğum) meydana gelmiş olması gerekir.
- Yaralama sonucunda mağdurda ikinci fıkrada sayılan neticelerden birinin (iyileşmesi olanaksız hastalık veya bitkisel hayat, işlev yitimi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzde sürekli değişiklik, gebe kadında düşük) meydana gelmiş olması gerekir.
- Birinci fıkradaki netice ile fail arasında ve yaralama fiili ile netice arasında illiyet bağı bulunmalıdır; gebe kadın hâllerinde failin mağdurun gebeliğini bilmesi gerekir ve bu yeterlidir.
- Ağır netice bakımından failin kastının bulunması aranmaz; taksirle gerçekleşen netice de artırımı doğurur, ancak netice fail tarafından kastedilmişse bu da artırımda gözetilmelidir.
- Üçüncü fıkrada kemik kırılması veya çıkığının vücutta meydana gelmiş olması ve bunun hayati fonksiyonlarda etkisinin tespit edilmiş olması gerekir.
- Dördüncü fıkrada yaralama sonucunda ölümün gerçekleşmiş olması ve bu ölümün yaralamadan kaynaklanması gerekir; ölüm kasten öldürme değil, yaralama fiilinin sonucu olmalıdır.
- Birinci fıkradaki artırım uygulanmadan önce temel cezanın 86. madde uyarınca belirlenmiş olması gerekir.

### Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama: hangi sonuçları doğurur?

- Birinci fıkradaki bir netice gerçekleşirse, 86. maddeye göre belirlenen ceza bir kat artırılır; ancak verilecek ceza 86/1 hâllerinde dört yıldan, 86/3 hâllerinde altı yıldan az olamaz.
- İkinci fıkradaki bir netice gerçekleşirse, 86. maddeye göre belirlenen ceza iki kat artırılır; ancak verilecek ceza 86/1 hâllerinde altı yıldan, 86/3 hâllerinde dokuz yıldan az olamaz.
- Üçüncü fıkradaki kemik kırılması veya çıkığı hâlinde ceza, kırık veya çıkığın hayati fonksiyonlardaki etkisine göre yarısına kadar artırılır.
- Birinci fıkradaki birden fazla netice birlikte gerçekleşirse tek artırım yapılır.
- Birinci fıkradaki netice ile ikinci fıkradaki netice birlikte gerçekleşirse yalnız en ağır netice için artırım yapılır; 87/3 artırımı ayrıca uygulanır.
- Yaralama sonucunda ölüm meydana gelmişse, birinci fıkra hâllerinde on yıldan on dört yıla kadar, üçüncü fıkra hâllerinde on dört yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
- Birinci fıkradaki netice gerçekleşmemişse madde uygulanmaz ve 86. madde kapsamında kalan temel suç ya da nitelikli hâl uygulanır.
- Ağır netice bakımından failin kastı bulunmasa da netice bakımından fail en azından taksirle hareket etmişse artırım uygulanır; kastın varlığı yalnızca takdiri ağırlığı etkiler.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, işlevin sürekli zayıflaması, konuşmada sürekli zorluk, sabit iz, hayatı tehlikeye sokma ve erken doğum gibi daha hafif sayılan netice hâllerini kapsar.
- İkinci fıkra, iyileşmesi olanaksız hastalık, işlev yitimi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzde sürekli değişiklik ve düşük gibi daha ağır neticeleri kapsar.

Sonuç: Birinci fıkrada cezanın bir kat, ikinci fıkrada iki kat artırılır. Alt sınır birinci fıkrada 86/1 hâllerinde dört, 86/3 hâllerinde altı yıl; ikinci fıkrada 86/1 hâllerinde altı, 86/3 hâllerinde dokuz yıldır.

### Zayıflama ile yitirme arasındaki fark nedir?

- Sürekli zayıflama, duyu veya organın işlevinin azalmasıdır ve işlev hâlâ kısmen devam eder.
- Yitirme, duyu veya organın işlevinin tamamen ortadan kalkmasıdır.

Sonuç: Zayıflama birinci fıkranın (a) bendine, yitirme ikinci fıkranın (b) bendine girer; çift organın birinden birinin işlevini tamamen yitirmesi ikinci fıkra kapsamındadır.

### Yüzde sabit iz ile yüzün sürekli değişikliği arasındaki fark nedir?

- Sabit iz yüzün görünümünü değiştirmeyen, kişiliği tanınabilir kılan kalıcı izdir.
- Sürekli değişiklik yüzün görünümünü değiştiren, mağduru öteden beri tanıyanların bile duraksayacağı kalıcı durumdur.

Sonuç: Sabit iz birinci fıkranın (c) bendine, sürekli değişiklik ikinci fıkranın (d) bendine girer ve ikinci fıkrada daha yüksek artırım uygulanır.

### Gebe kadın: erken doğum ile düşük arasındaki fark nedir?

- Çocuğun canlı olarak vaktinden önce doğması birinci fıkranın (e) bendi kapsamındadır.
- Çocuğun ölü doğması, yani düşük, ikinci fıkranın (e) bendi kapsamındadır.

Sonuç: Canlı doğum birinci fıkrada bir kat artırıma, ölü doğum ikinci fıkrada iki kat artırıma tabidir.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkranın birlikte gerçekleşmesi ile yalnız birinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki neticelerle birlikte ikinci fıkradaki neticelerden biri de gerçekleşirse yalnız en ağır netice için artırım yapılır; üçüncü fıkra artırımı ayrıca uygulanır.
- Birinci fıkradaki neticelerden birkaçı birlikte gerçekleşirse tek artırım yapılır.

Sonuç: Birden fazla netice hâlinde ayrı ayrı artırım yapılmaz; ağır olan netice esas alınır.

### Üçüncü fıkra ile birinci ve ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Üçüncü fıkra kemik kırılması veya çıkığını konu alır ve artırım oranı hayati fonksiyondaki etkiye göre yarıya kadar değişir.
- Birinci ve ikinci fıkralar belirli netice türlerini bir kat veya iki kat artırımla düzenler.

Sonuç: Kemik kırılması veya çıkığı için sabit bir kat artırım yoktur; etkiye göre değişken bir artırım söz konusudur ve alt sınır belirlenmiş değildir.

### Kasten yaralama sonucu ölüm ile ağır neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama arasındaki fark nedir?

- Dördüncü fıkra, yaralama sonucunda ölümün meydana gelmesi hâlini düzenler.
- Birinci ve ikinci fıkralar ölümden farklı netice türlerini düzenler.

Sonuç: Birinci fıkra hâllerinde 10-14 yıl, üçüncü fıkra hâllerinde 14-18 yıl hapis cezası öngörülür; bu hallerde doğrudan hapis cezasına hükmedilir ve artırım uygulanmaz.

### Kasten yaralama ile taksirle öldürme (m.85): fark nedir?

- Kasten yaralama fiili, failin kastettiği yaralamayı aşarak ölümle sonuçlanmışsa dördüncü fıkra uygulanır.
- Kasten yaralama sonucu ölüm, yaralamanın basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikte olmasına rağmen öngörülmemiş biçimde gerçekleşmişse taksirle öldürme söz konusu olabilir.

Sonuç: Dördüncü fıkra 86/2 hâline atıf yapmadığından, bu durumda fail taksirle öldürmeden (m.85) sorumlu tutulur.

### Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkradaki artırım oranını ikinci fıkra ile karıştırarak bir kat yerine iki kat uygulamak; sürekli zayıflama ile yitirmeyi ayırmamak.
- Sürekli zayıflama kavramını hayat boyunca süren kayıp olarak anlamak; öngörülebilir zaman içinde giderilemeyen zayıflama yeterlidir.
- Yapay cihazla giderilebilen zayıflamayı sürekli saymamak ya da protez takılmasının sorumluluğu kaldırdığını düşünmek; protez sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Birinci fıkradaki netice ile ikinci fıkradaki neticenin birlikte gerçekleşmesinde her iki artırımı ayrı ayrı uygulamak; yalnız en ağır netice için artırım yapılır.
- Dördüncü fıkrada ölüm için belirlenen hapis aralığını artırım ile birlikte hesaplamak; ölüm hâlinde doğrudan 10-14 ya da 14-18 yıl aralığına hükmedilir.
- Kemik kırılması için sabit bir kat artırımı uygulamak; artırım kırığın hayati etkisine göre değişir ve yarıya kadardır.
- Birinci fıkra hâllerinde artırımı uygulamadan önce temel cezayı belirlememek; önce 86'ya göre temel ceza tespit edilmelidir.
- Yaralama sonucu öngörülmeyen ölümü, failin kastının kapsamına alarak dördüncü fıkrayı uygulamak; 86/2 hâline atıf yapılmadığı için bu durumda taksirle öldürme (m.85) değerlendirilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Silahla ve yaşamı tehlikeye sokan yaralamalarda, önce 86/1 uyarınca temel ceza belirlenip 86/3-e ile artırılmalı, ardından 87/1-d artırımı yapılmalı ve sonuç altı yıldan az ise 87/1 son cümle uyarınca altı yıla yükseltilmelidir. (Ceza Genel Kurulu, 2009/21 E., 2009/46 K., 03.03.2009)
- Yargıtay, 87/1-d ile 87/1 son cümlesinin tek adımda uygulanmasını, indirimlerin ara sonuç üzerinden hesaplanmamasını hukuka aykırı bulmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2009/21 E., 2009/46 K., 03.03.2009)
- Birinci fıkradaki bir netice ile üçüncü fıkradaki kemik kırılmasının birlikte uygulanmasında, 87/3 ve 87/1-a'nın birlikte uygulanması sonucu etkilemediği hâllerde bozma nedeni yapılmamaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2010/223 E., 2011/4 K., 25.01.2011)
- Birinci fıkradaki netice ile ikinci fıkradaki netice birlikte gerçekleşirse, yalnız en ağır netice için artırım yapılır. (Ceza Genel Kurulu, 2011/151 E., 2011/290 K., 27.12.2011)
- Zayıflama değerlendirilirken adli tıp raporunda zayıflığın sürekli olup olmadığı, yani giderilmesi olanağının bulunup bulunmadığı açıkça belirtilmelidir; muğlak rapor yeterli değildir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/220 E., 2011/274 K., 20.12.2011)
- Dördüncü fıkrada ölüm sonucu cezanın belirlenmesinde, hâlin birinci veya üçüncü fıkraya girip girmediği ayrıca değerlendirilir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/133 E., 2011/168 K., 12.07.2011)

### Nasıl ispat edilir?

- Ağır neticeyi ileri süren savcılık ya da katılan, netice ile yaralama arasındaki illiyet bağını ve neticenin varlığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Yaralamanın sürekli zayıflama, sabit iz, işlev yitimi veya iyileşmesi olanaksız hastalık gibi nitelikte olup olmadığı Adli Tıp Kurumu raporu ile belirlenir; muğlak raporlar yeterli değildir.
- Zayıflamanın tedavi ile giderilemeyecek ölçüde sürekli olduğunu, tedavi kayıtları ile birlikte ispatlamak gerekir; iyileşme durumu tedavi evrakı ile gösterilir.
- Gebe kadın hâllerinde failin mağdurun gebeliğini bildiği ispatlanmalıdır; bilginin varlığı yeterlidir.
- Fail, ağır neticenin kendi öngörüsü dışında kaldığını ya da yaralama ile netice arasında illiyet bağı bulunmadığını savunabilir; neticenin ve illiyet bağının ispatı iddia makamına aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86): Temel kasten yaralama suçunu ve cezasını düzenler; 87. maddedeki artırım, 86. maddede belirlenen temel cezaya uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85): Taksirle öldürmeyi düzenler; taksirle öldürmeyi düzenler; ölüm öngörülebilir olup fail taksirle hareket etmişse m.23 uyarınca 87/4 uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.21](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-21): Kastın ve taksirin tanımını düzenler; 87. maddedeki ağır neticelerin failin kastı dışında kalabilmesi bakımından bu hükmün ayrımı önemlidir.
- [5237 sayılı Kanun m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-23): Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda sorumluluk esaslarını düzenler; ağır neticeden sorumluluk bakımından bu hüküm esas alınır.
- [5237 sayılı Kanun m.61](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-61): Ceza tayininde sıra ve ölçütleri düzenler; 87. maddeye göre artırım, önce 86. maddeye göre temel cezanın belirlenmesinden sonra yapılır.

## [TCK m.88 — Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-88)

Madde, kasten yaralama suçunun (TCK m.86) ihmali davranışla işlenmesi halinde verilecek cezada indirim yapılmasını düzenler. Maddenin uygulanması, kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenebilmesine ve bu halde cezanın üçte ikisine kadar indirilebilmesine ilişkindir. Madde, kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesine ilişkin koşulların da bu indirim bakımından dikkate alınmasını öngörür. Madde, kasten yaralamanın temel tipini tanımlamaz; kasten yaralamanın temel tipi, nitelikli halleri ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri ile kasten yaralama sonucu ölüme neden olmanın unsurlarını düzenlemez (m.86, m.87). Kasten yaralamanın şikâyete bağlı olmasına ilişkin usul kuralları ile hafif yaralanmaya ilişkin ayrı düzenlemeler de bu maddede yer almaz. Taksirle yaralama ve taksirle öldürme de bu maddenin konusu değildir (m.89, m.85).

### Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İhmali davranışla kasten yaralama**: Failin, yaralama sonucunu istemesine rağmen fiili icrai bir hareketle değil, gerekli hareketi yapmamak suretiyle gerçekleştirmesidir. Fail yaralama kastıyla hareket eder, ancak yaralamaya yol açan davranış bir hareketsizlik biçimindedir.
- **Temel suç ile ihmal ayrımı**: Fiilin icrai hareketle mi yoksa ihmalle mi işlendiğinin belirlenmesidir. Bu ayrım, indirimin uygulanıp uygulanmayacağını belirler; icrai hareketle işlenen kasten yaralamada madde uygulanmaz.
- **Üçte ikisine kadar indirim**: Madde, verilecek cezanın üçte ikisine kadar indirilebileceğini öngörür. Bu bir üst sınırdır; indirim zorunlu değildir, takdir yetkisine bağlıdır ve indirimin oranı somut olaya göre belirlenir.
- **Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi**: Kasten öldürmenin de ihmal yoluyla işlenebileceğini ifade eder. Maddede bu koşullara atıf yapılması, ölüm neticesine bağlı ihmal hallerinin de dikkate alınacağını gösterir.

### Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi: hangi şartlar aranır?

- Failin kasten yaralama kastıyla hareket etmesi bulunmalıdır; taksirle yaralama bu maddenin konusu değildir.
- Yaralamanın ihmali bir davranışla gerçekleştirilmiş olması gerekir; fiil icrai bir hareketle işlenmişse madde uygulanmaz.
- Kasten yaralamanın TCK m.86 kapsamında bir yaralama olarak gerçekleşmiş olması gerekir.
- Hâkim, verilecek cezayı üçte ikisine kadar indirebilir; indirim takdire bağlıdır ve zorunlu değildir.
- İndirimin uygulanmasında kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesine ilişkin koşullar da göz önünde bulundurulmalıdır.

### Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- İhmali davranışla işlenen kasten yaralamada verilecek ceza üçte ikisine kadar indirilebilir.
- İndirim zorunlu değildir; hâkim, somut olayın özelliklerine göre indirim yapıp yapmayacağına ve oranına karar verir.
- Fiil icrai bir hareketle işlenmişse bu madde uygulanmaz ve indirim yapılmaz.
- Kasten yaralamanın ihmali işlenişinde ölüm neticesi meydana gelirse, madde kasten öldürmenin ihmali işlenişine ilişkin koşulları da gözetir; bu durumda TCK m.87/4 uyarınca ağırlaşmış suçun temel tipi ihmalle işlenebilir.
- Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi, şikâyete bağlılık gibi usul kurallarını değiştirmez.

### İcrai hareketle ile ihmali davranışla kasten yaralama arasındaki fark nedir?

- Fail yaralamayı bir eylemle, örneğin vurarak ya da keserek gerçekleştirir.
- Fail yaralamayı, yapması gereken bir hareketi yapmayarak gerçekleştirir.

Sonuç: Yalnız ihmali davranışla işlenen kasten yaralamada madde uygulanarak indirim söz konusu olabilir; icrai hareketle işlenen fiilde indirim yapılmaz.

### Kasten yaralama ile taksirle yaralama arasındaki fark nedir?

- Failin yaralama sonucuna yönelik kastı bulunur; ihmal yoluyla da olsa bu kasıt aranır.
- Failin yaralama sonucunu istememesine karşın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması söz konusudur.

Sonuç: Taksirle yaralama bu maddenin kapsamında değildir; yalnız kasten yaralamanın ihmali işlenişi için indirim öngörülmüştür.

### Hafif yaralama ile ağır yaralama (ihmal hali) arasındaki fark nedir?

- Yaralamanın basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olduğu hallerdir.
- Yaralamanın daha ağır sonuçlar doğurduğu hallerdir.

Sonuç: Madde indirimi genel olarak ihmal hallerine bağlar; hafiflik ölçütü, indirimin derecesinin takdirinde dikkate alınabilir.

### Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İhmali davranışla işlenen kasten yaralama ile taksirle yaralamayı karıştırmak; kasten yaralamada kastın varlığı aranmadan indirim yapmak.
- Maddeyi icrai hareketle işlenen kasten yaralamaya da uygulamak.
- İndirimi zorunlu saymak; oysa madde 'indirilebilir' ifadesiyle takdir tanır.
- Üçte ikisine kadar indirim sınırını, belirli bir oranın uygulanması gerektiği şeklinde yorumlamak.
- Ölüm neticesi meydana gelen olaylarda m.88'i tek başına uygulamak; m.87/4 ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gözden kaçırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kasten yaralama sonucu ölüm meydana geldiğinde, temel suç olan yaralamanın ihmali davranışla işlenmiş olması hâlinde m.87/4 uygulanır ve m.88 gereğince indirim yapılabileceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/220 E., 2011/274 K., 20.12.2011)
- Mahkemeler, kasten yaralamanın ihmali işlenişinde indirimi, somut olayda fiilin ağırlığı ve kusurun derecesine göre takdir etmektedir. (2. Ceza Dairesi, 2011/7392 E., 2011/5299 K., 16.03.2011)
- Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi hâlinde verilen cezanın indirilmesi, lehe hükümlerin uygulanması talebi kapsamında değerlendirilmekte ve yeni kanunun bu indirimi öngörmesi nedeniyle dikkate alınmaktadır. (2. Ceza Dairesi, 2011/7392 E., 2011/5299 K., 16.03.2011)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren taraf, yani indirim isteyen sanık veya müdafii, fiilin ihmali davranışla işlendiğini ileri sürer ve bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Fiilin ihmali işlenişi, tanık beyanları, olay yeri inceleme tutanağı, bilirkişi raporu ve sanığın savunması ile ortaya konur.
- Savcılık, fiilin icrai bir hareketle işlendiğini ileri sürerse bu iddiasını, failin eylemine ilişkin delillerle ispatlamak zorundadır.
- Fiilin hafif veya ağır olduğu, tıbbi rapor ve adli tıp raporuyla belirlenir; indirimin derecesine ilişkin takdir mahkemeye aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86): Maddenin atıfta bulunduğu temel suç olan kasten yaralamayı tanımlar; ihmal yoluyla işlenebilen fiil bu tipe göre belirlenir.
- [5237 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87): Kasten yaralamanın ağır neticeli halleri düzenlenmiştir. Özellikle 4. fıkra uyarınca ölüm neticesi bakımından ihmali temel suçun işlenişi dikkate alınır.
- [5237 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-22): Taksir ve bilinçli taksir kavramlarını düzenler; ağır neticenin taksirle bağlanması bakımından ilgilidir.
- [5237 sayılı Kanun m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81): Ölüm neticesi kasten öldürme kastıyla gerçekleşmişse, sorumluluk kasten öldürmeye ilişkin m.81 kapsamında değerlendirilir.

## [TCK m.89 — Taksirle yaralama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89)

5237 sayılı TCK m.89, taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olma suçunun temel şeklini, neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerini (2. ve 3. fıkra) ve birden fazla kişinin yaralanması halini (4. fıkra) düzenler. Suçun soruşturulmasını ve kovuşturulmasını şikâyete bağlayan 5. fıkra da bu maddededir. Fail ve mağdur bakımından herkes bu suçun öznesi olabilir. Maddede kasten yaralama, öldürme ya da hukuka uygunluk sebepleri düzenlenmemiştir; kasten yaralama 86. maddede, taksirle öldürme 85. maddede, taksire ilişkin genel hükümler TCK'nın birinci kitabında yer alır. Taksirli fiilde cezanın kusura göre belirlenmesi ve taksirli suçta şahsi cezasızlık hali de maddede değil genel hükümlerde (TCK m.22 ve m.61 ilgili hükümleri) düzenlenmiştir.

### Taksirle yaralama: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Taksir**: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesinin öngörülmeden gerçekleştirilmesidir. Öngörülebilir neticenin öngörülmemesi bilinçsiz taksir, öngörülüp istenmeyen veya gerçekleşmeyeceğine inanılan neticenin meydana gelmesi bilinçli taksir olarak ayrılır.
- **Yaralama**: Maddenin birinci fıkrasındaki fiil; başkasının vücuduna acı verme ya da sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulmasıdır. Netice, bu bozulmanın gerçekleşmesiyle tamamlanır.
- **Neticesi sebebiyle ağırlaşmış hal**: Taksirle yaralama fiilinin, 2. ve 3. fıkralarda sayılan belirli bir sonuca yol açması durumudur. Bu sonuçlar seçimliktir ve birden fazlasının gerçekleşmesi cezayı yalnız bir kez artırır.
- **Birden fazla kişinin yaralanması**: Tek bir taksirli fiilin iki veya daha fazla kişinin yaralanmasına neden olmasıdır. 4. fıkra bu hâle özgü bir cezalandırma öngörür.
- **Şikâyete bağlı suç**: Kovuşturmanın, mağdurun ya da yetkili kişinin şikâyetine bağlı olduğu suçtur. 5. fıkraya göre, birinci fıkra kapsamındaki yaralama dışında bilinçli taksirle işlenen hâllerde şikâyet aranmaz.

### Taksirle yaralama: hangi şartlar aranır?

- Failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak mağdurun vücuduna acı vermiş veya sağlığını ya da algılama yeteneğini bozmuş olması gerekir.
- Temel şekilde yaralama neticesinin gerçekleşmesiyle suç tamamlanır; netice gerçekleşmeden teşebbüs mümkün değildir.
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış haller için 2. fıkradaki (duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması, kemik kırılması, sürekli konuşma zorluğu, yüzde sabit iz, hayatı tehlikeye sokan durum, gebe kadının çocuğunun vaktinden önce doğması) ya da 3. fıkradaki (iyileşme olanağı olmayan hastalık veya bitkisel hayat, duyu veya organ işlevinin yitirilmesi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzün sürekli değişmesi, gebe kadının çocuğunun düşmesi) sonuçlarından birinin mağdurda oluşmuş olması gerekir.
- Birden fazla kişinin yaralanması için tek bir taksirli fiil sonucunda en az iki kişinin yaralanmış olması gerekir.
- Bilinçli taksirle işlenen hâllerde, birinci fıkra kapsamındaki yaralama dışında şikâyetin bulunması aranmaz; birinci fıkra kapsamındaki yaralamada şikâyet koşulu vardır.
- Şahsi cezasızlık hali için, sonucun münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından, cezaya gerek bırakmayacak derecede ağır olması gerekir; bu hal yalnız bilinçsiz taksirde söz konusudur.
- Ceza, failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla failin bulunduğu hâlde her fail kendi kusuru oranında sorumlu olur.

### Taksirle yaralama: hangi sonuçları doğurur?

- Birinci fıkraya göre fail dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
- İkinci fıkradaki sonuçlardan biri oluşmuşsa birinci fıkraya göre belirlenen ceza yarısı oranında artırılır.
- Üçüncü fıkradaki sonuçlardan biri oluşmuşsa birinci fıkraya göre belirlenen ceza bir kat artırılır.
- Birden fazla sonuç birlikte oluşsa bile ceza yalnız bir kez artırılır, çünkü fıkralardaki sonuçlar seçimliktir.
- Tek fiille birden fazla kişi yaralanmışsa dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur ve bu fiil için tek ceza verilir.
- Birinci fıkra kapsamındaki yaralamada şikâyet olmadan kovuşturma yapılamaz; bilinçli taksirle işlenen diğer hâllerde şikâyet aranmaz.
- Taksirli hareketle sonucun münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından cezaya gerek bırakmayacak ağırlıkta olması hâlinde bilinçsiz taksirde fail cezalandırılmaz; bilinçli taksirde ceza, kanunda gösterilen oranda indirilebilir.
- Taksirli yaralama fiili teşebbüs edilemez ve iştirake elverişli değildir.

### Temel şekil ile 2. fıkra ağırlaşmış hal arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki yaralama, sonucu yalnız acı veya basit bir sağlık bozulmasıdır.
- İkinci fıkradaki sonuçlardan biri (örneğin kemik kırılması, yüzde sabit iz) ortaya çıkmıştır.

Sonuç: Birinci fıkraya göre belirlenen ceza ikinci fıkra hâlinde yarısı oranında artırılır.

### 2. fıkra ile 3. fıkra ağırlaşmış hal arasındaki fark nedir?

- İkinci fıkradaki sonuçlar sürekli zayıflama, kırılma, sabit iz gibi daha hafif ağır sonuçlardır.
- Üçüncü fıkradaki sonuçlar iyileşme olanağı olmayan hastalık, işlev yitimi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı gibi daha ağır sonuçlardır.

Sonuç: 2. fıkrada ceza yarı oranında, 3. fıkrada bir kat artırılır.

### Bilinçsiz taksir ile bilinçli taksir arasındaki fark nedir?

- Bilinçsiz taksirde fail neticeyi öngörmemiştir ve öngörebilecekken öngörmemiştir.
- Bilinçli taksirde fail neticeyi öngörmüş, ama istememiş ya da gerçekleşmeyeceğine inanmıştır.

Sonuç: Bilinçsiz taksirde şahsi cezasızlık hali uygulanabilir; bilinçli taksirde, 5. fıkra gereğince birinci fıkra dışındaki hâllerde şikâyet aranmaz.

### Birinci fıkra yaralama ile ikinci ve üçüncü fıkra ağırlaşmış haller (şikâyet bakımından) arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra kapsamındaki yaralamada soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır.
- Bilinçli taksirle işlenen ve birinci fıkra kapsamına girmeyen yaralamada şikâyet aranmaz.

Sonuç: Bilinçli taksirle işlenmiş birinci fıkra dışı bir yaralamada kovuşturma için şikâyet gerekmez.

### 4. fıkra özel içtima ile genel içtima arasındaki fark nedir?

- Tek taksirli fiille birden fazla kişinin yaralanması 4. fıkraya girer.
- Birden fazla taksirli fiilin ayrı kişileri yaralaması ise her fiil ayrı değerlendirilir.

Sonuç: 4. fıkra gereğince tek fiilde dokuz ay ile beş yıl arasında hapis cezası verilir; 4. fıkrada ayrı ceza toplanmaz, tek ceza verilir.

### Taksirle yaralama: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkradaki hapis cezasını dört ay ile iki yıl yerine ders anlatımındaki eski aralıklarla (üç ay ile bir yıl) hesaplamak; madde metninde dört ay ile iki yıl esastır.
- İkinci ve üçüncü fıkradaki sonuçların birden fazlasının bulunması hâlinde cezayı her sonuç için ayrı ayrı artırmak; ceza yalnız bir kez artırılır.
- Birinci fıkra ile ikinci fıkra cezasını aynı kalemde toplayıp artırımı yanlış hesaplamak; artırım birinci fıkraya göre belirlenen ceza üzerinden yapılır.
- Bilinçli taksirle işlenen her yaralamada şikâyet aramamak; yalnız birinci fıkra kapsamındaki yaralama şikâyete bağlıdır, bu ayrım gözden kaçırılmamalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Taksirle yaralama suçunda ceza, failin kusuruna göre belirlenir ve birden fazla failin bulunduğu hâllerde her fail kendi kusuru oranında ayrı ayrı cezalandırılır. (Ceza Genel Kurulu, 2017/267 E., 2018/320 K., 03.07.2018)
- Taksirle yaralama fiilinin kasten yaralama olarak nitelendirilip nitelendirilmeyeceği, failin neticeyi öngörüp öngörmediği ve olası kastın bulunup bulunmadığı tartışmasında, olası kast varsa 89. madde değil 86. madde uygulanır. (Ceza Genel Kurulu, 2017/267 E., 2018/320 K., 03.07.2018)
- Basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek yaralamanın şikâyete bağlı olup olmadığı; birinci fıkra kapsamındaki yaralamada şikâyet koşulu aranması gerektiği yönünde uygulamada tutarlıdır. (Ceza Genel Kurulu, 2010/254 E., 2011/31 K., 05.04.2011)
- Bilinçli taksirle işlenmiş birinci fıkra dışı yaralamada şikâyet aranmadığı, bu nedenle ağır neticeli bilinçli taksir olaylarında şikâyet olmadan da kovuşturma yapılabildiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2010/254 E., 2011/31 K., 05.04.2011)
- Taksirle yaralamada ceza belirlenirken 89. maddenin ağır neticelerinin ve şahsi cezasızlık halinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2010/182 E., 2010/209 K., 26.10.2010)

### Nasıl ispat edilir?

- Taksirle yaralamanın varlığını ve taksir unsurunu iddia eden taraf, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davrandığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Yaralanma, sağlık raporu ve adli tıp raporu gibi tıbbi belgelerle ispatlanır; netice olarak 2. ve 3. fıkradaki sonuçların oluştuğu iddia ediliyorsa bu sonuçlar da tıbbi belgeyle ispatlanmalıdır.
- Birden fazla kişinin yaralandığı iddiasında, her mağdurun yaralanmasının aynı taksirli fiilden kaynaklandığı olay tutanakları ve tıbbi raporlarla ispatlanır.
- Şikâyete bağlı yaralamada şikâyetin varlığı, şikâyet dilekçesi veya tutanakla ispatlanır; bilinçli taksir iddiasında failin neticeyi öngördüğü, delil ve olay örgüsüyle ortaya konur.
- Şahsi cezasızlık halini ileri süren sanık, sonucun münhasıran kendi kişisel ve ailevi durumu bakımından ağır olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-22): Taksirin tanımını, bilinçli ve bilinçsiz taksir ayrımını ve birden fazla failin taksirli suçunda her failin kendi kusuru oranında sorumluluğunu düzenler; bu maddedeki ceza ve sorumluluk kurallarının dayanağıdır.
- [5237 sayılı Kanun m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85): Taksirle öldürme suçudur; taksirle yaralama fiilinin ölümle sonuçlanması hâlinde öldürme hükümleri uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86): Kasten yaralama suçunu düzenler; taksirle yaralama ile kasten yaralamanın ayrımında karşılaştırma noktasıdır.
- [5237 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87): Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerini düzenler; 89. maddenin 2 ve 3. fıkraları bu hükmün taksirli karşılığıdır.

## [TCK m.90 — İnsan üzerinde deney](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90)

5237 sayılı Kanun'un 90. maddesi, insan üzerinde bilimsel deney yapılmasını ve hasta insan üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı deneme yapılmasını suç olarak düzenler; rızaya dayalı bilimsel deneyin ve tedavi amaçlı denemenin ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmak için aranan koşulları ayrıntılı biçimde sayar. Çocuklar üzerindeki deneylere ek koşullar getirir, deney sırasında ölüm veya yaralanma halinin hangi suç hükümlerine bağlanacağını ve tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanmasını belirler. Madde, sağlıklı ve hasta insanlar bakımından uygulanır; mağdurun yetişkin veya çocuk olması yalnız rıza koşullarını değiştirir. Madde, deney ve deneme dışındaki tıbbi müdahalelerin hukuka uygunluğunu genel olarak düzenlemez (ilgili hukuka uygunluk nedenleri TCK m.26 kapsamındadır). Kişinin rızasının hukuki geçerlilik şartları ile tıbbi müdahalenin yetkili kişilerce yapılması kuralları genel hükümlerde ve özel mevzuatta aranır, bu madde yalnız deney ve deneme bağlamında bunlara atıf yapar. Deney sonucunda oluşan ölüm veya yaralanmanın cezai sorumluluğu, 5. fıkra üzerinden kasten öldürme ve kasten yaralama hükümlerine (m.81 ve m.86 vd.) bağlanır; bu konu tam olarak bu maddede değil, ilgili suç tiplerinde ayrıntılanır.

### İnsan üzerinde deney: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Bilimsel deney**: İnsan üzerinde, bilimsel çalışmanın ilk aşamalarına yönelik olarak yapılan işlemdir. Maddenin gerekçesine göre henüz tedavi sonucu kesinleşmemiş bilimsel çalışmaları kapsar.
- **Tedavi amaçlı deneme**: Bilimsel amaçlı deney sonuçlarından hastalığın tedavisi konusunda elde edilen somut faydalara dayanarak, hasta bir insana uygulanan işlemdir. Sağlıklı insan üzerindeki deneyden ayrı bir suç tipidir.
- **Rıza**: Mağdurun deneyin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayanarak verdiği ve yazılı olması gereken onaydır. Geçerli rıza bulunmadığında fiil tipik hâle gelir; geçerli rıza bulunduğunda tipiklik ortadan kalkar.
- **Etik kurul**: Gönüllülerin hakları, güvenliği ve esenliğinin korunması amacıyla araştırmaları değerlendiren ve izin veren yetkili kuruldur. Maddede izin koşulunun yetkili merci olarak anılmasının ilgili kurul bu kapsama girer.
- **Tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işleme**: Suçun bir tüzel kişinin işi ve adına yürütülen faaliyet kapsamında işlenmesidir. Bu halde tüzel kişi hakkında suça özgü güvenlik tedbirine hükmedilir.

### İnsan üzerinde deney: hangi şartlar aranır?

- İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapılmış olmalıdır; deney, bilimsel amaçla yürütülen ve insan üzerinde gerçekleştirilen bir işlem olmalıdır (birinci fıkra).
- Rıza bulunmadığı hâlde deney yapılmış olmalıdır; geçerli rızanın varlığı tipikliği ortadan kaldırır.
- Rızaya dayalı deneyin ceza sorumluluğunu doğurmaması için yetkili kurul veya makamdan gerekli iznin alınmış olmalıdır (ikinci fıkra a bendi).
- Deney öncelikle insan dışı deney ortamında veya yeterli sayıda hayvan üzerinde yapılmış olmalıdır (ikinci fıkra b bendi).
- İnsan dışı ortamda veya hayvanlarda elde edilen bilimsel veriler, hedefe ulaşmak için deneyin insan üzerinde de yapılmasını gerekli kılmalıdır (ikinci fıkra c bendi).
- Deney, insan sağlığı üzerinde öngörülebilir, zararlı ve kalıcı bir etki bırakmamalıdır (ikinci fıkra d bendi).
- Deney sırasında insan onuruyla bağdaşmayacak ölçüde acı verici yöntemler uygulanmamalıdır (ikinci fıkra e bendi).
- Deneyle varılmak istenen amaç, kişiye yüklenen külfet ve sağlık üzerindeki tehlikeden daha ağır basmalıdır (ikinci fıkra f bendi).
- Deneyin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı açıklanmış rıza yazılı olmalı ve herhangi bir menfaat teminine bağlı bulunmamalıdır (ikinci fıkra g bendi).
- Çocuklar üzerindeki deneyde, ikinci fıkradaki koşulların yanında bilimsel verilerin çocuk üzerinde yapılmasını gerektirmesi, rıza açıklama yeteneğine sahip çocuğun kendi rızası ile ana-babanın veya vasinin yazılı muvafakati ve izin kurulunda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanının bulunması birlikte aranmalıdır (üçüncü fıkra).
- Hasta insan üzerinde tedavi amaçlı deneme için, bilinen tıbbi müdahale yöntemlerinin sonuç vermeyeceğinin anlaşılmış olması gerekir (dördüncü fıkra).
- Hasta üzerindeki tedavi amaçlı deneme, bilimsel yöntemlere uygun yapılmalı, yazılı ve bilgilendirmeye dayalı rızaya dayanmalı ve uzman hekim tarafından bir hastane ortamında gerçekleştirilmelidir (dördüncü fıkra).
- Hasta üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı deneme yapılması, dördüncü fıkranın cezalandırdığı fiilin unsurudur; geçerli rıza ve yukarıdaki şartlar birlikte bulunmadıkça hukuka uygunluk sağlanmaz.

### İnsan üzerinde deney: hangi sonuçları doğurur?

- Rızaya dayalı bilimsel deney, ikinci fıkranın koşullarının tamamı gerçekleştiğinde ceza sorumluluğu doğurmaz.
- Rızaya dayalı deneyde ikinci fıkranın koşullarından biri bile eksikse, fiil birinci fıkra kapsamında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
- Çocuk üzerindeki deney için üçüncü fıkra koşulları yerine getirilmemişse, ceza sorumluluğu doğar.
- Bilimsel deney sonucunda mağdur yaralanırsa kasten yaralama hükümleri, ölürse kasten öldürme hükümleri uygulanır (5. fıkra).
- Tedavi amaçlı deneme, rıza olmaksızın yapılmışsa dördüncü fıkraya göre bir yıla kadar hapis cezası verilir.
- Hasta üzerinde tedavi amaçlı deneme, dördüncü fıkrada sayılan koşulların tamamı gerçekleştiğinde ceza sorumluluğu doğurmaz.
- Tedavi amaçlı denemede bilinen tıbbi yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılmamış olması veya uzman hekim dışında biri tarafından ya da hastane ortamı dışında yapılması, hukuka uygunluğu ortadan kaldırır.
- Deneyi yürüten tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde suç işlenmişse, tüzel kişi hakkında bu suçlara özgü güvenlik tedbiri uygulanır (6. fıkra).

### Bilimsel deney ile tedavi amaçlı deneme arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki bilimsel deney, sağlıklı veya hasta olsun insan üzerinde bilimsel amaçla yapılan işlemdir.
- Dördüncü fıkradaki tedavi amaçlı deneme, yalnız hasta bir insan üzerinde, tedavi sonucu ulaşılmış somut faydalara dayanarak yapılır.

Sonuç: Ceza bakımından bilimsel deney bir yıldan üç yıla kadar hapis (1. fıkra); tedavi amaçlı deneme bir yıla kadar hapis (4. fıkra) ile cezalandırılır.

### Rızaya dayalı deney ile rıza olmaksızın deney arasındaki fark nedir?

- Rızaya dayanan ve ikinci fıkranın koşullarını taşıyan deney, ceza sorumluluğunu gerektirmez.
- Rıza bulunmayan deney, tipikliği ortadan kaldırmayan bir fiil olarak birinci fıkra kapsamında kalır.

Sonuç: Geçerli rıza ve ikinci fıkra koşullarının birlikte gerçekleşmesi halinde suç oluşmaz; aksi halde birinci fıkra uygulanır.

### Yetişkin deneği ile çocuk deneği arasındaki fark nedir?

- Yetişkin üzerinde deneyde ikinci fıkradaki koşullar yeterlidir.
- Çocuk üzerinde deneyde ikinci fıkradaki koşullara ek olarak üçüncü fıkradaki üç koşul aranır.

Sonuç: Çocuk üzerinde, ana-babanın veya vasinin yazılı muvafakati ile çocuk sağlığı uzmanının izin kurulunda bulunması şarttır; bunların eksikliği hâlinde ceza sorumluluğu doğar.

### Deney sonucu ölüm veya yaralanma ile deneyin kendisi arasındaki fark nedir?

- Deney sonucunda mağdurun yaralanması veya ölmesi, 5. fıkraya göre ayrı bir değerlendirmeye tabidir.
- Deneyin yapılmış olması, zarar oluşmasa bile birinci fıkranın tehlike suçunu oluşturur.

Sonuç: Ölüm veya yaralanma halinde kasten öldürme veya kasten yaralama hükümleri uygulanır; zarar yoksa yalnız birinci fıkra uygulanır.

### Gerçek kişi ile tüzel kişi faaliyeti arasındaki fark nedir?

- Suçun bireysel olarak işlenmesi halinde faile doğrudan ceza verilir.
- Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri uygulanır.

Sonuç: Tüzel kişi bakımından ceza değil, bu suçlara özgü güvenlik tedbiri öngörülür (6. fıkra).

### İnsan üzerinde deney: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Deneyin yapılmasıyla suçun tamamlanacağını unutup, mağdurda zarar doğmadıkça suç oluşmadığını düşünmek.
- Rızanın varlığını tek başına yeterli saymak; yazılı rıza, bilgilendirme ve menfaat koşullarını ve ikinci fıkranın diğer bentlerini aramamak.
- Çocuk üzerindeki deneyi yetişkin koşullarıyla değerlendirmek; üçüncü fıkradaki ana-baba muvafakati ve çocuk sağlığı uzmanı şartını gözden kaçırmak.
- Tedavi amaçlı denemeyi bilimsel deneyle aynı suç tipi saymak; dördüncü fıkranın ayrı suç olduğunu ve yalnız hasta insanı konu aldığını göz ardı etmek.
- Deney sonucu oluşan yaralanma veya ölümü, 90. maddede ayrı bir suç olarak aramak; 5. fıkranın kasten yaralama veya öldürme hükümlerine yollamasını atlamak.
- Tedavi amaçlı denemede yalnız rızanın varlığına bakmak; bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılmasını ve uzman hekim ile hastane ortamı şartını aramamak.
- Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçta tüzel kişiye ceza verilebileceğini sanmak; yalnız güvenlik tedbiri uygulanacağını gözden kaçırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İnsan üzerinde deney suçunun, rıza yokken bilimsel deneyin yapılmasıyla tamamlandığı ve zarar doğmasına bağlı olmadığı kabul edilmektedir. (12. Ceza Dairesi, 2022/2038 E., 2022/9071 K., 24.11.2022)
- Bilimsel deney sonucunda kişinin sağlığının bozulması veya ölümünün gerçekleşmesi hâlinde, failin sorumluluğunun kasten yaralama veya kasten öldürme hükümlerine göre değerlendirildiği kabul edilmektedir. (12. Ceza Dairesi, 2022/2038 E., 2022/9071 K., 24.11.2022)
- Hukuka uygunluk değerlendirmesinde, bir kamu görevlisinin davranışının 90. madde kapsamında kalıp kalmadığının ve buna bağlı beraat kararının incelendiği görülmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2022/11887 E., 2023/7644 K., 07.12.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren taraf, yani iddia makamı, deneyin yapıldığını ve rıza bulunmadığını ileri sürer ve ispatlamakla yükümlüdür.
- Deneyin bilimsel nitelikte yapıldığının ve insan üzerinde gerçekleştirildiğinin tespiti için etik kurul kararı, izin belgeleri ve deney protokolü gibi yazılı belgeler esas alınır.
- Rıza bulunduğunu savunan fail, ikinci fıkranın koşullarından yazılı rızanın, bilgilendirmenin ve menfaat bağlantısının bulunmadığını bu belgelerle karşılamak zorundadır; belge yoksa rızanın geçerliliği tartışmalı olur.
- Çocuk deneklerde ana-baba veya vasinin yazılı muvafakatinin ve çocuk sağlığı uzmanının izin kurulunda bulunduğunun belgelenmesi gerekir; bunların bulunmaması sanık aleyhine değerlendirilir.
- Deney sonucunda yaralanma veya ölüm varsa, sorumluluğun kasten yaralama veya öldürme olarak mı yoksa taksirle mi değerlendirileceğine dair bilirkişi raporu ile taksirli davranışın tespiti gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-81): Deney sonucu ölüm meydana gelirse 5. fıkra uyarınca kasten öldürme hükümlerinin uygulanmasında başvurulacak temel suç tipidir.
- [5237 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86): Deney sonucu yaralanma meydana gelirse 5. fıkra gereğince kasten yaralama hükümleri uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.26](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-26): Hukuka uygunluk nedenleri genel hükümlerinde yer alır; deney ve deneme bağlamında maddenin kendi koşulları ayrıca aranır, bu madde ise yalnız bu koşulları düzenler.

## [TCK m.91 — Organ veya doku ticareti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91)

Madde, organ ve doku ile ilgili suç tiplerini düzenler: rızaya dayanmayan yaşayan kişiden organ veya doku alınması (1. fıkra), hukuka aykırı biçimde ölüden organ veya doku alınması (2. fıkra), organ veya doku ticareti (3. fıkra), bu ticaretin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi (4. fıkra), hukuka aykırı elde edilmiş organ veya dokunun saklanması, nakledilmesi veya aşılanması (5. fıkra), organ veya doku temini için ilan veya reklam verilmesi (6. fıkra), tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri (7. fıkra) ve fiil sonucunda mağdurun ölmesi halinde uygulanacak hüküm (8. fıkra). Kişilere uygulanır; fail özgü suç olarak aranmaz, herkes fail olabilir. Organ veya doku verenin satış karşılığında zorunluluk hâli ve indirim sebebi (m.92), etkin pişmanlık (m.93) ve organ nakli yönetmeliğinin ayrıntıları maddede düzenlenmez; bunlar ayrı maddelerde ya da ilgili mevzuatta yer alır. Kasten öldürme suçunun unsurları da bu maddede tanımlanmaz, 8. fıkra yalnız ona gönderme yapar.

### Organ veya doku ticareti: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hukuken geçerli rıza**: Organ veya doku alınmasını hukuka uygun kılan, ilgilinin bilgilendirilmiş ve serbest iradesiyle verdiği onaydır. Rızanın geçerliliği ilgili mevzuatta (2238 sayılı Kanun ve Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği) belirlenen şartlara bağlıdır; ceza hukuku bu şartları madde metninde tekrar etmez.
- **Ölüden organ veya doku alınması**: Tıbbi olarak ölüm saptanmış bir kişinin bedeninden organ veya doku alınmasıdır. Suç, alımın hukuka aykırı olmasıyla tamamlanır; ölümün tıbbi saptanma biçimi ve ölenin rızası ilgili mevzuata göre değerlendirilir.
- **Organ veya doku ticareti**: Organ veya dokunun para ya da başka bir maddi menfaat karşılığında satın alınması, satılması veya satılmasına aracılık edilmesidir. Organın alımının hukuka uygun olup olmadığı bu suçun oluşumunu etkilemez.
- **Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş organ veya doku**: 1. ve 2. fıkralardaki fiillerle ya da başka bir hukuka aykırılıkla elde edilmiş organ veya dokudur. 5. fıkradaki saklama, nakil ve aşılama fiilleri bu niteliğe bağlıdır.
- **Tıbbi ölüm**: Hekimler kurulunca belirlenen ve beyin ölümünün gerçekleşmesi anlamına gelen ölüm halidir. Ölüm saptaması ilgili mevzuatın öngördüğü kurul ile yapılır.
- **Kasten öldürme hükümleri**: 8. fıkraya göre, birinci fıkradaki fiil sonucunda mağdur ölürse uygulanacak TCK'nın kasten öldürmeye ilişkin hükümleridir. Bu fıkra suçu netice sebebiyle ağırlaştırılmış hâl olarak ayrıca düzenler.

### Organ veya doku ticareti: hangi şartlar aranır?

- Birinci fıkradaki suç için, organ veya dokunun yaşayan bir kişiden alınmış olması ve bunun hukuken geçerli rızaya dayanmaması gerekir.
- Birinci fıkradaki suçun konusu doku ise cezanın ayrı bir çerçevede belirlendiği, yani iki yıldan beş yıla kadar hapis olduğu dikkate alınmalıdır.
- İkinci fıkradaki suç için, ölenin organ veya dokusunun hukuka aykırı olarak alınmış olması gerekir.
- Üçüncü fıkradaki suç için, organ veya dokunun satın alınması, satılması ya da satılmasına aracılık edilmesi bulunmalıdır; bu fiillerin birinden biri yeterlidir.
- Üçüncü fıkradaki suçun oluşması için organ veya dokunun hukuka uygun alınıp alınmadığı önemli değildir; fiil para veya başka maddi menfaat karşılığında yapılmalıdır.
- Dördüncü fıkradaki ağırlaştırılmış hâl için, birinci ve üçüncü fıkradaki fiillerin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi gerekir.
- Beşinci fıkradaki suç için, organ veya dokunun hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olduğu bilinerek saklanması, nakledilmesi veya aşılanması gerekir.
- Altıncı fıkradaki suç için, belli bir çıkar karşılığında organ veya doku temini amacıyla ilan veya reklam verilmesi ya da yayımlanması gerekir.
- Birinci fıkradaki suçun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi hâlinde, 8. fıkra uyarınca kasten öldürme hükümleri uygulanır.

### Organ veya doku ticareti: hangi sonuçları doğurur?

- Rızaya dayanmadan yaşayan kişiden organ alan kişi, birinci fıkra uyarınca beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası alır.
- Konu doku ise birinci fıkradaki ceza iki yıldan beş yıla kadar hapise indirilir.
- Hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku alan kişi bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Organ veya doku satın alan, satan veya satılmasına aracılık eden kişiye birinci fıkradaki cezalar uygulanır.
- Üçüncü fıkradaki fiiller bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezası verilir.
- Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır.
- Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku temini için ilan veya reklam veren ya da yayımlayan kişi bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Bu maddedeki suçlar bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.
- Birinci fıkradaki fiil sonucunda mağdur ölürse kasten öldürme hükümleri uygulanır; bu durumda birinci fıkra cezası ayrıca uygulanmaz, ölüm sonucu kasten öldürme cezası belirlenir.
- Maddede hapis cezasının yanında bir hükmün ertelenmesi veya paranın indirimi ayrıca düzenlenmemiştir; bunlar genel hükümlere tabidir.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, rızaya dayanmadan yaşayan kişiden organ veya doku alınmasını düzenler.
- İkinci fıkra, ölüden hukuka aykırı biçimde organ veya doku alınmasını düzenler.

Sonuç: Birinci fıkrada ceza beş yıldan dokuz yıla kadar hapistir; ikinci fıkrada bir yıla kadar hapistir.

### Organ alımı ile doku alımı (birinci fıkra) arasındaki fark nedir?

- Konu organ ise birinci fıkranın ilk cümlesindeki ceza uygulanır.
- Konu doku ise cezanın daha hafif olduğu ikinci cümledeki çerçeve uygulanır.

Sonuç: Konu doku ise ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

### Üçüncü fıkra ile beşinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Üçüncü fıkra, organ veya dokunun satın alınması, satılması veya aracılık edilmesini düzenler.
- Beşinci fıkra, hukuka aykırı yollarla elde edilmiş organ veya dokunun saklanması, nakledilmesi veya aşılanmasını düzenler.

Sonuç: Üçüncü fıkrada birinci fıkradaki cezalar uygulanır; beşinci fıkrada ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

### Üçüncü fıkra ile altıncı fıkra arasındaki fark nedir?

- Üçüncü fıkra fiilin bizzat ticari işlemi olan satın alma, satma ya da aracılığı cezalandırır.
- Altıncı fıkra ise organ teminine yönelik ilan veya reklamı cezalandırır.

Sonuç: Altıncı fıkrada ceza bir yıla kadar hapistir; üçüncü fıkrada birinci fıkradaki cezalar uygulanır.

### Üçüncü fıkra ile dördüncü fıkra arasındaki fark nedir?

- Üçüncü fıkra temel ticaret suçunu düzenler.
- Dördüncü fıkra bu fiillerin bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesini ağırlaştırılmış hâl olarak düzenler.

Sonuç: Dördüncü fıkrada sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezası verilir.

### Birinci fıkra sonucu ölüm ile ölüm dışı sonuç arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki fiil sonucunda mağdur ölürse 8. fıkra uygulanır.
- Ölüm gerçekleşmemişse yalnız birinci fıkra uygulanır; suç sırf hareket suçudur ve mağdurun zarar görmesi aranmaz.

Sonuç: Ölüm gerçekleşirse kasten öldürme hükümleri uygulanır; gerçekleşmezse birinci fıkra cezası uygulanır.

### Organ veya doku ticareti: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkradaki organ ile doku ayrımını gözden kaçırmak; konu doku ise cezanın iki yıldan beş yıla kadar hapis olduğunu unutmak.
- Ölüden organ alma suçunu yaşayan kişiden alma suçuyla karıştırmak; ikinci fıkrada rızanın değil ölüm saptamasının ve hukuka uygunluğun aranması gerektiğini göz ardı etmek.
- Üçüncü fıkradaki satın alma, satma ve aracılık fiillerini birbirinden ayrı suç saymak; bunlardan birinin varlığı yeterlidir.
- Organ veya doku ticaretinde organın hukuka uygun alınmış olmasının suçu ortadan kaldırdığını düşünmek; organın alınış biçimi suçun oluşumunu etkilemez.
- Dördüncü fıkrayı yalnız örgüt kurma suçuyla karıştırmak; bu fıkra ağırlaştırılmış hâl düzenler ve örgüt kurma suçunu ortadan kaldırmaz.
- Altıncı fıkradaki ilan veya reklam suçunu, üçüncü fıkradaki ticaret suçuyla aynı fiil saymak; bunlar ayrı fiillerdir.
- Sekizinci fıkrada ölüm sonucu kasten öldürme hükümlerinin uygulanacağını, birinci fıkra cezasının da ayrıca verileceğini sanmak; ölüm sonucu kasten öldürme cezası belirlenir.
- Maddede yer alan ceza sınırlarını, rızanın bulunmasına göre değişmeyecekmiş gibi uygulamak; geçerli rıza varsa birinci fıkra hiç uygulanmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Organ veya doku ticaretinde, ticarete konu olan organ veya dokunun kendisi ceza yaptırımına bağlanmaz; asıl ölçüt satışın para veya maddi menfaat karşılığında yapılmasıdır. (Ceza Genel Kurulu, 2018/543 E., 2023/606 K., 14.11.2023)
- Hukuka aykırı biçimde ölüden organ alan kişinin sorumluluğu, ölüm saptamasının ve rızanın mevzuata uygunluğu incelenerek belirlenir. (10. Ceza Dairesi, 2022/11518 E., 2023/5728 K., 20.06.2023)
- Organ veya dokunun satılmasına ilişkin ilan veya haber, altıncı fıkradaki reklam suçu bakımından ayrıca değerlendirilir ve uygulamada üçüncü fıkra ile birlikte uygulanabilir. (Ceza Genel Kurulu, 2018/543 E., 2023/606 K., 14.11.2023)
- Uygulamada birinci fıkranın ve ceza indirimi hükümlerinin etkisi, mahkemelerce ayrı ayrı tartışılmaktadır. (10. Ceza Dairesi, 2022/11518 E., 2023/5728 K., 20.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Birinci fıkradaki suçta, rızanın hukuken geçerli olmadığını iddia eden savcılık ya da müşteki, rızanın yokluğunu ve 2238 sayılı Kanun'a aykırılığı ispatlamakla yükümlüdür.
- Rızanın geçerliliği hakkında yazılı onam, tutanak ve hekim raporu gibi belgeler ön planda değerlendirilir; bu belgelerin bulunmaması, rızanın yokluğu yönünde güçlü bir karine oluşturur.
- Ölüden organ alınmasında tıbbi ölümün saptandığını gösteren hekimler kurulu raporu ve otopsi tutanağı belirleyicidir; bu belgelerin eksikliği hukuka aykırılığı ispatlar.
- Üçüncü fıkrada satın alma, satma veya aracılık fiilini ispat yükü iddia eden tarafa aittir; para veya başka maddi menfaatin varlığı tanık ifadesi, banka kaydı veya yazışma ile kanıtlanabilir.
- Altıncı fıkradaki ilan veya reklamın yayımlandığı, yayın ve kayıtlarla belgelenir; belli bir çıkar karşılığı olduğunu gösteren unsur da ayrıca ispat edilmelidir.
- Failin kastı, ilgilinin rızasının geçerliliği konusunda hekimin hata edip etmediğine göre belirlenir; hekimin bu konudaki hatası kastı kaldırır ve yalnız taksirli sorumluluğu kalır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.92](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-92): Organ veya dokusunu satan kişinin içinde bulunduğu zorunluluk hâli, bu kişinin ceza indiriminde veya cezasız kalmasında etkilidir; üçüncü fıkradaki satış fiilini cezasız bırakmaz, kusurluluk bakımından değerlendirilir.
- [5237 sayılı Kanun m.93](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-93): Satan kişinin suç tamamlandıktan sonra resmi makamlar haber almadan önce durumu bildirmesi hâlinde cezaya hükmolunmaması, etkin pişmanlık hükmü olarak üçüncü fıkradaki fiile uygulanır.
- [5237 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-82): Sekizinci fıkradaki kasten öldürme hükümlerinin dayanağı olan öldürme suçunu düzenleyen maddedir; ölüm sonucu bu madde kapsamında değerlendirilir.
- 2238 sayılı Kanun: Rızanın geçerlilik şartlarını ve tıbbi ölüm saptamasını düzenler; birinci ve ikinci fıkradaki hukuka uygunluk ölçütü bu kanuna göre belirlenir.

## [TCK m.92 — Zorunluluk hali](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-92)

5237 sayılı Kanun'un 92. maddesi, organ veya doku satan kişinin kendi organ ya da dokusu bakımından işlediği fiil nedeniyle, sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alarak cezada indirim yapılması ya da ceza vermekten vazgeçilmesi imkânını düzenler. Madde, organ veya doku satışına ilişkin 91. maddedeki suçun failine, kendi organını ya da dokusunu satan kişi bakımından uygulanır. Madde, genel zorunluluk halini (m.25/2) düzenlemez; tehlike, zorunluluk ve orantı koşullarını ve hukuki niteliğini belirlemez. Organ ve doku alım-satımının kapsamı ve cezası (m.91), zorunluluk halinin genel koşulları ve sonuçları (m.25/2), indirim ve cezadan vazgeçmenin genel çerçevesi (m.indirim hükümleri) ve bu suça ilişkin ceza davasının usulü ile zamanaşımı ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Zorunluluk hali: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Organ veya doku satışı**: Organ ya da dokunun maddi menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulmasıdır. Madde, bu fiilin kişinin kendi organı veya dokusu bakımından işlenmesini konu alır.
- **Sosyal ve ekonomik koşullar**: Failin içinde bulunduğu maddi yoksunluk ve toplumsal durumdur. Hâkim, cezada indirim yapılıp yapılmayacağını ve ceza vermekten vazgeçilip vazgeçilmeyeceğini bu koşullara göre takdir eder.
- **Takdiri indirim**: Madde metninde cezada indirim yapılabileceği belirtilmekte, ancak bu indirimin zorunlu olduğu söylenmemektedir. İndirim hâkimin takdirine bırakılmıştır.
- **Ceza vermekten vazgeçme**: Hâkimin fail hakkında ceza vermeden karar verebilmesi için tanınan takdir yetkisidir. Maddede yer alan iki seçenekten biridir ve indirimle birlikte değil, alternatif olarak sunulmuştur.

### Zorunluluk hali: hangi şartlar aranır?

- Fiilin 91. maddede tanımlanan organ veya doku satışı niteliğini taşıması, yani maddi menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulması gerekir.
- Fiilin failin kendi organ veya dokusu bakımından işlenmiş olması gerekir.
- Failin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulların somut olayda belirlenmiş olması gerekir.
- Hâkimin, bu koşullar çerçevesinde cezada indirim yapma ya da ceza vermekten vazgeçme yönünde takdir yetkisini kullanması gerekir.

### Zorunluluk hali: hangi sonuçları doğurur?

- Hâkim, failin sosyal ve ekonomik koşullarını dikkate alarak cezada indirim yapabilir.
- Hâkim, aynı koşulları dikkate alarak ceza vermekten vazgeçebilir.
- Hâkim bu takdir yetkisini kullanmazsa, fail 91. maddede öngörülen cezaya çarptırılır.
- Maddede hangi koşulda indirimin ya da vazgeçmenin uygulanacağına dair bir ölçüt yer almadığı için karar hâkimin takdirindedir.
- Madde, indirim veya vazgeçmenin uygulanmamasının hangi somut koşulda gerektiğini belirtmez.

### Cezada indirim ile ceza vermekten vazgeçme arasındaki fark nedir?

- Hâkim cezada indirim yaparak failin cezasını azaltır ve mahkûmiyet hükmü kurulur.
- Hâkim ceza vermekten vazgeçer ve fail hakkında cezaya hükmolunmaz.

Sonuç: Maddede iki seçenek alternatif olarak sunulmuştur. Ceza vermekten vazgeçme kararında cezaya hükmolunmadığı için cezalandırma sonucu doğmaz; indirim kararında ise cezanın azaltılmış hali uygulanır.

### Kendi organı için satış ile başkasının organı için satış arasındaki fark nedir?

- Fail kendi organını ya da dokusunu satmıştır.
- Fail başkasının organını ya da dokusunu satmıştır.

Sonuç: Madde yalnızca kendi organ ve dokusu bakımından sosyal ve ekonomik koşulların dikkate alınmasını öngörür. Başkasının organının satışında bu indirim ve vazgeçme imkânı maddeye dayanılarak uygulanamaz.

### Zorunluluk hali: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi zorunluluk halinin genel koşullarıyla (tehlike, orantı, başka çare bulunmaması) birlikte aramak; m.92'de bu koşullar aranmaz, yalnızca sosyal ve ekonomik koşullar değerlendirilir.
- İndirimi zorunlu sanmak; madde hâkime takdir yetkisi tanır, indirim bir hak değildir.
- Başkasının organının satışında m.92'den yararlanabileceğini düşünmek; madde yalnızca kişinin kendi organı için geçerlidir.
- Ceza vermekten vazgeçme ile indirimi birlikte uygulamak; maddede bunlar alternatif seçeneklerdir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Madde metninde indirim ya da vazgeçmenin hangi somut ekonomik durumda uygulanacağı belirtilmediği için, kararlarda sosyal ve ekonomik koşulların hâkim tarafından somut olaya göre değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2024/1611 E., 2024/3587 K., 29.04.2024)
- Hükmün 3. fıkrası kapsamında indirimin uygulandığı kararlarda, mahkemenin takdir yetkisini gerekçeli biçimde kullandığı görülmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2024/1611 E., 2024/3587 K., 29.04.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Sosyal ve ekonomik koşulların varlığını ileri süren taraf, bu koşulları ispatlamalıdır. Bu tür koşullar sosyal inceleme raporu, gelir belgesi, tanık beyanı veya soruşturma dosyasındaki bilgilerle ortaya konulabilir.
- Organ veya dokunun kendi organı olduğunun ve satış fiilinin işlendiğinin ispatı, 91. maddedeki suçun ispatına bağlıdır.
- Ceza vermekten vazgeçme veya indirim kararının dayanağı, mahkemenin gerekçeli kararında somut olarak gösterilmelidir. (8. Ceza Dairesi, 2024/1611 E., 2024/3587 K., 29.04.2024)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91): Organ veya dokunun maddi menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulmasını suç olarak düzenler. m.92, bu suçun kendi organı bakımından işlenmesi halinde uygulanacak takdiri indirim ve vazgeçme imkânını tanır.
- [5237 sayılı Kanun m.25](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-25): Genel zorunluluk halini düzenler. m.92, bu hükmün yerine geçen ya da onunla birlikte uygulanan özel bir düzenleme olarak tartışılmaktadır.

## [TCK m.93 — Etkin pişmanlık](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-93)

Bu madde, organ veya doku satışı suçunda failin pişmanlık göstermesi hâlinde cezaya hükmolunmaması ile cezada indirim yapılmasını düzenler. Birinci fıkra resmi makamlarca haber alınmadan önceki bildirimi, ikinci fıkra haber alındıktan sonraki gönüllü yardımı kapsar. Madde yalnız organ veya doku satan kişiye uygulanır; alıcı, aracı veya diğer suç ortaklarının durumu bu maddenin konusu değildir. Maddede düzenlenmeyen konular: organ ve doku ticaretinin temel suç tanımı ve cezası (TCK m.91), organ ve doku ticaretinin nitelikli halleri (TCK m.92), genel etkin pişmanlık hükümleri ile zararın giderilmesine bağlı indirimler (TCK m.168 ve TCK m.248 gibi diğer suçlara özgü düzenlemeler), ile bu suçta zamanaşımı ve kovuşturmanın düşmesi (TCK m.66 ve m.67).

### Etkin pişmanlık: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Etkin pişmanlık**: Suç tamamlandıktan sonra, failin pişmanlık göstererek suçluların yakalanmasına veya suçun etkilerinin giderilmesine katkı sağlamasına bağlanan, cezayı kaldıran veya azaltan şahsi cezasızlık sebebidir. Bu madde kapsamındaki etkin pişmanlık yalnız organ veya doku satan kişi bakımından geçerlidir.
- **Resmi makamlarca haber alınma**: Suçun resmi makamlarca öğrenilmiş olmasıdır. Birinci fıkradaki indirimsiz cezasızlık, bildirimin bu andan önce yapılmasına bağlıdır; haber alındıktan sonraki yardım ise ikinci fıkranın kapsamındadır.
- **Merci**: Failin suçlu bilgisini ve yakalamayı kolaylaştıracak bilgileri bildirdiği makamdır. Maddede merci ile resmi makamlar ayrı tutulmuştur.
- **Yardımın niteliği**: Haber alındıktan sonra gösterilen hizmet ve yardımın suçun meydana çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına ne ölçüde katkı sağladığıdır. İndirim oranı bu niteliğe göre dörtte bir ile yarı arasında belirlenir.

### Etkin pişmanlık: hangi şartlar aranır?

- Failin organ veya doku satan kişi olması ve suçun işlenmiş, tamamlanmış bulunması gerekir.
- Birinci fıkradaki cezasızlık için bildirimin resmi makamlarca haber alınmadan önce yapılması gerekir.
- Birinci fıkradaki cezasızlık için bildirimin suçluların yakalanmasını kolaylaştırması gerekir.
- İkinci fıkradaki indirim için suçun resmi makamlarca haber alındıktan sonra yapılan bildirim veya yardım bulunması gerekir.
- İkinci fıkradaki yardımın gönüllü olarak yapılması ve suçun meydana çıkmasına ile diğer suçluların yakalanmasına hizmet etmesi gerekir.
- Haber alındıktan sonraki indirimde yardımın niteliği esas alınmalıdır.

### Etkin pişmanlık: hangi sonuçları doğurur?

- Resmi makamlar haber almadan önce merciye bildirimde bulunan ve yakalamayı kolaylaştıran failin hakkında cezaya hükmolunmaz.
- Birinci fıkradaki bildirim resmi makamlarca haber alındıktan sonra yapılırsa cezasızlık doğmaz.
- Haber alındıktan sonra gönüllü olarak yardım eden failin cezası yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir.
- Haber alındıktan sonra yardım veya bildirim, gönüllü yapılmamışsa ikinci fıkradaki indirim uygulanmaz.
- Maddedeki cezasızlık ve indirim, failin kendi ceza sorumluluğunu ilgilendirir; diğer suç ortaklarının cezasını doğrudan değiştirmez.
- Madde metninde açık bir zararın giderilmesi koşulu yer almamaktadır; bu nedenle organ satışı için zararın tazmini bu maddenin koşulu olarak aranamaz.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, resmi makamlar haber almadan önce merciye bildirimde bulunan failin durumunu düzenler.
- İkinci fıkra, suç haber alındıktan sonra gönüllü yardım eden failin durumunu düzenler.

Sonuç: Birinci fıkrada cezaya hükmolunmaz; ikinci fıkrada verilecek ceza yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir.

### Suçun haber alınmasından önce ile sonra arasındaki fark nedir?

- Haber alınmadan önceki bildirim, failin kendiliğinden yaptığı ve yakalamayı kolaylaştıran bilgi vermesidir.
- Haber alındıktan sonraki hizmet, resmi makamların zaten bildiği suçta fiilî yardım ve bilgi verilmesidir.

Sonuç: Önceki bildirim cezasızlık, sonraki yardım yalnız indirim doğurur.

### Organ satan kişi ile diğer suç ortakları arasındaki fark nedir?

- Bu madde yalnız organ veya doku satan kişi için düzenlenmiştir.
- Alıcı, aracı veya örgütleyici gibi diğer katılanlar bu maddenin kapsamında sayılmamıştır.

Sonuç: Diğer katılanlar bakımından bu maddedeki cezasızlık veya indirim uygulanmaz; onların pişmanlığı ayrı bir hükme tabidir.

### Etkin pişmanlık: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkradaki cezasızlığı, haber alındıktan sonraki bildirim için de uygulamak; bu durumda yalnız ikinci fıkradaki indirim gündeme gelir.
- Yardımın niteliğini dikkate almadan indirim oranını sabit kabul etmek; oran dörtte bir ile yarı arasında değişir.
- Maddeyi alıcı veya aracı gibi diğer katılanlara genişletmek; madde yalnız organ veya doku satan kişi için düzenlenmiştir.
- Zararın tazmini şartını madde metninde yokken aramak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için gerçek bir pişmanlığın bulunması gerektiği kabul edilmektedir. (7. Ceza Dairesi, 2021/14197 E., 2025/11665 K., 02.10.2025)
- Pişmanlığın yalnız sözle değil davranışla da ifade edilebileceği, ancak hâkimde suçu tekrarlamayacağı kanaatini uyandırması gerektiği kabul edilmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2025/4294 E., 2025/6834 K., 22.09.2025)
- Haber alındıktan sonra yardımın gönüllü olup olmadığının somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2021/7789 E., 2024/2012 K., 07.03.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Birinci fıkradaki cezasızlıktan yararlanmak isteyen fail, bildirimin resmi makamlarca haber alınmadan önce yapıldığını ispatlamalıdır; bildirim tutanağı, merciin kayıtları ve tanık beyanları bu konuda kullanılır.
- Bildirimin yakalamayı kolaylaştırdığını ileri süren taraf, bu sonucu yakalama, el koyma veya soruşturma tutanaklarıyla ortaya koymalıdır.
- İkinci fıkradaki indirimi isteyen fail, yardımın gönüllü olarak ve suçun meydana çıkmasına hizmet ederek yapıldığını ispatlamalıdır; yardımın niteliği soruşturma dosyası ve tanık beyanlarıyla belirlenir.
- Haber alınmanın tarihini karşı taraf ileri sürdüğünde, resmi makamların öğrenme tarihini gösteren belgeler ispat yükünü taşıyan tarafça sunulmalıdır.
- Failin pişmanlığının samimiyetini ileri süren taraf, bu durumun sözle veya davranışla açıkça ortaya konduğunu gösterebilir; karşı taraf samimiyetsizliği iddia ederse bunu ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5237 sayılı Kanun m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91): Organ veya dokuların satılmasının temel suçunu tanımlar; bu maddedeki etkin pişmanlık o suç tamamlandıktan sonra gündeme gelir.
- [5237 sayılı Kanun m.92](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-92): Organ ve doku ticaretinin nitelikli hallerini düzenler; bu maddenin etkin pişmanlığı bu hallerin failine de uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
- [5237 sayılı Kanun m.192](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-192): Uyuşturucu madde suçlarında benzer yapıda etkin pişmanlık düzenler; karşılaştırma için kullanılır, bu maddenin kapsamını belirlemez.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| yirmi yıldan | [m.83](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83) | (3) Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan kişi hakkında, temel ceza olarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer… |
| yirmi yıla | [m.83](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83) | (3) Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan kişi hakkında, temel ceza olarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer… |
| on yıldan | [m.83](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-83) | (3) Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan kişi hakkında, temel ceza olarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer… |
| iki yıldan | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (1) Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| beş yıla | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (1) Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| dört yıldan | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (2) İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| on yıla | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (2) İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| üç yıldan | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (3) Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| sekiz yıla | [m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-84) | (3) Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| iki yıldan | [m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85) | (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| altı yıla | [m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-85) | (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| bir yıl | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86) | (1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| altı aydan | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86) | (1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| üç yıla | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86) | (1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| altı aya | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86) | (2) (Ek fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya… |
| dokuz aydan | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-86) | (Ek cümle:12/5/2022-7406/3 md.) Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. |
| dört yıldan | [m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87) | Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde dört yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde altı yıldan az olamaz. |
| altı yıldan | [m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87) | Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde dört yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde altı yıldan az olamaz. |
| dokuz yıldan | [m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87) | Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde altı yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde dokuz yıldan az olamaz. |
| on yıldan | [m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-87) | (4) Kasten yaralama sonucunda ölüm meydana gelmişse, yukarıdaki maddenin birinci fıkrasına giren hallerde on yıldan ondört yıla kadar, üçüncü fıkrasına giren hallerde ise ondört yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.4445 |
| dört aydan | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89) | (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. |
| iki yıla | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89) | (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. |
| dokuz aydan | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89) | (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde, dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. |
| beş yıla | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-89) | (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde, dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. |
| bir yıldan | [m.90](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90) | (1) İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| üç yıla | [m.90](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90) | (1) İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| bir yıla | [m.90](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90) | (4) Hasta olan insan üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı denemede bulunan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| beş yıldan | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | (1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| dokuz yıla | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | (1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| iki yıldan | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. |
| beş yıla | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. |
| bir yıla | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | (2) Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. |
| sekiz yıldan | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-91) | (4) Bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. |

## Konuda geçen kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2022/259 E., 2025/229 K., 21.05.2025 (m.83)
- Ceza Genel Kurulu, 2025/44 E., 2025/85 K., 19.02.2025 (m.83)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/369 E., 2024/94 K., 14.02.2024 (m.85)
- Ceza Genel Kurulu, 2018/543 E., 2023/606 K., 14.11.2023 (m.91)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/267 E., 2018/320 K., 03.07.2018 (m.89)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/271 E., 2017/278 K., 16.05.2017 (m.83)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/151 E., 2011/290 K., 27.12.2011 (m.87)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/220 E., 2011/274 K., 20.12.2011 (m.87, m.88)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/164 E., 2011/203 K., 04.10.2011 (m.85)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/133 E., 2011/168 K., 12.07.2011 (m.87)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/112 E., 2011/153 K., 28.06.2011 (m.89)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/138 E., 2011/130 K., 14.06.2011 (m.82)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/254 E., 2011/31 K., 05.04.2011 (m.85, m.89)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/223 E., 2011/4 K., 25.01.2011 (m.87)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/182 E., 2010/209 K., 26.10.2010 (m.89)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/84 E., 2010/119 K., 25.05.2010 (m.88)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/56 E., 2010/111 K., 11.05.2010 (m.82)
- Ceza Genel Kurulu, 2009/207 E., 2009/262 K., 03.11.2009 (m.82)
- Ceza Genel Kurulu, 2009/64 E., 2009/83 K., 07.04.2009 (m.87)
- Ceza Genel Kurulu, 2009/21 E., 2009/46 K., 03.03.2009 (m.87)
- Ceza Genel Kurulu, 2008/211 E., 2009/21 K., 10.02.2009 (m.82)
- Ceza Genel Kurulu, 2008/13 E., 2008/41 K., 04.03.2008 (m.85)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/6049 E., 2026/2330 K., 30.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/1916 E., 2026/2339 K., 30.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/4604 E., 2026/2325 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2026/314 E., 2026/2278 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2026/274 E., 2026/2280 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2026/323 E., 2026/2284 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2026/689 E., 2026/2298 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2026/691 E., 2026/2303 K., 30.03.2026 (m.86)
- 1. Ceza Dairesi, 2025/5550 E., 2026/2235 K., 26.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2025/382 E., 2026/2239 K., 26.03.2026 (m.82)
- 1. Ceza Dairesi, 2025/5248 E., 2026/2153 K., 25.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/356 E., 2026/2093 K., 24.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/5866 E., 2026/1824 K., 10.03.2026 (m.81)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/1060 E., 2026/1809 K., 10.03.2026 (m.82)
- 6. Ceza Dairesi, 2024/186 E., 2025/10148 K., 24.11.2025 (m.90)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/14663 E., 2025/8230 K., 03.11.2025 (m.91)
- 7. Ceza Dairesi, 2021/14197 E., 2025/11665 K., 02.10.2025 (m.93)
- 8. Ceza Dairesi, 2025/4294 E., 2025/6834 K., 22.09.2025 (m.93)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/19556 E., 2025/6788 K., 17.09.2025 (m.88)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/3895 E., 2025/6072 K., 09.07.2025 (m.88)
- 1. Ceza Dairesi, 2023/5087 E., 2025/4395 K., 28.05.2025 (m.84)
- 1. Ceza Dairesi, 2025/1558 E., 2025/4127 K., 22.05.2025 (m.84)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/5341 E., 2024/8424 K., 12.12.2024 (m.83)
- 1. Ceza Dairesi, 2024/5455 E., 2024/6622 K., 16.10.2024 (m.83)
- 4. Ceza Dairesi, 2024/5911 E., 2024/11014 K., 25.09.2024 (m.90)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/15159 E., 2024/7081 K., 25.09.2024 (m.92)
- 10. Ceza Dairesi, 2024/3629 E., 2024/20286 K., 13.06.2024 (m.91)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/1611 E., 2024/3587 K., 29.04.2024 (m.92)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/7789 E., 2024/2012 K., 07.03.2024 (m.93)
- 1. Ceza Dairesi, 2022/1783 E., 2024/924 K., 13.02.2024 (m.84)
- 1. Ceza Dairesi, 2023/8090 E., 2023/7825 K., 12.12.2023 (m.84)
- 1. Ceza Dairesi, 2022/11887 E., 2023/7644 K., 07.12.2023 (m.90)
- 1. Ceza Dairesi, 2022/6442 E., 2023/7184 K., 27.11.2023 (m.84)
- 1. Ceza Dairesi, 2023/923 E., 2023/6282 K., 18.10.2023 (m.83)
- 10. Ceza Dairesi, 2022/11518 E., 2023/5728 K., 20.06.2023 (m.91)
- 1. Ceza Dairesi, 2023/1072 E., 2023/2264 K., 26.04.2023 (m.84)
- 8. Ceza Dairesi, 2021/13666 E., 2023/928 K., 28.02.2023 (m.90)
- 12. Ceza Dairesi, 2022/2038 E., 2022/9071 K., 24.11.2022 (m.90)
- 10. Ceza Dairesi, 2021/1467 E., 2021/4938 K., 21.04.2021 (m.91)
- 20. Ceza Dairesi, 2017/3903 E., 2017/6799 K., 05.12.2017 (m.91)
- 2. Ceza Dairesi, 2011/7392 E., 2011/5299 K., 16.03.2011 (m.88)
- 3. Ceza Dairesi, 2010/84 E., 2010/119 K., 25.05.2010 (m.88)
- Genel Kurul, 2018/2540 E., 01.12.2022 (m.85)
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1767 E., 2026/1352 K., 28.04.2026 (m.89)
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/2878 E., 2024/2924 K., 05.12.2024 (m.85)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2023/556 E., 2023/299 K., 03.05.2023 (m.89)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 12.05.2022 (m.82).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/hayata-karsi-suclar-ve-vucut-dokunulmazligina-karsi-suclar