--- title: "Yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlar ve son hükümler — Ceza Hukuku Özel Hükümler konu anlatımı" course: "Ceza Hukuku Özel Hükümler" law: "Türk Ceza Kanunu" articles: "TCK m.340–345" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/yabanci-devletlerle-olan-iliskilere-karsi-suclar" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlar ve son hükümler Ceza Hukuku Özel Hükümler › Özel hükümler › Millete ve devlete karşı suçlar ve son hükümler — [Ceza Hukuku Özel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler) ## Kısaca TCK m.340, yabancı devletlerden birinin başkanına karşı işlenen suçlarda failin cezasının artırılmasını ve bu suçlarda yabancı devletin şikâyetinin aranmasını düzenler. TCK m.341, resmen çekilmiş yabancı devlet bayrağına veya diğer yabancı devlet egemenlik alametlerine alenen hakaret edilmesini suç olarak düzenler ve bu suça ilişkin soruşturma ile kovuşturmanın ilgili devletin şikâyetine bağlanmasını hükme bağlar. ## Kapsam Bu konu, Türk Ceza Kanunu m.340–345 hükümlerini kapsar: yabancı devlet başkanına karşı suç, yabancı devlet bayrağına karşı hakaret, yabancı devlet temsilcilerine karşı suç, karşılıklılık koşulu, yürürlük, yürütme. - [TCK m.340 — Yabancı devlet başkanına karşı suç](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-340) - [TCK m.341 — Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-341) - [TCK m.342 — Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-342) - [TCK m.343 — Karşılıklılık koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-343) - [TCK m.344 — Yürürlük](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-344) - [TCK m.345 — Yürütme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-345) ## [TCK m.340 — Yabancı devlet başkanına karşı suç](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-340) Madde, yabancı devletlerden birinin başkanına karşı işlenen suçlarda failin cezasının artırılmasını ve bu suçlarda yabancı devletin şikâyetinin aranmasını düzenler. Madde, yabancı devlet başkanına yönelik fiilleri kapsar ve Türk failleri ile yabancı failleri bakımından uygulanır. Madde, yabancı devlet temsilcilerine ve yabancı devlet bayrağına karşı suçları düzenlemez (m.341, m.342). Yabancı devlet başkanına karşı suçun Türkiye'de yargılanabilmesi için gereken Adalet Bakanı talebi ve yer, zaman ile kişi bakımından kapsam kuralları da bu maddede yer almaz (TCK m.13, m.14 ve m.16 ile ilgili düzenlemeler). Suçun unsurları ve cezası, bu maddenin atıf yaptığı özel suç tanımlarında belirlenir. ### Yabancı devlet başkanına karşı suç: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yabancı devlet başkanı**: Türkiye dışındaki bir devletin devlet başkanlığı görevini yürüten kişidir. Maddenin koruduğu kişi bu sıfatı taşıyan kişidir; sıfatı sona ermiş kişi bu kapsamda değerlendirilmez. - **Artırım oranı**: Yabancı devlet başkanına karşı işlenen suç için belirlenen cezanın sekizde bir oranında artırılmasıdır. Artırım, suçun temel cezası üzerinden hesaplanır. - **Ağırlaştırılmış müebbet hapis**: Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, müebbet hapis yerine hükmolunan ağır ceza türüdür. Bu ceza yalnız suçun müebbet hapis gerektirmesi halinde söz konusu olur. - **Şikâyete bağlı suç**: Soruşturulması ve kovuşturulması ancak mağdurun şikâyeti ile yapılabilen suçtur. Maddenin ikinci fıkrası, bu tür fiillerde şikâyet yetkisini yabancı devlete verir. ### Yabancı devlet başkanına karşı suç: hangi şartlar aranır? - Fiilin, yabancı devletlerden birinin başkanına karşı işlenmiş bir suç olması gerekir. - Fail, bu suçu işleyen kişi olmalıdır ve suçun maddi ve manevi unsurları ayrıca gerçekleşmiş olmalıdır. - Suçun cezası sekizde bir oranında artırılacaksa, temel ceza belirlenmiş olmalıdır. - Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilmelidir; bu durumda sekizde bir artırım uygulanmaz. - Fiil şikâyete bağlı bir suç ise, soruşturma ve kovuşturma için yabancı devletin şikâyeti bulunmalıdır. ### Yabancı devlet başkanına karşı suç: hangi sonuçları doğurur? - Suç yabancı devlet başkanına karşı işlenmiş ise, temel ceza sekizde bir oranında artırılır. - Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, failin cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olur. - Fiil şikâyete bağlı bir suç ise, yabancı devletin şikâyeti olmadan soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. - Yabancı devletin şikâyeti varsa, şikâyete bağlı suç hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılabilir. - Maddede yazılı artırım ve şikâyet koşulu, yabancı devlet başkanı dışındaki kişilere karşı işlenen suçlarda uygulanmaz. ### Müebbet gerektiren suç ile diğer suçlar arasındaki fark nedir? - Suçun müebbet hapis cezasını gerektirdiği hallerde, ceza sekizde bir oranında artırılmaz. - Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmediği hallerde, ceza sekizde bir oranında artırılır. Sonuç: Müebbet gerektiren suçta artırım yerine ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası uygulanır; diğer suçlarda sekizde bir artırım yapılır. ### Şikâyete bağlı suç ile resen soruşturulan suç arasındaki fark nedir? - Fiil şikâyete bağlı bir suçsa, soruşturma ve kovuşturma yabancı devletin şikâyetine bağlıdır. - Fiil şikâyete bağlı değilse, şikâyet aranmaz ve soruşturma kuralların genel işleyişine göre yürür. Sonuç: Şikâyete bağlı suçlarda yabancı devletin şikâyeti olmadan soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. ### Yabancı devlet başkanına karşı suç: sık yapılan hatalar nelerdir? - Artırım oranını temel cezanın tamamına değil yalnız bir kısmına uygulamak; sekizde bir oranının temel ceza üzerinden hesaplanması gerekir. - Müebbet hapis gerektiren suçta hem ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmetmek hem de sekizde bir artırım yapmak; bu iki sonuç birlikte uygulanmaz. - Şikâyete bağlı olmayan bir suçta yabancı devletin şikâyetini aramak; şikâyet koşulu yalnız ikinci fıkradaki fiiller için geçerlidir. - Şikâyete bağlı suçta yabancı devletin şikâyetinin bulunup bulunmadığını kontrol etmeden soruşturma yapmak. ### Nasıl ispat edilir? - Artırımı talep eden taraf, fiilin yabancı devlet başkanına karşı işlendiğini ve bu sıfatın fiil tarihinde var olduğunu ispatlamalıdır. - Şikâyete bağlı suçlarda yabancı devletin şikâyetinin bulunduğu, yetkili makamın yazılı başvurusu ile ispat edilmelidir. - Ceza artırımının uygulanması için suçun müebbet hapis gerektirip gerektirmediği, suç tipinin ve yasal cezasının belgelenmesiyle belirlenir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5237 m.341: Yabancı devlet temsilcilerine karşı işlenen suçları düzenler; bu maddeden ayrı bir suç tipidir. - 5237 m.342: Yabancı devlet bayrağına ve devlet amblemlerine karşı hakareti düzenler; bu maddedeki artırım ve şikâyet kuralı bu suç için geçerli değildir. - 5237 m.13: Yabancı devlet başkanına karşı suçun Türkiye'de yargılanmasında Adalet Bakanı talebinin aranıp aranmayacağını belirler; bu madde ile birlikte değerlendirilir. ## [TCK m.341 — Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-341) Madde, resmen çekilmiş yabancı devlet bayrağına veya diğer yabancı devlet egemenlik alametlerine alenen hakaret edilmesini suç olarak düzenler ve bu suça ilişkin soruşturma ile kovuşturmanın ilgili devletin şikâyetine bağlanmasını hükme bağlar. Kişiler bakımından fail herkes olabilir; yabancı devletin egemenlik alametleri, Türk Devletinin kendi alametleri dışında kalan resmi semboller bakımından uygulanır. Madde, Türk devlet bayrağı ve Türk egemenlik alametlerine yönelik tahkiri düzenlemez (m.300, m.301). Cumhurbaşkanına hakaret (m.299), genel hakaret (m.125) ve yabancı devlet başkanı ile temsilcilerine karşı suçlar (m.340 ve benzeri) bu maddenin kapsamında değildir. Yabancı devlet adına şikâyetin usulü ve süresi ile şikâyetin geri alınmasının etkisi ayrıca CMK hükümlerine tabidir; bu konular madde metninde düzenlenmemiştir. ### Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret: hangi kavramlar bilinmeli? - **Resmen çekilmiş yabancı devlet bayrağı**: Yabancı devletin resmi makamlarınca kullanılmak üzere kabul edilmiş ve resmen çekilmiş bayrağıdır. Özel kişilerce üretilip kullanılan, resmiyet taşımayan bayrak görünümlü nesneler bu kapsamda değerlendirilmez. - **Diğer egemenlik alametleri**: Bayrak dışında, yabancı devletin egemenliğini simgeleyen resmi armalar, milli marş ve benzeri resmi işaretlerdir. Maddenin kapsamı yabancı devlete ait resmi alametlerle sınırlıdır. - **Alenen tahkir**: Hakaret niteliğinde davranışın birden fazla kişinin algılayabileceği biçimde, aleni olarak yapılmasıdır. Tahkirin aleniyeti, fiilin açık alanda, toplu biçimde veya yayın yoluyla gerçekleşmesiyle ilgilidir. - **Şikâyet**: Suçun soruşturulması ve kovuşturulması için ilgili yabancı devletin yetkili makamınca yapılan başvurudur. Bu şikâyet olmadan kamu davası açılamaz. ### Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret: hangi şartlar aranır? - Mağdur olarak resmen çekilmiş bir yabancı devlet bayrağı veya diğer egemenlik alametinin bulunması gerekir. - Fail, bu alametlere karşı tahkir edici bir davranışta bulunmalıdır; hakaret niteliğinde söz, hareket veya işaret yeterlidir. - Tahkir fiilinin alenen işlenmesi gerekir. - Soruşturma ve kovuşturmanın başlatılabilmesi için ilgili yabancı devletin şikâyeti bulunmalıdır. - Fiilin başka bir yabancı devlet alameti veya Türk alametine değil, yalnız resmen çekilmiş yabancı devlet bayrağı veya egemenlik alametine yönelmesi gerekir. ### Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret: hangi sonuçları doğurur? - Resmen çekilmiş yabancı devlet bayrağını veya diğer egemenlik alametlerini alenen tahkir eden kişiye üç aylık hapisten bir yıla kadar hapis cezası verilir. - Eylem alenen işlenmemişse bu madde uygulanmaz. - İlgili yabancı devletin şikâyeti yoksa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. - Şikâyet geldikten sonra soruşturma ve kovuşturma yürütülür. ### Yabancı devlet alameti ile türk devlet alameti arasındaki fark nedir? - Bu madde yabancı devlet bayrağı ve egemenlik alametlerini korur. - Türk bayrağı ve Türk devlet alametleri ile Türk devlet kurumları m.300 ve m.301 kapsamındadır. Sonuç: Fiilin hangi alamete yöneldiği belirlenerek uygulanacak hüküm ve şikâyet/izin rejimi seçilir. Türk alametine yönelik fiil için bu madde değil m.300 veya m.301 uygulanır. ### Yabancı devlet alameti ile yabancı devlet başkanı veya temsilcisi arasındaki fark nedir? - Bu madde bayrak ve egemenlik alametlerini korur. - Yabancı devlet başkanı ve temsilcilerine karşı suçlar ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Sonuç: Hakaret yabancı devlet başkanına yönelmişse bu madde değil, ilgili özel hüküm uygulanır. ### Resmen çekilmiş alamet ile resmi olmayan sembol arasındaki fark nedir? - Resmen çekilmiş ve resmi makamlarca kullanılan bayrak veya alamet maddenin konusudur. - Resmiyet taşımayan, özel kişilerce kullanılan semboller bu kapsamda değerlendirilmez. Sonuç: Resmiyet taşımayan sembole yönelik tahkir bu madde kapsamında suç oluşturmaz; genel hükümler değerlendirilir. ### Şikâyete bağlı kovuşturma ile resen kovuşturma arasındaki fark nedir? - Bu suçta soruşturma ve kovuşturma ilgili devletin şikâyetine bağlıdır. - Şikâyete bağlı olmayan suçlarda kamu davası resen açılabilir. Sonuç: Şikâyet yoksa kovuşturma yapılamaz; şikâyet ilgili devletten gelmelidir. ### Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yabancı devlet bayrağına yönelik fiili Türk bayrağına hakaret (m.300) ile karıştırmak; alamet sahibi devlete göre hüküm seçilmelidir. - Şikâyet koşulunu gözden kaçırıp resen soruşturma yürütmek; şikâyet yoksa kovuşturma yapılamaz. - Resmen çekilmemiş veya özel bir sembolü resmi alamet saymak; resmiyet unsuru aranmalıdır. - Aleniyet koşulunu ihmal ederek alenen olmayan eylemi bu madde kapsamında değerlendirmek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yabancı devlet bayrağına yönelik hakaretin kovuşturulabilmesi için ilgili devletin şikâyetinin bulunması aranmaktadır. (6. Ceza Dairesi, 2011/21811 E., 2013/14075 K., 19.06.2013) ### Nasıl ispat edilir? - Şikâyetin varlığını ve kimin tarafından yapıldığını kovuşturma makamı, ilgili yabancı devletin resmi başvurusu ile ispatlar. - Bayrağın veya alametin resmen çekilmiş olduğu, ilgili devletin resmi kaydı veya yetkili makam yazısı ile ispatlanır. - Fiilin alenen işlendiğini kovuşturma makamı tanık, görüntü veya yayın kaydı ile ispat eder; sanığın aleniyeti reddetmesi halinde bu ispat yükü kovuşturma makamında kalır. - Failin kastını ve hakaret niteliğindeki davranışı kovuşturma makamı olay tutanakları ile ispatlar. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5237 m.300: Devletin egemenlik alametlerini aşağılama suçunu düzenler; bu madde Türk alametlerini kapsar, yabancı alametleri m.341 kapsar. - 5237 m.301: Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini ve kurumlarını aşağılamayı düzenler; ayrım sınırını belirler. - 5237 m.299: Cumhurbaşkanına hakaret suçunu düzenler; yabancı devlet başkanına yönelik fiiller bakımından ayrı hükümler devreye girer. ## [TCK m.342 — Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-342) Madde, Türkiye'de sürekli veya geçici olarak görevlendirilmiş yabancı devlet temsilcileri ile diplomasi memurlarının ve uluslararası kuruluş temsilcilerinin, kendilerine karşı görevlerinden dolayı işlenen suçlarda kamu görevlisi sayılmasını ve bu suçlar için TCK'nın ilgili hükümlerine göre ceza verilmesini düzenler. Ayrıca bu kişilere karşı hakaret suçunda soruşturma ve kovuşturmanın mağdurun şikâyetine bağlanmasını düzenler. Uygulama, bu kişilerin mağdur olduğu suçlar bakımından yabancı devlet temsilcilerine ve uluslararası kuruluş temsilcilerine yöneliktir. Madde, temsilcilerin kendi işledikleri suçları, yabancı devlet başkanına karşı suçları, yabancı devlet bayrağına karşı hakareti ve diplomatik bağışıklık ile yargı dokunulmazlığının kapsamını düzenlemez (m.340 ve m.341 ile Viyana Sözleşmeleri alanında kalır). Yargılamaya ilişkin Adalet Bakanı talebi koşulu da bu maddede yer almaz (m.13). ### Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yabancı devlet temsilcisi**: Türkiye Cumhuriyeti'nde yabancı bir devlet adına sürekli veya geçici olarak görevlendirilmiş kişidir. Madde bakımından temsilcinin görev kaynağı yeterlidir; vatandaşlığı belirleyici değildir. - **Diplomasi memuru**: Yabancı devlet temsilciliğinde diplomatik görev yapan memurdur. Maddenin, temsilci ile birlikte sayılmış ayrı bir kategoridir. - **Uluslararası kuruluş temsilcisi**: Uluslararası bir örgüt adına Türkiye'de görevlendirilmiş kişidir. Maddede diplomatik ayrıcalık ve bağışıklık tanınan memurlar ayrıca anılmıştır; bu nitelik, kişinin ilgili uluslararası belgelerle tanınan bağışıklık statüsüne sahip olmasına bağlıdır. - **Kamu görevlisi sayılma**: Bu kişilere karşı işlenen suçlarda, failin cezalandırılması bakımından mağdur, kamu görevlisi gibi kabul edilir. Bu kabul yalnızca görevden dolayı işlenen suçlar için geçerlidir. - **Hakaret suçu şikâyet koşulu**: Bu kişilere karşı hakaret işlenmesi halinde soruşturma ve kovuşturmanın, mağdurun şikâyetine bağlı olmasıdır. Şikâyet yoksa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. ### Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç: hangi şartlar aranır? - Mağdurun, Türkiye'de sürekli veya geçici olarak görevlendirilmiş yabancı devlet temsilcisi, diplomasi memuru ya da uluslararası kuruluş temsilcisi veya diplomatik ayrıcalık ve bağışıklık tanınan memur olması gerekir. - Suçun, bu kişilere karşı görevlerinden dolayı işlenmiş olması gerekir; görev dışındaki nedenle işlenen suç bu hüküm kapsamında değerlendirilmez. - Failin, kişiyi kamu görevlisi kabul ederek cezalandırmaya ilişkin TCK'nın ilgili hükümleri uyarınca suç işlemiş olması gerekir. - İşlenen suç hakaret ise, soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için mağdurun şikâyetinin bulunması gerekir. ### Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç: hangi sonuçları doğurur? - Görevden dolayı bu kişilere karşı işlenen suçta fail, kamu görevlisine karşı işlenen suç hükümlerine göre cezalandırılır. - Hakaret suçunda mağdurun şikâyeti yoksa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. - Hakaret dışındaki suçlarda şikâyet koşulu aranmaz. - Suçun görev dışındaki nedenle işlendiği hallerde bu maddeye dayanılarak kamu görevlisi sayılma sonucu doğmaz. - Maddede özel bir ceza indirimi veya artırımı düzenlenmemiştir; cezanın miktarı ilgili TCK hükmünden belirlenir. ### Görevden dolayı suç ile görev dışı suç arasındaki fark nedir? - Suçun mağdurun görevinden dolayı işlenmesi halinde, kişi kamu görevlisi kabul edilir. - Suçun görevle ilgisi olmadan, özel nedenle işlenmesi halinde madde uygulanmaz. Sonuç: Görevden dolayı işlenen suçta kamu görevlisine karşı suçun hükümleri uygulanır; görev dışı suç için genel hükümler geçerlidir. ### Hakaret ile diğer suçlar arasındaki fark nedir? - İşlenen suç hakaret ise, soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. - Hakaret dışındaki suçlarda şikâyet koşulu maddede aranmamıştır. Sonuç: Hakaretde şikâyet yoksa soruşturma yapılamaz; diğer suçlarda resen soruşturma kuralları işler. ### Sürekli ile geçici görevli temsilci arasındaki fark nedir? - Sürekli görevlendirilmiş temsilci, maddenin kapsamındadır. - Geçici olarak görevlendirilmiş temsilci de maddenin kapsamındadır. Sonuç: Görev süresinin uzunluğu korumanın kapsamını değiştirmez; görevin varlığı yeterlidir. ### Yabancı devlet temsilcisi ile uluslararası kuruluş temsilcisi arasındaki fark nedir? - Yabancı devlet adına görevlendirilmiş temsilci ve diplomasi memuru. - Uluslararası kuruluş adına görevlendirilmiş temsilci ve bağışıklık tanınan memur. Sonuç: Her iki grup da aynı şekilde kamu görevlisi sayılır; ancak uluslararası kuruluş temsilcisinde bağışıklık statüsünün varlığı ayrıca aranır. ### Yabancı devlet temsilcilerine karşı suç: sık yapılan hatalar nelerdir? - Hakaret suçunda şikâyet koşulunu gözden kaçırarak resen soruşturma yapmak; şikâyetin varlığı kontrol edilmeden kovuşturmaya geçmek. - Maddenin koruduğu kişi kapsamını genişletmek; yalnızca sürekli görevlileri değil geçici görevlendirilmiş kişileri de kapsamı içine aldığını gözden kaçırmak veya tersine daraltmak. - Görevden dolayı işlenen suç ile görev dışı suçu birbirine karıştırmak; görev bağlantısını aramadan madde hükmünü uygulamak. - Diplomatik bağışıklığın kapsamını bu maddeyle karıştırmak; bağışıklık sorununu madde hükmü yerine Viyana Sözleşmesi hükümleri ile değerlendirmemek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yabancı devlet temsilcilerine karşı işlenen hakaret suçunda, bu maddenin ikinci fıkrası gereğince mağdurun şikâyetinin aranması kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2017/15315 E., 2017/7453 K., 06.11.2017; 11. Ceza Dairesi, 2015/5189 E., 2015/27836 K., 02.07.2015) - Diplomatik bağışıklığı bulunan kişilerin Türkiye'deki yargılanmasında, bağışıklığın varlığı ve kapsamı dosya kapsamına göre incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2014/13157 E., 10.03.2015) ### Nasıl ispat edilir? - Maddenin birinci fıkrasındaki koruma bakımından, mağdurun yabancı devlet temsilcisi, diplomasi memuru veya uluslararası kuruluş temsilcisi olduğunu iddia eden taraf, bu sıfatı görev belgesi, dışişleri yazışması veya ilgili kuruluşun bildirimi ile ispatlamakla yükümlüdür. - Suçun görevden dolayı işlendiği iddiasını ileri süren taraf, suç ile görev arasındaki bağı ispatlamakla yükümlüdür; mağdurun görevi sırasında yaptığı işlemlerle suç arasındaki ilişki olay tutanakları ve tanık beyanları ile ortaya konur. - Hakaret suçunda mağdurun şikâyetinin varlığı, şikâyet dilekçesi veya ifadesi ile belgelenir; şikâyetin bulunmaması soruşturma engeli oluşturur. - Diplomatik bağışıklık ileri sürüldüğünde, bağışıklığın varlığını ve kapsamını ilgili uluslararası sözleşme ve resmi yazışmalar ile ispat yükü bağışıklığı ileri süren tarafa aittir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5237 m.13: Yabancı devlet ve kişilere karşı işlenen bazı suçların yalnızca Adalet Bakanının talebine bağlı olarak Türkiye'de yargılanmasını düzenler; bu madde ile ilişkisi kovuşturma koşulu bakımındandır. - 5237 m.340: Yabancı devlet başkanına karşı suçları düzenler; bu maddenin kapsamına girmeyen, ayrı bir koruma alanıdır. - 5237 m.341: Yabancı devlet bayrağına karşı hakareti düzenler; bu madde ile aynı bölümde yer alır ve bu maddede anılan kişiler için ayrı bir koruma sağlar. ## [TCK m.343 — Karşılıklılık koşulu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-343) Madde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun Millete ve Devlete Karşı Suçlar bölümünde yer alan hükümlerin Türkiye'de uygulanmasını karşılıklılık koşuluna bağlamaktadır. Maddenin düzenlediği konu, bu bölümdeki suçlara ilişkin yabancılar bakımından uygulama şartıdır. Madde, karşılıklılığın nasıl tespit edileceğini, hangi tür karşılıklılığın yeterli olacağını ve karşılıklılığın yokluğunda hangi sonuçların doğacağını düzenlemez. Bölümdeki her bir suçun tanımı ve cezası (ör. ilgili suç maddeleri) bu maddede yer almaz. Yabancı devlet temsilcilerine karşı işlenen suçlara ilişkin ayrı bir hüküm de bu maddenin kapsamında değildir. Ceza zamanaşımı ve kovuşturma şartları da ayrı maddelerde düzenlenmiştir. ### Karşılıklılık koşulu: hangi kavramlar bilinmeli? - **Karşılıklılık koşulu**: Bir devletin yabancı devletlerin vatandaşlarına veya hukuki işlemlerine tanıdığı hakların, aynı ölçüde kendi vatandaşlarına veya işlemlerine de tanınmasını ifade eden koşuldur. Burada karşılıklılığın, Türk hukukuna göre bir yabancı devlet bakımından değerlendirildiği anlaşılmaktadır. - **Millete ve Devlete Karşı Suçlar**: 5237 sayılı Kanun'un dördüncü kısmında, 247 ile 343. maddeler arasında düzenlenen, devletin bağımsızlığı, ülke bütünlüğü ve devletin işleyişine yönelik suçlar bölümüdür. Madde, bu bölümdeki hükümleri kapsar. ### Karşılıklılık koşulu: hangi şartlar aranır? - Uygulanacak fiilin 5237 sayılı Kanun'un Millete ve Devlete Karşı Suçlar bölümündeki (247-343. maddeler arası) bir suç olması gerekir. - Fiilin işlendiği devletle Türkiye arasında karşılıklılık bulunması gerekir; yani karşı devletin de Türk vatandaşlarına veya Türk makamlarına benzer bir muamele yapması aranır. - Karşılıklılık yokluğunda ilgili bölüm hükümlerinin yabancılar bakımından uygulanmaması gerekir. ### Karşılıklılık koşulu: hangi sonuçları doğurur? - Karşılıklılık bulunduğunda Millete ve Devlete Karşı Suçlar bölümündeki hükümler yabancılar hakkında da uygulanır. - Karşılıklılık bulunmadığında bu bölümdeki hükümler yabancılar bakımından uygulanmaz. - Madde, karşılıklılığın hangi kaynaktan (anlaşma, kanun veya fiili uygulama) doğabileceğini açıkça saymaz; bu konudaki değerlendirme uygulamaya bırakılmıştır. ### Karşılıklılık koşulu: sık yapılan hatalar nelerdir? - Karşılıklılığı yalnızca genel bir siyasi ilişkiye dayandırmak; oysa karşılıklılığın somut bir hukuki veya fiili temele dayanması gerekir. - Maddeyi bölümdeki her suç için ayrı ayrı uygulanacak bir hüküm gibi okumak; madde yalnızca karşılıklılık koşulunu düzenler. - Karşılıklılık değerlendirmesini bir kez yapıp değişmeyeceğini varsaymak; karşılıklılık uygulamanın değişmesine bağlı olarak zamanla değişebilir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Millete ve Devlete Karşı Suçlar bölümünün 247 ile 343. maddeler arasında sekiz bölüm halinde düzenlendiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/483 E., 2018/427 K., 16.10.2018; Ceza Genel Kurulu, 2014/636 E., 2016/112 K., 08.03.2016; Ceza Genel Kurulu, 2017/210 E., 2018/691 K., 25.12.2018; Ceza Genel Kurulu, 2017/26 E., 2018/589 K., 29.11.2018; Ceza Genel Kurulu, 2017/23 E., 2017/452 K., 31.10.2017; Ceza Genel Kurulu, 2015/228 E., 2016/270 K., 24.05.2016) ### Nasıl ispat edilir? - Yabancı unsurlu bir olayda bu bölümdeki hükümlerin uygulanabilmesi için karşılıklılığın varlığını iddia eden taraf, yani savcılık veya uygulamayı isteyen taraf, karşılıklılığı ortaya koymakla yükümlüdür. - Karşılıklılığın varlığı, ilgili devletle yapılmış bir anlaşma, ilgili devletin iç hukuk düzenlemesi veya fiili bir uygulama ile gösterilebilir. - Karşılıklılığın bulunmadığı savunmasını ileri süren taraf, bu savunmayı ilgili devletin uygulamasına ilişkin belgelerle destekler. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5237 sayılı Kanun: Madde, Türk Ceza Kanunu'nun Millete ve Devlete Karşı Suçlar bölümüne ilişkin bir uygulama sınırı getirmektedir. ## [TCK m.344 — Yürürlük](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-344) Madde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun hangi hükümlerinin hangi tarihte yürürlüğe gireceğini düzenler. Yürürlük tarihlerini üç ayrı grupta toplar: imar kirliliğine neden olma suçunu düzenleyen 184. maddenin yayımı tarihinde, çevrenin kasten ve taksirle kirletilmesi suçlarına ilişkin 181. maddenin birinci fıkrası ile 182. maddenin birinci fıkrasının yayımı tarihinden itibaren iki yıl sonra, diğer hükümlerin ise 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmesi. Madde, Kanunun uygulandığı kişiler bakımından bir düzenleme içermez; zaman bakımından yürürlüğü belirler. Maddenin yürürlük tarihlerine bağlı olarak suçların zaman bakımından uygulanma sınırı ise ayrı bir konudur ve TCK'nın zamanda uygulamaya ilişkin hükümlerinde (m.7) yer alır. Maddenin 1 Haziran 2005 öncesi yürürlüğe giren eski kanunla ilişkisi ve geçici hükümler ayrı düzenlemelerdir. Yürürlükten kalkan 765 sayılı Kanunun hükümlerinin hangi olaylarda uygulanacağı da bu maddenin konusu değildir. ### Yürürlük: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yürürlük**: Kanunun bağlayıcı hukuk kuralı olarak uygulanmaya başladığı andır. Madde, her bölüm için ayrı bir yürürlük anı belirler. - **Yayımı tarihi**: Kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihtir. Madde (b) bendinde iki yıllık sürenin başlangıcı olarak bu tarih alınmıştır. - **Erteleme (ara dönem)**: Kanunun bazı hükümlerinin, genel yürürlük tarihinden farklı olarak, daha sonraki bir tarihte yürürlüğe girmesidir. Bu madde ile 181 ve 182. maddelerin birinci fıkraları ve 184. madde bakımından uygulanır. ### Yürürlük: hangi şartlar aranır? - Kanunun 344. maddesinin (a) bendi bakımından, 184. maddenin (imar kirliliği) yayımı tarihinde yürürlüğe girdiği kabul edilir. - (b) bendi bakımından, 181. maddenin birinci fıkrası ile 182. maddenin birinci fıkrası, yayımı tarihinden itibaren iki yıl sonra yürürlüğe girer. - (c) bendi bakımından, bu iki bent dışında kalan diğer hükümler 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girer. - Yürürlük tarihinin hesaplanmasında yayım tarihi esas alınır; yayım tarihi ile yürürlük tarihi arasındaki süre bu madde ile belirlenir. ### Yürürlük: hangi sonuçları doğurur? - 181. maddenin birinci fıkrasına giren fiiller, bu hüküm yürürlüğe girmeden önce işlenmişse suç sayılmaz ve bu fiiller hakkında Kanunla ceza verilmez. - Bu fiiller bakımından, 2872 sayılı Çevre Kanunu hükümleri uygulanır; şartları oluşmuşsa o kanuna göre işlem yapılır. - 181. maddenin birinci fıkrasının yürürlüğe girdiği tarihten sonra işlenen aynı nitelikteki fiiller hakkında 181/1 hükmü uygulanır. - 181. maddenin birinci fıkrasına giren fiilin nitelikli hâlleri (ikinci ve sonraki fıkralar) bakımından madde, yürürlük tarihini ayrıca belirlemez; bu fıkraların yürürlük tarihi, madde metninde (b) bendinde yer alan birinci fıkra ile aynı değildir. ### Genel yürürlük ile çevre suçlarının ertelenmiş yürürlüğü arasındaki fark nedir? - Kanunun diğer hükümleri 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girer. - 181. maddenin birinci fıkrası ve 182. maddenin birinci fıkrası yayımdan itibaren iki yıl sonra yürürlüğe girer. Sonuç: Kasten ve taksirle çevre kirletme suçlarının temel fıkraları, genel tarihten farklı bir tarihte uygulanmaya başlar. Bu hükümlerin fiilleri, yürürlük tarihinden önce işlenmişse Kanunla cezalandırılmaz. ### İmar kirliliği (184) ile çevre suçlarının birinci fıkraları arasındaki fark nedir? - 184. maddeye ilişkin hüküm, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. - 181 ve 182. maddelerin birinci fıkraları, iki yıllık ertelemeye tabidir. Sonuç: İmar kirliliği suçu, Kanunun diğer hükümlerinden önce ve yayım tarihinde yürürlüğe girer. Bu nedenle 1 Haziran 2005 tarihinden önce yayım tarihi itibarıyla uygulanabilir olmuştur. ### Yürürlük: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde (a) bendindeki 184. maddeyi, (b) bendindeki 181 ve 182. maddelerle karıştırıp, hepsini iki yıl sonra yürürlüğe giriyor sanmak. - 181. maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarını birinci fıkra ile aynı yürürlük tarihine tabi saymak; madde yalnız birinci fıkralar için erteleme öngörmektedir. - Yürürlük tarihini suçun işlendiği tarih ile karıştırmak; yürürlük, fiilin işlendiği tarihe göre değerlendirilir. - 2 yılı, her hâlde 1 Haziran 2005 tarihinden itibaren saymak; iki yıllık süre yayım tarihinden başlar. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yüksek mahkeme kararlarında 184. maddeye ilişkin imar kirliliği suçunun yayım tarihinde yürürlüğe girdiği, bu nedenle 2005 öncesi fiillerin de bu hüküm uyarınca değerlendirilebileceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2013/670 E., 2014/293 K., 27.05.2014; Ceza Genel Kurulu, 2012/1330 E., 2013/453 K., 12.11.2013) - Kararlarda 344/1. maddenin bentlerinin ayrı ayrı yorumlanması ve yürürlük tarihlerinin fiilin işlendiği tarihe göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. (4. Ceza Dairesi, 2012/31703 E., 2014/24556 K., 08.09.2014; 4. Ceza Dairesi, 2012/28206 E., 2013/21135 K., 03.07.2013; 4. Ceza Dairesi, 2012/28207 E., 2013/15949 K., 23.05.2013) - Kararlarda 344. maddenin yürürlük hükmünün, eski Kanunla yeni Kanun arasındaki zaman bakımından uygulamayı belirlediği ve bu nedenle dikkatle okunması gerektiği ifade edilmektedir. (2004/92 E., 2008/119 K., 12.06.2008) ### Nasıl ispat edilir? - Suçun hangi tarihte işlendiğini ve fiilin yürürlük tarihinden önce veya sonra gerçekleştiğini gösteren tarih bilgisi, suçlayıcı tarafça ispat edilmelidir. - Fiilin Resmî Gazete'de yayım tarihine göre yürürlük süresi içinde olup olmadığı, kanunun yayım tarihi belgesiyle (Resmî Gazete nüshası) ispat edilir. - Fiilin 181. maddenin birinci fıkrası kapsamında olduğunu ve yürürlük tarihinden sonra işlendiğini iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür; sanık yürürlük öncesi işlendiğini savunursa bu savunmayı delille desteklemesi gerekir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5237 sayılı Kanun m.181](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-181): Çevrenin kasten kirletilmesi suçunu düzenler. Maddenin (b) bendi uyarınca birinci fıkrası iki yıl sonra yürürlüğe girer. - [5237 sayılı Kanun m.182](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-182): Çevrenin taksirle kirletilmesi suçunu düzenler. Birinci fıkrası da (b) bendi uyarınca iki yıl sonra yürürlüğe girer. - [5237 sayılı Kanun m.184](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-184): İmar kirliliğine neden olma suçunu düzenler. (a) bendi uyarınca yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. - [5237 sayılı Kanun m.7](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-7): Zaman bakımından uygulama kurallarını düzenler; bu maddenin yürürlük erteleme hükümlerinin uygulanmasında suç işlendiği zamanın kanununun belirlenmesi bakımından bağlantılıdır. ## [TCK m.345 — Yürütme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-345) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 345. maddesi, kanunun yürütülmesine ilişkin klasik yürütme maddesidir. Madde yalnızca Bakanlar Kurulu'na Kanun hükümlerini yürütme yetkisi verir. Maddede hiçbir suç, ceza, yaptırım, süre veya uygulama koşulu bulunmaz. Maddenin uygulandığı kişi veya ilişki yoktur; kanunun tamamının yürütülmesi bakımından Bakanlar Kurulu'nu ilgilendirir. Ceza sorumluluğunun koşulları, suçların unsurları, yaptırımlar ve ilgili suçların tipik yapısı bu maddede düzenlenmez; bunlar kanunun ilgili maddelerinde yer alır. Maddenin kendisi bir suç tipi, süre veya yaptırım içermediğinden, uygulamada bağımsız bir hukuki sonuç doğurmaz. ### Yürütme: hangi sonuçları doğurur? - Madde yürütme yetkisini Bakanlar Kurulu'na verir; bu yetki kanunun uygulanmasına ilişkin düzenleyici işlemlerle kullanılır. - Madde bir suç tipi, yaptırım veya hak kurmadığından, maddeye dayanılarak doğrudan bir ceza verilemez veya bir hak doğmaz. ### Yürütme: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yürütme maddesini bir suç tipi veya ceza hükmü gibi okumak; bu madde yalnızca yetki verir, suç ve ceza kurmaz. ### Nasıl ispat edilir? - Madde yürütme yetkisi düzenlediğinden, bu maddeye dayanılarak bir hak veya yükümlülük ileri sürülmesi söz konusu değildir; ispat yükü tartışması bu madde bakımından doğmaz. - Bakanlar Kurulu'nun yürütme yetkisini kullandığı düzenleyici işlemler varsa, bunların varlığı ve kapsamı ilgili işlemin kendisiyle ispatlanır. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | üç aydan | [m.341](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-341) | (1) Resmen çekilmiş olan yabancı devlet bayrağını veya diğer egemenlik alametlerini alenen tahkir eden kimseye üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. | | bir yıla | [m.341](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-341) | (1) Resmen çekilmiş olan yabancı devlet bayrağını veya diğer egemenlik alametlerini alenen tahkir eden kimseye üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. | | iki yıl | [m.344](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-344) | (1) Bu Kanunun; a) “İmar kirliliğine neden olma” başlıklı 184 üncü maddesi yayımı tarihinde, b) “Çevrenin kasten kirletilmesi” başlıklı 181 inci maddesinin birinci fıkrası ile “Çevrenin taksirle kirletilmesi” başlıklı 182 nci maddesinin… | ## Konuda geçen kararlar - 2004/92 E., 2008/119 K., 12.06.2008 (m.344) - Ceza Genel Kurulu, 2017/210 E., 2018/691 K., 25.12.2018 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2017/26 E., 2018/589 K., 29.11.2018 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2017/483 E., 2018/427 K., 16.10.2018 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2017/23 E., 2017/452 K., 31.10.2017 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2015/228 E., 2016/270 K., 24.05.2016 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2014/636 E., 2016/112 K., 08.03.2016 (m.343) - Ceza Genel Kurulu, 2013/670 E., 2014/293 K., 27.05.2014 (m.344) - Ceza Genel Kurulu, 2012/1330 E., 2013/453 K., 12.11.2013 (m.344) - 11. Ceza Dairesi, 2017/15315 E., 2017/7453 K., 06.11.2017 (m.342) - 21. Ceza Dairesi, 2016/9979 E., 2017/930 K., 23.02.2017 (m.342) - 11. Ceza Dairesi, 2015/5189 E., 2015/27836 K., 02.07.2015 (m.342) - 11. Ceza Dairesi, 2015/2481 E., 2015/27247 K., 18.06.2015 (m.345) - 4. Ceza Dairesi, 2012/31703 E., 2014/24556 K., 08.09.2014 (m.344) - 4. Ceza Dairesi, 2012/28206 E., 2013/21135 K., 03.07.2013 (m.344) - 6. Ceza Dairesi, 2011/21811 E., 2013/14075 K., 19.06.2013 (m.341) - 4. Ceza Dairesi, 2012/28207 E., 2013/15949 K., 23.05.2013 (m.344) - İkinci Bölüm, 2019/3740 E., 16.03.2022 (m.342) - İkinci Bölüm, 2013/2188 E., 10.03.2015 (m.342) - Birinci Bölüm, 2014/13157 E., 10.03.2015 (m.342) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/yabanci-devletlerle-olan-iliskilere-karsi-suclar