---
title: "Duruşma tutanağı — Ceza Muhakemesi Hukuku konu anlatımı"
course: "Ceza Muhakemesi Hukuku"
law: "Ceza Muhakemesi Kanunu"
articles: "CMK m.219–222"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-tutanagi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Duruşma tutanağı

Ceza Muhakemesi Hukuku › Kovuşturma evresi › Kamu davasının yürütülmesi — [Ceza Muhakemesi Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku)

## Kısaca

CMK m.219, ceza yargılamasında duruşma tutanağının tutulmasını, tutanağın imzalanmasını ve teknik araçlarla alınan kayıtların yazılı tutanağa dönüştürülmesini düzenler. CMK m.220, duruşma tutanağının başlığında bulunması gereken unsurları düzenler: duruşmanın yapıldığı mahkemenin adı, oturum tarihleri ve hâkim, Cumhuriyet savcısı ile zabıt katibinin adı ve soyadı.

## Kapsam

Bu konu, Ceza Muhakemesi Kanunu m.219–222 hükümlerini kapsar: duruşma tutanağı, duruşma tutanağının başlığı, duruşma tutanağının içeriği, duruşma tutanağının ispat gücü.

- [CMK m.219 — Duruşma tutanağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-219)
- [CMK m.220 — Duruşma tutanağının başlığı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-220)
- [CMK m.221 — Duruşma tutanağının içeriği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-221)
- [CMK m.222 — Duruşma tutanağının ispat gücü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-222)

## [CMK m.219 — Duruşma tutanağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-219)

Madde, ceza yargılamasında duruşma tutanağının tutulmasını, tutanağın imzalanmasını ve teknik araçlarla alınan kayıtların yazılı tutanağa dönüştürülmesini düzenler. Mahkeme başkanının mazereti halinde imza yetkisinin toplu mahkemede en kıdemli üyeye geçmesini de kapsar. Madde, tutanağın içeriğini (m.220 ve m.221), tutanağın ispat gücünü (m.222) ve sahteliğe ilişkin ayrıntıları düzenlemez. Tutanağın başlığı ve içeriği ayrı maddelerde (m.220, m.221) yer alır. Tutanağın ispat gücü ve sahtecilik iddiası ayrı bir maddede düzenlenmiştir (m.222). Duruşmanın kayda alınmasına ilişkin yayın yasağı ve ses-görüntü kaydı sınırları madde kapsamında değildir.

### Duruşma tutanağı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Duruşma tutanağı**: Duruşmada yapılan işlemleri belgelemek için tutulan resmi yazılı kayıttır. Her celse için tutulması gerektiği ve duruşmada yapılan önemli işlemleri kapsadığı kabul edilmektedir.
- **Teknik araçlarla kayıt**: Duruşmada yapılan işlemlerin ses veya görüntü gibi teknik araçlarla kaydedilmesidir. Bu kayıt tek başına tutanak yerine geçmez; vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülmesi gerekir.
- **Yazılı tutanağa dönüştürme**: Teknik kaydın yazıya aktarılarak hâkim veya mahkeme başkanı ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmasıdır. Dönüştürmenin gecikmeksizin yapılması şarttır.
- **Mazeret**: Mahkeme başkanının tutanağı imzalayamamasına yol açan geçici engeldir. Bu durumda imza yetkisi toplu mahkemede en kıdemli üyeye geçer.

### Duruşma tutanağı: hangi şartlar aranır?

- Duruşma yapılırken tutanak tutulmalıdır.
- Tutanak mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmalıdır.
- Duruşmadaki işlemler teknik araçlarla kaydedilmişse, bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülmelidir.
- Yazılı tutanağa dönüştürülen metin mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmalıdır.
- Toplu mahkemede başkanın mazereti varsa tutanak en kıdemli üye tarafından imzalanmalıdır.

### Duruşma tutanağı: hangi sonuçları doğurur?

- Duruşma için tutanak tutulmazsa veya imza eksik kalırsa, bu eksiklik CMK m.219 aykırılığı oluşturur ve kanun yoluna konu olabilir.
- Teknik kayıt yazılı tutanağa vakit geçirilmeksizin dönüştürülmezse, usul aykırılığı doğar.
- Tutanak hâkim veya mahkeme başkanı ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmamışsa, tutanağın belgelendirme değeri kalmaz; uygulamada bozma nedeni sayılmıştır.
- Toplu mahkemede başkanın mazereti bulunduğunda tutanak en kıdemli üye tarafından imzalanır ve bu hâlde usule uygunluk sağlanır.

### Yazılı tutanak ile teknik kayıt arasındaki fark nedir?

- Duruşmanın yazılı tutanakla belgelendiği hal. Zabıt kâtibi işlemleri yazıya geçirir.
- Duruşmada işlemlerin ses veya görüntü ile kaydedildiği hal. Kayıt kendiliğinden tutanak yerine geçmez.

Sonuç: Teknik kayıt varsa, bu kayıtların yazılı tutanağa dönüştürülüp imzalanması zorunludur. Dönüştürülmeyen kayıt tutanak olarak değer taşımaz.

### Mahkeme başkanı ile en kıdemli üye arasındaki fark nedir?

- Tutanağın normal imzacısı mahkeme başkanı veya hâkimdir.
- Toplu mahkemede başkanın mazereti bulunan hâldir. İmza en kıdemli üyeye geçer.

Sonuç: Mazeret yoksa imza başkana aittir; mazeret varsa en kıdemli üye imzalar. Madde, mazeretin varlığını ve türünü ayrıca düzenlemez.

### Duruşma tutanağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teknik kaydı yeterli sayıp yazılı tutanağa dönüştürmemek; m.219/1 uyarınca dönüştürme zorunludur.
- Zabıt kâtibinin imzasının eksik olmasını önemsiz saymak; uygulamada bu eksiklik bozma nedeni kabul edilmiştir.
- Toplu mahkemede başkanın mazeretini dikkate almadan tutanağı başkanın imzasıyla geçerli saymak; mazeret varsa imza en kıdemli üyeye geçer.
- Tutanakta yer almayan bir işlemin sonradan tanık gösterilerek ispatlanabileceğini düşünmek; tutanağın ispat gücü nedeniyle buna izin verilmez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tutanağın hâkim veya mahkeme başkanı ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmamasının m.219/1 aykırılığı olduğu ve bozma nedeni sayıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/438 E., 2012/141 K., 03.04.2012; Ceza Genel Kurulu, 2007/125 E., 2007/186 K., 18.09.2007)
- Tutanağın zabıt kâtibi tarafından imzalanmamasının m.219/1'e aykırılık oluşturduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/390 E., 2012/52 K., 21.02.2012)
- Hükme esas alınan kısa kararın yer aldığı duruşma tutanağının imzalanmaması, m.219/1 aykırılığı olarak değerlendirilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/438 E., 2012/141 K., 03.04.2012)
- Tutanağın sayfalarının tümünde imza bulunmamasının m.219'a aykırılık oluşturduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2012/1554 E., 2013/256 K., 21.05.2013; Ceza Genel Kurulu, 2012/1433 E., 2013/56 K., 12.02.2013)

### Nasıl ispat edilir?

- Tutanağın usule uygun tutulup imzalandığını ortaya koyma yükü, duruşmanın yapılış şeklinden yararlanmak isteyen tarafa değil, hükme dayanan mahkeme ve tutanağın varlığına dayanan taraftadır; uygulamada duruşma tutanağı, duruşmanın usule uygun yapıldığını yalnız kendisiyle ispatlanabilir bir belge olarak görülmektedir.
- Duruşmanın usule uygun yapıldığı, yalnız duruşma tutanağıyla ispat olunabilir; tanık veya başka delille bu ispat yapılamaz.
- Teknik kayıt varsa, yazıya dönüştürülmüş tutanağın kayda uygunluğu, kaydın dönüştürüldüğü tutanakla ortaya konur.
- Tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası ileri sürülebilir; tutanağın içeriğine karşı sonradan başka bir olgu ileri sürülemez.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.220](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-220): Tutanağın başlığında yer alacak unsurları düzenler; m.219 ile birlikte tutanağın şekil koşullarını tamamlar.
- [5271 sayılı Kanun m.221](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-221): Tutanağın içeriğini düzenler; m.219 tutanağın tutulmasını ve imzasını, m.221 neyin yazılacağını belirler.
- [5271 sayılı Kanun m.222](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-222): Tutanağın ispat gücünü ve sahtecilik dışında tutanağa karşı iddia edilemeyecek hususları düzenler; m.219 uyarınca tutulan tutanağın değerini belirler.

## [CMK m.220 — Duruşma tutanağının başlığı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-220)

CMK m.220, duruşma tutanağının başlığında bulunması gereken unsurları düzenler: duruşmanın yapıldığı mahkemenin adı, oturum tarihleri ve hâkim, Cumhuriyet savcısı ile zabıt katibinin adı ve soyadı. Tutanağın içeriği (m.221), tutanağın ispat gücü (m.222) ve tutanağın tutulma ve imzalanma usulü (m.219) bu maddede düzenlenmez. Maddenin uygulanması, başlıkta yer alan kişilerin tutanağı imzalayan kişiler olmasıyla da bağlantılıdır; yargılamanın kısa ve gerekçeli karar başlıkları ile tutanak arasındaki ilişki ise ayrı bir konudur. Kanun, başlık dışındaki içerik unsurlarını ve bunların ispatını ayrı maddelerde düzenlemiştir.

### Duruşma tutanağının başlığı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Duruşma tutanağının başlığı**: Tutanağın ilk bölümüdür ve duruşmanın hangi mahkemede, hangi oturum tarihlerinde, hangi hâkim, savcı ve zabıt katibi huzurunda yapıldığını gösterir. Başlık, tutanağın içeriğinden ayrı olarak kanunda sayılan üç unsuru taşır.
- **Oturum tarihleri**: Duruşmanın yapıldığı her oturumun tarihidir. Birden fazla oturum varsa tüm oturum tarihlerinin başlıkta yer alması gerekir.
- **Zabıt katibi**: Tutanağı yazan ve imzalayan mahkeme personelidir. Başlıkta adı ve soyadının yazılması zorunludur.
- **Cumhuriyet savcısı**: Duruşmada hazır bulunan savcıdır. Başlıkta adı ve soyadının yazılması gerekir; duruşmada savcı hazır bulunmamışsa bu unsurun nasıl yazılacağı kanunda ayrıca düzenlenmemiştir.

### Duruşma tutanağının başlığı: hangi şartlar aranır?

- Duruşmanın yapıldığı mahkemenin adının tutanağın başlığında yazılması gerekir.
- Duruşmanın oturum tarihlerinin tutanağın başlığında belirtilmesi gerekir.
- Duruşmada görev yapan hâkimin adının ve soyadının tutanağın başlığında yazılması gerekir.
- Duruşmada hazır bulunan Cumhuriyet savcısının adının ve soyadının tutanağın başlığında yazılması gerekir.
- Zabıt katibinin adının ve soyadının tutanağın başlığında yazılması gerekir.

### Duruşma tutanağının başlığı: hangi sonuçları doğurur?

- Başlıkta mahkeme adı, oturum tarihleri ya da hâkim, Cumhuriyet savcısı, zabıt katibi adlarından biri eksik yazılırsa m.220'ye aykırılık oluşur.
- Yargıtay uygulamasında, başlıkta bir hâkimin adının sehven başka bir hâkimin adıyla değiştirilmesi m.220 aykırılığı sayılmakla birlikte her aykırılığın bozma nedeni olmadığı kabul edilmektedir.
- Zabıt katibi imzasının eksikliği ya da tutanağın imzalanmadan kullanılması ayrıca m.219 ile birlikte değerlendirilir ve sonuçları duruma göre değişir.

### Başlık unsurları ile tutanak içeriği arasındaki fark nedir?

- Başlıkta yer alması gereken mahkeme adı, oturum tarihleri ve görevli kişilerin adları m.220'de sayılmıştır.
- Oturuma katılanların adları, sanık açıklamaları, tanık ifadeleri ve verilen kararlar m.221 kapsamındaki içerik unsurlarıdır.

Sonuç: Başlıktaki eksiklik m.220 kapsamında, içerikteki eksiklik m.221 kapsamında değerlendirilir; her biri ayrı bir aykırılık olarak ele alınır.

### Hâkim / Cumhuriyet savcısı / zabıt katibi adlarının yazılması: fark nedir?

- Hâkimin, savcının ve zabıt katibinin adı ve soyadı başlıkta açıkça yazılmalıdır.
- Oturuma katılan müdafi, katılan, vekil, bilirkişi gibi kişilerin adları ise m.221 uyarınca tutanağın içeriğinde yer alır.

Sonuç: Başlıkta yer alması gereken kişiler ile içerikte yer alması gereken kişiler ayrı kurallara bağlıdır.

### Duruşma tutanağının başlığı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Başlıkta hâkimin adını yazmak yerine yalnızca unvanını yazmak; kanun ad ve soyadın birlikte yazılmasını şart koşar.
- Duruşmaya katılan hâkimin yerine sehven başka bir hâkimin adını yazılmasını önemsiz sayıp her hâlde bozma nedeni olmadığını varsaymak; her aykırılık bozmayı gerektirmez, ancak m.220 aykırılığının kendisi vardır.
- Cumhuriyet savcısının adının başlıkta yazılmamasını, savcının duruşmada hazır bulunmadığı varsayımıyla yok saymak; hazır bulunan savcının adı başlıkta yer almalıdır.
- Başlıktaki eksikliği m.219'daki imza eksikliğiyle karıştırmak; her biri ayrı bir kurala aykırılıktır ve ayrı değerlendirilir.
- Oturum tarihlerinin birden fazla oturum varken yalnızca son oturum tarihinin yazılmasıyla yetinmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Başlıkta hâkim, Cumhuriyet savcısı veya zabıt katibinin adının yazılmaması m.220 aykırılığı sayılmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2005/112 E., 2005/127 K., 15.11.2005; Ceza Genel Kurulu, 2011/392 E., 2012/133 K., 03.04.2012)
- Duruşmaya katılan bir üye hâkimin yerine sehven başka bir hâkimin adının yazılmasının m.220 aykırılığı olduğu, ancak her aykırılığın bozma nedeni oluşturmadığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/392 E., 2012/133 K., 03.04.2012)
- Kısa karar başlığında hangi üyenin duruşmaya katıldığının anlaşılamaması hâlinde m.219 ve m.220 birlikte ihlal edilmiş sayılmakta ve bozma nedeni yapılmaktadır. (8. Ceza Dairesi, 2025/6359 E., 2026/776 K., 19.01.2026)
- Zabıt katibi tarafından yazılıp imzalanmasına rağmen başlıkta kullanılan bilgilerin hatalı olması hâlinde m.220/1-a aykırılığı tespit edilmekte ve hükmün istinaf başvurusunun esastan reddi yönünde karar verildiği görülmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2021/22850 E., 2026/813 K., 09.02.2026; 9. Ceza Dairesi, 2021/25931 E., 2026/345 K., 12.01.2026; 9. Ceza Dairesi, 2021/27755 E., 2025/9596 K., 22.12.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Başlıkta eksik ya da hatalı unsurun varlığını ileri süren taraf, bu aykırılığı tutanağın kendisinden hareketle ispatlar; tutanak başlığı bu konuda öncelikli delildir.
- Mahkeme adı, oturum tarihleri ve kişi adları doğrudan tutanak başlığından okunarak tespit edilir; başka bir delille değiştirilemez.
- Duruşmanın usul ve esaslara uygun yapılıp yapılmadığı yalnız tutanakla ispat olunabilir (m.222); bu nedenle başlıktaki eksiklik, tutanağın sahte olduğu iddiası olmadan başka delille kanıtlanmaya çalışılamaz.
- Başlıkta yer alan bir kişinin duruşmada hazır bulunmadığı iddiası ile yazılı bilgi arasında çelişki varsa, bu iddiayı ileri süren taraf, tutanağa karşı sahtecilik iddiası öne sürmek zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.219: Tutanağın tutulmasını ve hâkim ya da mahkeme başkanı ile zabıt katibi tarafından imzalanmasını düzenler; başlığın eksikliği çoğu kez imza eksikliğiyle birlikte gündeme gelir.
- 5271 m.221: Başlıktan sonra tutanağın içeriğinde yer alacak unsurları sayar; m.220 ile birlikte tutanağın tam içeriğini oluşturur.
- 5271 m.222: Tutanağın ispat gücünü düzenler; başlıktaki eksikliğin tutanağın ispat gücüne etkisi bu madde üzerinden değerlendirilir.

## [CMK m.221 — Duruşma tutanağının içeriği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-221)

Madde, duruşma tutanağının içeriğinde bulunması zorunlu unsurları on iki başlık hâlinde sayar: oturumlara katılanların adları, duruşmanın seyri ve usule uyulduğunu gösteren unsurlar, sanık açıklamaları, tanık ifadeleri, bilirkişi ve teknik danışman açıklamaları, okunan belgeler, istemler ve reddi hâlinde gerekçesi, verilen kararlar ile hüküm. Kapsam, duruşma tutanağını düzenleyen ve yargılamaya katılan herkes bakımından geçerlidir. Madde, tutanağın başlığını (m.220), tutanağın nasıl tutulacağını ve imzasını (m.219), tutanağın ispat gücünü (m.222) düzenlemez. Ayrıca soruşturma aşamasındaki tutanaklar ile duruşma dışı işlemlerin tutanağa geçirilmesi bu maddenin konusu değildir.

### Duruşma tutanağının içeriği: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Duruşma tutanağının içeriği**: Tutanağa yazılması zorunlu olan asgari unsurların bütünüdür. Bu unsurlar bir liste hâlinde sayılmış olup, listede bulunmayan bir husus madde gereğince zorunlu sayılmaz.
- **Duruşmanın seyri ve sonuçlarını yansıtan unsurlar**: Duruşmada hangi işlemlerin yapıldığını ve bunların sonucunu gösteren, yargılama usulünün temel kurallarına uyulduğunu ortaya koyan kayıtlardır. Bu unsurlar tutanağın ispat gücünün dayanağıdır.
- **İstem**: Taraflardan birinin duruşma sırasında mahkemeden talep ettiği işlemdir. Reddedilmesi hâlinde tutanakta ret gerekçesinin de yer alması gerekir.
- **Okunan veya okunmasından vazgeçilen belge**: Duruşmada okunmuş ya da tarafların okunmasından vazgeçtiği belge ve yazılardır. Her iki durumun da tutanağa geçirilmesi zorunludur.
- **Teknik danışman**: Duruşmaya katılarak teknik konularda açıklama yapan kişidir. Bilirkişiden ayrı olarak tutanakta adı ve açıklamaları ayrıca yer alır.

### Duruşma tutanağının içeriği: hangi şartlar aranır?

- Tutanakta oturuma katılan sanığın, müdafiin, katılanın, vekilinin, kanuni temsilcisinin, bilirkişinin, tercümanın ve teknik danışmanın adı ve soyadına yer verilmelidir.
- Tutanakta duruşmanın seyrini ve sonuçlarını yansıtan, yargılama usulünün temel kurallarına uyulduğunu gösteren unsurlar bulunmalıdır.
- Tutanakta sanığın açıklamaları yer almalıdır.
- Tutanakta tanık ifadeleri yer almalıdır.
- Tutanakta bilirkişi ve teknik danışman açıklamaları yer almalıdır.
- Tutanakta okunan veya okunmasından vazgeçilen belge ve yazılar yer almalıdır.
- Tutanakta istemler ve reddi hâlinde gerekçesi yer almalıdır.
- Tutanakta verilen kararlar ile hüküm yer almalıdır.

### Duruşma tutanağının içeriği: hangi sonuçları doğurur?

- Tutanakta yukarıdaki unsurlardan biri eksikse tutanak madde gereğince eksik sayılır ve bu eksiklik bozma sebebi olabilir.
- Usule uyulduğunu gösteren unsurlar tutanakta yer aldığında, bu unsurlar tutanağın ispat gücüyle birlikte değerlendirilir (m.222).
- Tanık ifadeleri, bilirkişi açıklamaları ve sanık açıklamaları tutanağa yazılmadıkça ilgili beyanın duruşmada alındığı kabul edilmez.

### Tutanağın içeriği ile tutanağın başlığı arasındaki fark nedir?

- Madde 221, duruşma sırasında yapılan işlemlerin tutanağa geçirilecek içeriğini düzenler.
- Madde 220, mahkeme adı, oturum tarihleri ve hâkim, savcı, zabıt katibinin adı gibi başlık bilgilerini düzenler.

Sonuç: Bu iki grup farklı maddelerde düzenlenmiştir; eksik başlık bilgisi ile eksik içerik ayrı kusurlar sayılır.

### Usul unsurları ile sanık ve tanık beyanları arasındaki fark nedir?

- Duruşmanın seyrini ve usule uyulduğunu gösteren unsurlar, işlemlerin nasıl yapıldığına ilişkindir.
- Sanık açıklamaları ve tanık ifadeleri ise kişilerin beyanlarının kendisine ilişkindir.

Sonuç: İlk grup tutanağın ispat gücünün kapsamına girer (m.222); ikinci grup için genel delil kuralları da uygulanabilir.

### Duruşma tutanağının içeriği: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tutanakta yer alan hâkim imzası veya başlık bilgilerini içerik unsuru ile karıştırmak; başlık bilgileri m.220'dedir.
- Tanık ifadesi ile tanığın dinlendiği tutanağın okunmasını aynı şey saymak; her ikisinin de tutanağa yazılması gerekir.
- Usul unsurları tutanakta yer almadığında bunu kendiliğinden yok saymak; eksiklik tutanakla belirlenir ve ispat gücü ilgilidir.
- Tutanağa karşı sahtecilik dışında bir iddia ile tutanağın içeriğini çürütmeye çalışmak; m.222 buna izin vermez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, duruşma tutanağında hüküm fıkrasının yazılmadan kısa karar verilmeden duruşmanın sonlandırılmasını bu maddenin 1-i bendine aykırı sayarak bozma sebebi saymaktadır. (10. Ceza Dairesi, 2025/3476 E., 2025/7746 K., 08.09.2025; 8. Ceza Dairesi, 2023/1761 E., 2024/7518 K., 09.10.2024; 2. Ceza Dairesi, 2023/20897 E., 2024/270 K., 10.01.2024)
- Yargıtay, tutanakta hâkim imzasının bulunmamasını bu maddeye aykırılık ve bozma sebebi olarak değerlendirmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2024/14586 E., 2025/4202 K., 22.05.2025)
- Yargıtay, bir terör örgütü davasında 221/4 hükmünün uygulanmasını gerekçeli kararda ve tutanakta dikkate almaktadır. (3. Ceza Dairesi, 2022/2927 E., 2024/8963 K., 27.06.2024; 3. Ceza Dairesi, 2021/19680 E., 2023/5374 K., 12.09.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Tutanağın içeriğine ilişkin eksikliği ileri süren taraf, eksikliğin tutanakta bulunmadığını tutanağın kendisiyle gösterir.
- Tutanakta yer alan usul unsurları tutanakla ispat edilir; tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir (m.222).
- Tutanağa yazılmayan bir işlemin yapıldığını ileri süren taraf, bu iddiasını tutanağın sahte olduğunu ileri sürmeden ortaya koyamaz; bu nedenle yazılı kayıt esas alınır.
- Tutanağın içeriğine ilişkin eksiklik nedeniyle bozma istenmesi hâlinde, eksikliğin hükmü etkileyip etkilemediği dosya içeriğinden değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.220: Tutanağın başlığını düzenler; madde 221 ise içeriğini düzenler. Başlıktaki mahkeme adı, oturum tarihleri ve hâkim, savcı, zabıt katibinin adı bu maddenin kapsamı dışındadır.
- 5271 m.219: Tutanağın tutulmasını, teknik kayıtların yazıya dönüştürülmesini ve imzasını düzenler; içeriği belirleyen madde 221 bu düzenlemenin devamıdır.
- 5271 m.222: Duruşmanın usule uygun yapıldığının yalnız tutanakla ispat edilebileceğini ve tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiasının yöneltilebileceğini düzenler; bu nedenle madde 221'deki unsurların tutanağa yazılması önem taşır.

## [CMK m.222 — Duruşma tutanağının ispat gücü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-222)

CMK m.222, duruşma tutanağının ispat gücünü düzenler: duruşmanın usule uygun yapılıp yapılmadığının yalnızca tutanakla ispat edilebilmesini ve tutanağa karşı yalnızca sahtecilik iddiasıyla başvurulabilmesini kapsar. Madde, tutanağın içeriğini, başlığını ve imza kurallarını düzenlemez; bunlar CMK m.219, m.220 ve m.221'dedir. Duruşmada belge ve tutanakların okunması, tanık dinlenmesi ve okunmasıyla yetinilebilecek haller CMK m.209 ve m.210 ile düzenlenir ve bu madde kapsamında değildir. Tutanağın teknik kayıt yoluyla tutulmasına ilişkin ayrıntılar ve tutanağın hüküm fıkrasının teblisi ile ilgili kurallar da bu maddenin dışındadır.

### Duruşma tutanağının ispat gücü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Duruşma tutanağı**: Duruşmada yapılan işlemleri belgelemek üzere CMK m.219 uyarınca tutulan resmi belgedir. Mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt katibi tarafından imzalanır.
- **Tutanakla ispat**: Duruşmanın usulüne uygun yapıldığı olgusunun, başka bir delille değil yalnızca tutanağın kendisiyle kanıtlanabilmesidir. Tutanakta yer almayan bir usul işleminin yapılmadığı kabul edilir.
- **Sahtecilik iddiası**: Tutanağın gerçek dışı olarak düzenlendiği, yani sahte olduğu iddiasıdır. Madde, tutanağa karşı yalnızca bu yolu açık bırakır; tutanağın içeriğinin yanlış olduğu iddiası bu kapsamda değildir.
- **Karine**: Tutanağa yazılan işlemlerin yapıldığı, yazılmayan işlemlerin yapılmadığı yönündeki kanuni varsayımdır. Gerekçeye göre aksi ispatlanabilir niteliktedir; ancak bu aksini ispat, yalnızca sahtecilik yoluyla mümkündür.
- **Teknik kayıt**: Duruşmada yapılan işlemlerin ses veya görüntü olarak alınmasıdır. Bu kayıtlar CMK m.219 uyarınca vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülür ve bu yazılı tutanak m.222 kapsamına girer.

### Duruşma tutanağının ispat gücü: hangi şartlar aranır?

- Ortada bir duruşma tutanağının bulunması gerekir; tutanak CMK m.219 uyarınca tutulmuş ve mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt katibi tarafından imzalanmış olmalıdır.
- İspat konusu olgu, duruşmanın nasıl yapıldığı veya kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun yapılıp yapılmadığı olmalıdır; bu olguların tutanak dışındaki bir delille kanıtlanması sağlanamaz.
- Tutanağa karşı ileri sürülen iddia sahtecilik iddiası olmalıdır; tutanağın içeriğinin yanlış olduğu, eksik olduğu veya gerçeğe aykırı olduğu başka bir sebeple öne sürülemez.
- Tutanağın sahte olduğu iddiası, bu iddiayı ileri süren taraf tarafından ortaya konmalı ve gerektiğinde ispatlanmalıdır; sahtecilik ispat edilirse tutanağın ispat gücü ortadan kalkar.

### Duruşma tutanağının ispat gücü: hangi sonuçları doğurur?

- Tutanakta yazılı olan usul işlemleri yapılmış sayılır; tutanakta yer almayan işlemlerin yapılmadığı kabul edilir.
- Tutanağın içeriğine ilişkin aksi ileri sürüm, tutanağın sahte olduğu yönünde bir iddia olmadıkça dikkate alınmaz.
- Sahtecilik iddiası ispatlanırsa tutanağın ispat gücü ortadan kalkar ve oturumun usule uygunluğu hukuka uygun her türlü delille ve vicdani delil sistemi çerçevesinde ispatlanabilir.
- Tutanağın duruşmanın seyri ve sonuçlarını yansıtan ve temel usul kurallarına uyulduğunu gösteren unsurlarına ilişkin karine, gerekçede olumlu ve olumsuz karine olarak nitelendirilmiştir; yazılı olmayan hususlar bakımından ise bu karine geçerli değildir.
- Tutanakta yer almayan bir usul işleminin yapıldığını göstermek için tanık dinletmek veya başka bir belgeye dayanmak mümkün değildir; bu yolla tutanağın yerine geçilemez.

### Usul işleminin tutanakla ispatı ile tutanağın içeriği dışındaki olgular arasındaki fark nedir?

- Duruşmanın kanuna uygun yapılıp yapılmadığı, yani usul ve esasa uyulup uyulmadığı olguları yalnızca tutanakla ispat edilir.
- Tutanağın yazıldığı dönemde sanığın beyanı veya tanığın açıklaması gibi tutanağa yansımayan ve usul niteliği taşımayan olgular bakımından genel delil kuralları uygulanır.

Sonuç: Usul niteliğindeki olgu tutanakta yer almıyorsa yapılmadığı kabul edilir ve sonradan tanıkla ispatı mümkün değildir.

### Sahtecilik iddiası ile sonradan tanık veya belgeyle karşı delil arasındaki fark nedir?

- Tutanağın sahte olduğu iddiasında bulunan taraf, bu yolla tutanağın ispat gücünü ortadan kaldırmaya çalışır.
- Tutanağın gerçeğe uygun olduğunu savunan taraf, tutanaktaki kayıtlara dayanır ve sonradan oluşturulan iddiaları reddeder.

Sonuç: Sahtecilik ispatlanmadıkça tutanakta yazılı olanlar geçerlidir; sahtecilik ispatlanırsa tutanağın ispat gücü kalkar ve oturumun usulü hukuka uygun her türlü delille ispatlanabilir hale gelir.

### Duruşma tutanağının ispat gücü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tutanağın içeriğinin yanlış olduğunu tanık veya başka bir belgeyle ispatlamaya çalışmak; madde yalnızca sahtecilik iddiasına izin verir, bu yolu kapatır.
- Tutanakta yer almayan bir usul işleminin yapıldığını kabul etmek; tutanağın sessizliği yapılmadığı yönünde bir karinedir.
- Tutanağa karşı sahtecilik dışında bir itirazı yeterli saymak; madde bu tür itirazları kabul etmez.
- Madde ile m.219 arasındaki farkı gözden kaçırarak imza eksikliğini doğrudan ispat gücünün ortadan kalkması sonucuna bağlamak; tutanağın imza kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Duruşmanın içeriği ile usule uygunluğu arasındaki ayrımı yapmamak; tutanak içeriğinin tamamı ispat gücü taşımaz, yalnızca usul ve temel kurallara uyulduğunu gösteren unsurlar bu nitelikte kabul edilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Duruşma tutanağına bağlanmamış bir usul işleminin yapıldığının tanıkla veya başka bir belgeyle ispatı, tutanağa karşı yalnızca sahtecilik iddiasının öngörülmesi nedeniyle kabul edilmemektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2012/1554 E., 2013/256 K., 21.05.2013; Ceza Genel Kurulu, 2012/1433 E., 2013/56 K., 12.02.2013)
- Tutanakta sahtecilik yapıldığına veya tutanağın gerçeğe aykırı düzenlendiğine ilişkin bir iddia olmadan, imza eksikliği veya farklılığının tek başına tutanağın ispat gücünü ortadan kaldırdığı kabul edilmemekte; bu sorunun önce mahallinde araştırılıp tespit edilmesi gerektiği belirtilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/391 E., 2012/91 K., 13.03.2012)
- Tutanakta imza noksanlığı veya farklılığı bulunduğunda, Yargıtay'ın bu konuyu hukuka uygun bir kararın varlığı açısından değerlendirdiği, bu yüzden tutanağın varlığının ve içeriğinin mahallinde kontrol edilmesi gerektiği yönünde içtihat oluştuğu görülmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/503 E., 2012/237 K., 19.06.2012; Ceza Genel Kurulu, 2012/167 E., 2012/225 K., 05.06.2012; Ceza Genel Kurulu, 2011/299 E., 2012/156 K., 17.04.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Tutanakta yazılı olmayan bir usul işleminin yapıldığını iddia eden taraf, bunu tutanağa karşı sahtecilik iddiasında bulunarak ortaya koymak zorundadır; sahtecilik iddiası ispatlanmadan başka delille ispat yoluna gidilemez.
- Duruşmanın usulüne uygun yapıldığını iddia eden taraf, bu hususu tutanağın kendisiyle kanıtlar; tutanağın içeriği bu konuda birincil delildir.
- Sahtecilik iddiasında bulunan taraf, tutanağın sahte olduğunu ispat yükü altındadır ve bu ispat ancak mahkemenin kabul edeceği yollarla yapılır.
- Sahtecilik ispatlanırsa oturumun usule uygunluğu, hukuka uygun her türlü delil ve vicdani delil sistemi çerçevesinde ispatlanabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.219: Tutanağın tutulmasını, imzasını ve teknik kayıtların yazılı tutanağa dönüştürülmesini düzenler; m.222 ancak bu şekilde düzenlenmiş tutanak için ispat gücü tanır.
- 5271 m.220: Tutanağın başlığında yer alacak unsurları düzenler; başlığın eksik veya hatalı olması bu maddedeki ispat gücünün kapsamını belirler.
- 5271 m.221: Tutanağın içeriğini sayar; m.222'nin ispat gücü, bu maddede sayılan duruşmanın seyrini ve temel usul kurallarına uyulduğunu gösteren unsurlar bakımından geçerlidir.

## Konuda geçen kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2012/1554 E., 2013/256 K., 21.05.2013 (m.219, m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2012/1433 E., 2013/56 K., 12.02.2013 (m.219, m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/503 E., 2012/237 K., 19.06.2012 (m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2012/167 E., 2012/225 K., 05.06.2012 (m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/299 E., 2012/156 K., 17.04.2012 (m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/438 E., 2012/141 K., 03.04.2012 (m.219)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/392 E., 2012/133 K., 03.04.2012 (m.220)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/391 E., 2012/91 K., 13.03.2012 (m.222)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/390 E., 2012/52 K., 21.02.2012 (m.219)
- Ceza Genel Kurulu, 2007/178 E., 2007/268 K., 04.12.2007 (m.219)
- Ceza Genel Kurulu, 2007/125 E., 2007/186 K., 18.09.2007 (m.219)
- Ceza Genel Kurulu, 2005/112 E., 2005/127 K., 15.11.2005 (m.220)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/22850 E., 2026/813 K., 09.02.2026 (m.220)
- 8. Ceza Dairesi, 2025/6359 E., 2026/776 K., 19.01.2026 (m.220)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/25931 E., 2026/345 K., 12.01.2026 (m.220)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/27755 E., 2025/9596 K., 22.12.2025 (m.220)
- 10. Ceza Dairesi, 2025/3476 E., 2025/7746 K., 08.09.2025 (m.221)
- 8. Ceza Dairesi, 2024/14586 E., 2025/4202 K., 22.05.2025 (m.221)
- 8. Ceza Dairesi, 2023/1761 E., 2024/7518 K., 09.10.2024 (m.221)
- 3. Ceza Dairesi, 2022/2927 E., 2024/8963 K., 27.06.2024 (m.221)
- 2. Ceza Dairesi, 2023/20897 E., 2024/270 K., 10.01.2024 (m.221)
- 3. Ceza Dairesi, 2021/19680 E., 2023/5374 K., 12.09.2023 (m.221)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-tutanagi