---
title: "Gaiplerin ve kaçakların yargılanması, tüzel kişilerin soruşturmada ve kovuşturmada temsili, bazı suçlara ilişkin muhakeme usulü — Ceza Muhakemesi Hukuku konu anlatımı"
course: "Ceza Muhakemesi Hukuku"
law: "Ceza Muhakemesi Kanunu"
articles: "CMK m.244–252"
last_amended: "2026-07-16"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/gaibin-tanimi-ve-yapilabilecek-islemler-gaibe-ihtar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Gaiplerin ve kaçakların yargılanması, tüzel kişilerin soruşturmada ve kovuşturmada temsili, bazı suçlara ilişkin muhakeme usulü

Ceza Muhakemesi Hukuku › Özel yargılama usulleri — [Ceza Muhakemesi Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku)

## Kısaca

CMK m.244, bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanığın (gaip) hukuki durumunu düzenler; gaip hakkında duruşma açılmayacağını, mahkemenin yalnız delilleri ele geçirme ve koruma işlemleri yapabileceğini, bu işlemlerin naip hâkim veya istinabe yoluyla yürütülebileceğini ve işlemler sırasında savunma temsilcisinin hazır bulunmasını belirler.

## Kapsam

Bu konu, Ceza Muhakemesi Kanunu m.244–252 hükümlerini kapsar: gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler, gaibe ihtar, sanığa verilecek güvence belgesi, “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden, zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi, tüzel kişinin temsili, seri muhakeme usulü, basit yargılama usulü, basit yargılama usulünde itiraz.

- [CMK m.244 — Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-244)
- [CMK m.245 — Gaibe ihtar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-245)
- [CMK m.246 — Sanığa verilecek güvence belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246)
- [CMK m.247 — “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-247)
- [CMK m.248 — Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-248)
- [CMK m.249 — Tüzel kişinin temsili](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-249)
- [CMK m.250 — Seri muhakeme usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-250)
- [CMK m.251 — Basit yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-251)
- [CMK m.252 — Basit yargılama usulünde itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-252)

## [CMK m.244 — Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-244)

Madde, bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanığın (gaip) hukuki durumunu düzenler; gaip hakkında duruşma açılmayacağını, mahkemenin yalnız delilleri ele geçirme ve koruma işlemleri yapabileceğini, bu işlemlerin naip hâkim veya istinabe yoluyla yürütülebileceğini ve işlemler sırasında savunma temsilcisinin hazır bulunmasını belirler. Uygulaması, kendisine ulaşılamayan sanık hakkında yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda, özellikle mahkemenin delil işlemleri bakımından geçerlidir. Gaibe ihtar (m.245), güvence belgesi (m.246) ve kaçak sanığın yargılanması (m.247-248) madde kapsamında değildir. Kaçaklık ve kaçağın yargılanmasına ilişkin usul (m.247 ve devamı) ile gaibin ihtarı (m.245) bu maddede düzenlenmez. Güvence belgesinin koşulları ve hükmünü kaybetmesi (m.246) bu maddenin konusu değildir. Duruşma açılmaması kuralının dışında kalan özel bir yargılama yolu ise bu maddede yer almaz.

### Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Gaip**: Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanıktır. Ölçüt, sanığın mahkemeye ulaşılamaması ve bu durumun sanığın bilinçli tercihine dayanmamasıdır; sanık davadan haberdar olsa bile ulaşılamıyorsa gaiplik söz konusu olur.
- **Getirilmesinin uygun bulunmaması**: Sanığın yurt dışından getirilmesinin masrafının davanın önemiyle orantısız olması ya da sanığın yurt dışındaki işini kaybedecek olması gibi hallerde kullanılan ölçüttür. Bu hâlde sanık yurt dışında bulunduğu yer biliniyor olsa bile gaip sayılabilir.
- **Naip hâkim**: Mahkeme adına delil işlemlerini yerinde yapmak üzere görevlendirilen hâkimdir. Gaip hakkındaki delil toplama ve koruma işlemleri bu yolla da yürütülebilir.
- **İstinabe olunan mahkeme**: Delil işleminin yapılması için başka bir mahkemeden yardım istenen mahkemedir. Yapılan işlem istinabe yoluyla gerçekleştirilir ve sonuçları asıl mahkemeye bildirilir.
- **Delillerin ele geçirilmesi veya korunması**: Gaip hakkında duruşma yerine yapılabilecek tek işlem türüdür. Delilin toplanması veya kaybolmasının önlenmesi amacı taşır; yargılamanın esasına ilişkin hüküm verme işlemini kapsamaz.

### Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler: hangi şartlar aranır?

- Sanığın bulunduğu yerin bilinmemesi veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilememesi ya da getirilmesinin uygun bulunmaması gerekir.
- Mahkemenin sanığa ulaşamaması bilinçli bir kaçma tercihine dayanmamalıdır; aksi hâlde kişi gaip değil kaçak niteliği taşır.
- Gaip hakkında duruşma açılmamalıdır.
- Mahkeme yalnızca delillerin ele geçirilmesi veya korunması amacıyla gerekli işlemleri yapmalıdır.
- İşlemler naip hâkim veya istinabe olunan mahkeme aracılığıyla da yürütülebilir.
- İşlemler sırasında sanığın müdafii, kanuni temsilcisi veya eşi hazır bulunabilir; gerektiğinde mahkemece barodan müdafi görevlendirilmesi istenmelidir.

### Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler: hangi sonuçları doğurur?

- Gaip hakkında duruşma açılmaz ve mahkeme hüküm veremez.
- Mahkeme, delillerin ele geçirilmesi veya korunması için gerekli işlemleri yapar.
- Delil işlemleri naip hâkim veya istinabe olunan mahkeme eliyle de yaptırılabilir.
- İşlemlerde sanığın müdafii, kanuni temsilcisi veya eşi hazır bulunabilir.
- Gerektiğinde mahkeme barodan bir müdafi görevlendirilmesini ister.
- Gaip hakkında yapılan delil işlemleri, gaibin sonradan yakalanması veya gelmesi hâlinde yargılamada kullanılabilir hâle gelir.

### Gaip ile kaçak arasındaki fark nedir?

- Gaip, hakkında yargılama yapıldığından haberi olmayabilen ve ulaşılamamasını kendisi bilinçli olarak yaratmamış sanıktır.
- Kaçak, soruşturma veya kovuşturmadan haberdar olup sonuçsuz bırakmak için yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan kişidir.

Sonuç: Gaip hakkında duruşma açılmaz ve yalnız delil işlemi yapılır; kaçak hakkında ise CMK m.247 ve m.248 kapsamında ayrı usul ve tedbirler uygulanır.

### Yurt içinde bilinmeyen yer ile yurt dışında getirilemeyen sanık arasındaki fark nedir?

- Yurt içinde bulunduğu yer bilinmeyen sanık, mahkemenin araştırmasına rağmen ulaşılamayan kişidir.
- Yurt dışında bulunup yer biliniyor olsa bile geri verme anlaşması yoksa ya da yabancı ülke vermeyi kabul etmiyorsa getirilmesi olanaksız sayılan sanıktır.

Sonuç: Her iki durumda da sanık gaip sayılır ve aynı delil işlemleri uygulanır.

### Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Gaibi kaçakla karıştırmak; bilinçli kaçma unsuru bulunmayan kişiye kaçak usulü uygulamak.
- Gaip hakkında duruşma açmak ya da hüküm kurmak; yalnız delil işlemi yapılabileceğini gözden kaçırmak.
- Yurt dışında yer bilinen sanığı otomatik olarak gaip saymak; getirilmesinin olanaklı ve uygun olup olmadığını değerlendirmemek.
- Naip hâkim veya istinabe yoluyla yapılacak işlemi asıl mahkemenin hüküm verme yetkisiyle karıştırmak.
- Müdafi görevlendirilmesi gerektiğinde bunu istememek ya da sanığa atanan müdafiden haberdar edilmesini sağlamamak.
- Delil işlemlerinin kapsamını genişletip yargılamanın esasına ilişkin sonuç doğurmasına izin vermek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Gaip hakkında duruşma açılmasının yasak olduğu ve bu yasağa aykırı işlemlerin mutlak butlanla hükümsüz olabileceği kabul edilmektedir. (3. Ceza Dairesi, 2022/34810 E., 2026/3 K., 05.01.2026; 3. Ceza Dairesi, 2022/35628 E., 2025/29843 K., 25.12.2025; 3. Ceza Dairesi, 2024/8466 E., 2025/27813 K., 08.12.2025; 3. Ceza Dairesi, 2023/3744 E., 2025/27809 K., 08.12.2025; 3. Ceza Dairesi, 2025/5041 E., 2025/27812 K., 08.12.2025; 3. Ceza Dairesi, 2023/227 E., 2025/27449 K., 03.12.2025)
- Gaip hakkında 244/2 ve 195. maddelere aykırı yapılan işlemlerin mutlak butlan yaptırımıyla karşılaşabileceği belirtilmektedir. (3. Ceza Dairesi, 2022/34810 E., 2026/3 K., 05.01.2026; 3. Ceza Dairesi, 2022/35628 E., 2025/29843 K., 25.12.2025; 3. Ceza Dairesi, 2024/8466 E., 2025/27813 K., 08.12.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Gaipliği ileri süren ve delil işlemi talep eden taraf, sanığın bulunduğu yerin bilinmediğini veya getirilmesinin olanaksız ya da uygun olmadığını ortaya koymalıdır; bu hususta mahkemenin yaptığı araştırmanın kayıtları ve ihtar tutanakları kullanılır.
- Gaipliğin bilinçli kaçma tercihine dayanmadığı, yani kişinin kaçak olmadığı, mahkemenin ve ilgili tarafın ortaya koyacağı bilgi ve belgelerle değerlendirilir.
- Yurt dışındaki sanık bakımından getirilmesinin uygun olmadığı iddia edilirse, bu iddia masraf, geri verme anlaşması veya ilgili ülkenin tutumu gibi somut verilerle ispatlanmalıdır.
- Delil işlemlerinde sanığın müdafii, kanuni temsilcisi veya eşinin hazır bulunup bulunmadığı tutanağa geçirilir; müdafi bulunmadığı hâlde barodan görevlendirme istenmişse bu istemin yerine getirildiğine dair kayıt aranır.
- Gaip hakkında duruşma yapılmışsa, bu usul eksikliğinin hükme etkisi ve mutlak butlan iddiası, yapılan işlemin türü ve duruşma kaydı üzerinden değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.245](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-245): Adresi bilinmeyen gaibe mahkeme önüne gelmesi veya adresini bildirmesi için uygun bir iletişim aracıyla ihtarda bulunulmasını düzenler; bu madde ile gaibe ulaşma yolu tamamlanır.
- [5271 sayılı Kanun m.246](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246): Gaip sanığa mahkeme önüne gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair güvence belgesi verilebilmesini ve bu belgenin koşullarını düzenler.
- [5271 sayılı Kanun m.247](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-247): Gaipten ayrı olarak kaçağın tanımını düzenler; gaip ile kaçak arasındaki ayrımın ölçütünü oluşturur.
- [5271 sayılı Kanun m.248](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-248): Kaçak hakkında uygulanacak ilan, zorla getirme ve tedbir usulünü düzenler; m.244'ün kapsamının dışındaki yargılama yolunu gösterir.

## [CMK m.245 — Gaibe ihtar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-245)

CMK m.245, gaibe ihtarın usulünü düzenler: adresi bilinmeyen gaibe, mahkeme önüne gelmesi veya adresini bildirmesi hususlarının uygun bir iletişim aracıyla ihtar edilmesini öngörür. Kapsamı, bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanıklardır. Maddenin konusu yalnızca ihtarın yapılış biçimidir; ihtarın hangi araçla yapılacağı belirlenmemiş, ihtar içeriği yukarıdaki iki unsurla sınırlanmıştır. Gaibin tanımı (m.244), gaip hakkında yapılacak delil işlemleri ve müdafi görevlendirmesi (m.244), gaibe verilebilecek güvence belgesi (m.246), kaçağın tanımı ve kaçak ilanı usulü (m.247) ve kaçaklar hakkında uygulanacak tedbirler (m.248) bu maddede düzenlenmemiştir.

### Gaibe ihtar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Gaip**: Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanıktır. Gaip, kendisine ulaşılamayan ve bunu bilerek yaratmamış kişidir.
- **Gaibe ihtar**: Adresi bilinmeyen gaibe, mahkeme önüne gelmesi veya adresini bildirmesi gerektiğinin uygun bir iletişim aracıyla bildirilmesidir. İhtar, gaibin ortaya çıkmasını sağlamaya yöneliktir.
- **Uygun iletişim aracı**: İhtarın yapılacağı araçtır. Kanun aracı tek tek saymamış, uygunluk ölçütünü belirlememiştir. Ölçüt, ihtarın gaibe ulaşma ihtimalinin gerçekçi olmasıdır.
- **Adresin bilinmemesi**: Gaibin nerede bulunduğunun ya da hangi adreste ulaşılabileceğinin belli olmamasıdır. Adresi bilinen gaibe ihtar, bu maddenin değil genel tebligat kurallarının konusudur.

### Gaibe ihtar: hangi şartlar aranır?

- Sanığın gaip sayılması gerekir; yani bulunduğu yer bilinmemeli veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan bir kişi olmalıdır (m.244 ile birlikte).
- Gaibin adresinin bilinmiyor olması gerekir; adresi biliniyorsa bu maddedeki ihtar yöntemine başvurulamaz.
- İhtar, uygun bir iletişim aracıyla yapılmalıdır; araç kanunda sayılmadığı için somut olayda ulaşılabilirliğe elverişli olan seçilmelidir.
- İhtarda iki hususun birlikte bildirilmesi gerekir: gaibin mahkeme önüne gelmesi ve adresini bildirmesi.
- İhtar, gaibin hazır bulunmasını zorunlu kılmaz; ihtar yapılmış olması gaip hakkında duruşma açılmasını olanaklı kılmaz, çünkü gaip hakkında duruşma açılmaz (m.244/2).

### Gaibe ihtar: hangi sonuçları doğurur?

- Adresi bilinmeyen gaibe uygun bir iletişim aracıyla ihtar yapılır ve gaibin mahkeme önüne gelmesi veya adresini bildirmesi istenir.
- İhtar yapılmazsa gaibe ulaşılması için bu maddeye dayanılamaz; mahkeme bu yolda yapılmamış bir ihtara dayanamaz.
- Kanun ihtarın hangi araçla yapılacağını belirtmediğinden, ihtarın hangi araçla yapıldığı ve bu aracın uygunluğu somut olayda değerlendirilir.
- İhtar gaip hakkında duruşma açılmasını sağlamaz; gaip hakkında duruşma açılamaz (m.244/2).

### Adresi bilinen gaip ile adresi bilinmeyen gaip arasındaki fark nedir?

- Adresi bilinen gaibe, genel tebligat hükümleri uyarınca doğrudan tebligat yapılabilir.
- Adresi bilinmeyen gaibe bu madde uyarınca uygun bir iletişim aracıyla ihtar yapılır.

Sonuç: Ortaya çıkarılmaya yönelik ihtar yolu yalnızca adresi bilinmeyen gaip bakımından açılır.

### Gaip ile kaçak arasındaki fark nedir?

- Gaip, kendisine ulaşılamayan ama bunu bilerek yaratmamış sanıktır.
- Kaçak, hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalması için bilerek saklanan kişidir (m.247).

Sonuç: Gaibe bu maddeye göre ihtar yapılır; kaçak hakkında ise m.247 ve m.248 uygulanır ve kaçak ilanı usulü işler.

### Gaibe ihtar ile gaibe güvence belgesi arasındaki fark nedir?

- İhtar, gaibin mahkemeye gelmesini ya da adresini bildirmesini ister.
- Güvence belgesi, gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair verilen belgedir (m.246).

Sonuç: İhtar tek başına yeterlidir; güvence belgesi ise ayrıca verilebilen ve koşullara bağlanabilen bir tedbirdir.

### Gaibe ihtar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Adresi bilinen bir sanığa bu maddeye dayanarak ihtar yapmak; adresi bilinen kişi için genel tebligat yolu gerekir.
- Gaip ile kaçağı karıştırmak; kaçak için m.247 ve m.248 uygulanır, bu madde uygulanmaz.
- İhtarın hangi araçla yapılacağını kanunda aranmış bir zorunluluk gibi görmek; kanun aracı belirlemediği için uygunluk somut olayda değerlendirilir.
- İhtar yapıldığını varsaymak ve belgelemeden gaibin ihtar edildiğini kabul etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Gaibin hangi iletişim aracıyla ihtar edileceği kanunda belirlenmemiştir; günlük yayın yapan yaygın bir gazete veya Resmi Gazete ile ilan yapılmasının mümkün olduğu kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023)
- Uygun iletişim aracının seçiminde ihtarın gaibe ulaşma ihtimalinin gerçekçi olması ölçüt alınmaktadır. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023)
- Gaip hakkında ihtar yapılmadan dava açılmasında yasal sakınca olmadığı, ancak gaip hakkında duruşma açılamayacağı kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- İhtarın yapıldığını ileri süren taraf, yani çoğunlukla iddia makamı, ihtarın hangi araçla ve ne zaman yapıldığını belgelerle ortaya koymakla yükümlüdür.
- Adresin bilinmediği hususu, aramalara ve soruşturma dosyasındaki tespitlere dayanılarak ispatlanır.
- Gazete veya Resmi Gazete ile ilanda, ilanın yayım tarihi ve içeriği belge ile gösterilmelidir.
- Gaibin adresinin sonradan bilinmesi hâlinde ihtarın yöntemi yeniden değerlendirilir; bu konuda ispat yükü, adresin bilinmediğini ileri süren tarafa düşer.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.244](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-244): Gaibin tanımını yapar ve gaip hakkında duruşma açılamayacağını düzenler. Bu maddedeki ihtar, m.244 uyarınca gaip sayılan kişiye yöneliktir.
- [5271 sayılı Kanun m.246](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246): Gaibin mahkemeye gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair güvence belgesini düzenler. İhtar, bu güvencenin verilmesiyle birlikte kullanılabilir.
- [5271 sayılı Kanun m.247](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-247): Kaçağı tanımlar ve kaçak ilanı usulünü gösterir. Gaip ile kaçağın ayrımı, bu maddenin hangi kişiye uygulanacağını belirler.

## [CMK m.246 — Sanığa verilecek güvence belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246)

Madde, gaip sanık hakkında verilebilecek güvence belgesinin (tutuklanmama güvencesinin) koşullarını ve bu belgenin hükmünün ne zaman kalkacağını düzenler. Güvence belgesinin verilmesi, bu belgeye koşul konulması ve belgenin hükmünün sona ermesi konularını kapsar. Madde yalnız gaip sanığı ilgilendirir; kaçak sanık hakkında aynı kuralın uygulanıp uygulanmayacağı başka bir maddeye bağlıdır. Güvence türlerinin ayrıntılı içeriği, güvencenin paraya bağlanması ve ödeme sırası (m.113 ve m.109), güvence miktarının belirlenmesi, güvencenin geri verilmesi ve gaipliğin tespiti ve sonuçları bu maddede düzenlenmez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır (m.109, m.113, m.115 ve m.240). Kaçak sanık hakkında yakalama ve zorla getirme işlemleri de bu maddenin konusu değildir (m.98, m.247-248).

### Sanığa verilecek güvence belgesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Gaip sanık**: Bulunduğu yer bilinmeyen, çağrı kâğıdı tebliğ edilemeyen veya zorla getirme kararı sonuçsuz kalan ve duruşmaya getirilemeyen sanıktır. Gaiplik, kaçaklıktan ayrı bir kavramdır; gaip sanık kural olarak kaçak durumunda sayılmaz.
- **Güvence belgesi**: Mahkemenin, sanık duruşmaya gelirse tutuklanmayacağını yazılı biçimde taahhüt ettiği belgedir. Hâkimin kişisel taahhüdü değil, yargı makamının adına verdiği devlet güvencesi niteliğindedir.
- **Güvence koşulu**: Belgenin verilmesine bağlanan yükümlülüktür. Amaca uygun olmalı ve sanığı duruşmaya gelmekten vazgeçirecek ağırlık ve türde bulunmamalıdır.
- **Belgenin hükmünün kalkması**: Belgenin kendiliğinden sona ermesidir. Ayrı bir karar gerektirmez; ancak bu durumda tutuklama koşullarının ayrıca bulunup bulunmadığına bakılması gerekir.

### Sanığa verilecek güvence belgesi: hangi şartlar aranır?

- Sanığın gaip olması gerekir; yani duruşmaya getirilemeyen ve bulunduğu yer bilinmeyen ya da ulaşılamayan bir kişi olmalıdır.
- Mahkeme, sanığın duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair güvence belgesini yazılı ve gerekçeli bir kararla vermiş olmalıdır.
- Belge koşula bağlanabilir; koşul, güvencenin amacına uygun olmalı ve sanığı duruşmaya gelmekten vazgeçirecek ağırlık ve türde bulunmamalıdır.
- Hükmün kalkması için sanığın hapis cezası ile mahkûm olmaması ya da kaçmak hazırlığında bulunmaması gerekir; bu iki hâl, belgenin geçerliliğini sona erdiren olumsuz unsurlardır.
- Koşul konulmuşsa sanığın bu koşula uymaması da belgenin hükmünü kaldırır; koşullar belgede açıkça yer almalıdır.

### Sanığa verilecek güvence belgesi: hangi sonuçları doğurur?

- Sanık hapis cezası ile mahkûm olursa güvence belgesinin hükmü kalmaz.
- Sanık kaçmak hazırlığında bulunursa güvence belgesinin hükmü kalmaz.
- Güvence belgesinin bağlı olduğu koşullara sanık uymazsa belgenin hükmü kalmaz.
- Hükmün kalkması ayrı bir karara gerek duymaz; belge kendiliğinden sona erer.
- Belgenin hükmünün kalkmasından sonra sanık tutuklanabilir; ancak bu durumda tutuklama koşullarının bulunup bulunmadığına ayrıca bakılmalıdır.
- Hapis dışındaki bir ceza ya da güvenlik tedbirine hükmedilmesi, belgenin hükmünü kaldırmaz.

### Gaip sanık ile kaçak sanık arasındaki fark nedir?

- Gaip sanık, bulunduğu yer bilinmeyen ya da duruşmaya getirilemeyen ve kural olarak kaçak sayılmayan kişidir.
- Kaçak sanık, yargılamadan kaçınan ve kaçtığı kabul edilen kişidir; gaiplik durumu ile kaçaklık ayrı kavramlardır.

Sonuç: Metinde yer alan güvence hükmü doğrudan gaip sanığa uygulanır. Kaçak sanığa uygulanması ise m.248/7 yollamasına bağlıdır.

### Sanığa verilen güvence ile suça verilen güvence arasındaki fark nedir?

- Sanığa verilen güvence, sanığı işlediği iddia edilen tüm suçlardan tutuklanmaktan korur.
- Suça verilen güvence yalnız belgede belirtilen suç bakımından tutuklanmama sağlar.

Sonuç: Sanık, suça verilen güvencenin kapsamadığı başka bir suçtan tutuklanabilir. Belgenin türü, güvencenin kapsamını belirler.

### Sanığa verilecek güvence belgesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Güvence belgesinin hükmünün kalkmasının, sanığa ayrıca bir karar verilmesini gerektirdiğini düşünmek; oysa belge kendiliğinden sona erer.
- Hapis dışındaki bir güvenlik tedbirine ya da para cezasına hükmedilmesini, m.246/2 kapsamında belgenin hükmünü kaldıran bir neden saymak.
- Hükmün kalkmasını yeterli görüp tutuklama koşullarını ayrıca değerlendirmemek; m.246/2 sonrası tutuklama için koşulların bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.
- Gaip sanığı kaçak sanık ile aynı tutmak; gaiplik ve kaçaklık ayrı kavramlardır.
- Güvence koşulunun ağırlık ve türünün amaca uygun olup olmadığını denetlemeden koşul koymak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Güvence belgesinin hükümsüz kalması için m.246/2 ile sayılan hâllerin dışında bir neden öne sürülemeyeceği kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023; Birinci Bölüm, 2016/5150 E., 18.04.2019; İkinci Bölüm, 2014/18666 E., 27.12.2017)
- Hapis dışında bir güvenlik tedbirine ya da para cezasına hükmedilmesinin belgeyi geçersiz kılmadığı kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023; Birinci Bölüm, 2016/5150 E., 18.04.2019; İkinci Bölüm, 2014/18666 E., 27.12.2017)
- Belgenin hükmünün kalkmasının ayrı bir karara gerek duymadığı, ancak yeniden tutuklama için koşulların ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023; Birinci Bölüm, 2016/5150 E., 18.04.2019; İkinci Bölüm, 2014/18666 E., 27.12.2017)

### Nasıl ispat edilir?

- Güvence belgesinin verilmesi ve koşullarının belirlenmesi mahkemenin kararına bağlıdır; belge yazılı biçimde düzenlenmelidir ve bu belge üzerinden ispat edilir.
- Sanığın hapis cezasına mahkûm olduğu ya da kaçmak hazırlığında bulunduğu iddiasını ileri süren taraf, bunu mahkûmiyet kararı, yakalama veya firar kayıtları gibi belgelerle ispatlar; ispat yükü bu iddiayı öne süren tarafa aittir.
- Belgede belirlenen koşula uymama iddiasında, koşulun belgede açıkça yer alması ve uymamanın kanıtlanması gerekir; ispat yükü koşulun ihlalini öne süren tarafa aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.240](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-240): Gaip sanık hakkında güvence belgesi verilebileceğini ilk kez belirten hükümdür; m.246/1 bu yetkinin ayrıntısını düzenler.
- 5271 sayılı Kanun m.248/7: Güvence belgesi hükmünün kaçak sanık hakkında da uygulanacağını öngörür.
- [5271 sayılı Kanun m.113](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-113): Güvencenin ne için alındığını ve hangi sıra ile kullanılacağını düzenler; güvencenin ödeme düzeni bu hükümle bağlantılıdır.
- [5271 sayılı Kanun m.109](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-109): Adli kontrol yükümlülüğü olarak güvence miktarının alınmasını düzenler; güvence belgesi ile bağlantılı bir yükümlülük türüdür.
- [5271 sayılı Kanun m.115](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-115): Güvencenin geri verilmesine ilişkin hükümleri içerir.

## [CMK m.247 — “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-247)

Madde, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını amaçlayarak yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle savcı veya mahkemeye ulaşılamayan kişinin ("kaçak") tanımını yapar; kaçak hakkında yapılacak ilan ve kaçaklık kararı usulünü, kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılmasının koşullarını ve duruşmada müdafi görevlendirilmesini düzenler. Kaçak hakkında yokluğunda tutuklama, malvarlığına elkoyma, güvence belgesi ve itiraz gibi tedbirler bu maddede değil, ilgili maddelerde düzenlenmiştir. Gaipliğin yargılanması ile kaçağın tanımı arasındaki ayrım bu maddede değil, gaiplere ilişkin hükümlerde düzenlenmiştir. Tüzel kişilerin temsili, mal ve alacaklara elkoyma ile sanığın tutuklanması ve yokluğunda tutuklama da ayrı maddelerde yer alır. Madde, katalog suçlar dışında kalan suçlarda kaçaklık kararı verilemeyeceğini doğrudan söylemez; bu kısıt 248. maddenin ikinci fıkrasından okunur.

### “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kaçak**: Hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde gizlenen veya yurt dışında bulunan, bu yüzden Cumhuriyet savcısı veya mahkemenin kendisine ulaşamadığı kişidir. Kaçaklıkta kişiye ulaşılamaması, kaçma kastına dayanır.
- **Gaip**: Bulunduğu yeri bilinmeyen ya da yurt dışında bulunup mahkeme önüne getirilemeyen sanıktır. Gaipte mahkeme kişiye ulaşabilir ama getirtemez; kaçakta ise mahkemenin kişiye ulaşamaması esastır, kaçma kastı aranır.
- **Katalog suçlar**: 248. maddenin ikinci fıkrasında sayılan suçlardır. Kaçaklık ilanı ve buna bağlı tedbirler yalnızca bu suçlar bakımından uygulanabilir.
- **Zorla getirilme kararı**: Usulüne uygun çağrıya uyulmaması üzerine şüpheli veya sanığın getirilmesi için verilen karardır. Kaçaklık ilanının ön koşuludur ve yerine getirilememiş olması gerekir.
- **Kaçaklık ilanı**: Çağrının gazete ile ve sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilanıdır. İlanda, gelmediği takdirde 248. maddedeki tedbirlerin uygulanabileceği ayrıca belirtilmelidir.

### “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden: hangi şartlar aranır?

- Kişinin hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmış şüpheli ya da sanık olması gerekir.
- Suç, 248. maddenin ikinci fıkrasında sayılan katalog suçlardan biri olmalıdır; taksirli suçlar ve katalog dışı suçlar bu kapsama girmez.
- Şüpheli veya sanığın yetkili Cumhuriyet savcısı veya mahkemenin usulüne uygun tebligatına uymamış olması ve bu nedenle zorla getirilme kararı verilmiş olması gerekir.
- Zorla getirilme kararı da yerine getirilememiş olmalıdır.
- Çağrının gazete ile ve bilinen konutun kapısına asılmak suretiyle ilanına karar verilmiş, ilanlarda gelmediği takdirde 248. maddedeki tedbirlerin uygulanabileceği açıklanmış olmalıdır.
- İlan işlemlerinin yapıldığı bir tutanakla saptanmalı ve kişi bu tutanaktan itibaren on beş gün içinde başvurmamalıdır.
- Kaçaklık kararı için kişinin sorgusu yapılmış olması aranmaz; ancak mahkûmiyet için sorgu zorunludur.
- Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa mahkemenin barodan avukat görevlendirilmesini istemesi gerekir.

### “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden: hangi sonuçları doğurur?

- Katalog suçtan şüpheli veya sanık, zorla getirilme kararı yerine getirilemediği ve ilan işlemleri on beş gün içinde başvuru doğurmadığı takdirde kaçak olarak kabul edilir.
- Kaçak şüpheli hakkında soruşturma yapılabilir.
- Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir.
- Kaçak sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
- Güvenlik tedbirine karar verilmesi hâlinde kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
- Duruşma yapılan hâllerde müdafii bulunmayan kaçak sanık için mahkeme barodan avukat görevlendirilmesini ister.
- Kaçaklık kararı katalog dışı bir suçtan verilemez.

### Kaçak ile gaip arasındaki fark nedir?

- Kaçakta kişi, hakkındaki soruşturma ya da kovuşturmayı sonuçsuz bırakmak kastıyla saklanır veya yurt dışında bulunur.
- Gaipte kişi, hakkındaki kovuşturmadan haberi olmayabilir ya da bulunduğu yer bilinmeyebilir; kaçma kastı aranmaz.

Sonuç: Kaçak hakkında 247. madde ve ilan usulü uygulanır; gaip hakkında duruşma açılmaz, delillerin tespiti yapılır ve güvence belgesi verilebilir.

### Kaçak şüpheli ile kaçak sanık arasındaki fark nedir?

- Soruşturma aşamasındaki kişi kaçak şüpheli sayılır.
- Kovuşturma aşamasında iddianame ile dava açılmış kişi kaçak sanık sayılır.

Sonuç: Kaçak şüpheli hakkında soruşturma yapılabilir; kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir ancak sorgu yapılmamışsa mahkûmiyet ve cezaya yer olmadığı kararı verilemez.

### Katalog suç ile katalog dışı suç arasındaki fark nedir?

- 248. maddenin ikinci fıkrasında sayılan suçlar bakımından çağrı, ilan ve kaçaklık kararı verilebilir.
- Katalog dışında kalan suçlarda kişi kaçak sayılamaz.

Sonuç: Katalog dışı suçtan kaçaklık kararı verilemez; uygulamada bu hal hukuka aykırılık sayılmaktadır.

### Kaçaklık kararı ile mahkûmiyet kararı arasındaki fark nedir?

- Kaçaklık kararı, 247/2 uyarınca ilan sonrası verilen bir karardır.
- Mahkûmiyet kararı, sanığın savunmasının alınmış olmasını gerektirir.

Sonuç: Kaçaklık kararı verilmiş olsa bile sorgu yapılmamışsa mahkûmiyet kurulamaz.

### “Hakkındaki” ibaresinden sonra gelmek üzere “soruşturmanın veya” ibaresi, “bu nedenle” ibaresinden: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Katalog dışı bir suçta da kaçaklık ilanı yapıp kaçaklık kararı vermek; kaçaklık kararı yalnızca 248. maddenin ikinci fıkrasındaki suçlar için verilebilir.
- Kaçak sanık hakkında sorgu yapmadan mahkûmiyet kurmak; sorgu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
- Kaçak ile gaibi karıştırmak; kaçakta kaçma kastı aranır, gaipte bu kast aranmaz ve gaipte duruşma açılmaz.
- On beş günlük süreyi ilanın yapıldığı tarihten değil, tutanağın düzenlenmesinden saymamak ya da sürenin dolmadan kaçaklık kararı vermek.
- Duruşmada müdafii bulunmayan kaçak sanık için barodan avukat görevlendirilmesini istememek.
- Güvenlik tedbirine karar verilen kaçak sanığın yargılamanın yenilenmesi talebi hakkını göz ardı etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kaçak hakkında kamu davası açılabileceği, daha önce sorgusu yapılmadığı sürece mahkûmiyet kararı verilemeyeceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008)
- Kaçak olan şüpheli hakkında, dava açmaya yeterli delil bulunması koşuluyla ifadesi alınmadan dava açılabileceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008)
- Katalog dışında kalan bir suç (ör. adam öldürme ya da sahte fatura kullanma) nedeniyle kaçaklık kararı verilemeyeceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008)
- Katalog dışı suçta sanığın mahkemede savunmasının bizzat alınması gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008)
- Mahkemenin, sanığın sorgusu yapılmadan kaçaklık kararı verip yalnızca soruşturma savunmasına dayanarak mahkûmiyet kurmasının bozma nedeni sayıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008)
- Yakalama emri infaz edilmemiş ve kaçak olduğuna dair karar verilmemiş olan sanıklar hakkında, sanık olarak yargılamanın yürütülmesinin usule uygun olduğu değerlendirilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2016/329 E., 2016/251 K., 10.05.2016; Ceza Genel Kurulu, 2012/656 E., 2012/222 K., 05.06.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Kaçaklık ilanına dayanak olacak zorla getirilme kararı ve bu kararın yerine getirilemediğini gösteren tutanak Cumhuriyet savcısı veya mahkemece hazırlanır; ispat yükü bu işlemlerin usulüne uygunluğunu gösteren makamdadır.
- Gazete ilanı ve konut kapısına asılma işleminin yapıldığı, bir tutanakla saptanmalıdır; bu tutanağın bulunmaması kaçaklık kararının dayanağını ortadan kaldırır.
- Kişinin kaçak olduğunu gösteren delil, yurt içinde saklanma ya da yurt dışında bulunma ve ulaşılamamasıdır; bu hususu iddia eden savcı veya mahkeme ispatla yükümlüdür.
- Sanığın savunmasının alınmamış olması, mahkûmiyet kararı bakımından bir eksiklik sayılır ve sorgunun yapıldığını gösteren tutanak bunu kanıtlar.
- Katalog suç kapsamında olup olmadığı, suçun niteliğinden ve 248. maddedeki listeden değerlendirilir; bu konuda karar yazılı olarak gerekçelendirilmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.248](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-248): Katalog suçları ve kaçak hakkında uygulanacak tedbirleri belirler. 247. maddenin ikinci fıkrasındaki ilan işlemleri 248. maddedeki tedbirlere bağlanır ve ikinci fıkradaki katalog suçlar kaçaklık kararının sınırını çizer.
- [5271 sayılı Kanun m.246](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246): Gaip sanık için tutuklanmama güvence belgesini düzenler; 248/7 yoluyla kaçaklar hakkında da uygulanabilmektedir.
- [5271 sayılı Kanun m.244](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-244): Gaiplerin yargılanmasına ilişkin hükümleri düzenler; gaip ile kaçağın ayrımı bu maddelerle yapılır.
- [5271 sayılı Kanun m.249](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-249): Kaçak hakkında malvarlığına elkoyma ve kayyım tedbirlerini düzenler; 247. maddedeki kaçaklık kararının sonucu olarak uygulanabilir.

## [CMK m.248 — Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-248)

CMK m.248, kaçak sanığın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla Türkiye'deki mallarına, hak ve alacaklarına elkonulmasını (zorlama amaçlı elkoyma) ve gerektiğinde bunların idaresi için kayyım atanmasını düzenler. Ayrıca yokluğunda tutuklama, elkoymanın kaldırılması, elkoyma tedbirlerinin ilanı, yakınların geçimi için yardım izni, kayyım yetkilerinin bir kısmı ve itiraz yolunu kapsar. Uygulama, kaçak olarak kabul edilen şüpheli veya sanık hakkında, belli katalog suçlar bakımından yapılır. Maddenin hükmü hangi kişilere uygulanacağını sınırlar; genel elkoyma koşulları bu maddede değil, başka maddelerde düzenlenir. Olağan arama, el koyma ve muhafaza işlemleri bu maddenin konusu değildir (m.116-134). Kaçaklık kararının verilmesi ve müdafi atanması usulü (m.246) ile yakalama emri (m.98) bu maddenin konusu değildir, yalnız m.248/7 ile 246 hükmü kaçaklara da uygulanır. Hâkim kararı olmadan yapılan elkoyma ve taşınmaz elkoymasına ilişkin özel hükümler de bu maddede yer almaz (m.128, m.133).

### Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kaçak**: Hakkında kaçaklık kararı verilen veya bu niteliği taşıdığı kabul edilen şüpheli ya da sanıktır. Maddenin ilk fıkrası yalnız bu kişiler bakımından uygulanır, her şüpheli veya sanık hakkında uygulanmaz.
- **Zorlama amaçlı elkoyma**: Kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını ya da duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla, Türkiye'deki mallarına, hak ve alacaklarına konulan tedbirdir. Amacı delil elde etmek veya müsadere değildir; amaç gerçekleşince kalkar.
- **Orantılılık**: Elkoymanın, kaçağın başvurmasını ya da gelmesini sağlamak amacına uygun ve bu amacı aşmayacak miktarda yapılmasını ifade eder. Yüklenen suçun ağırlığı da bu ölçüte dahil edilir.
- **Kayyım**: Elkonulan mal, hak ve alacakların idaresi için mahkeme veya sulh ceza hâkimi tarafından atanan kişidir. Kayyım, idaresinden hukuki ve cezai bakımdan sorumludur.
- **Yakınların geçimi için izin**: Kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının elkoyma yüzünden yoksulluğa düşmesi halinde, elkonulan mal varlığından sosyal durumlarıyla orantılı yardım yapılmasına hâkimin kayyıma verdiği izindir.
- **Katalog suçlar**: Maddenin ikinci fıkrasında sayılan ve yalnız bunlar bakımından elkoymanın uygulanabildiği suç listesidir. Listede bulunmayan bir suç, bu tedbire konu olamaz.

### Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi: hangi şartlar aranır?

- Kişinin kaçak olduğu kabul edilebilmelidir; yani hakkında kaçaklık kararı verilmiş ya da bu niteliği taşıdığı kabul edilen şüpheli veya sanık bulunmalıdır.
- Elkoyma, amacı Cumhuriyet savcısına başvurmayı ya da duruşmaya gelmeyi sağlamak olmalıdır; başka bir amaçla elkoyma bu madde kapsamında yapılamaz.
- Yüklenen suç, ikinci fıkranın (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerinde sayılan suçlardan biri olmalıdır.
- Elkoyma, amaçla orantılı olmalıdır; ağırlığı yüklenen suç ve kaçağın mal varlığı gözetilerek amacı gerçekleştirecek miktarla sınırlı tutulmalıdır.
- Elkoyma, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla yapılmalıdır; istem olmadan ve karar bulunmadan elkoyma yapılamaz.
- Kayyım atanması gerekli olduğunda bu karar elkoyma kararıyla birlikte verilebilir.
- Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiine bildirilmelidir.
- Yakınların yoksulluğa düşebileceği saptanırsa, sosyal durumlarıyla orantılı yardım için kayyıma izin verilmelidir; bu sınır kaçağın yakınlarını yoksulluğa düşürecek ölçüde elkoymanın yapılmasını engeller.

### Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi: hangi sonuçları doğurur?

- Koşullar gerçekleşirse Türkiye'deki mallara, hak ve alacaklara amaçla orantılı elkoyma yapılır ve gerektiğinde kayyım atanır.
- Elkoyma ve kayyım atama kararı müdafiine bildirilir; bildirim yapılmazsa tebligat eksikliği ileri sürülebilir.
- Elkonulan mal, hak ve alacakların korunmasında elkoymaya ilişkin hükümler uygulanır.
- Tedbire ilişkin kararların özeti bir gazetede ilan edilebilir; bu karar sulh ceza hâkimi veya mahkemeye aittir.
- Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.
- Kaçak hakkında 100 ve sonraki maddeler uyarınca yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.
- Yakınların yoksulluğa düşebileceği saptanırsa kayyım, sosyal durumla orantılı yardım yapabilir.
- Elkoyma kararlarına karşı itiraz edilebilir.
- Yüklenen suç ikinci fıkradaki katalogda yoksa bu tedbir uygulanamaz; bu durumda elkoyma kararı hukuka aykırı olur.
- Elkoyma bir müsadere sonucu doğurmaz; mal varlığı kaçağa iade edilmek üzere tutulur.

### Zorlama amaçlı elkoyma ile müsadere arasındaki fark nedir?

- Zorlama amaçlı elkoyma, kaçağın sürece katılmasını sağlamak amacıyla geçici olarak uygulanır ve amaç gerçekleşince kalkar.
- Müsadere, suç konusu veya suç gelirinin devletçe kalıcı olarak alınmasıdır ve bu maddenin konusu değildir.

Sonuç: Elkoyma kararı, yalnız amaç için gerekli miktarla sınırlıdır ve kaçak yakalandığında veya teslim olduğunda kaldırılır.

### Sulh ceza hâkimi kararı ile mahkeme kararı arasındaki fark nedir?

- Soruşturma evresinde elkoyma, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından verilir.
- Kovuşturma evresinde elkoyma, mahkeme tarafından karar verilerek uygulanır.

Sonuç: Karar merciinin evreye göre değişmesi, itiraz ve denetim yolunun da buna göre belirlenmesi sonucunu doğurur.

### Maddenin (1) fıkrası ile (2) fıkrası (katalog) arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra elkoymanın genel koşullarını ve uygulama usulünü düzenler.
- İkinci fıkra elkoymanın hangi suçlar bakımından uygulanabileceğini sınırlı olarak sayar.

Sonuç: Katalogda olmayan bir suçtan kaçak sayılan kişi hakkında bu tedbir uygulanamaz.

### Elkoyma kararı ile yokluğunda tutuklama kararı arasındaki fark nedir?

- Elkoyma, mal varlığına yönelik bir tedbirdir ve kaçağın mallarını hedef alır.
- Yokluğunda tutuklama, kişinin özgürlüğünü kısıtlayan ayrı bir tedbirdir ve 100 ve sonraki maddelere göre verilir.

Sonuç: İkisi birlikte uygulanabilir, ancak birbirinin yerine geçmez; tutuklama kararı için ayrı koşulların varlığı aranır.

### Elkoyma ile kaçak olmayan üçüncü kişinin mal varlığı arasındaki fark nedir?

- Elkoyma, kaçağın kendi mallarına, hak ve alacaklarına yönelir.
- Kaçağın yakınları ve üçüncü kişiler, yasal bakım yükümlülüğü dışında korunmaktadır.

Sonuç: Yakınların yoksulluğa düşmesi halinde kayyıma sosyal durumla orantılı yardım izni verilir.

### Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kaçaklık kararı bulunmadan yalnız yakalama emrinin infaz edilememesini yeterli görmek; kaçaklık ayrı bir karar gerektirir.
- Katalogda sayılmayan bir suçu, benzer nitelikte olduğu gerekçesiyle ikinci fıkra kapsamında saymak.
- Elkoymayı müsadere gibi kalıcı bir tedbir sanarak amaç dışı uygulamak; amaç gerçekleşince kaldırılması gerektiğini gözden kaçırmak.
- Elkoymanın kapsamını amaçla orantılı sınırın üzerinde geniş tutmak.
- Kaçağın yakınlarının yoksulluğunu gözetmeden elkoymaya karar vermek; 248/6 gereğince izin ve sosyal durum değerlendirmesi yapılmalıdır.
- Elkoyma kararının müdafie bildirilmesini atlamak ve bunu usul eksikliği olarak değerlendirmemek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kaçaklık kararı verilmeden ve yakalama emri infaz edilemeden kaçak sayılarak elkoyma yapılmasının, hukuka aykırı sayıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2016/329 E., 2016/251 K., 10.05.2016; Ceza Genel Kurulu, 2012/656 E., 2012/222 K., 05.06.2012)
- Elkoyma kararının yokluğunda tutuklama ile birlikte verilebildiği ve bu kararların ayrı ayrı gerekçelendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İkinci Bölüm, 2017/36487 E., 08.09.2021; Birinci Bölüm, 2016/5150 E., 18.04.2019)
- Katalogda sayılmayan bir suçtan dolayı kaçak sayılarak madde 248 kapsamında işlem yapılmasının kanuna aykırı olduğu kabul edilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2025/4401 E., 2025/6990 K., 13.10.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Zorlama amaçlı elkoymayı isteyen Cumhuriyet savcısı, kişinin kaçak olduğunu ve yüklenen suçun ikinci fıkradaki katalogda bulunduğunu belgelerle ortaya koymalıdır.
- Kaçaklık kararının varlığı, yakalama emrinin infaz edilememesi ve yargılamaya katılmama durumu, kaçaklığın dayanağı olarak somut belgelerle gösterilmelidir.
- Elkoymanın orantılılığı konusunda, yüklenen suçun ağırlığı ve kaçağın mal varlığının dökümü dosyada yer almalıdır.
- Kişinin yakınlarının yoksulluğa düşebileceği iddia edilirse, bu durum kayyım tarafından ve sosyal durum araştırması ile ispat edilmelidir.
- Elkoymaya karşı itiraz eden kişi, katalog dışında kalan suç, kaçaklığın bulunmaması veya orantısızlık iddiasını ileri sürerek ispat yükünü taşır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.246](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-246): Gaiplerin ve kaçakların yargılanmasında güvence belgesi verilmesini düzenler; 248/7 ile kaçaklara da uygulanır.
- [5271 sayılı Kanun m.100](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-100): Tutuklama koşullarını ve yokluğunda tutuklamanın dayanağını gösterir; 248/5 bu hükme gönderme yapar.
- [5271 sayılı Kanun m.98](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-98): Kaçak sanık hakkında yakalama emrinin düzenlenmesini düzenler; kaçaklık ile bağlantılı tedbirdir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.76-79, m.141-161, m.188, m.197, m.220, m.235-252, m.302-315, m.328-337: İkinci fıkranın (a) bendinde sayılan katalog suçlarını tanımlar; elkoyma yalnız bunlar bakımından uygulanır.
- 6136 sayılı Ateşli Silahlar, Bıçaklar ve Diğer Aletlere İlişkin Kanun m.12: Silah kaçakçılığı suçunu tanımlar; ikinci fıkranın (b) bendi bu suçu katalogda sayar.
- [5271 sayılı Kanun m.128](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-128): Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma ve taşınmaz elkoymasına ilişkin ayrı sınırları düzenler.

## [CMK m.249 — Tüzel kişinin temsili](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-249)

Madde, bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada tüzel kişinin temsilini düzenler. Tüzel kişinin organ veya temsilcisinin katılan ya da savunma makamı yanında yer alan sıfatıyla duruşmaya kabul edilmesini, bu kişinin kanunun katılana veya sanığa tanıdığı haklardan yararlanmasını ve sanığın aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisi olması halinde bu temsil yolunun kapanmasını kapsar. Madde, tüzel kişiye yöneltilen suçlamada soruşturma ve kovuşturma sürecinin nasıl yürütüleceğini, tüzel kişinin hangi sıfatla davaya katılacağını ve temsilcinin hangi haklarla donatılacağını belirler. Madde, tüzel kişinin hangi Cumhuriyet savcılığında ve hangi mahkemede yargılanacağını düzenlemez (CMK m.260). Temsilcilere uygulanacak tedbirler ile tanık hükümlerinin uygulanması da ayrı bir maddede yer alır (CMK m.262). Tüzel kişiye uygulanacak mali nitelikli adli kontrol tedbirleri de bu maddenin konusu değildir (CMK m.263). Tüzel kişinin yerine temsilci kayyımı atanmasına ilişkin usul ise maddede ayrıca düzenlenmemiştir.

### Tüzel kişinin temsili: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tüzel kişinin organ veya temsilcisi**: Tüzel kişiliği iradesi bakımından dışa karşı temsil eden gerçek kişidir. Organ ile temsilci ayrımı ve her ikisinin tüzel kişiyle ilişkisi tüzel kişinin kuruluş belgesine ve ilgili özel kanunlara göre belirlenir. Bu kişi tüzel kişinin kendi adına davada bulunur, kendisi sanık sıfatı taşımaz.
- **Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenen suç**: Tüzel kişinin organ veya temsilcisinin tüzel kişinin işine ilişkin ve onun yararına işlediği suçtur. Suçun tüzel kişinin faaliyet alanı içinde işlenmiş olması gerekir. Faaliyet dışında kalan kişisel suçlar bu kapsamda değerlendirilmez.
- **Katılan sıfatı**: Suçtan zarar görmüş olan ya da kanunun öngördüğü ölçüde davaya katılma hakkı bulunan kişinin davadaki statüsüdür. Maddede tüzel kişinin temsilcisi bu sıfatla duruşmaya kabul edilebilir.
- **Savunma makamı**: Tüzel kişiyi savunma amacıyla davada temsil eden konumdur. Tüzel kişinin temsilcisi bu sıfatla da duruşmaya kabul edilebilir. Bu sıfat sanık sıfatı ile karıştırılmamalıdır.
- **Sanığın aynı zamanda temsilci olması**: Aleyhinde suç işlediği ileri sürülen gerçek kişinin, aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisi olmasıdır. Bu durumda birinci fıkradaki temsil yolu uygulanmaz; sanık hem kendisini hem tüzel kişiyi temsil edemez.

### Tüzel kişinin temsili: hangi şartlar aranır?

- Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olması gerekir.
- Soruşturma veya kovuşturma yapılıyor olmalıdır.
- Tüzel kişinin organ veya temsilcisinin, katılan veya savunma makamı yanında yer alan sıfatıyla duruşmaya katılmak istemesi gerekir.
- Duruşmaya kabul edilen organ veya temsilci, kanunun katılana veya sanığa tanıdığı haklardan yararlanır.
- Sanığın aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisi sıfatını taşımaması gerekir; bu sıfatı taşıyan sanık bakımından birinci fıkra uygulanmaz.

### Tüzel kişinin temsili: hangi sonuçları doğurur?

- Tüzel kişinin organ veya temsilcisi duruşmaya kabul edildiğinde, kanunun katılana veya sanığa tanıdığı haklardan yararlanır.
- Sanık aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisi ise, birinci fıkradaki temsil yolu uygulanmaz ve bu kişi tüzel kişiyi davada temsil edemez.
- Tüzel kişinin davadaki temsilcisi bulunmadığında kanunda açıkça düzenlenmiş bir yetki, bu maddeden doğmaz; maddenin kendi metninde kayyım atanmasına ilişkin hüküm yoktur.
- Temsilci sıfatıyla duruşmaya katılan kişi, tüzel kişi adına hak ve yetkilerini kullanır; kişisel sorumluluğu bu maddeyle değil genel hükümlerle belirlenir.

### Katılan sıfatı ile savunma makamı sıfatı arasındaki fark nedir?

- Temsilci katılan sıfatıyla duruşmaya kabul edilir; bu durumda tüzel kişi zarar görmüş taraf olarak davaya dahil olur.
- Temsilci savunma makamı sıfatıyla duruşmaya kabul edilir; bu durumda tüzel kişi sanık tarafında yer alır.

Sonuç: Her iki sıfat da birinci fıkrada yer alır; hangi sıfatın seçileceği tüzel kişinin davadaki konumuna göre belirlenir. Bu sıfatın bağlı olduğu hak ve yetkiler kanunun katılana ya da sanığa tanıdığı ölçüde kullanılır.

### Tüzel kişinin temsilcisi ile sanık olan temsilci arasındaki fark nedir?

- Suçlanmayan organ veya temsilci, tüzel kişiyi temsil ederek duruşmaya katılır.
- Aleyhinde suç işlendiği ileri sürülen gerçek kişi aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisiyse, bu kişi tüzel kişiyi temsil edemez.

Sonuç: Üçüncü fıkra gereğince birinci fıkradaki temsil yolu kapanır ve tüzel kişi başka bir organ veya temsilci aracılığıyla temsil edilmelidir.

### Madde 249 ile CMK m.260 ile m.262 kapsamları arasındaki fark nedir?

- Madde 249 tüzel kişinin duruşmadaki temsilini ve bu temsilcinin haklarını düzenler.
- CMK m.260 yetkili savcılık ve mahkemeyi, m.262 temsilcilere uygulanacak tedbirleri belirler.

Sonuç: Yetki, tedbir ve temsil konuları ayrı maddelerde ele alınır; bir konunun çözümü için diğer maddeye de bakılmalıdır.

### Tüzel kişinin temsili: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tüzel kişinin temsilcisine sanık ile aynı kişiymiş gibi yetki vermek; üçüncü fıkra gereğince sanığın tüzel kişiyi temsil yetkisi yoktur.
- Temsilcinin tüzel kişi adına katılan sıfatıyla gelmesini, suçtan zarar görmüş olma koşulunu aramadan kabul etmek. (7. Ceza Dairesi, 2023/4178 E., 2023/6273 K., 15.06.2023)
- Temsilcinin savunma sıfatıyla duruşmaya gelmesini sanıkla vekalet ilişkisi olarak yorumlamak; bu durumda vekalet ücreti yükümlülüğü doğduğunu varsaymak. (19. Ceza Dairesi, 2016/629 E., 2017/248 K., 16.01.2017)
- Tüzel kişiye kayyım atanabileceğini bu maddeye dayanarak yorumlamak; maddede böyle bir hüküm yoktur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, suçtan zarar görmeyen tüzel kişinin temsilcisinin katılan sıfatıyla duruşmaya kabul edilemeyeceğini kabul etmektedir. (7. Ceza Dairesi, 2023/4178 E., 2023/6273 K., 15.06.2023)
- Uygulamada tüzel kişi adına katılan olarak gelen temsilcinin, sanıklar lehine savunma yaptığı hâllerde bu sıfatın vekalet ilişkisi doğurmadığı ve bu nedenle sanıklar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği kabul edilmektedir. (19. Ceza Dairesi, 2016/629 E., 2017/248 K., 16.01.2017)

### Nasıl ispat edilir?

- Tüzel kişinin organ veya temsilcisi olduğunu ve temsil yetkisini kuruluş belgesi, ticaret sicili kaydı veya yetki belgesiyle kanıtlaması gerekir; bu belgeleri ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
- Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde suç işlendiği iddiası, soruşturma ve kovuşturmada delillerle ortaya konulmalıdır; bu iddiayı ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
- Temsilcinin katılan sıfatıyla duruşmaya kabul edilmesi için tüzel kişinin suçtan zarar gördüğü ispatlanmalıdır; zarar görmediği ortaya çıkarsa katılan sıfatı kabul edilmez. (7. Ceza Dairesi, 2023/4178 E., 2023/6273 K., 15.06.2023)
- Sanığın aynı zamanda tüzel kişinin organ veya temsilcisi olduğu iddiası, kuruluş belgesi ve sicil kaydı ile ispatlanır; karşı taraf bu iddiayı yetki belgeleriyle çürütebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.260: Tüzel kişiye yöneltilen suçta soruşturmayı yapacak Cumhuriyet savcısını ve yetkili mahkemeyi belirler; bu madde yalnızca temsil usulünü düzenler.
- 5271 m.262: Tüzel kişi temsilcilerine hangi tedbirlerin uygulanacağını ve tanık hükümlerinin ne ölçüde geçerli olacağını belirler; 249. maddeyle birlikte temsilcinin konumunu tamamlar.
- 5271 m.263: Tüzel kişiye uygulanacak mali nitelikli adli kontrol tedbirlerini düzenler; 249. maddenin temsil hükümlerinin dışında kalan bir koruma aracıdır.
- 5271 m.245: Katılan sıfatının kapsamını belirler; 249. maddede geçen katılan sıfatının hangi koşulda kullanılabileceği bu hükme göre değerlendirilir.

## [CMK m.250 — Seri muhakeme usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-250)

Bu madde, soruşturma evresi sonunda belirli suçlar bakımından seri muhakeme usulünün nasıl uygulanacağını düzenler. Düzenlediği konular; usulün uygulanacağı suçlar, şüpheliye usulün teklif edilmesi ve kabulü, Cumhuriyet savcısının belirleyeceği yaptırımın hesaplanması, talep yazısının içeriği ve iadesi, mahkemenin dinleme ve hüküm yetkisi, usulün tamamlanamaması hâlinde açıklamaların delil olarak kullanılamaması ile itiraz yoludur. Kişi bakımından, soruşturma aşamasında şüpheli ve müdafii ile Cumhuriyet savcısı arasındaki ilişkiye uygulanır. Maddede yer almayan konular ise şunlardır: kamu davasının açılmasının ertelenmesi (m.171 ve devamı kapsamındaki düzenlemeler yerine bu maddede yalnız ertelemenin varlığı kabul edilir), uzlaştırma usulü (m.253 vd.), basit yargılama usulü (m.251), iddianame üzerine yürütülen olağan kovuşturma ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme hükümlerinin TCK'daki esasları (TCK m.50, m.51 ve m.61'de düzenlenir). Bu konular için ayrıca ilgili kanun maddelerine bakılmalıdır.

### Seri muhakeme usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Seri muhakeme usulü**: Soruşturma sonunda, kanunda sayılan suçlar bakımından şüphelinin kabulüne dayanarak, iddianame ve duruşma olmaksızın belirli bir yaptırımın mahkemece hükme bağlandığı özel usuldür. Yalnız bu maddedeki sayılan suçlarda uygulanabilir.
- **Talep yazısı**: Cumhuriyet savcısının seri muhakeme usulünün uygulanması için görevli mahkemeye yazılı olarak sunduğu belgedir. Kimlik, suç, olay özeti, teklif edilen yaptırım ve güvenlik tedbiri gibi sekiz başlıklı zorunlu içeriği taşır.
- **Yaptırım**: Bu usulde hükme bağlanan ceza veya güvenlik tedbiridir. Temel ceza, alt ve üst sınır arasında TCK m.61 ölçütleriyle belirlenir ve yarı oranında indirilir. Sonuç hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilebilir ya da ertelenebilir.
- **Mazeretsiz gelmeme**: Mahkemenin dinleme için çağırdığı şüphelinin, geçerli bir mazeret olmaksızın duruşmaya gelmemesidir. Bu hâlde şüpheli usulden vazgeçmiş sayılır ve soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir.
- **İştirak**: Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesidir. Birlikte işlenen fail, usulü kabul etmezse seri muhakeme usulü diğer faillere de uygulanmaz.

### Seri muhakeme usulü: hangi şartlar aranır?

- Suçun, birinci fıkranın (a) ila (e) bentlerinde sayılan suçlardan biri olması bulunmalıdır.
- Soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmemiş olması ve delillerin suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturması gerekir.
- Şüphelinin yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâlinin bulunmaması gerekir.
- Şüphelinin resmî mercilere beyan edilen adreste bulunması veya yurt dışında olmaması gerekir; 'ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması' ibaresi AYM kararıyla iptal edilmiştir.
- Suç iştirak hâlinde işlenmişse şüphelilerden hiçbirinin usulü kabul etmemiş olması gerekir.
- Kapsama giren suçun kapsama girmeyen bir suçla birlikte işlenmemiş olması gerekir.
- Cumhuriyet savcısının, şüpheliye usulü bilgilendirip teklif etmesi ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi gerekir.
- Cumhuriyet savcısının TCK m.61 ölçütüyle temel cezayı belirleyip, varsa zincirleme suç hükmünü uygulayıp yarı oranında indirim yapması ve talep yazısını bu maddenin sekiz bentlik içeriğiyle düzenlemesi gerekir.
- Mahkemenin şüpheliyi müdafii huzurunda dinleyip şartların, usulün kapsamının ve delillere göre mahkûmiyetin gerektiğini tespit etmesi gerekir.

### Seri muhakeme usulü: hangi sonuçları doğurur?

- Şartlar gerçekleşir ve mahkeme hüküm kurarsa, hükmolunan yaptırım talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır olamaz.
- Cumhuriyet savcısı temel cezayı TCK m.61 ölçütüyle belirleyip yarı oranında indirim yapar ve bu indirimle sonuç cezayı oluşturur.
- Sonuç hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları varsa seçenek yaptırıma çevrilebilir veya ertelenebilir.
- Yaptırımın uygulanması güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel değildir.
- Talep yazısında eksik ya da hatalı noktalar varsa mahkeme talebi Cumhuriyet başsavcılığına iade eder; tamamlanıp yeniden gönderilir.
- Usulün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya dosyanın genel hükümlere göre sonuçlandırılmak üzere geri gönderilmesi hâlinde, şüphelinin usulü kabul ettiğine ilişkin beyanları ve belgeler sonraki soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz.
- Mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii, üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartları inceler.
- Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, adreste bulunmama veya yurt dışında olma hâllerinde ya da iştirakte bir failin kabul etmemesi veya kapsam dışı suçla birlikte işlenme hâlinde seri muhakeme uygulanmaz.
- Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

### Kapsamdaki suç ile kapsam dışı suç arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkranın (a) ila (e) bentlerinde sayılan suçlar, bu usulün uygulanabileceği sınırlı listedir.
- Listede bulunmayan suçlarda bu usul uygulanamaz; sayma yoluyla belirlenmiştir.

Sonuç: Listede bulunmayan bir suç bakımından talep yapılamaz ve yalnız kapsamdaki suçlar yönünden seri muhakeme uygulanır.

### Suçun tek başına ile iştirak hâlinde işlenmesi arasındaki fark nedir?

- Tek failli suçta yalnız şüphelinin kabulü aranır.
- İştirak hâlinde her failin kabulü aranır ve birinin kabul etmemesi diğerleri için de usulü engeller.

Sonuç: İştirakte bir failin reddi bütün şüpheliler bakımından seri muhakeme usulünü uygulanamaz kılar.

### Mahkemenin hüküm kurması ile talebi reddetmesi arasındaki fark nedir?

- Mahkeme şartların gerçekleştiğini ve delillere göre mahkûmiyet gerektiğini kabul ederse talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar.
- Mahkeme beraat, düşme veya başka bir karar gerektiğini görürse talebi reddeder.

Sonuç: Red hâlinde dosya genel hükümlere göre yürütülmek üzere Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve açıklamalar delil olarak kullanılamaz.

### Usulü kabul ile usulden vazgeçme arasındaki fark nedir?

- Şüpheli müdafii huzurunda teklifi kabul edebilir.
- Mazeretsiz mahkemeye gelmeyen şüpheli usulden vazgeçmiş sayılır.

Sonuç: Mazeretsiz gelmeme, kabul irade beyanının yerine geçen bir sonuç doğurur ve soruşturma genel hükümlere döner.

### Seri muhakeme usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kapsam listesinde olmayan bir suçu, benzerliğine dayanarak bu usule almak; sayma yoluyla belirlenen liste genişletilemez.
- Iştirakte yalnız bir faildeki kabulü yeterli sanmak; kabul etmeyen bir failin varlığı diğerleri bakımından da usulü engeller.
- Talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır bir ceza hükmetmek; mahkeme yaptırım tavanına bağlıdır.
- Temel cezayı belirlerken alt sınırdan ayrılmayı gerekçesiz bırakmak; TCK m.61 ölçütleri gösterilmelidir.
- Mahkemenin beraat ya da düşme gerektiği kanaatine vardığı hâlde hüküm kurmak; bu durumda talep reddedilmelidir.
- Usulden vazgeçen veya tamamlanamayan dosyada şüphelinin kabul beyanını sonraki soruşturmada delil olarak kullanmak; bu yasaktır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Seri muhakeme usulünün savcı ve şüphelinin karşılıklı anlaşmasına dayandığı, mahkemenin bu anlaşmanın yerindeliğini ve suçun usule uygun vasıflandırılıp vasıflandırılmadığını denetlediği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2012/58 E., 2012/208 K., 22.05.2012)
- Talep yazısındaki yaptırımın hukuka uygun olmadığı durumlarda mahkemenin talebi iade ettiği ve bu hâlde yaptırımın yeniden belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2025/4544 E., 2026/1328 K., 09.02.2026)
- Mahkemenin seri muhakeme usulünde delil toplayamayacağı, yalnız soruşturma delilleri üzerinden mahkûmiyet ya da red kararı verebileceği kabul edilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2026/2 E., 2026/1967 K., 12.03.2026)
- Seri muhakeme usulünün kapsamında yer alan suçlar bakımından, usulün uygulanmasına ilişkin kararlarda kapsam dışı suç ile birlikte işlenme ayrımının dikkate alındığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/200 E., 2011/263 K., 13.12.2011)

### Nasıl ispat edilir?

- Usulün uygulanması için kamu savcısı, talep yazısında 3. fıkradaki şartların gerçekleştiğini gösterir ve bu şartların varlığı savcıya aittir.
- Şüphelinin usulü özgür iradesiyle ve müdafii huzurunda kabul ettiği, bu kabulün tutanak ya da talep yazısında yer alan belgelerle ispatlanması gerekir.
- Mahkemenin dinleme sırasında şüphelinin mazeretsiz gelmediği hâlinde usulden vazgeçmiş sayılması, mahkeme tutanağı ve çağrı belgeleriyle ispatlanır.
- Şüphelinin yaş, akıl hastalığı, adres veya yurt dışı durumu gibi olumsuz koşulların varlığını ileri sürmesi hâlinde bunu ispat yükü şüpheliye aittir ve soruşturma belgeleriyle gösterilir.
- Mahkeme delillerin mahkûmiyete yeterli olup olmadığını soruşturma dosyasındaki delillerle değerlendirir; yeni delil toplama yetkisi yoktur.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.171: Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı, bu maddenin birinci fıkrası uyarınca verilmişse seri muhakeme usulü uygulanmaz. Maddenin giriş cümlesi bu ayrımı belirler.
- 5271 m.253: Uzlaştırma ile seri muhakeme arasındaki adrese ulaşılamama hükmü aynı düzenlemeyi içerir; bu maddenin on üçüncü fıkrası bu usulü de kapsar.
- 5237 sayılı Kanun: Temel cezanın belirlenmesi, zincirleme suç hükümleri ve seçenek yaptırım ile hükmün ertelenmesi, bu maddenin dördüncü ve beşinci fıkraları TCK'daki ölçütlere atıf yapar.
- 5271 m.231: Maddenin altıncı fıkrası, yaptırım hakkında 231. maddenin kıyasen uygulanmasına imkân verir.
- 5271 m.250: Bu maddenin yerinde uygulanabilmesi için talep yazısında belirtilen yaptırımın hukuki sınırları, mahkemenin bağlı olduğu tavan olarak kabul edilir.

## [CMK m.251 — Basit yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-251)

Bu madde, asliye ceza mahkemesinde görülen ve adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanacak basit yargılama usulünün kararını, bu usulde sanığa, mağdura ve şikâyetçiye yapılacak tebligatı, yazılı beyan ve savunma sürecini, bu süreç sonunda duruşma yapılmadan verilecek hükmü, indirimi, seçenek yaptırım, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını, itiraz usulünü ve usulün her aşamada terk edilmesini düzenler. Maddenin kapsadığı suçlar, usulün uygulanmayacağı hâller ve kapsam dışı suçlar bakımından uygulama yalnız asliye ceza mahkemesi ile sınırlıdır. Madde, seri muhakeme usulünü düzenlemez (CMK m.250). Duruşma açılması ve genel hükümlere göre yargılama, madde 251 kapsamında yalnız sınırlı biçimde yer alır ve asıl duruşma usulü CMK'nın genel hükümlerinde düzenlenmiştir. İtiraz üzerine yapılan yargılamanın genel esasları ile hükmün kesinleşmesi ve kanun yoluna ilişkin ayrıntılar madde 252 ve 223 ve sonrası hükümlerde yer alır. Hükmün dayandığı iddianamenin kabulüne ilişkin usul ve duruşma gününün belirlenmesi, madde 175 kapsamındadır.

### Basit yargılama usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Basit yargılama usulü**: Asliye ceza mahkemesinin, iddianame kabul edildikten sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce uygulayabileceği, duruşma yapılmadan yazılı beyan ve savunma esasına dayanan özel yargılama usulüdür. Yalnız adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda söz konusu olur.
- **Duruşma günü**: CMK m.175 ikinci fıkrası uyarınca belirlenen duruşma tarihidir. Bu gün belirlendikten sonra basit yargılama usulüne karar verilemez; belirlenmeden önce ise usulün seçilmesi mümkündür.
- **Üst sınır**: Suçun kanundaki hapis cezasının en yüksek süresidir. Kapsama girme ölçütü, somut ceza yerine bu soyut üst sınıra bakılarak belirlenir.
- **Mahkûmiyet kararında indirim**: Basit yargılama usulüyle verilen mahkûmiyet hükmünde sonuç cezanın dörtte bir oranında azaltılmasıdır. Bu indirim, hükmün usul gereği basit yargılama ile verildiği durumda uygulanır.
- **Sonuç ceza**: Türk Ceza Kanunu m.61 dikkate alınarak belirlenen ve dörtte bir indirimin uygulanacağı hesaplanmış cezadır. Madde metni indirimin bu sonuç ceza üzerinden yapılacağını söyler.
- **Genel hükümler uyarınca yargılama**: Basit yargılama usulünden vazgeçilerek duruşma açılmak suretiyle yürütülen olağan yargılamadır. Hüküm verilinceye kadar her aşamada mümkündür.

### Basit yargılama usulü: hangi şartlar aranır?

- Suçun adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan olması bulunmalıdır.
- Mahkemenin asliye ceza mahkemesi olması ve iddianamenin kabul edilmiş olması gerekir.
- Duruşma gününün henüz belirlenmemiş olması aranmalıdır; duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanamaz.
- Suçun yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağırlık ve dilsizlik halleri ile izne veya talebe bağlı olmaması gerekir.
- Kapsama giren bir suçun kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olmaması gerekir.
- Mahkemenin usulü seçtiğini bildirmesi ve iddianame ile birlikte mahkemece sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebligat yapılması gerekir; tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği belirtilmelidir.
- Tarafların beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmiş olmaları ya da bu süre dolmuş olması gerekir.
- Beyan ve savunma süresinin dolmasından sonra, duruşma yapılmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmadan, TCK m.61 dikkate alınarak 223 üncü maddedeki kararlardan birine hükmedilmesi gerekir.

### Basit yargılama usulü: hangi sonuçları doğurur?

- Asliye ceza mahkemesi iddianamenin kabulünden sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce basit yargılama usulüne karar verebilir.
- Duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz ve mahkeme genel hükümlere göre yargılama yapar.
- Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağırlık ve dilsizlik halleri, soruşturma veya kovuşturma izne ya da talebe bağlı suçlar ile kapsama giren ve girmeyen suçların birlikte işlenmesi hâllerinde usul uygulanmaz.
- Mahkûmiyet kararı verildiğinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
- Mahkeme, koşulları varsa kısa süreli hapis cezasını seçenek yaptırımlara çevirebilir, hapis cezasını erteleyebilir ya da sanığın yazılı karşı çıkmaması kaydıyla hükmün açıklanmasını geri bırakabilir.
- Hüküm verilmeden önce her aşamada mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir.
- Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları belirtilir.
- Süresi içinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.

### Basit yargılama usulü ile seri muhakeme usulü arasındaki fark nedir?

- Basit yargılama, iddianame kabulünden sonra ve asliye ceza mahkemesinde uygulanır; duruşma açılmadan yazılı savunma ile sonuçlanır.
- Seri muhakeme, soruşturma aşamasında savcının teklifi ve şüphelinin müdafi huzurundaki kabulüyle uygulanır (CMK m.250).

Sonuç: İki usul farklı aşamada ve farklı makamın takdiriyle devreye girer. Bu madde yalnız kovuşturma aşamasındaki basit yargılamayı düzenler.

### Mahkûmiyet ile beraat ve diğer kararlar arasındaki fark nedir?

- Mahkûmiyet kararı verildiğinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
- Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, davanın düşmesi veya reddi kararlarında ceza indirimi söz konusu değildir.

Sonuç: İndirim yalnız mahkûmiyet hükmüne bağlanır; diğer kararlar bakımından indirim uygulanmaz.

### Mahkeme itirazı ile sanık dışındaki itiraz: fark nedir?

- Sanığın itirazı üzerine genel hükümlere göre yargılama yapılır ve mahkeme daha ağır ceza verebilir.
- Mağdur, müşteki veya Cumhuriyet savcısının itirazı durumunda dörtte bir indirimin korunduğu kabul edilmektedir.

Sonuç: İtiraz eden kişiye göre indirimin korunup korunmayacağı değişir.

### Duruşma gününün belirlenmesi öncesi ile sonrası arasındaki fark nedir?

- Duruşma günü belirlenmeden önce mahkeme basit yargılama usulüne karar verebilir.
- Duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanamaz.

Sonuç: Kararın zamanı, usulün uygulanıp uygulanamayacağını belirler.

### Yazılı savunma süresi ile hüküm verilmesi arasındaki fark nedir?

- Beyan ve savunma için verilen iki haftalık süre dolmadan hüküm verilemez.
- Süre dolduktan sonra mahkeme duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan hüküm kurabilir.

Sonuç: Hükmün zamanlaması süre sonuna bağlıdır.

### Basit yargılama usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Duruşma günü belirlendikten sonra da basit yargılama usulüne karar vermek; bu durumda usul artık uygulanamaz.
- Seri muhakeme usulü ile basit yargılama usulünü karıştırmak; seri muhakeme CMK m.250 kapsamındadır ve soruşturma aşamasında uygulanır.
- Mahkûmiyet dışındaki kararlarda da dörtte bir indirim uygulamak; indirim yalnız mahkûmiyet hükmünde söz konusudur.
- Sanığın itirazı üzerine verilen hükümde dörtte bir indirimi korumak; mahkeme yeni hükümde indirimi uygulamayabilir.
- Mağdur, müşteki veya Cumhuriyet savcısının itirazında indirimi kaldırmak; bu hâllerde indirim korunur.
- İki haftalık beyan süresi dolmadan hüküm kurmak; süre dolduktan sonra hüküm verilebilir.
- Hükmü 223 üncü madde dışındaki bir hüküm türüne dayandırmak; hüküm ancak 223 üncü maddede belirtilen kararlardan biri olabilir.
- Kapsam dışı bir suçu birlikte işlenmiş bir olayda kapsam içindeki suçu tek başına değerlendirerek usulü uygulamak; kapsama girmeyen suç varsa usul uygulanmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemenin basit yargılama usulüne karar vermesi takdir yetkisine bağlıdır; usulün seçilmediği hallerde gerekçede veya tensip zaptında nedenin belirtilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
- Mahkemenin itirazdan önce verdiği ara kararla bağlı olmaksızın genel hükümlere göre hüküm kurabileceği kabul edilmektedir. (12. Ceza Dairesi, 2024/3652 E., 2026/1733 K., 24.02.2026)
- Sanık itiraz ettiğinde mahkemenin daha ağır ceza verebileceği ve bu durumda dörtte bir indirimin uygulanmayacağı kabul edilmektedir; itirazın mağdur, müşteki veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılması hâlinde indirimin korunacağı belirtilmektedir.
- Basit yargılama usulünde verilen hükmün indirimli cezaya göre kurulması gerektiği; indirimin uygulanmaması hâlinde fazla ceza belirlendiği kabul edilmekte ve kanun yararına bozma yoluna başvurulmaktadır. (1. Ceza Dairesi, 2026/852 E., 2026/2016 K., 23.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2026/302 E., 2026/1490 K., 02.03.2026; 1. Ceza Dairesi, 2026/880 E., 2026/1506 K., 02.03.2026)
- Basit yargılama usulü uygulanarak verilen adli para cezasına ilişkin hükümlerde dörtte bir indirimin uygulanıp uygulanmadığının denetlendiği görülmektedir. (4. Ceza Dairesi, 2025/12325 E., 2026/3970 K., 24.02.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Basit yargılama usulünün uygulanması kararını ve duruşma günü belirlenmediğini mahkeme dosyası üzerinden ortaya koyar; usulün seçilmemesi hâlinde gerekçe veya tensip zaptında bu nedenin yer alması gerekir.
- Sanık, mağdur ve şikâyetçinin tebligata rağmen yazılı beyan ve savunmalarını iki hafta içinde bildirmemesi, savunmasını yapmamış sayılmalarına yol açar; tebligatın usulüne uygun yapıldığını mahkeme belgeleriyle gösterir.
- Mahkûmiyet hükmünde indirimin uygulandığını, hükmün gerekçesinde sonuç ceza ile indirilmiş cezanın açıkça gösterilmesi gerekir; indirim yapılmadığı iddiası, hükmün kendisi üzerinden denetlenir.
- Hükmün mahkûmiyet dışı bir karar olması hâlinde indirim uygulanmadığını mahkeme gerekçesinde belirtmek yükümlülüğündedir.
- Mahkeme hükmü verdiğinde itirazın mağdur, müşteki veya savcı tarafından yapılıp yapılmadığı, indirimin korunup korunmayacağını belirler; bu husus dosyadaki itiraz dilekçesinden anlaşılır.
- Kapsam dışı hâllerde (yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, izne bağlı suç veya birlikte işlenmiş suç) usulün uygulanmadığını ortaya koymak için kişisel durum ve suç niteliğine ilişkin belgeler gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.175: İkinci fıkra uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulünün uygulanamayacağını belirleyen sınır noktasıdır.
- 5271 m.223: Beyan ve savunma süresi dolduktan sonra verilecek hükmün türlerini (beraat, mahkûmiyet, düşme, red vb.) gösterir.
- 5237 m.61: Hükmün verilmesinde dikkate alınacak TCK hükmüdür; hükmün ölçüsünü belirler.
- 5271 m.250: Seri muhakeme usulünü düzenler; basit yargılama ile karıştırılmamalıdır ve bu madde onu düzenlemez.
- 5271 m.252: Basit yargılamada itiraz üzerine yapılacak yargılamanın ayrıntılarını düzenler; bu madde yalnız itiraz usulünün varlığını belirtir.
- 5237 m.50, m.51: Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi ve hapis cezasının ertelenmesi için dayanak oluşturan TCK hükümleridir.
- 5271 m.231: Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin CMK hükmüdür; bu madde dördüncü fıkrasıyla ona atıf yapar.

## [CMK m.252 — Basit yargılama usulünde itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-252)

Madde, basit yargılama usulünde verilen hükümlere karşı itiraz yolunu düzenler. Düzenlediği konular şunlardır: itirazın sonucu olarak kesinleşme, itiraz üzerine dosyanın tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine ya da tek mahkemede başka bir hâkime gönderilmesi, duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edilmesi, itirazın sanık dışındakiler tarafından yapılması halinde indirimin uygulanması, sanık lehine sonuçların diğer sanıklara yayılması ve itiraz üzerine verilen hükümlere karşı kanun yolu. Madde, basit yargılama usulünde karar veren asliye ceza hâkimi ve itiraz eden taraflar bakımından uygulanır. Madde, itirazın süresini ve kime yapılacağını düzenlemez (m.268 ve genel itiraz hükümleri). Basit yargılama usulünün kapsamı ve usulü (m.251), itirazın incelenmesine yetkili merciin belirlenmesi ve itirazın reddi kararına karşı yol (m.268), yargılama giderleri, vekâlet ücreti ve maddi hata itirazlarının merciine ilişkin usul ayrıntıları (m.268 ikinci fıkra) bu maddede düzenlenmez.

### Basit yargılama usulünde itiraz: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Basit yargılama usulü**: Asliye ceza mahkemesinde, adli para cezasını veya üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis cezasını öngören suçlarda, duruşma yapılmaksızın yazılı beyan ve savunma esasına dayanan alternatif yargılama usulüdür. Bu usulde verilen hükme karşı madde uyarınca itiraz edilebilir.
- **İtiraz**: Basit yargılama usulünde verilen hükmün kesinleşmesini önleyen ve hükmün yerine genel hükümlere göre duruşma açılmasını sağlayan kanun yoludur. İtiraz hem hükme hem de uygulanan usule yöneliktir.
- **Tevzi kriterleri**: Birden fazla asliye ceza mahkemesi bulunan yerde itiraz üzerine dosyanın hangi mahkemeye gönderileceğini belirleyen ölçüttür. Madde, dosyanın tevzi sonucu belirlenen mahkemeye gönderilmesini öngörür.
- **Yokluk hükmü (223. madde uyarınca hüküm)**: Taraflar duruşmaya gelmese bile yargılamaya devam edilebilmesi ve hüküm kurulabilmesi anlamına gelir. Bu hüküm, taraflara gönderilecek davetiyede belirtilmiş olmalıdır.
- **Dörtte bir indirim**: Basit yargılama usulünde mahkûmiyet kararında verilen cezanın dörtte bir oranında azaltılmasıdır. Bu indirim, itirazın sanık dışındaki kişilerce yapılması halinde itiraz sonrası hükümde de korunur.
- **Sanık lehine itiraz sonucu**: İtiraz üzerine verilen hükmün sanık lehine olmasıdır. Bu sonuç, itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa onlara da yansır.

### Basit yargılama usulünde itiraz: hangi şartlar aranır?

- Basit yargılama usulü uygulanarak asliye ceza mahkemesince duruşma açılmaksızın bir hüküm verilmiş olmalıdır.
- İtiraz, hükmün öğrenilmesinden itibaren süresi içinde ve kanunda itiraz hakkı tanınan kişi tarafından yapılmalıdır; süresinde yapılmayan veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan kişinin itirazı bu maddenin altıncı fıkrası uyarınca ayrıca değerlendirilir.
- Hükmü veren mahkeme itiraz üzerine dosyayı tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine ya da tek mahkemede başka yetkili hâkime göndermeli, bu mahkeme duruşma açmalıdır.
- Duruşma açıldığında taraflar gelmese bile yargılama yapılmalı ve yokluklarında 223. madde uyarınca hüküm kurulabilmesi için davetiyede bu husus yazılmış olmalıdır.
- İtirazdan duruşma öncesinde vazgeçilmesi halinde duruşma yapılmaz ve itiraz yapılmamış sayılır.
- İtiraz üzerine genel hükümlere göre verilen hüküm, basit yargılama usulünde verilen hükümle bağlı değildir; ancak itiraz sanık dışındaki kişilerce yapılmışsa dörtte bir indirim uygulanır.

### Basit yargılama usulünde itiraz: hangi sonuçları doğurur?

- Süresinde itiraz edilmeyen basit yargılama hükmü kesinleşir.
- Süresinde itiraz edildiğinde hükmü veren mahkeme dosyayı tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine ya da tek mahkeme varsa başka yetkili hâkime gönderir.
- Gönderilen mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder ve yeni hüküm kurar.
- Taraflar duruşmaya gelmese de yokluklarında 223. madde uyarınca hüküm verilebilir; bu, davetiyede belirtilmiş olmalıdır.
- Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz yapılmamış sayılır; hüküm kesinleşir.
- Mahkeme yeni hükümde basit yargılama hükmüne bağlı değildir; önceki hükümdeki dörtte bir indirimi uygulamadan daha ağır veya daha hafif ceza verebilir.
- İtiraz sanık dışındaki kişilerce yapılmışsa yeni hükümde dörtte bir indirim uygulanır.
- İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine ise, itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa yararlandırılır.
- İtiraz üzerine verilen hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.
- Süresi geçtikten sonra veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan kişi tarafından yapılan itiraz, hükmü veren mahkemece bu yönden değerlendirilir ve merciye gönderilir.

### Sanık itirazı ile sanık dışındakilerin itirazı arasındaki fark nedir?

- İtirazı sanığın yaptığı hallerde, itiraz üzerine verilen hükümde basit yargılama usulünün dörtte bir indirimi korunmaz; mahkeme genel hükümlere göre ceza belirler.
- İtirazı mağdur, müşteki, katılan veya Cumhuriyet savcısı gibi sanık dışındaki kişiler yaparsa, itiraz sonrası hükümde indirim uygulanır.

Sonuç: Sanık dışındakilerin itirazında, sanık aleyhine itiraz sonucu ceza artışı yapılmaz; indirim korunur (m.252/3).

### İtiraz sonucu sanık lehine ile aleyhine hüküm arasındaki fark nedir?

- İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine ise, bu sonuç itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabilirse onlara da yansır.
- Sanık lehine olmayan veya lehe sonucun diğer sanıklara uygulanamayacağı hallerde yansıma olmaz.

Sonuç: Lehe sonuçlar itiraz etmeyen diğer sanıklara yayılır (m.252/4).

### Genel hükme göre verilen hüküm ile itiraz üzerine verilen hüküm kanun yolu arasındaki fark nedir?

- Basit yargılama usulünde verilen hükme karşı itiraz edilmesi halinde, itiraz üzerine verilen ikinci fıkra hükmüne karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.
- Süresinde itiraz edilmeyen veya itirazdan vazgeçilen hüküm kesinleşir.

Sonuç: İtiraz edilmeyen hüküm kesinleşir, itiraz üzerine verilen hükme ise genel kanun yolları açıktır (m.252/1, m.252/5).

### Tek asliye ceza mahkemesi ile birden fazla asliye ceza mahkemesi arasındaki fark nedir?

- Yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa itiraz, tevzi kriterlerine göre belirlenen mahkemeye gönderilir.
- Tek asliye ceza mahkemesi varsa, aynı mahkemede yetkili başka hâkim, yoksa adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim duruşma açar.

Sonuç: Dosya hangi hâkime veya mahkemeye gideceği bu ayrıma göre belirlenir (m.252/2).

### Usulüne uygun itiraz ile süresinde yapılmayan veya hakkı olmayan kişinin itirazı arasındaki fark nedir?

- Süresinde ve hak sahibi tarafından yapılan itiraz, hükmü veren mahkemece esasa ilişkin olarak incelenir ve duruşma açılır.
- Süresinde yapılmayan veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan kişinin itirazı, mahkemece bu yönden değerlendirilir ve inceleme için mercie gönderilir.

Sonuç: Hakkı olmayan veya süresinde yapılmayan itiraz, merci tarafından ayrıca incelenir (m.252/6).

### Esasa ilişkin itiraz ile yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi hataya ilişkin itiraz arasındaki fark nedir?

- Esasa ilişkin itiraz, hükmü veren mahkemece genel hükümlere göre duruşma açılarak incelenir.
- Yargılama giderine, vekâlet ücretine veya maddi hataya ilişkin itiraz, 268. maddenin ikinci fıkrası uyarınca mercie gönderilir.

Sonuç: Usule ilişkin basit itirazlarda mercii inceler ve kararını mahkemeye gönderir (m.252/7).

### Basit yargılama usulünde itiraz: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Hükmü öğrenmeden itiraz süresini başlatmak; süre, kararın öğrenilmesinden itibaren işler.
- Sanık dışındaki kişinin itirazında dörtte bir indirimi uygulamamak; bu hâlde indirim korunur.
- İtirazı sanık yapmış gibi değerlendirip indirimi kaldırmak; itirazı yapanın kim olduğu belirleyicidir.
- Tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerde dosyayı tevzi kriterine göre başka mahkemeye göndermeye çalışmak; bu yerde aynı mahkemede yetkili başka hâkim veya adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim bakar.
- Yokluk hükmü için davetiyede gerekli uyarının yazılmamasına rağmen 223. madde uyarınca hüküm kurmak.
- Süresi geçmiş veya hakkı olmayan kişinin itirazını esasa girerek incelemek; bu itiraz 252/6 uyarınca merciye gönderilir.
- Yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi hataya ilişkin itirazı esasa ilişkin itiraz gibi duruşmalı incelemek; bu hâlde 268/2 uyarınca merciye gönderilir.
- Mahkemenin itirazın reddi veya kabulü hükmüne karşı kanun yolunu 252/5 dışında değerlendirmek; itiraz üzerine verilen hüküm genel kanun yollarına açıktır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Süresinde itiraz edilmeyen basit yargılama hükmünün kesinleşeceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/200 E., 2011/263 K., 13.12.2011)
- Basit yargılama usulünde verilen hükmün itiraz üzerine genel hükümlere göre yeniden karara bağlanmasında, itiraz eden kişi ile itirazın türü belirleyici kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/200 E., 2011/263 K., 13.12.2011)
- Ceza indirimine ilişkin kuralın, itiraz sanık tarafından yapılmadığında korunması gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2010/158 E., 2011/296 K., 27.12.2011)
- Mahkemenin sanık lehine hükmünde, itiraz etmeyen diğer sanıkların da yararlanması gerektiği kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2022/56577 E., 09.04.2026)
- Basit yargılama usulünde hakkı bulunmayan kişinin itirazının, merciye gönderilmek yerine doğrudan reddedilmesinin yanlış olduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2009/111 E., 2010/38 K., 23.02.2010)
- İtirazın kapsamı ve sanık dışı itirazda dörtte bir indirim, sonuçta daha ağır ceza hükmüne ulaşılmaması bakımından hüküm kurulurken gözetilmesi gereken unsur olarak kabul edilmektedir. (1. Ceza Dairesi, 2026/850 E., 2026/2025 K., 23.03.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- İtirazı yapan taraf, itirazın süresinde ve kanunda öngörülen kişi tarafından yapıldığını belgelemekle yükümlüdür; itiraz dilekçesi veya zabıt tutanağı bu amaçla kullanılır.
- Sanık dışındaki kişinin itirazı sonrasında dörtte bir indirimin korunması gerektiğini ileri süren taraf, itirazın kimin tarafından yapıldığını zabıt ve dilekçe ile ispatlamalıdır.
- Hükmün kesinleştiği iddiasını ileri süren taraf, itirazın süresinde yapılmadığını ya da vazgeçildiğini tebligat ve zabıt kayıtlarıyla gösterir.
- Taraflara gönderilen davetiyede yokluk halinde 223. madde uyarınca hüküm kurulabileceğinin yazılı olduğu, dosyadaki tebligat belgesiyle ispat edilmelidir; yazılı bulunmazsa yokluk hükmü dayanaksız kalır.
- Mahkemenin sanık lehine yaptığı sonucun diğer sanıklara uygulanıp uygulanmayacağı, dosyadaki durum ve diğer sanıkların itiraz etmemiş olması belgeleriyle değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.251: Basit yargılama usulünün uygulanma koşullarını ve bu usulde verilen hükümlerin niteliğini düzenler; bu maddedeki itiraz yolu ancak 251. madde uyarınca verilen hükümler için işler.
- 5271 m.268: İtirazı esas bakımından incelemeye yetkili merciyi belirler ve 252. maddenin altıncı ile yedinci fıkralarında itirazın mercie gönderilmesi bakımından atıf yapılan hükmü oluşturur.
- 5271 m.223: Taraflar gelmese bile yokluklarında hüküm verilebilmesinin dayanağıdır.
- 5271 m.231: Dörtte bir indirim ve sanık lehine sonuçların uygulanmasına ilişkin genel hükümleri içerir; 252. madde bu indirimin sanık dışı itirazda korunması bakımından atıfta bulunulan hükümdür.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| iki yıl | [m.251](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-251) | (Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.) (Başlığı ile Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/24 md.) (1) Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını… |
| iki hafta | [m.251](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-251) | (2) Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiği takdirde mahkemece iddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. |

## Konuda geçen kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2016/329 E., 2016/251 K., 10.05.2016 (m.248)
- Ceza Genel Kurulu, 2012/656 E., 2012/222 K., 05.06.2012 (m.248)
- Ceza Genel Kurulu, 2008/1 E., 2008/26 K., 19.02.2008 (m.248)
- Ceza Genel Kurulu, 2005/144 E., 2005/150 K., 29.11.2005 (m.245)
- 11. Ceza Dairesi, 2025/3117 E., 2026/795 K., 20.01.2026 (m.245)
- 3. Ceza Dairesi, 2022/34810 E., 2026/3 K., 05.01.2026 (m.244)
- 3. Ceza Dairesi, 2022/35628 E., 2025/29843 K., 25.12.2025 (m.244)
- 3. Ceza Dairesi, 2024/8466 E., 2025/27813 K., 08.12.2025 (m.244)
- 3. Ceza Dairesi, 2023/3744 E., 2025/27809 K., 08.12.2025 (m.244)
- 3. Ceza Dairesi, 2025/5041 E., 2025/27812 K., 08.12.2025 (m.244)
- 3. Ceza Dairesi, 2023/227 E., 2025/27449 K., 03.12.2025 (m.244)
- 1. Ceza Dairesi, 2025/4401 E., 2025/6990 K., 13.10.2025 (m.248)
- 7. Ceza Dairesi, 2023/4178 E., 2023/6273 K., 15.06.2023 (m.249)
- 19. Ceza Dairesi, 2016/629 E., 2017/248 K., 16.01.2017 (m.249)
- Birinci Bölüm, 2022/53952 E., 10.05.2023 (m.245, m.246)
- İkinci Bölüm, 2017/36487 E., 08.09.2021 (m.248)
- Birinci Bölüm, 2016/5150 E., 18.04.2019 (m.246, m.248)
- İkinci Bölüm, 2014/18666 E., 27.12.2017 (m.246)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 16.07.2026 (m.247).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/gaibin-tanimi-ve-yapilabilecek-islemler-gaibe-ihtar