---
title: "Hâkimin davaya bakamaması ve reddi — Ceza Muhakemesi Hukuku konu anlatımı"
course: "Ceza Muhakemesi Hukuku"
law: "Ceza Muhakemesi Kanunu"
articles: "CMK m.22–32"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/hakimin-davaya-bakamamasi-ve-reddi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Hâkimin davaya bakamaması ve reddi

Ceza Muhakemesi Hukuku › Genel hükümler — [Ceza Muhakemesi Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku)

## Kısaca

CMK m.22, ceza yargılamasında hâkimin hangi hâllerde davaya bakamayacağını (zorunlu, kesin yasaklılık hâllerini) sayar.

## Kapsam

Bu konu, Ceza Muhakemesi Kanunu m.22–32 hükümlerini kapsar: hâkimin davaya bakamayacağı hâller, yargılamaya katılamayacak hâkim, hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi, ret isteminin usulü, hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme, ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları, reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler, hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii, ret isteminin geri çevrilmesi, zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi.

- [CMK m.22 — Hâkimin davaya bakamayacağı hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-22)
- [CMK m.23 — Yargılamaya katılamayacak hâkim](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-23)
- [CMK m.24 — Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-24)
- [CMK m.25 — Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-25)
- [CMK m.26 — Ret isteminin usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-26)
- [CMK m.27 — Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-27)
- [CMK m.28 — Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-28)
- [CMK m.29 — Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-29)
- [CMK m.30 — Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-30)
- [CMK m.31 — Ret isteminin geri çevrilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-31)
- [CMK m.32 — Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32)

## [CMK m.22 — Hâkimin davaya bakamayacağı hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-22)

Madde, ceza yargılamasında hâkimin hangi hâllerde davaya bakamayacağını (zorunlu, kesin yasaklılık hâllerini) sayar. Suçtan zarar görme, evlilik, vesayet ve kayyımlık ilişkisi, kan ve kayın hısımlığı, evlat edinme bağlantısı, aynı davada savcılık, kolluk, müdafilik, vekillik, tanıklık veya bilirkişilik yapma hâllerini düzenler. Hükmün kapsamı, şüpheli, sanık veya mağdur ile hâkim arasındaki ilişkiye bağlıdır; hâkimin kişisel tarafsızlığı ya da bir davada hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer nedenler bu maddenin kapsamında değildir. Hâkimin çekinmesi ve reddi usulü (m.24-30 ve m.31) bu maddede düzenlenmez. Aynı işte soruşturma ile kovuşturma evresinde görev yapma yasağı (m.23) ve hükme katılmanın sonucu ayrı bir maddededir. Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer hâller için ret yolu (m.24 ve devamı) ayrıca işler.

### Hâkimin davaya bakamayacağı hâller: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yasaklılık**: Hâkimin, kanunda sayılan ilişkiler varsa davaya bakamaması durumudur. Yasaklılık zorunlu ve kesindir; hâkimin istemesi ya da tarafların onayı bu sonucu değiştirmez. Hâkim, reddi istenmese bile bu nedenle görevden çekilmek zorundadır.
- **Kan hısımlığı**: Ortak bir kandan gelen ya da birbirinden doğan kişiler arasındaki akrabalık bağıdır. Maddenin uygulanmasında üstsoy ve altsoy ile üçüncü dereceye kadar (dahil) kan hısımları ayrı ayrı sayılır.
- **Kayın hısımlığı**: Evlilik yoluyla eşin tarafı ile diğer taraf arasında doğan hısımlık bağıdır. Maddede ikinci derece dahil kayın hısımlığı aranır ve evlilik sona ermiş olsa bile engel devam eder.
- **Evlât edinme bağlantısı**: Hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında evlat edinme ilişkisinin bulunmasıdır. Evlat edinme ilişkisi hukuki bir bağ olduğundan, bağın varlığı yeterlidir.
- **Kovuşturma evresinde aynı dava**: Aynı davada savcılık, kolluk, müdafilik, vekillik, tanıklık veya bilirkişilik yapmış olmayı ifade eder. Aynı dava ölçütü, görevin o yargılamaya bağlı olmasını gerektirir.
- **Vesayet ve kayyımlık ilişkisi**: Hâkimin, şüpheli, sanık veya mağdurun vasisi ya da kayyımı olmasıyla oluşan yasal temsil ilişkisidir. Bu ilişki sonradan sona ermiş olsa bile engel doğar.

### Hâkimin davaya bakamayacağı hâller: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin, suçtan kendisinin zarar görmemiş olması gerekir; zarar görmüşse madde gereği davaya bakamaz.
- Hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında evlilik, vesayet ya da kayyımlık ilişkisi bulunmamalıdır; bu ilişkiler sonradan kalksa bile engel devam eder.
- Şüpheli, sanık veya mağdur, hâkimin kan ya da kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyundan biri olmamalıdır.
- Hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında evlat edinme bağlantısı bulunmamalıdır.
- Hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında üçüncü derece dahil kan hısımlığı bulunmamalıdır.
- Evlilik sona ermiş olsa bile, hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında ikinci derece dahil kayın hısımlığı bulunmamalıdır.
- Aynı davada hâkim, Cumhuriyet savcılığı, adlî kolluk görevi, şüpheli veya sanık müdafiliği ya da mağdur vekilliği yapmamış olmalıdır.
- Aynı davada hâkim, tanık veya bilirkişi sıfatıyla dinlenmemiş olmalıdır.
- Bu hâllerden biri varsa hâkim davaya bakamaz; gecikmesinde sakınca bulunan işler dahil yargılama işlemi yapamaz.

### Hâkimin davaya bakamayacağı hâller: hangi sonuçları doğurur?

- Madde 22 hâllerinden biri varsa hâkim davaya bakamaz ve hâkimlik görevini yapamaz.
- Yasaklılık zorunlu ve kesindir; taraflar onaylasa veya hâkim istese bile davaya bakılamaz.
- Sonradan kalksa bile evlilik, vesayet ve kayyımlık ilişkisi bakımından engel devam eder.
- Evlilik sona ermiş olsa bile ikinci derece dahil kayın hısımlığı engeli sürer.
- Yasaklı hâkimin gecikmesinde sakınca bulunan işlemler dahil hiçbir yargılama işlemi yapması kabul edilmez.
- Yasaklılık bulunan hâkimin verdiği karar, hukuka aykırılık nedeniyle bozma sebebi oluşturur.
- Maddede sayılan hâllerin dışında kalan durumlarda yasaklılık doğmaz; bu tür hâller ret ya da çekinme yoluyla değerlendirilir.

### Kan hısımlığı ile kayın hısımlığı arasındaki fark nedir?

- Kan hısımlığında yasak üçüncü derece dahil uzanır ve üstsoy-altsoy ayrıca sayılır.
- Kayın hısımlığında yasak ikinci derece dahil uzanır ve evlilik sona erse bile devam eder.

Sonuç: Üçüncü derecedeki kan hısmı ile ikinci derecedeki kayın hısmı engel doğurur; derece hesabı bu iki hısımlık türünde ayrı yapılır.

### Evlilik ilişkisi ile kayın hısımlığı arasındaki fark nedir?

- Evlilik ilişkisi, hâkim ile şüpheli, sanık veya mağdur arasında doğrudan bulunan bağdır ve sonradan kalksa bile engel sürer.
- Kayın hısımlığı, eşin tarafı ile diğer taraf arasındaki hısımlıktır ve evlilik sona erdiğinde yalnızca ikinci dereceye kadar engel sürer.

Sonuç: Evlilik sona ermiş olsa bile yasak kalkmaz; ancak kayın hısımlığı ikinci dereceyi aşıyorsa engel doğmaz.

### Aynı davada görevler ile genel ilişkiler arasındaki fark nedir?

- Aynı davada savcılık, kolluk, müdafilik, vekillik, tanıklık veya bilirkişilik gibi davaya özgü görevler, davaya bağlıdır.
- Evlilik, hısımlık, vesayet ve evlat edinme gibi kişisel ilişkiler davaya bağlı olmaksızın taraflarla ilgilidir.

Sonuç: Davaya özgü görev, ilişkiden bağımsız olarak o davada yasaklılık yaratır; kişisel ilişki ise hangi davada olursa olsun engeldir.

### Madde 22 yasaklılığı ile tarafsızlığın şüpheye düşmesi (ret) arasındaki fark nedir?

- Maddede sayılan hâller zorunlu ve kesin yasaklılıktır; hâkim kendiliğinden çekilir.
- Madde dışında kalan ve tarafsızlığı şüpheye düşüren nedenler reddin konusudur ve bir karar gerektirir.

Sonuç: Madde 22 hâllerinde ret istemi beklenmeden davaya bakılamaz; diğer hâllerde ise ret yolu izlenir.

### Suçtan zarar görme ile mağdur ile ilişki arasındaki fark nedir?

- Hâkimin suçtan kendisinin zarar görmesi, hâkimin kendi kişisel mağduriyetine dayanır.
- Hâkim ile mağdur arasındaki evlilik, kan veya kayın hısımlığı gibi ilişkiler, kişiler arası bağa dayanır.

Sonuç: Her iki hâlde de yasaklılık doğar; birincisinde hâkimin kendi zararı, ikincisinde taraflarla bağı esas alınır.

### Hâkimin davaya bakamayacağı hâller: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Hâkimin kişisel tarafsızlığını yeterli görüp madde 22 hâlinin varlığını araştırmamak; yasaklılık hâlleri kesin olduğundan araştırma zorunludur.
- Boşanma veya evlilik sona erdiği için yasağın kalktığını saymak; sonradan kalksa bile evlilik, vesayet ve kayyımlık engeli devam eder.
- Kayın hısımlığında derece hesabını kan hısımlığı gibi üçüncü dereceye kadar uzatmak; kayın hısımlığında yasak ikinci dereceyle sınırlıdır.
- Kan hısımlığında üstsoy-altsoy ilişkisini üçüncü derece hesabına bağlamak; üstsoy ve altsoy ayrıca sayılır.
- Aynı davada tanık veya bilirkişi olmayı, davadan bağımsız bir yakınlık gibi değerlendirip yasaklılığı göz ardı etmek; aynı dava şartı aranır.
- Madde 22 hâlinde ret istemi beklemeden davaya bakmak; bu hâllerde hâkim kendiliğinden davadan çekilmek zorundadır.
- Tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer nedenleri madde 22 yasaklılığı gibi değerlendirmek; bu nedenler reddin konusudur ve kesin yasaklılık doğurmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hâkimin davaya bakamaması hâlinde yargılamanın yürütülmesi, madde 22 yasaklılığını ihlal eden bir usul aykırılığı olarak değerlendirilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/333 E., 2017/434 K., 24.10.2017)
- Aynı davada suç duyurusunda bulunmuş ve önceden görüş açıklamış hâkimlerin davaya bakması, tarafsızlık ilkesine aykırı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/880 E., 2018/270 K., 05.06.2018)
- Madde 22 kapsamındaki yasaklılık hâllerinde gecikmesinde sakınca bulunan işlemler dahil yargılama işlemi yapılamadığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022)
- Savcılık görevini yapmış hâkimin aynı davada kovuşturmaya bakmasının madde 22/1-g kapsamında yasaklılık oluşturduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/250 E., 2011/190 K., 27.09.2011; Ceza Genel Kurulu, 2009/21 E., 2009/46 K., 03.03.2009)

### Nasıl ispat edilir?

- Hâkimin davaya bakamayacağı hâli ileri süren taraf, yasaklılık hâlinin varlığını ispatlamakla yükümlüdür; ilişkinin varlığı nüfus kaydı, evlilik cüzdanı, evlat edinme kararı veya vesayet/kayyımlık kararı gibi resmi belgelerle gösterilir.
- Aynı davada görev yapma hâlinde, iddianame, tutanak, duruşma tutanağı ve dinleme kayıtları gibi belgeler esas alınır; bu hâller yazılı kayıtla kolayca saptanabilir.
- Hâkimin suçtan kendisinin zarar gördüğü iddiasını ileri süren taraf, zararı ve hâkimin mağduriyetini ispatlamakla yükümlüdür.
- Hâkimin, yasaklılık hâlinin bulunmadığı yönündeki savunmasını hâkim değil, ilişkiyi reddeden taraf ispatlamalıdır; kayıtta ilişki görünmüyorsa iddia eden tarafın ilişkiyi gösterme yükü vardır.
- Madde 22 hâllerinde yasaklılığın saptanması resmî kayıtlarla yapılır; tanık beyanı, ilişkinin varlığına ilişkin yardımcı delil olarak kullanılabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.23: Aynı işte soruşturma evresinde görev yapan hâkimin kovuşturmada görev yapamamasını ve yargılamanın yenilenmesi hâlini düzenler; bu maddedeki yasaklılığı tamamlar.
- 5271 m.30: Hâkimin çekinmesi hâlinde merciin karar vermesini düzenler; madde 22 hâlleri ise çekinme beklenmeden kesin yasaklılık yaratır.
- 5271 m.31: Ret isteminin geri çevrilmesini düzenler; madde 22 hâllerinde ret yolu gerekmez, ancak diğer tarafsızlık nedenleri için ret yolu açıktır.
- 5271 m.29: Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemleri sınırlar; madde 22 yasaklılığında gecikmesinde sakınca bulunan işlemler de yapılamaz.

## [CMK m.23 — Yargılamaya katılamayacak hâkim](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-23)

Madde, bir hâkimin daha önce işe bakmış olması nedeniyle aynı davada yeniden görev yapamayacağı üç durumu düzenler: karar veya hükme katılmış hâkimin yüksek görevli mahkemedeki karara katılamaması (fıkra 1), soruşturma evresinde görev yapmış hâkimin kovuşturma evresinde görev yapamaması (fıkra 2) ve yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapmış hâkimin aynı işte görev alamaması (fıkra 3). Kişi bakımından hâkimleri ve bu hâkimlerin aynı dava üzerindeki görevlerini kapsar. Hâkimin reddi ve çekilmesi usulünü düzenlemez (m.22, m.24). Hâkimin yetkisizlik veya görevsizlik kararının usulünü ve bu kararların hukuki sonuçlarını düzenlemez (m.28, m.29). Yargılamanın yenilenmesinin şartlarını ve usulünü düzenlemez (m.311 vd.).

### Yargılamaya katılamayacak hâkim: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Karar veya hüküm**: Hâkimin davayı esastan veya usulden sonuçlandıran işlemleridir. Maddede her iki sözcük birlikte kullanılmıştır; kararın ve hükmün birlikte kapsanması amaçlanmıştır. 1412 sayılı Kanun'daki yalnız hüküm ifadesine göre yasağın alanı genişletilmiştir.
- **Yüksek görevli mahkeme**: Verilen karar veya hükmün itiraz veya temyiz yoluyla incelendiği üst merciidir. Yasak, bu mercide aynı dava hakkında yeniden görev almayı kapsar.
- **Soruşturma evresi**: Kamu davası açılmadan önce yürütülen soruşturma işlemlerinin yapıldığı aşamadır. Bu evrede görev yapan hâkim, aynı işte kovuşturma evresinde görev alamaz.
- **Kovuşturma evresi**: Kamu davasının açılmasıyla başlayan ve hükümle sonuçlanan yargılama aşamasıdır. Fıkra 2 bakımından soruşturma evresinin karşıtı olarak ele alınır.
- **Aynı iş**: Aynı olay ve aynı şüpheli veya sanık hakkındaki somut dosyadır. Yasak, dosyanın kendisi bakımından uygulanır; başka bir dosyada görev yapılmasını kapsamaz.
- **Yargılamanın yenilenmesi**: Kesinleşmiş hükmün olağanüstü kanun yoluyla yeniden yargılanmasıdır. Fıkra 3, bu yeniden yargılamada önceki yargılamada görev yapan hâkimin yer almasını yasaklar.

### Yargılamaya katılamayacak hâkim: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin, bir karar veya hükme katılmış olması bulunmalıdır; bu hâkim, aynı hüküm hakkında yüksek görevli mahkemede verilecek karar veya hükme katılamaz (fıkra 1).
- Yüksek görevli mahkemenin, ilk verilen karar veya hükme ilişkin olarak yeni bir karar veya hüküm vermesi gerekir; bu, itiraz veya temyiz incelemesi olabilir (fıkra 1).
- Hâkimin, aynı iş hakkında soruşturma evresinde görev yapmış olması bulunmalıdır (fıkra 2).
- Aynı hâkimin kovuşturma evresinde yeniden görev alması söz konusu olmamalıdır; bu evrede görev yapması yasaktır (fıkra 2).
- Yargılamanın yenilenmesi talebiyle yeniden yargılama yapılıyor olmalıdır (fıkra 3).
- Yargılamanın yenilenmesinde görev alan hâkimin, önceki yargılamada da aynı işte görev yapmış olmaması gerekir; önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz (fıkra 3).

### Yargılamaya katılamayacak hâkim: hangi sonuçları doğurur?

- Fıkra 1 kapsamında yüksek görevli mahkemede görev alan hâkim bakımından yasak doğar ve bu hâkimin katılımıyla verilen karar veya hüküm yasağa aykırılık oluşturur.
- Fıkra 2 kapsamında soruşturma evresinde aynı işte görev yapmış hâkimin kovuşturma evresinde görev alması yasaktır; bu yasağa aykırı olarak yapılan yargılama bakımından yasaklılık nedeni vardır.
- Fıkra 3 kapsamında yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapmış hâkim aynı işte görev alamaz.
- Yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilebilirliğine ilişkin kararın, asıl kararı veren hâkim dışındaki bir hâkim tarafından verilmesi gerekir.
- Yasak bir hâkimin kendi görevini aşmasından değil, aynı işte önceki görevden doğduğundan, yasaklı hâkim yapılan işlemler bakımından da yasaklılık nedeniyle yargılamaya katılamaz.
- Madde yasağı bütün yargılama işlemleri için değil, belirli işlemler için koymuştur; hâkim bu yasağın dışında kalan işlemleri yapabilir.

### Fıkra 1 ile fıkra 3 arasındaki fark nedir?

- Fıkra 1, kararı inceleyen yüksek görevli mahkemedeki görevi yasaklar; önceki karar bir üst merciden geçmektedir.
- Fıkra 3, kesinleşmiş hükmün yenilenmesi yargılamasında önceki yargılamada görev yapan hâkimi yasaklar; yeni yargılama aynı mahkemede yapılır.

Sonuç: Fıkra 1 yüksek görevli mahkeme değişikliğine, fıkra 3 aynı işte önceki görevin varlığına bağlanır. Hâkim, iki durumda da kendi verdiği kararı yeniden denetlememelidir.

### Fıkra 2 ile fıkra 1 arasındaki fark nedir?

- Fıkra 2, soruşturma evresinde aynı işte görev yapmış hâkimin kovuşturma evresindeki görevini yasaklar.
- Fıkra 1, bir karar veya hükme katılmış hâkimin yüksek görevli mahkemedeki görevini yasaklar.

Sonuç: Fıkra 2 soruşturma işlemleri nedeniyle yasak doğurur ve bir karar bulunmasını aramaz. Fıkra 1 ise mutlaka bir karar veya hükme katılmış olmayı gerektirir.

### Yargılamaya katılamayacak hâkim: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yüksek görevli mahkemedeki görevi yalnızca hükmü veren hâkim kararı olarak almak; kararı veren hâkimin de yasak kapsamında olduğunu gözden kaçırmak.
- Fıkra 2 yasağını yalnızca bir karar verilmiş olmasına bağlamak; soruşturma evresinde yapılan işlemlerin kendisiyle yasak doğduğunu unutmak.
- Fıkra 3'ü yalnızca tarafların yenilenme talebi hakkında karar vermek olarak okumak; önceki yargılamada görev yapan hâkimin aynı işte görev almasının yasak olduğunu atlamak.
- Yasağı bütün yargılama işlemlerine yaymak; madde yalnızca belirli işlemleri yasaklar, hâkimin tüm işlemleri yapamayacağı sonucuna varmamak gerekir.
- Kararla hükmü aynı anlamda kabul etmek; madde ikisini birlikte düzenlemiştir ve her ikisi de yasağın konusudur.
- 1412 sayılı Kanun'daki düzenlemeyi aynen uygulamak; 5271 sayılı Kanun karar sözcüğünü ekleyerek yasağı genişletmiştir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yüksek görevli mahkemede tutukluluğa itirazı değerlendirip reddeden ağır ceza mahkemesi başkanının, aynı davanın temyiz incelemesinde görev alamayacağı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/75 E., 2011/114 K., 07.06.2011)
- Tutukluluğa itirazı reddeden hâkimin temyiz incelemesinde görev ve yetki verilmesinin hem m.23'teki tarafsızlık ilkesini hem de adil yargılanma hakkını ihlal edeceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2011/75 E., 2011/114 K., 07.06.2011)
- Görevsizlik kararını veren ve itirazı reddeden heyetin, dosyanın yeni yetkili mahkemesinde yargılamaya katılmasının m.23 fıkra 1 kapsamında yasak oluşturduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2010/246 E., 2010/266 K., 21.12.2010)
- Yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilebilirliğine ilişkin kararın, asıl kararı veren hâkim dışındaki bir hâkim tarafından verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/278 E., 2022/774 K., 06.12.2022)
- Önceki yargılamada görev yapan hâkimin, yargılamanın yenilenmesinde aynı işte görev alamayacağı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2019/642 E., 2022/420 K., 07.06.2022; Ceza Genel Kurulu, 2019/643 E., 2022/421 K., 07.06.2022; Ceza Genel Kurulu, 2021/185 E., 2022/393 K., 26.05.2022)
- Hâkimin yargılama süresince görüşünü bildirmiş olmasının, yenilenme aşamasındaki görevini tarafsızlık ilkesi bakımından sakıncalı kıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/278 E., 2022/774 K., 06.12.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Yasaklılık nedenini ileri süren taraf, hâkimin önceki görevini ilgili kararlar, tensip zaptı, iddianame veya dosya kayıtlarıyla ortaya koymalıdır.
- Hâkimin hangi işlemde yer aldığı, ilgili karar veya hükmün örneği ile yargılama tutanaklarıyla ispatlanır.
- Soruşturma evresinde aynı işte görev yapılmadığını savunan taraf, bu iddiayı soruşturma dosyası kayıtlarıyla çürütmek zorundadır.
- Yasaklılığın varlığı dosya kayıtlarından anlaşılıyorsa mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır; ret ve çekilme usulü m.22 bağlamında ayrıca değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.318](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-318): Yargılamanın yenilenmesi kararına ilişkin yasaklılık, fıkra 3 ile birlikte okunur ve yenilenme yargılamasının yapılacağı hükmü düzenler.
- [5271 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-22): Hâkimin yargılamaya katılamayacağı hallerde görevden çekilme ve reddin temelini oluşturur; m.23 yasaklılık nedenlerini, m.22 ise bu nedenlerin ileri sürülme yolunu gösterir.
- 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu m.22: Maddenin önceki düzenlemesidir; 5271 sayılı Kanun karar sözcüğünü ekleyerek yasağın alanını genişletmiştir.

## [CMK m.24 — Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-24)

Bu madde, hâkimin reddi müessesesinde iki şeyi düzenler: hâkimin reddini hangi sebeplerle isteyebileceğini (davaya bakamayacağı haller ve tarafsızlığı şüpheye düşürecek diğer sebepler) ve red isteminde kimlerin bulunabileceğini. Ayrıca red isteminde bulunan tarafın, karar veya hükme katılacak hâkimlerin isimlerini talep edebilmesini öngörür. Madde, kovuşturma evresiyle sınırlı değildir; soruşturma dahil yargılamanın tüm aşamalarında uygulanır. Madde, davaya bakmaktan yasak hâllerin kendisini (m.23), ret isteminin süresini (m.25), ret isteminin usulünü ve merciini (m.26, m.27) düzenlemez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Yargıtay'ın ve infaz hâkiminin itiraz mercindeki karara katılamamasına ilişkin özel durumlar da bu maddenin kapsamına girmez.

### Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hâkimin reddi**: Hâkimin somut bir davaya bakmasının engellendiği, tarafların talebiyle hâkimin davadan uzaklaştırılmasını sağlayan müessesedir. Red, hâkimin kendiliğinden çekilmesinin yerini tutan bir taraf girişimidir.
- **Davaya bakamayacağı hâller**: Hâkimin davaya bakmasının kanun gereği yasak olduğu durumlardır. Bu haller m.23'te sayılmıştır; m.24 bunlarda da red istenebileceğini belirtir ancak kendi içinde sayım yapmaz.
- **Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebepler**: Hâkimin davaya bakmasını yasaklayan hâller dışında, tarafsızlık konusunda kuşku yaratan nedenlerdir. Bu sebepler önceden sayılmamıştır; kuşkunun nesnel ve akla uygun olması gerekir.
- **Ret isteminde bulunabilecek kişiler**: Kanunda sayılan taraflardır: Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve müdafileri, katılan ve vekili. Bu sayım sınırlıdır; sayılmayan kişiler red isteminde bulunamaz.
- **Hâkim isimlerinin bildirilmesi**: Taraflardan birinin talebi üzerine, karar veya hükme katılacak hâkimlerin adlarının kendisine bildirilmesidir. Bu hak, talep edilmediği sürece kendiliğinden doğmaz.

### Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin davaya bakmasını engelleyen bir hâlin ya da tarafsızlığı şüpheye düşürecek nesnel ve akla uygun bir sebebin bulunması gerekir.
- Red isteminde bulunan kişinin, m.24/2'de sayılan taraflardan biri olması gerekir.
- Ret sebebinin, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek nitelikte olduğu ortaya konulmalıdır; salt taraf kuşkusu yeterli değildir.
- Red isteminin, ilgili aşamada ve kanunda öngörülen usulle ileri sürülmesi gerekir; süre ve usul ayrı maddelerde düzenlenmiştir.
- Hâkim isimlerinin öğrenilmesi için, ilgili tarafın açık bir talebinde bulunması gerekir.

### Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler: hangi sonuçları doğurur?

- Davaya bakamayacağı bir hâl varsa, hâkimin reddi istenebilir ve bu hâl kendiliğinden de dikkate alınabilir.
- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek nesnel bir sebep ileri sürülürse, hâkimin reddi istenebilir ve merci bu sebebi değerlendirir.
- Red talebinde bulunma hakkı m.24/2'de sayılan kişilere tanınmıştır; bu kişiler dışında kalanlar red isteminde bulunamaz.
- Taraflardan biri talep ederse karar veya hükme katılacak hâkimlerin isimleri bildirilir; talep yoksa bu bildirim yapılmak zorunda değildir.
- Ret sebebi somut ve nesnel olmazsa, kuşku yalnızca taraf görüşüne dayanıyorsa, red talebi reddedilebilir.

### Davaya bakamayacağı haller ile tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebepler arasındaki fark nedir?

- Davaya bakamayacağı hâllerde hâkim, kanunda sayılan yasaklı bir durumda bulunur ve bu hâl kanunen belirlenmiştir (m.23).
- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebepler önceden sayılmamıştır; her somut olayda kuşku nesnel ve akla uygun olmalıdır.

Sonuç: İkinci grupta red sebebinin değerlendirilmesi merciye bırakılmıştır. Bu nedenle ikinci grupta red, tarafın ileri süreceği olguların ayrıca incelenmesini gerektirir.

### Cumhuriyet savcısı, şüpheli/sanık ve müdafileri ile katılan ve vekili arasındaki fark nedir?

- Kamu davasını yürüten ve yargılamanın diğer tarafı olan Cumhuriyet savcısı ile şüpheli, sanık, müdafii, katılan ve vekili m.24/2'de açıkça sayılmıştır.
- Bu sayımda yer almayan kişiler, örneğin tanıklar veya kanun yolu incelemesi dışındaki üçüncü kişiler, red isteminde bulunamaz.

Sonuç: Sayılmayan kişinin yaptığı red talebi kabul edilmez ve hâkimin reddi işlemi başlatılmaz.

### Hâkim isimlerinin talep edilmesi ile talep edilmemesi arasındaki fark nedir?

- Taraflardan biri talep ettiğinde karar veya hükme katılacak hâkimlerin isimleri kendisine bildirilir.
- Talep yapılmadığında bildirim yükümlülüğü doğmaz.

Sonuç: Bildirim, taraf talebine bağlıdır; talep olmadan isimler kendiliğinden bildirilmek zorunda değildir.

### Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Davaya bakamayacağı hâller ile tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebepleri birbirine karıştırmak; ikinci gruptaki sebeplerin de yasak hâl gibi kendiliğinden doğduğunu sanmak.
- m.24/2'de sayılmayan kişilerin (örneğin tanık veya üçüncü kişi) red talebinde bulunabileceğini varsaymak.
- Hâkim isimlerinin bildirilmesini kendiliğinden zorunlu görmek; oysa bu hak taraf talebine bağlıdır.
- Tarafsızlık kuşkusunu, salt taraf memnuniyetsizliğine ya da hâkimin usul kararlarına dayandırmak.
- Red sebeplerini tek tek ve ayrı zamanlarda ileri sürmek; ret isteminde bulunan öğrendiği sebeplerin tümünü bir defada açıklamak zorundadır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebeplerin değerlendirilmesinde, ileri sürülen olguların nesnel ve akla uygun olup olmadığına bakılmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021; Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019)
- Red talebinde bulunan tarafın öğrendiği ret sebeplerinin tümünü bir defada ve olgularıyla birlikte ortaya koyması beklenmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2019/352 E., 2019/595 K., 10.10.2019)
- Salt davanın sonucuna ilişkin memnuniyetsizlik ya da hâkimin verdiği ara kararlara itiraz niteliğindeki gerekçeler tarafsızlık kuşkusu yaratmadığı yönünde değerlendirilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/1109 E., 2019/569 K., 01.10.2019)
- Red talebi, sanık müdafii veya katılan vekili tarafından yapılmışsa, bu kişilerin m.24/2 kapsamında taraf olduklarının dikkate alındığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2017/351 E., 2017/537 K., 12.12.2017)
- Red talebine ilişkin kararların incelenmesinde, talebin usul ve esas yönlerinin ayrı ayrı değerlendirildiği görülmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2007/156 E., 2007/163 K., 03.07.2007)

### Nasıl ispat edilir?

- Red talebinde bulunan taraf, m.24/2 kapsamında sayılan kişilerden biri olduğunu ve red sebebini ileri sürmek zorundadır.
- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep ileri süren taraf, bu sebebi somut olgularla ortaya koymak ve destekleyici delil göstermek zorundadır.
- Davaya bakamayacağı hâllerde, ilgili yasak hâlin varlığını gösteren belge veya kayıtla ispat yapılır.
- Karşı taraf veya reddi istenen hâkim, red sebeplerine ilişkin görüşünü yazılı olarak bildirebilir; bu görüşün değerlendirilmesi merciin takdirindedir.
- Hâkim isimlerinin bildirilmesi talebi, talep eden tarafın açık ve kayıtlı bir istemini gerektirir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.23: Hâkimin davaya bakamayacağı hâlleri sayar. m.24/1'deki birinci grup red sebepleri bu maddeye dayanır.
- 5271 m.25: Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebeplerle red isteminin hangi zamana kadar yapılabileceğini düzenler.
- 5271 m.26: Red isteminin usulünü, reddi istenen hâkimin görüş bildirmesini ve red isteminin ileri sürülme biçimini düzenler.
- 5271 m.27: Red isteminin hangi merci tarafından değerlendirileceğini belirler.

## [CMK m.25 — Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-25)

Madde, tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebeplerle yapılan hâkimin reddi isteminin zaman bakımından sınırlarını düzenler. Birinci fıkra, bu sebeplere dayanan istemin ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya, duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ile Yargıtayda görevlendirilen üye veya tetkik hâkiminin raporu üyelere açıklanıncaya kadar, diğer hâllerde inceleme başlayıncaya kadar yapılabileceğini belirtir. İkinci fıkra, sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerde duruşma veya inceleme bitinceye kadar istemde bulunulabilmesini ve bu istemin yedi gün içinde yapılmasını öngörür. Madde, reddin kimler tarafından istenebileceğini, usulünü ve reddi değerlendirecek mercii düzenlemez (m.26-27). Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği yasaklayan hâller ile bunların reddi de ayrı bir düzenlemedir (m.22-24). Reddi isteyen tarafın dilekçe ve delil sunma yükümlülüğü ile ret kararına karşı itiraz yolu da bu maddenin dışındadır (m.26-27 ve ilgili usul hükümleri).

### Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep**: Hâkimin davaya bakmasını kanunen yasaklayan hâllerin dışında, hâkimin tarafsız davranmayacağı izlenimini uyandıran olgulardır. Bu sebeplerin varlığı yanında hâkimin tarafsızlığını gerçekten etkileyebilecek nitelikte olması aranır.
- **Sanığın sorgusunun başlaması**: İlk derece mahkemelerinde tarafsızlık nedenli reddin son anıdır. Madde, iddianame okunması yerine bu anı esas alır ve gerekçede bu değişikliğin bilinçli olarak yapıldığı belirtilir.
- **İnceleme raporunun açıklanması**: Duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemesinde ya da Yargıtayda üyelere ya da tetkik hâkimi tarafından hazırlanan raporun sunulmasıdır. Bu andan sonra tarafsızlık nedenli ret istenemez.
- **Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebep**: Ret sebebinin ilk derece ya da inceleme aşamasında henüz bilinmeyen, sonradan doğan ya da sonradan öğrenilen olgudur. Bu sebeplere dayanan istem, duruşma veya inceleme bitinceye kadar yapılabilir ancak süreye tabidir.

### Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi: hangi şartlar aranır?

- Ret sebebinin tarafsızlığı şüpheye düşürecek nitelikte olması gerekir; bu sebebin hâkimin davaya bakmasını kanunen yasaklayan bir hâl olmaması gerekir.
- İstem, birinci fıkrada gösterilen sürelerden birinde yapılmalıdır: sanığın sorgusunun başlamasına, rapor açıklanmasına ya da inceleme başlamasına kadar.
- Sebep sonradan ortaya çıkmış veya sonradan öğrenilmişse, istem duruşma veya inceleme bitinceye kadar yapılabilir; ancak ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılmış olmalıdır.
- İstemi, ret sebebini öğrenmiş ve madde kapsamında sayılan taraflardan biri (Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık, müdafi, katılan veya vekili) yapmalıdır.

### Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi: hangi sonuçları doğurur?

- Tarafsızlık nedenine dayanan istem, birinci fıkrada gösterilen son ana kadar yapılırsa incelemeye alınır.
- Sanığın sorgusu başladıktan sonra ilk derece mahkemesinde tarafsızlık nedeniyle ret istenemez; istem bu tarihten sonra yapılırsa süre aşımı nedeniyle reddedilir.
- Duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtayda rapor üyelere açıklandıktan sonra tarafsızlık nedeniyle ret istenemez.
- Sebep sonradan ortaya çıkmış veya öğrenilmişse, istem duruşma veya inceleme bitinceye kadar ve öğrenmeden itibaren yedi gün içinde yapılırsa değerlendirilir.
- Yedi gün geçtikten sonra sonradan öğrenilen sebebe dayanan ret istemi kabul edilmez.
- Ret isteminin kabulü, reddi istenen hâkimin ilgili davaya bakmasını engeller ve yerine başka hâkimin bakmasını sağlar.

### İlk derece mahkemesi ile bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay arasındaki fark nedir?

- İlk derece mahkemelerinde son an sanığın sorgusunun başlamasıdır.
- Duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemesi ve Yargıtayda son an inceleme raporunun ya da görevlendirilen üye veya tetkik hâkiminin raporunun üyelere açıklanmasıdır.

Sonuç: Her merci için ayrı bir son an vardır ve bu an geçildikten sonra tarafsızlık nedenli ret istenemez.

### Duruşmalı iş ile duruşmasız iş arasındaki fark nedir?

- Duruşmalı işlerde, ilk derece dışındaki mercilerde rapor açıklanmasına kadar istem yapılabilir.
- Duruşmasız işlerde ise inceleme başlayıncaya kadar istem yapılabilir.

Sonuç: Duruşmasız işte süre daha kısadır; inceleme başladıktan sonra tarafsızlık nedenli ret istenemez.

### Baştan bilinen sebep ile sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebep arasındaki fark nedir?

- Ret sebebi birinci fıkradaki süre içinde biliniyorsa birinci fıkra uygulanır.
- Sebep sonradan ortaya çıkmış ya da öğrenilmişse ikinci fıkra uygulanır.

Sonuç: İkinci fıkrada istem duruşma veya inceleme bitinceye kadar yapılabilir, ancak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde olmalıdır.

### Tarafsızlık nedeni ile yasaklılık nedeni arasındaki fark nedir?

- Tarafsızlık nedeni, hâkimin tarafsız davranmayacağı izlenimini uyandıran ve bu maddede düzenlenen sebeplerdir.
- Yasaklılık nedeni, hâkimin davaya bakmasını kanunen yasaklayan hâllerdir ve m.22-24 kapsamındadır.

Sonuç: Yasaklılık hâllerinde süre sınırı yoktur ve istem her aşamada yapılabilir; bu maddedeki süre sınırları yalnız tarafsızlık nedenlerine uygulanır.

### Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkradaki süreleri yedi gün kuralıyla karıştırmak; yedi günlük sınırın yalnız ikinci fıkradaki sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplere uygulandığını göz ardı etmek.
- Sorgunun başlamasını iddianamenin okunması ile karıştırmak; ilk derece mahkemelerinde son anın sanığın sorgusunun başlaması olduğunu unutmak.
- Duruşmalı ve duruşmasız işlerdeki farklı son anları birbirine karıştırmak; duruşmasız işte inceleme başladıktan sonra tarafsızlık nedeniyle ret istenemeyeceğini göz ardı etmek.
- Yasaklılık hâllerini tarafsızlık nedeniyle yapılan ret ile aynı süre rejimine bağlamak; yasaklılık hâllerinde m.25 süre sınırlarının uygulanmadığını unutmak.
- Öğrenme tarihini sebebin ortaya çıkma tarihi ile karıştırmak; yedi günün ret sebebinin öğrenilmesinden başladığını göz ardı etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen ret sebeplerinde yedi günlük sürenin ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren işlediği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022; Ceza Genel Kurulu, 2019/476 E., 2022/2 K., 12.01.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021; Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019)
- Yedi günlük süre, yalnız sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebepler için aranır; birinci fıkradaki süreler için ayrıca yedi gün koşulu uygulanmaz. (Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022; Ceza Genel Kurulu, 2019/476 E., 2022/2 K., 12.01.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021; Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret isteminde bulunan taraf, istemin birinci fıkradaki süre içinde yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; istemin tarihi ve sanığın sorgusunun ya da raporun açıklanma tarihi tutanaklardan ortaya konulur. (Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022)
- Sonradan öğrenilen sebep iddiasında, ret isteyen taraf sebebin öğrenildiği anı ve bu tarihten yedi gün içinde istemde bulunulduğunu ispatlamalıdır; öğrenme tarihi ile istem tarihi arasındaki fark esas alınır. (Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022)
- Ret sebebinin tarafsızlığı şüpheye düşürecek nitelikte olduğunu ileri süren taraf, somut olguları ve delilleri de birlikte ortaya koymalıdır; soyut iddia ret için yeterli değildir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022)
- Karşı taraf veya reddi istenen hâkim, istemin süresinde yapılmadığını ya da sebebin tarafsızlığı etkileyecek nitelikte olmadığını savunursa, bu savunmayı ileri sürmesi gerekir; savunmayı tutanak ve kayıtlarla destekler.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.26: Ret isteminin usulünü, dilekçe ve tutanak şeklini ile ret sebeplerinin tümünün bir defada ileri sürülmesi yükümlülüğünü düzenler. Bu madde, süre içinde yapılacak istemin biçimini belirler.
- 5271 m.27: Ret isteminin hangi merci tarafından inceleneceğini ve karara bağlanacağını düzenler. Madde 25'te belirlenen süre içinde yapılan istemin işleme konulması bu maddeye bağlıdır.
- 5271 m.22: Hâkimin davaya bakmasını kanunen yasakladığı hâlleri düzenler. Bu hâllerde istem süre sınırına bağlı değildir ve m.25 uygulanmaz.
- 5271 m.23: Hâkimin davaya bakamayacağı hâlleri ayrıntılı biçimde düzenler ve tarafsızlık nedeniyle reddin yasaklılık nedeninden ayrılmasını sağlar.
- 5271 m.24: Ret sebeplerini ayırır: davaya bakamayacağı hâllerde ve tarafsızlığı şüpheye düşürecek diğer sebeplerde ret istenebileceğini düzenler. Madde 25 bu ikinci grubun süre sınırını koyar.

## [CMK m.26 — Ret isteminin usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-26)

Hâkimin reddi isteminin usulünü düzenler: ret isteminin hangi yollarla yapılacağı, ret sebeplerinin tek seferde ve süresi içinde ileri sürülmesi zorunluluğu ile reddi istenen hâkimin ret sebepleri hakkındaki görüşünü yazılı bildirmesi. Kural, kovuşturma sırasında hâkimin reddini isteyen şüpheli, sanık, müdafi, katılan ve Cumhuriyet savcısı bakımından uygulanır. Ret isteminin hangi merci tarafından karara bağlanacağı (m.27), ret isteminin geri çevrilmesi (m.31), zabıt kâtibinin reddi (m.32) ve reddi istenen hâkimin ret kararı verilinceye kadar yapabileceği işlemler (m.29) bu maddede düzenlenmez. Ret sebepleri ve hâkimin çekinmesi (m.22-25, m.30) de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Ret isteminin usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hâkimin reddi**: Tarafsızlığı şüpheye düşürecek veya hâkimin davaya bakmasını yasaklayan bir sebep bulunduğunda, tarafların hâkimin davadan uzaklaştırılmasını talep etmesi yoludur. Hâkim kendiliğinden çekinmiyorsa taraf bu yolu kullanır.
- **Ret sebepleri**: Hâkimin reddini haklı kılan olgulardır. Ret isteminde bu olguların somut biçimde ortaya konulması ve delillerinin gösterilmesi gerekir.
- **Ret isteminin tek seferde ileri sürülmesi**: Ret isteyen, öğrendiği bütün ret sebeplerini aynı istem içinde birlikte açıklamakla yükümlüdür. Sebepler parça parça, sonradan eklenerek ileri sürülemez.
- **Yazılı görüş**: Reddi istenen hâkimin ret sebepleri hakkında kendi değerlendirmesini yazılı olarak bildirmesidir. Hâkimin savunma hakkını somutlaştıran bir işlemdir.
- **Zabıt kâtibine tutanak**: Ret isteminin sözlü olarak yapılabildiği ikinci yoldur. Ret isteyen, zabıt kâtibine başvurarak tutanak düzenlenmesini sağlar.

### Ret isteminin usulü: hangi şartlar aranır?

- Ret isteminin mensup olunan mahkemeye verilecek bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine tutanak düzenlenmesi için yapılan başvuruyla yapılması gerekir.
- Ret isteminde bulunan kişinin öğrendiği ret sebeplerinin tümünü aynı istemde bir defada açıklaması gerekir.
- Ret sebeplerinin olguları ile birlikte, ret isteminin süresi içinde ortaya konulması gerekir.
- Ret isteminin ret sebeplerini dayandırdığı olguların gösterilmesi gerekir; soyut ve gerekçesiz istem bu şartı karşılamaz.
- Reddi istenen hâkimin ret sebepleri hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirmesi gerekir.

### Ret isteminin usulü: hangi sonuçları doğurur?

- Ret isteminin bu maddede öngörülen usule uygun yapılması hâlinde, ret isteminin esasını inceleyen merci işleme geçer.
- Ret sebeplerinin tümünün bir defada açıklanmaması hâlinde, bu eksiklik ret isteminin geri çevrilmesine yol açabilir; geri çevirme hâllerini m.31 düzenler.
- Ret isteminde olguların ve delillerin gösterilmemesi, ret isteminin geri çevrilmesi sebebidir.
- Reddi istenen hâkimin görüşünü yazılı bildirmemesi, yazılı görüş şartına aykırılık oluşturur; hâkimin görüşü ret sebeplerinin değerlendirilmesinde esas alınır.
- Bu maddedeki usul kurallarına uyulmadan yapılan ret istemi, usulüne uygun bir ret istemi olarak değerlendirilmez.

### Dilekçe ile zabıt kâtibine tutanak arasındaki fark nedir?

- Ret isteyen, mensup olunan mahkemeye yazılı dilekçe vererek başvurabilir.
- Ret isteyen, zabıt kâtibine başvurarak tutanak düzenlettirebilir; bu yol sözlü başvuruya dayanır.

Sonuç: İki yol da geçerli başvuru sayılır; hangisinin kullanıldığı ret isteminin geçerliliğini değiştirmez.

### Ret sebeplerinin ilk ileri sürülmesi ile sonradan ileri sürülmesi arasındaki fark nedir?

- Ret isteyen öğrendiği bütün sebepleri ilk istemde açıklamalıdır.
- Sonradan öğrenilen ve ilk istemde bilinmeyen sebepler, yeni olgularla birlikte ileri sürülebilir.

Sonuç: Ret isteminde bilinen sebeplerin bir defada ileri sürülmemesi, sonradan yeni bir sebep ileri sürme imkânını kapatmaz ancak bilinen sebeplerin parça parça öne sürülmesi yasaktır. Bu ayrım kanun metninde açıkça bölümlendirilmemiştir; uygulamada tartışmalıdır.

### Ret isteyen ile reddi istenen hâkim arasındaki fark nedir?

- Ret isteyen taraf, sebepleri ve olguları somut biçimde ortaya koymakla yükümlüdür.
- Reddi istenen hâkim, sebepler hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür.

Sonuç: Hâkimin görüşü yazılı olduğundan, ret sebeplerine karşı savunma hakkı yazılı olarak kullanılmış olur.

### Ret isteminin usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sözlü başvuruyu usul şartlarına uygun saymak; m.26 tutanak yolunun zabıt kâtibine yapılmasını ve tutanağın düzenlenmesini şart koşar, dolayısıyla bu usulün dışına çıkılmamalıdır.
- Ret sebeplerini aşamalı olarak ileri sürmek; her yeni duruşmada yeni sebep eklemek m.26 ikinci fıkrasına aykırıdır, bu durum geri çevirme sebebi sayılabilir.
- Ret isteminde yalnızca sebebi belirtip olguları ve delili göstermemek; soyut istem usule uygun kabul edilmez.
- Reddi istenen hâkimin görüşünü almadan ret isteminin esasına karar vermek; bu, m.26 üçüncü fıkrasındaki yazılı görüş şartını atlamak olur.
- m.26'yı tek başına uygulayıp m.27 ve m.31'deki merci ve geri çevirme kurallarını göz ardı etmek; usul kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, ret isteminin usulüne uygun yapılmasında ret sebeplerinin ve olguların somut biçimde ortaya konulmasını aramaktadır. (Birinci Bölüm, 2015/7559 E., 25.12.2018)
- Yargıtay, ret isteminde bulunan tarafın sebeplerini bir defada açıklama yükümlülüğüne dikkat etmektedir; bu yükümlülüğe uyulmadığı hâllerde m.31 uyarınca geri çevrilme kararı verilebilmektedir. (10. Ceza Dairesi, 2022/14863 E., 2023/2588 K., 23.03.2023)
- Ret isteminin usule ilişkin kararlarına karşı itiraz yolunun açık olduğu kabul edilmektedir; ret isteminin kabulüne ilişkin karar kesin sayılmaktadır. (2022/70 E., 2023/152 K., 13.09.2023)
- Reddi istenen hâkimin yazılı görüşünün alınmadan karar verilmesi usule aykırılık olarak değerlendirilmektedir. (4. Ceza Dairesi, 2023/12824 E., 2023/22631 K., 17.10.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret isteminde bulunan taraf, ret sebeplerini ve bunları destekleyen olguları ortaya koymakla yükümlüdür; ret sebebinin varlığı, istemi ileri süren tarafın ispat yükü altındadır.
- Ret sebebinin dayanağı olan olgular yazılı belge, tanık veya benzeri delillerle gösterilir; istemde delil gösterilmemesi geri çevirme sebebi olur.
- Ret isteminin sürenin içinde ve tek seferde yapıldığını ileri süren taraf, bu durumu ortaya koymakla yükümlüdür; karşı tarafın gecikme savunmasını ispat yükü de istemi ileri süren tarafa düşer.
- Reddi istenen hâkimin ret sebepleri hakkındaki görüşü yazılı belge olarak dosyada bulunmalıdır; yazılı görüşün alınmadığı iddiası, dosya içeriğiyle karşılaştırılarak değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [5271 sayılı Kanun m.27](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-27): Ret isteminin hangi merci tarafından inceleneceğini ve karara bağlanacağını düzenler; bu maddede öngörülen usule uygun istem m.27 uyarınca değerlendirilir.
- [5271 sayılı Kanun m.29](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-29): Ret isteminin karara bağlanmasına kadar reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemleri düzenler; m.26 istemin usulünü, m.29 istem sürerken hâkimin yetkisini belirler.
- [5271 sayılı Kanun m.31](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-31): Ret isteminin süresinde yapılmaması, sebep ve delilin gösterilmemesi veya duruşmayı uzatma amacı gibi hâllerde geri çevrilmesini düzenler; m.26 usul kurallarına uyulmamasının bir sonucunu bu madde belirler.
- [5271 sayılı Kanun m.32](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32): Aynı usul kurallarının zabıt kâtipleri hakkında da uygulanacağını ve bu durumda kararın kimin tarafından verileceğini düzenler.

## [CMK m.27 — Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-27)

Madde, hâkimin reddi istemini inceleyip karara bağlayacak mercii belirler. Kural olarak ret isteminin, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemece karara bağlanmasını öngörür; reddi istenen hâkim bu müzakereye katılamaz. Mahkeme teşekkül edemezse yetkili merci asliye ceza, ağır ceza ve sulh ceza hâkimliği ayrımına göre belirlenir; bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerine yönelik istemler için de özel bir merci öngörür. Madde, ret isteminin kabulü halinde yapılacak görevlendirmeyi de düzenler. Madde, bir ret isteminin hangi sebeple yapılabileceğini, süresini, usulünü (dilekçe veya tutanak), ret sebeplerinin bir defada bildirilmesi zorunluluğunu ve hâkimin yazılı savunmasını düzenlemez; bunlar CMK m.26 kapsamındadır. Reddi istenen hâkimin ret kararı verilinceye kadar yapabileceği işlemler CMK m.29'da, ret kararlarına karşı itiraz ve kanun yolu CMK m.28'de düzenlenmiştir.

### Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Reddi istenen hâkim**: Hakkında ret isteğinde bulunulan, tarafsızlığı veya davaya bakmaya engel bir sebebi iddia edilen hâkimdir. Bu sıfat, ret istemi karara bağlanana kadar hâkimin müzakereye katılmasını engeller.
- **Mensup olunan mahkeme**: Reddi istenen hâkimin kadrosunda bulunduğu mahkemedir. Kural olarak ret isteminin karara bağlanacağı merci budur, ancak hâkim bu kararın müzakeresine katılamaz.
- **Mahkemenin teşekkül edememesi**: Reddi istenen hâkimin müzakereye katılamaması nedeniyle heyetin karar verecek sayıda üyeyle toplanamamasıdır. Bu durumda ret kararı, maddede gösterilen yedek merciye geçer.
- **Yedek merci**: Mahkeme teşekkül edemediğinde ret istemine bakacak, kanunda sıralanmış başka mahkemedir. Ağır ceza mahkemesi için numara sırası, asliye ceza için yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi esas alınır.
- **Ret isteminin kabulü**: Ret sebebinin yerinde görülmesi ve hâkimin davadan uzaklaştırılmasıdır. Kabul halinde davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir (m.27/4).

### Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme: hangi şartlar aranır?

- Hâkim hakkında geçerli bir ret istemi bulunmalıdır; bu istemin usulüne uygun ve süresinde yapılmış olması gerekir.
- Reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkeme belirlenmelidir; ret isteminin karara bağlanması kural olarak bu mahkemeye aittir.
- Reddi istenen hâkim karar müzakeresine katılmamalıdır; bu olmadan ret kararı alınamaz.
- Mahkeme teşekkül edemiyorsa, reddi istenen hâkimin mensup olduğu daireye göre m.27/1-a veya m.27/1-b uyarınca yedek merci belirlenmelidir.
- Sulh ceza hâkimine karşı istemde yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi, tek hâkime karşı istemde yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi karar vermelidir (m.27/2).
- Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi başkan ve üyelerine karşı istem, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli dairece incelenmelidir (m.27/3).
- Ret isteminin kabulü halinde davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilmelidir.

### Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme: hangi sonuçları doğurur?

- Ret isteği kabul edilirse, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir (m.27/4).
- Ret isteği mensup mahkemece karara bağlanırken reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz.
- Mahkeme teşekkül edemezse, karar m.27/1 uyarınca yedek mercie geçer.
- Ret isteğinin kabulüne dair kararlar nihai olup, reddine dair kararlara itiraz edilebilir (CMK m.28 kapsamında).

### Mensup mahkeme ile yedek merci arasındaki fark nedir?

- Kural olarak ret isteği, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemece karara bağlanır. Hâkim müzakereye katılmaz ama mahkeme heyeti yine de bu kararı verir.
- Mahkeme teşekkül edemezse karar, m.27/1 uyarınca kanunda gösterilen başka bir merciye geçer.

Sonuç: Mahkemenin teşekkül edip edememesi, kararı verecek merciyi değiştirir.

### Asliye ceza hâkimi ile ağır ceza hâkimi arasındaki fark nedir?

- Reddi istenen hâkim asliye ceza mahkemesine mensupsa, yedek merci o yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesidir (m.27/1-a).
- Reddi istenen hâkim ağır ceza mahkemesine mensupsa, yedek merci aynı yerdeki ağır ceza dairelerinden numara sırasına göre izleyen dairedir (m.27/1-b).

Sonuç: Yedek mercii, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemenin türüne göre belirlenir.

### Birden fazla daire ile tek daire (ağır ceza) arasındaki fark nedir?

- Yerde birden fazla ağır ceza dairesi varsa, numara sırasına göre izleyen daire karar verir. Son numaralı daire için ise (1) numaralı daire yetkilidir.
- Yerde tek ağır ceza dairesi varsa, en yakın ağır ceza mahkemesi karar verir.

Sonuç: Yedek merci, dairenin sayısına göre farklı belirlenir.

### Sulh ceza hâkimi ile tek hâkimli mahkeme arasındaki fark nedir?

- Ret isteği sulh ceza hâkimine karşıysa, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi karar verir (m.27/2).
- Ret isteği tek hâkime karşıysa, yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi karar verir (m.27/2).

Sonuç: Hâkimin mensup olduğu merci tür olarak değil, yargılama düzeyi bakımından farklı bir üst merci belirlenir.

### Bölge adliye ceza dairesi üyeleri ile diğer hâkimler arasındaki fark nedir?

- Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi başkan ve üyelerine karşı istem, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli dairece incelenir (m.27/3).
- Diğer hâkimlere karşı istem m.27/1 ve m.27/2 uyarınca belirlenen merciye yapılır.

Sonuç: Bölge adliye ceza dairesi üyelerinin reddinde ayrı bir inceleme usulü uygulanır.

### Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Reddi istenen hâkimin ret isteğini kendisinin karara bağlamasına izin vermek; hâkim müzakereye katılamaz.
- Mahkeme teşekkül edemediği halde yedek merciyi belirlemeden doğrudan başka bir mahkemeye havale etmek; m.27/1 sırası izlenmelidir.
- Ağır ceza mahkemesi için yedek mercii belirlerken son numaralı dairede (1) numaralı daireyi değil izleyen bir daireyi aramak; son numaralı daire için (1) numaralı daire yetkilidir.
- Tek ağır ceza dairesi bulunan yerde numara sırasına göre başka bir daire aramak; bu durumda en yakın ağır ceza mahkemesi karar verir.
- Sulh ceza hâkimine karşı istemi ağır ceza mahkemesine yöneltmek; bu istem yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesine yapılır.
- Bölge adliye ceza dairesi üyelerinin reddi istemini, reddedilen üyelerin katılımıyla inceleyen daireye götürmek; bu istem katılmaksızın görevli dairece incelenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ret isteği süresinde yapılmış, ret nedenine ilişkin inandırıcı kanıt gösterilmiş ve yargılamayı uzatma amacı yoksa, reddi istenen hâkimin katılımı olmaksızın m.27'de belirtilen usulle karar verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021; Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019; Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023; Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022)
- Birden fazla hâkimin toplu reddi halinde, her hâkim için ayrı ret kararı değil, m.27 usulünce tek bir inceleme yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021)
- Ret isteğinin mahkemece karara bağlanması zorunludur; reddedilen hâkimin kendi reddini değerlendirmesine izin verilmez. (Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret isteğini ileri süren taraf (Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık, müdafi, katılan veya vekili), ret sebebini ve delilini göstermekle yükümlüdür.
- Ret sebebinin inandırıcı kanıtla desteklenmesi gerekir; kanıt yoksa ret isteği yerinde görülmez. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021)
- Reddi istenen hâkim, ret sebeplerine ilişkin görüşünü yazılı olarak bildirir; bu görüş m.26 kapsamında karara esas alınır.
- Yedek mercie geçiş iddiası, mahkemenin teşekkül edemediğinin fiilen ortaya konmasıyla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.26: Ret isteminin usulünü, sebeplerini ve reddi istenen hâkimin yazılı görüşünü düzenler. m.27 ise bu isteğin hangi merciye yapılacağını belirler.
- 5271 m.28: Ret kararlarına karşı itiraz ve kabul kararlarının kesinliğini düzenler; m.27 sonucunda verilen kararın kanun yolunu tamamlar.
- 5271 m.29: Reddi istenen hâkimin ret hakkında karar verilinceye kadar yapabileceği, gecikmesinde sakınca olan işlemleri belirler; m.27'deki müzakere yasağıyla birlikte okunur.
- 5271 m.31: Kovuşturma evresinde ileri sürülen ret isteminin hangi hallerde geri çevrileceğini düzenler; m.27 kapsamındaki incelemeden önce uygulanabilir.

## [CMK m.28 — Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-28)

Madde, hâkimin reddi isteminin sonuçlandırılmasına ilişkin kararların hangilerine karşı kanun yolu açılacağını düzenler: ret isteminin kabulüne ilişkin kararların kesinliğini ve ret isteminin kabul edilmemesine ilişkin kararlara karşı itiraz yolunu, ayrıca itiraz üzerine verilen ret kararının hükümle birlikte incelenmesini kapsar. Hâkimin reddi talebinde bulunma hakkı olan kişiler bakımından ve ret kararlarının denetimi açısından uygulanır. Ret sebeplerini, reddi isteme yetkili kişileri, ret talebinin hangi merci tarafından karara bağlanacağını ve reddedilen hâkimin hangi işlemleri yapabileceğini düzenlemez (CMK m.25-27 ve m.29). Hükmün temyiz veya istinaf yoluyla incelenmesine ilişkin usul kuralları ile olağan kanun yollarının süreleri de bu maddede yer almaz (CMK m.260 vd.).

### Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ret isteminin kabulü**: Reddi istenen hâkimin davadan uzaklaştırılmasına karar verilmesidir. Bu halde merci, davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirir.
- **Ret isteminin kabul edilmemesi**: Reddi istenen hâkimin davaya bakmaya devam edeceğine ilişkin karardır. Bu karar, ret isteminin esasının reddi anlamına gelir ve itiraz konusu yapılabilir.
- **İtiraz**: Kabul edilmeme kararına karşı ayrı bir olağan kanun yolu olarak öngörülen başvurudur. İtiraz üzerine verilen ret kararı ayrıca kesin olmayıp hükümle birlikte denetlenir.
- **Hükümle birlikte inceleme**: Esas hakkındaki hüküm üzerine yapılan istinaf veya temyiz sırasında ara kararların da denetlenmesi yöntemidir. Ret kararı, hükme karşı kanun yolu açıldığında bu yolla incelenir.
- **Kesin karar**: Kanun yoluna başvurulamayan karardır. Ret isteminin kabulüne ilişkin karar bu niteliktedir, dolayısıyla itiraz da istinaf ya da temyiz de edilemez.

### Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları: hangi şartlar aranır?

- Reddi istenen hâkim hakkında bir ret talebinin bulunması ve bu talebin merci tarafından karara bağlanmış olması gerekir.
- Ret talebinin kabul edilmesi halinde kararın kesin olduğu kabul edilir ve bu karara karşı kanun yoluna başvurulamaz.
- Ret talebinin kabul edilmemesi halinde, karara karşı itiraz yoluna başvurulması gerekir.
- İtiraz üzerine verilen ret kararının ayrıca kesinleşmediği, esas hükümle birlikte incelenmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.

### Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları: hangi sonuçları doğurur?

- Ret isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; bu karara karşı itiraz, istinaf veya temyiz yoluna başvurulamaz.
- Ret isteminin kabulü halinde reddi istenen hâkim davaya bakamaz ve davayı başka bir hâkim veya mahkeme görür.
- Ret isteminin kabul edilmemesine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
- İtiraz üzerine verilen ret kararı ayrıca kesinleşmez, esas hükümle birlikte incelenir.
- Hükme karşı kanun yolu açılmamışsa ret kararının denetlenmesi de mümkün olmaz.

### Ret isteminin kabulü ile kabul edilmemesi arasındaki fark nedir?

- Ret isteminin kabulü, reddi istenen hâkimin davadan uzaklaşmasına yol açan karardır.
- Ret isteminin kabul edilmemesi, hâkimin davaya devam etmesine izin veren karardır.

Sonuç: Kabul kararı kesindir ve kanun yoluna konu olmaz; kabul edilmeme kararına karşı itiraz yolu açıktır.

### Doğrudan itiraz ile hükümle birlikte inceleme arasındaki fark nedir?

- Kabul edilmeme kararına karşı itiraz, ayrı bir kanun yoludur.
- İtiraz üzerine verilen ret kararı, esas hükümle birlikte incelenir.

Sonuç: İtiraz merciinin kararı ayrıca temyiz veya istinaf edilemez, ancak hükme karşı açılan kanun yolunda ayrıca denetlenebilir.

### Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ret isteminin kabulü kararına karşı itiraz veya temyiz yoluna başvurmak; bu karar kesin olduğu için kanun yolu açılmaz.
- Kabul edilmeme kararını kesin sanmak; bu karara karşı itiraz yolu açıktır.
- İtiraz üzerine verilen ret kararını ayrı bir kesin karar olarak görmek; bu karar hükümle birlikte incelenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ret isteminin kabulüne ilişkin kararın kesin olduğu ve kanun yoluna konu edilemeyeceği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023; Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022; Ceza Genel Kurulu, 2019/476 E., 2022/2 K., 12.01.2022; Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021)
- Ret talebi hakkında karar verilmeden esas hakkında hüküm kurulmasının usule aykırı olduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023)
- Ret isteminin esassız bulunduğuna dair karara karşı, ret kararı hükümle birlikte temyiz veya istinaf yoluyla incelenebilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret isteminin kabulü veya kabul edilmemesi kararının varlığı, dosyadaki ara karar ve tutanaklarla ispatlanır; kararın hangi tarihte tebliğ edildiği kanun yolu süresi bakımından önemlidir.
- İtiraz yoluna başvuran taraf, ret talebinin kabul edilmediği kararını ve bu karara karşı yaptığı itirazı belgelemekle yükümlüdür.
- Kabul kararının kesinliğine itiraz eden taraf, bu kararın madde kapsamında bulunduğunu ve kanun yoluna açık olmadığını karşı tarafa göre ispatlamak zorunda kalabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.27: Ret talebinin hangi merci tarafından karara bağlanacağını düzenler. Madde 28'deki kabul ve kabul edilmeme kararları bu mercilerce verilir.
- 5271 m.29: Reddi istenen hâkimin ret hakkında karar verilinceye kadar yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabileceğini düzenler. Ret kararının kesinliği ile bağlantılıdır.

## [CMK m.29 — Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-29)

Bu madde, hâkimin reddi istemi üzerine karar verilinceye kadar reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemleri, oturum sırasındaki reddin özel usulünü ve ret kabul edildiğinde duruşmanın akıbetini düzenler. Hükümler, reddi istenen hâkimin davaya bakan hâkim olduğu tüm ceza yargılaması aşamalarında uygulanır. Madde, reddin usulünü (m.26), reddi inceleyecek mercii (m.27), ret istemini geri çevirme hallerini (m.31) ve çekinme halini (m.30) düzenlemez. Reddin sebeplerini ve ret kararlarına karşı kanun yolunu da düzenlemez; bunlar m.28 ve ilgili hükümlerde yer alır.

### Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Reddi istenen hâkim**: Hakkında 5271 sayılı Kanun'a göre ret istemi yapılmış olan ve bu istem sonuçlanana kadar davaya bakmaya devam eden hâkimdir. Ret istemi henüz karara bağlanmadığı sürece bu hâkimin işlem yapma yetkisi, maddede öngörülen sınırla daraltılmıştır.
- **Gecikmesinde sakınca olan işlem**: Ret hakkında karar verilene kadar ertelendiğinde delilin kaybolacağı, bir şeyin yok olacağı ya da telafisi güç bir zararın doğacağı acil işlemlerdir. Bu işlemler yapılabilir; sakınca ölçütü somut olaya göre belirlenir.
- **Oturum sırasında ret**: Ret isteminin duruşma devam ederken ileri sürülmesi halidir. Bu durumda ret hakkında karar verilebilmesi için ara verilmesi gerekse bile oturum ara verilmeksizin sürdürülür; ancak tarafların iddia ve savunmalarına geçilemez.
- **Ret isteminin kabulü**: Ret isteminin haklı bulunarak reddi istenen hâkimin davadan uzaklaştırılmasına karar verilmesidir. Kabul kararının sonucu, davanın başka bir hâkime veya mahkemeye görevlendirilmesidir (m.27/4).

### Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin reddi için m.26 ve m.27 uyarınca bir ret istemi yapılmış ve bu istem henüz karara bağlanmamış olmalıdır.
- Reddi istenen hâkimin yaptığı işlemin gecikmesinde sakınca olan bir işlem olması gerekir; ertelenmesi delilin kaybolmasına, bir şeyin yok olmasına ya da telafisi güç zarara yol açmamalıdır.
- Hâkimin oturum sırasında reddedilmiş olması halinde, ret konusunda karar verilebilmesi için oturuma ara verilmesi gerekse bile oturum ara verilmeksizin sürdürülmelidir.
- Oturum sırasında reddedilen hâkimin bulunduğu oturumda, ret hakkında karar verilmeden tarafların iddia ve sözlerinin dinlenilmesine geçilmemelidir.
- Ret hakkında karar verilmeden, reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanmamalıdır.
- Ret isteminin kabulüne karar verildiğinde, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanmalıdır.

### Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler: hangi sonuçları doğurur?

- Ret hakkında karar verilinceye kadar reddi istenen hâkim gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapabilir.
- Reddi istenen hâkim, ret hakkında karar verilmeden ertelenebilir nitelikteki işlemleri yapamaz; bu işlemler ret kararından sonra yeni hâkim tarafından yapılmalıdır.
- Oturum sırasında reddedilen hâkim ret kararı verilinceye kadar oturuma ara vermeksizin devam edebilir, ancak tarafların iddia ve savunmasına geçemez.
- Ret kararı verilmeden reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanamaz.
- Ret isteminin kabulü halinde, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler geçerliliğini korur.
- Ret isteminin kabulü halinde gecikmesinde sakınca bulunan hâl dışındaki tüm duruşma işlemleri tekrarlanır.
- Madde hükmüne aykırı olarak ret kararı verilmeden yapılan ertelenebilir işlemler, uygulamada hukuka aykırılık oluşturur ve hükmün bozulması sebebi olabilir.

### Gecikmesinde sakınca olan işlem ile olağan işlem arasındaki fark nedir?

- Ret hakkında karar verilinceye kadar reddi istenen hâkim, acil ve ertelenemeyen işlemleri yapabilir.
- Ertelenebilir nitelikteki işlemler, ret hakkında karar verilene kadar reddi istenen hâkim tarafından yapılamaz.

Sonuç: Ertelenebilir işlemler ret kararı beklenerek yapılmadan bırakılır; acil işlemler yapılmışsa bunlar ret kabul edilse bile geçerliliğini korur.

### Oturum dışında ret ile oturum sırasında ret arasındaki fark nedir?

- Ret istemi oturum dışında yapılmışsa, reddi istenen hâkim ret hakkında karar verilinceye kadar yalnızca gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar ve duruşmaya devam etmez.
- Hâkim oturum sırasında reddedilmişse, ret kararı için ara verilmesi gerekse bile oturum ara verilmeksizin sürdürülür; ancak iddia ve savunmaya geçilmez.

Sonuç: Oturum sırasındaki ret hâlinde duruşma aralıksız devam eder, ancak m.216 uyarınca iddia ve savunma aşaması yapılamaz ve ret kararı verilmeden hâkim duruşmaya devam edemez.

### Ret kabul edildiği hal ile ret kabul edilmediği hal arasındaki fark nedir?

- Ret isteminin kabulüne karar verilirse duruşma tekrarlanır.
- Ret isteminin reddedilmesi halinde yapılan işlemler ve duruşma geçerliliğini korur.

Sonuç: Kabul halinde gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılan işlemler dışında tüm duruşma yenilenir.

### Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ret isteminin yapılmasıyla hâkimin tüm işlem yetkisini tamamen kaybettiğini sanmak; madde, gecikmesinde sakınca olan işlemlere izin verir.
- Oturum sırasında ret halinde, ret kararı için ara verilmesi gerektiğinde duruşmayı ertelemek; madde ara verilmeksizin devam edilmesini öngörür.
- Oturum sırasında reddedilen hâkimin, ret kararı çıkmadan tarafların iddia ve savunmasına geçebileceğini düşünmek; 216. madde uyarınca bu yasaktır.
- Ret isteminin kabulü halinde tüm duruşmayı tekrarlamak yerine gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılan işlemleri de yenilemek; bu işlemler tekrarlanmaz.
- Gecikmesinde sakınca olan işlemin neden acil olduğunu gerekçelendirmeden yapmak; işlemin niteliği somut olarak gösterilmelidir.
- Ret kararı verilmeden ertelenebilir işlemleri yapıp bunları sonradan geçerli saymak; bu işlemler ret kabulünde duruşmanın tekrarı kapsamına girer.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ret isteminin karara bağlanmasından önce reddi istenen hâkimin ertelenemez bir işlem yapması ile ertelenebilir bir işlem yapması arasındaki ayrımın somut olaya göre yapıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021; Ceza Genel Kurulu, 2019/352 E., 2019/595 K., 10.10.2019)
- Ret kararı verilmeden duruşmaya devam edilerek hüküm kurulmasının m.29/1 hükmüne aykırı olduğu ve bozma sebebi sayıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2022/430 E., 2022/656 K., 25.10.2022)
- Toplu mahkemede hâkimin reddi istendiğinde ret istemine ilişkin işlemlerin, reddi istenen hâkimin katılmadığı heyet tarafından yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023; Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022)
- Ret isteminin geri çevrilmesine karar verilmesi suretiyle ret talebi hakkında karar verilmemiş sayılmamasının, m.29/1 kapsamındaki kısıtlamayı ortadan kaldırmadığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2022/430 E., 2022/656 K., 25.10.2022)
- Ret hakkında karar verilmeden yapılan ertelenemez işlemlerin, ret kabul edildikten sonra da geçerliliğini koruduğu kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret isteminde bulunan taraf, ret sebeplerini ve delillerini bir defada ortaya koymakla yükümlüdür; ret isteminin varlığı ve tarihi, dilekçe veya zabıt tutanağı ile ispatlanır.
- Reddi istenen hâkimin yaptığı işlemin gecikmesinde sakınca olan bir işlem olduğunu savunan taraf, bu iddiayı işlemin niteliğine ve delilin kaybolma tehlikesine dair somut olgularla ortaya koyar; bunu kanıtlama yükü işlemi yapan tarafa aittir.
- Oturum sırasında ret yapıldığında, duruşma tutanağında ret istemi, ara verilmeksizin devam kararı ve iddia savunmaya geçilmediğinin kaydı bulunmalıdır; bu hususlar tutanak ile ispatlanır.
- Ret isteminin kabulü halinde, tekrarlanacak duruşma ile gecikmesinde sakınca bulunan işlemler ayrı ayrı ele alınır; bu ayrımın ispatı, işlemi yapan hâkimin gerekçesi ve tutanak kayıtları ile yapılır.
- Ret hakkında karar verilmeden yapılan işlemlerin hukuka aykırılığını ileri süren taraf, duruşma tutanağındaki hâkimin ret kararının bulunmadığını ve sonraki oturumun reddedilen hâkim tarafından başlatıldığını ispatlamakla yükümlüdür; karşı tarafın gecikme savunması da yazılı ve somut olmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.26: Ret isteminin usulünü düzenler. Madde 29, bu istemin yapılmasıyla başlayan karar bekleme sürecinde hâkimin yetkisini sınırlar.
- 5271 m.27: Ret istemini hangi mercinin karara bağlayacağını belirler. Ret kararı verilinceye kadar sınırlanan işlemler bu merciin kararına kadar geçerlidir.
- 5271 m.216: Oturumda ret halinde tarafların iddia ve sözlerinin dinlenilmesine geçilmesini yasaklayan hükmün dayanağıdır.
- 5271 m.28: Ret kararlarına karşı itiraz yolunu ve bu kararların hükümle birlikte incelenmesini düzenler; m.29 sonrası ret kararının akıbetini tamamlar.

## [CMK m.30 — Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-30)

Madde, hâkimin kendiliğinden çekinmesi halinde merciin izleyeceği yolu düzenler. Çekinme iki türlüdür: yasaklılığı gerektiren sebeplere dayanan çekinme ile tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebeplere dayanan çekinme. Madde, çekinen hâkimin yerine başka bir hâkim veya mahkemenin görevlendirilmesini ve gecikmesinde sakınca bulunan işlemlerde 29. maddenin uygulanmasını kapsar. Madde, hâkimin reddi talebinin kabulü ve reddi istenen hâkimin kendisinin çekinmesi halini doğrudan düzenlemez; bu konu 28. ve 29. maddelerle ilgilidir. Ret isteminin süre, sebep ve delil bakımından geri çevrilmesi 31. maddenin konusudur. Zabıt katibinin reddi ve çekinmesi 32. maddede düzenlenmiştir. Çekinmenin gerekçelerini sayan 22. ve 24. maddeler de bu maddenin dışındadır.

### Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yasaklılık**: Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği engelleyen durumdur. Madde 22'de sınırlı olarak sayılmıştır. Bu hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur ve çekinme kendiliğinden sonuç doğurur.
- **Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep**: Hâkimin tarafsızlığından kuşku duyulmasına yol açabilecek, kanunda ayrı ayrı sayılmayan somut durumdur. Bu sebeplerin uygun olup olmadığına merci karar verir.
- **Merci**: Çekinme talebini inceleyerek hâkimin yerine başka bir hâkim veya mahkemeyi görevlendiren ya da çekinmeyi uygun bulmayan makamdır. Hangi merciin karar vereceği bu madde metninde açıkça belirtilmemiştir.
- **Gecikmesinde sakınca bulunan işlem**: Ertelenmesi halinde telafisi güç zarar doğuracak işlemdir. Çekinen hâkim bu tür işlemleri 29. madde uyarınca yapmaya devam edebilir.

### Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin, davaya bakmasını engelleyen bir yasaklılık sebebi bulunmalıdır; bu sebep kanunda sayılan hallerden biri olmalıdır.
- Yasaklılık hâlinde hâkim kendiliğinden çekinebilmeli ve sebebi bildirmelidir.
- Yasaklılık hâlinde merci, çekinmenin yerinde olup olmadığını ayrıca incelemeden, bir başka hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirmelidir.
- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek bir sebep ileri sürülmelidir; hâkim bu sebebi açıklayarak çekinmelidir.
- Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep hâlinde merci, çekinmenin uygun olup olmadığına karar vermelidir.
- Çekinme uygun bulunmalıdır ki başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilsin.
- Gecikmesinde sakınca bulunan işlemler yapılmış ise bunlar 29. madde hükmüne göre değerlendirilmelidir.

### Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: hangi sonuçları doğurur?

- Yasaklılık sebebiyle yapılan çekinme haklı bulunduğunda merci, başka bir hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir.
- Tarafsızlık sebebiyle yapılan çekinme merci tarafından uygun bulunmazsa çekinen hâkim davaya bakmaya devam eder.
- Tarafsızlık sebebiyle yapılan çekinme uygun bulunursa başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir.
- Çekinmenin haklı bulunması hâlinde, gecikmesinde sakınca olmayan önceki işlemler yenilenir.
- Gecikmesinde sakınca bulunan işlemler, 29. madde hükmüne göre değerlendirilir ve geçerliliği bu hükme bağlıdır.
- Madde, çekinmeyi ileri süren hâkimin davadan kendiliğinden ayrılması için takdir yetkisini merciye bırakır; tarafsızlık hâlinde takdir merciindir.

### Yasaklılık ile tarafsızlığı şüphe arasındaki fark nedir?

- Yasaklılık, kanunda sınırlı sayılan ve hâkimin davaya bakmasını engelleyen hâllerdir.
- Tarafsızlığı şüphe, kanunda sayılmayan ve hâkimin tarafsızlığını zedeleyebilecek somut durumlardır.

Sonuç: Yasaklılıkta merci yalnızca yeni hâkim veya mahkeme görevlendirir; tarafsızlığı şüphede merci önce çekinmenin uygun olup olmadığını değerlendirir.

### Yasaklılık hâlinde çekinme ile tarafsızlık hâlinde çekinmenin uygunluk denetimi arasındaki fark nedir?

- Hâkim yasaklılık sebebini bildirdiğinde merci sebebin varlığını ayrıca tartışmaz.
- Hâkim tarafsızlık sebebiyle çekindiğinde merci sebebin yerinde olup olmadığını değerlendirir.

Sonuç: İlk halde görevlendirme doğrudan yapılır; ikinci halde çekinme reddedilebilir ve hâkim davaya bakmaya devam eder.

### Gecikmesinde sakınca olan işlem ile diğer işlemler arasındaki fark nedir?

- Gecikmesinde sakınca bulunan işlemler, çekinen hâkim tarafından yapılmış olabilir.
- Diğer işlemler, çekinmenin haklı bulunması hâlinde yeniden yapılmalıdır.

Sonuç: Gecikmesinde sakınca olan işlemler 29. madde uyarınca geçerliliğini korur; diğer işlemler yenilenir.

### Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yasaklılık sebebiyle yapılan çekinmede merciin sebebin yerinde olup olmadığını ayrıca tartışması, madde metnine aykırıdır.
- Tarafsızlık sebebiyle yapılan çekinmede merciin uygunluk değerlendirmesi yapmadan hâkimi görevlendirmesi, 30. maddenin ikinci fıkrasına aykırıdır.
- Çekinme haklı bulunmuşken, mahkemenin başkansız veya eksik teşkille davaya devam etmesi, 29. madde hükmüne aykırıdır.
- Gecikmesinde sakınca olmayan işlemlerin yenilenmeden geçerli sayılması, çekinmenin haklı bulunmasının sonucunu gözardı etmek olur.
- Gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri 29. maddenin sınırları dışında genişleterek değerlendirmek, hatalı yorum olur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yasaklılık sebebiyle çekinmenin, mahkemece ayrıca değerlendirilmeden kabul edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2019/14471 E., 2020/4434 K., 03.02.2020; 8. Ceza Dairesi, 2019/13433 E., 2020/259 K., 08.01.2020)
- Tarafsızlık sebebiyle yapılan çekinmede merci, somut olayın koşullarına göre takdir kullanarak karar vermektedir. (18. Ceza Dairesi, 2018/2597 E., 2019/2813 K., 12.02.2019; 15. Ceza Dairesi, 2017/14676 E., 2017/6284 K., 20.02.2017)
- Tarafsızlık sebebiyle çekinmenin uygun bulunmaması hâlinde, hâkimin davaya bakmaya devam etmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2014/9437 E., 2014/8828 K., 07.05.2014)
- Çekinme isteğinin haklı bulunmasından sonra, reddi kabul edilen hâkimin davadan çekilmesine karar verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2013/25235 E., 2014/1225 K., 22.01.2014)
- Çekinme haklı bulunduğunda gecikmesinde sakınca olmayan işlemlerin yenilenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2013/25235 E., 2014/1225 K., 22.01.2014)
- Çekinmeye ilişkin kararın takdire dayanması nedeniyle, bu kararın kanun yararına bozma yoluyla denetlenmesinin uygun görülmediği kabul edilmektedir. (8. Ceza Dairesi, 2019/14471 E., 2020/4434 K., 03.02.2020)

### Nasıl ispat edilir?

- Çekinmeyi ileri süren hâkim, yasaklılık sebebinin varlığını gerekçesiyle birlikte bildirmelidir; bu sebebin kanunda sayılan hallerden biri olduğunu ayrıca ispat etmesi gerekmez.
- Tarafsızlık sebebiyle çekinen hâkim, sebebi somut olarak açıklamalıdır; bu sebebin varlığını ileri süren taraf veya hâkim, dayandığı olguları belgeyle veya tanıkla ortaya koymalıdır.
- Merci, tarafsızlık sebebinin uygun olup olmadığını dosyadaki belgelere ve tarafların beyanlarına dayanarak değerlendirmelidir.
- Çekinme kararına karşı başvuru yolu düzenlenmediğinden, merciin kararı dosya içeriğine dayanmalı ve gerekçeli olmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.29: Gecikmesinde sakınca bulunan işlemlerin, reddi istenen veya çekinen hâkim tarafından yapılabilmesinin koşullarını düzenler; 30. maddenin üçüncü fıkrası bu hükme gönderme yapar.
- 5271 m.22: Hâkimin davaya bakamayacağı yasaklılık hallerini sınırlı olarak sayar; 30. maddenin birinci fıkrasındaki yasaklılık kavramının kaynağıdır.
- 5271 m.31: Ret isteminin süre, sebep ve delil yönünden geri çevrilmesini düzenler; çekinme ile ret arasındaki usul farkını belirler.
- 5271 m.32: Zabıt katibinin reddi ve çekinmesi hâlinde 30. maddedeki hükümlerin kıyasen uygulanmasını ve kararı kimin vereceğini düzenler.

## [CMK m.31 — Ret isteminin geri çevrilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-31)

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 31. maddesi, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemlerinin hangi hallerde mahkemece geri çevrileceğini ve bu kararı kimin vereceğini düzenler. Düzenlenen konular; süre, red sebebi ve delilinin gösterilmesi, istemin duruşmayı uzatma amacı taşıması, geri çevirme kararının verilmesi ve bu karara itiraz yoluudur. Madde, kovuşturma evresinden önceki evrelerdeki red istemlerini ve hâkimin çekinmesini kapsamaz. Hâkimin reddine ilişkin usul, kimin karar vereceği ve red kararının kabulü halini düzenlemez (m.30, m.28, m.29). Madde, sanık, müdafi, katılan veya diğer tarafların red istemi hakkını kapsar; zabıt katibinin reddi için m.32 uygulanır. Hâkimin reddine ilişkin itiraz usulünün ayrıntıları ve bu maddenin dışında kalan kanun yolu kuralları CMK m.267-271 kapsamındadır.

### Ret isteminin geri çevrilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Geri çevirme**: Ret isteminin esasına girilmeden, belirli usul eksikliklerinden ya da amaçtan dolayı mahkemece işleme alınmadan reddedilmesidir. Geri çevirme kararı ret isteminin kabul ya da reddi anlamına gelmez; esasa ilişkin bir değerlendirme yapılmaz.
- **Kovuşturma evresinde ret istemi**: Kamu davasının mahkemeye geçtiği ve yargılamanın başladığı aşamada ileri sürülen hâkimin reddi talebidir. Bu madde yalnızca bu evre için geçerlidir.
- **Ret sebebi ve delili**: Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürdüğü ileri sürülen olguların ve bu olguları destekleyen delillerin istemde somut olarak gösterilmesidir. Soyut ve gerekçesiz istemler bu kapsama girmez.
- **Duruşmayı uzatma amacı**: Ret isteminin gerçek bir tarafsızlık kaygısına değil, yargılamayı geciktirmeye yönelmiş olmasıdır. Bu amacın istemden açıkça anlaşılması gerekir.
- **Toplu ve tek hâkimli mahkeme ayrımı**: Geri çevirme kararını kimin vereceğini belirleyen ölçüttür. Toplu mahkemede reddedilen hâkim müzakereye katılarak karar verir; tek hâkimli mahkemede reddedilen hâkim kendisi karar verir.

### Ret isteminin geri çevrilmesi: hangi şartlar aranır?

- Ret isteminin kovuşturma evresinde ileri sürülmüş olması bulunmalıdır.
- Ret isteminin süresi içinde yapılmış olması gerekir; süresi geçmiş istem geri çevrilir.
- Ret sebebinin ve bu sebebe dayanak delilin istemde gösterilmiş olması bulunmalıdır.
- İstemin duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılmaması gerekir; aksi halde madde gereğince geri çevrilir.
- Geri çevirme kararı, toplu mahkemede reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemede reddedilen hâkimin kendisi tarafından verilmelidir.

### Ret isteminin geri çevrilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Ret istemi süresinde yapılmamışsa mahkeme istemi geri çevirir ve istemin esasına girmez.
- Ret sebebi ve delili gösterilmemişse istem geri çevrilir.
- İstemin duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa istem geri çevrilir.
- Toplu mahkemede geri çevirme kararı, reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla verilir.
- Tek hâkimli mahkemede geri çevirme kararı reddedilen hâkim tarafından verilir.
- Geri çevirme kararına karşı itiraz yolu açıktır.
- Geri çevirme kararı verilmediği sürece istem esasa ilişkin değerlendirme ile incelenir ve kabul ya da ret kararına bağlanır.

### Toplu mahkeme ile tek hâkimli mahkeme arasındaki fark nedir?

- Toplu mahkemede red istemi reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla geri çevrilir. Reddedilen hâkim kararın oluşmasında yer alır.
- Tek hâkimli mahkemede geri çevirme kararını reddedilen hâkimin kendisi verir.

Sonuç: Karar mercii, mahkemenin kuruluşuna göre değişir. Toplu mahkemede heyetin oluşumu korunur.

### Süre aşımı ile sebep ve delilin gösterilmemesi arasındaki fark nedir?

- Süresinde yapılmayan istem, süre aşımı nedeniyle geri çevrilir. Burada hakkın kullanılma zamanı sınırlanmıştır.
- Süresinde yapılmış ancak sebebi ve delili gösterilmemiş istem, içerik eksikliği nedeniyle geri çevrilir.

Sonuç: İki hal de geri çevirme sebebidir ve ikisi birlikte bulunabilir; birinin varlığı diğerini ortadan kaldırmaz.

### Geri çevirme ile kabul veya ret kararı arasındaki fark nedir?

- Geri çevirme kararında istemin esasına girilmez; yalnızca usul ya da amaç yönünden işleme alınmaz.
- Kabul veya ret kararında istemin tarafsızlık sebebi esastan değerlendirilir.

Sonuç: Geri çevirme kararına karşı itiraz yolu açıktır; esasa ilişkin ret kararı için bu madde değil m.28 ve m.29 uygulanır.

### Ret sebebi ile ret delili arasındaki fark nedir?

- Ret sebebi, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren olgudur.
- Ret delili, bu olguyu ortaya koyan belge ya da tanık gibi kanıttır.

Sonuç: Her ikisinin de istemde gösterilmesi gerekir; biri eksikse istem geri çevrilir. Delilin inandırıcı olup olmadığının takdiri ret kararını veren merciye aittir.

### Ret isteminin geri çevrilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Süre aşımı olan ret istemini duruşmayı uzatma amacı gibi ayrı bir gerekçeyle geri çevirmek, geri çevirme sebebinin hangi bent olduğunu karıştırmak anlamına gelir; her sebep ayrı değerlendirilmelidir.
- Ret sebebi yazılı olarak gösterilmiş ancak delil gösterilmemişse istemi sebebin yeterliliği üzerinden değerlendirmek; 31/1-b bendi sebep ve delili birlikte aradığından eksik unsur geri çevirme sebebidir.
- Geri çevirme kararını toplu mahkemede reddedilen hâkimin tek başına vermesi ya da tek hâkimli mahkemede başka bir hâkimin vermesi; kararı verecek mercii yanlış belirlemek.
- Ret sebebinin inandırıcılığını geri çevirme aşamasında takdir etmek; inandırıcılık esasa ilişkin bir değerlendirmedir ve geri çevirme kararında yapılmamalıdır.
- Geri çevirme kararına karşı başvuruyu hükümle birlikte istinaf ya da temyiz yoluna yönlendirmek; bu karara karşı itiraz yolu açıktır.
- Geri çevirme kararının itiraz üzerine incelenmesini atlayarak esasa geçmek; itiraz sonucu beklenmeden hüküm kurulması yargılamanın usulüne aykırıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ret isteminin ret sebebi ve delili gösterilmeden yapılması, yalnızca soyut ve gerekçesiz bir ret talebi olarak değerlendirilmekte ve geri çevrilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022)
- Ret sebebi yeterli gerekçeyi taşımayan ve duruşmaları uzatmaya yönelik kabul edilen istemler, 31/1-b ve c bentleri uyarınca geri çevrilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022)
- Duruşmada karar verilen geri çevirme kararı, duruşma tutanağına geçirilen istem üzerine verilmekte ve bu karara itiraz edilebilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2022/430 E., 2022/656 K., 25.10.2022)
- Geri çevirme kararına karşı yapılan itirazlarda Yargıtay, ret isteminin geri çevrilmesi ile esasa ilişkin hükmün birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2023/115 E., 2023/340 K., 08.06.2023)
- Geri çevirme kararı ile ilgili itiraz incelemesinde, dosya itiraz mercine gönderildiğinde mercinin itiraz hakkında değerlendirme yapmadan dosyayı iade etmesinin usulüne uygun olmadığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021)
- Ret istemi süresinde yapılmadığı için geri çevrilen hâllerde, istem gerekçesi ne olursa olsun süre aşımı nedeniyle esasa girilmemesi gerektiği yönünde uygulama bulunmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Ret istemini ileri süren taraf, istemin süresinde yapıldığını ve ret sebebini ile delilini istemde açıkça gösterdiğini ispatla yükümlüdür; istem dilekçesi ya da duruşma tutanağı bu konuda temel belgedir.
- Geri çevirme kararını veren mahkeme, istemin süresini ve sebep ile delil gösterilip gösterilmediğini istemin kendisinden belirler; dışarıdan ek delil aranmaz.
- Duruşmayı uzatma amacının açıkça anlaşılması durumunda, mahkeme bu amacı istemin içeriği, zamanlaması ve önceki istemlerle karşılaştırılarak değerlendirir; amacın varlığını ileri süren taraf değil, değerlendiren mahkeme ortaya koyar.
- Ret sebebi olarak ileri sürülen olgunun gerçekten var olup olmadığı ve inandırıcılığının takdiri, geri çevirme aşamasında değil esasa ilişkin değerlendirmede ortaya çıkar; geri çevirme kararı bu takdiri önceden yapmaz.
- Geri çevirme kararına karşı itiraz eden taraf, kararın hangi bent gereğince verildiğini ve bu bendin koşullarının gerçekleşmediğini ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.30: Hâkimin çekinmesini düzenler. Çekinme ile red arasındaki ayrım, geri çevirme kararının hangi istemlere uygulanacağını belirlemede önemlidir.
- 5271 m.32: Zabıt katibinin reddi ve çekinmesi için bu maddedeki kuralları kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir.
- 5271 m.28: Ret isteminin kabulüne ilişkin kararın kesin olduğunu düzenler; geri çevirme dışındaki karar türlerinin rejimini tamamlar.
- 5271 m.29: Ret istemi karara bağlanana kadar reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemleri sınırlar.
- 5271 m.267-271: Geri çevirme kararına karşı başvurulacak itiraz yolunun usulünü düzenler.

## [CMK m.32 — Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32)

Madde, zabıt katiplerinin reddi ve çekinmesine ilişkin usulü düzenler. Hâkimlerin yasaklılığı, reddi ve çekinmesine ilişkin hükümlerin zabıt katipleri hakkında da uygulanacağını belirtir; zabıt katibinin kendi çekinmesinde karar mercini, bir de hâkimle birlikte reddi halinde inceleme mercini belirler. Kapsamı, yargılamada tutanak tutan ve kâtip olarak görev yapan zabıt katipleridir. Hâkimin yasaklılık ve ret sebeplerinin kendisi, hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii (m.30), ret isteminin geri çevrilmesi (m.31) ve hâkimin reddi (m.36) bu maddenin düzenlediği konular değildir; bunlar ilgili maddelerde yer alır. Yasaklılık sebepleri (m.34) ve ret sebepleri (m.36) da bu maddede sayılmamıştır. Tanığın tutanak katibi olmasının yasak olup olmadığı ve hangi aşamada ret edileceği de bu maddenin kendisinde düzenlenmemiştir.

### Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Zabıt katibi**: Yargılama işlemlerinde tutanak düzenleyen ve hâkimin yanında görev yapan mahkeme personelidir. Bu maddeye göre hâkim gibi yasaklılık ve ret kurallarına tabidir.
- **Yasaklılık**: Kanunda sayılan hâllerin varlığı nedeniyle zabıt katibinin davada hiç görev alamaması durumudur. Hâkimin yasaklılığı için öngörülen sebepler zabıt katibi için de geçerlidir.
- **Red**: Tarafların, zabıt katibinin yasaklılık ya da ret sebeplerinden birinin bulunduğunu ileri sürerek onun görevden uzaklaştırılmasını istemesidir. Red talebi, zabıt katibinin görev yaptığı mahkemece karara bağlanır.
- **Çekinme**: Zabıt katibinin, kendisinde bir yasaklılık ya da ret sebebi bulunduğunu bildirerek görevden kendiliğinden ayrılmasıdır. Çekinmenin karara bağlanması, hâkimin çekinmesine benzer biçimde yanındaki hâkim ya da mahkeme başkanına aittir.
- **Birlikte red**: Aynı işte hem hâkimin hem zabıt katibinin reddinin istenmesi hâlidir. Bu durumda kararı verecek merci, hâkimin reddini inceleyecek merci olarak belirlenir.

### Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi: hangi şartlar aranır?

- Zabıt katibi hakkında, hâkim için öngörülen yasaklılık sebeplerinden birinin bulunması gerekir.
- Red talebinde bulunan tarafın bu sebebi ileri sürmesi veya zabıt katibinin kendisinin bu sebebi bildirerek görevden çekinmesi gerekir.
- Red talebi veya çekinme, zabıt katibinin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanmalıdır; çekinme halinde karar yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim tarafından verilmelidir.
- Aynı işte hâkim ile birlikte red veya çekinme söz konusu ise, kararı verecek merci hâkime göre belirlenmelidir.
- Hâkimin yasaklılığı sebebi bulunmadan yalnız tarafsızlık şüphesi ileri sürülerek red edilemeyeceği sonucuna varılmamalıdır; bu konuda kaynakta açık bir hüküm bulunmamaktadır.

### Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Zabıt katibi, hâkim için öngörülen yasaklılık ya da ret sebeplerinden birinin bulunması hâlinde görevden çekinebilir veya hakkında red talebi yapılabilir.
- Zabıt katibinin çekinmesi halinde gereken karar, yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim tarafından verilir.
- Zabıt katibi hakkındaki red talebi, görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır ve bu konudaki kararlar kesindir.
- Aynı işte zabıt katibi ile hâkim birlikte red edilmiş ya da çekinmişlerse, kararı verecek merci hâkime göre belirlenir.
- Sebep bulunmadan yapılan red talebi ya da çekinme, hâkim ile birlikte değerlendirilerek sonuçlanır; bu konuda madde ayrıca bir yaptırım öngörmez.

### Zabıt katibinin çekinmesi ile hâkimin çekinmesi arasındaki fark nedir?

- Zabıt katibi, yasaklılık sebeplerinden birini bildirerek kendiliğinden görevden çekinebilir. Bu halde karar, yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim tarafından verilir.
- Hâkim, yasaklılık veya tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebeplere dayanarak çekinir. Bu halde karar merci (m.30) tarafından verilir.

Sonuç: Zabıt katibinin çekinmesinde karar mercii, zabıt katibinin çalıştığı mahkeme ya da hâkimdir; hâkimin çekinmesinde ise m.30'daki merci karar verir.

### Zabıt katibinin yalnız red edilmesi ile hâkimle birlikte red edilmesi arasındaki fark nedir?

- Yalnız zabıt katibi hakkında red talebi yapılırsa, talep zabıt katibinin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır.
- Aynı işte hâkim ile birlikte red istenirse, karar hâkim hakkında red talebini inceleyecek merci tarafından verilir.

Sonuç: Birlikte red halinde karar mercii değişir ve mercii her iki kişi hakkında birlikte karar verir.

### Zabıt katibinin yasaklılığı ile ret sebebi arasındaki fark nedir?

- Yasaklılık, kanunda sayılan hâllerin varlığı nedeniyle zabıt katibinin davada hiç görev alamamasıdır.
- Red, tarafların ileri sürdüğü bir sebeple zabıt katibinin görevden uzaklaştırılmasını istemeleridir.

Sonuç: Her iki hâlde de hâkim için öngörülen sebepler uygulanır; ancak talebi yapan ve karar mercii farklıdır.

### Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Zabıt katibinin reddini hâkimin reddi ile aynı merciden karara bağlamak; zabıt katibi hakkındaki talep, görev yaptığı mahkemece karara bağlanır.
- Zabıt katibi hakkındaki red kararının temyiz edilebileceğini varsaymak; kaynaktaki görüş bu kararın kesin olduğu yönündedir.
- Aynı işte hâkim ile birlikte red halinde zabıt katibi için de görev yaptığı mahkemeyi karar mercii saymak; bu durumda merci hâkime göre belirlenir.
- Zabıt katibinin çekinmesinde kararı hâkim yerine kendisinin vermesi; karar yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim tarafından verilir.
- Yasaklılık sebebi bulunmadan yalnızca tarafsızlık şüphesine dayanarak zabıt katibini görevden uzaklaştırmak; zabıt katibinin çekinmesinde hâkimdeki yasaklılık sebeplerinin bulunması aranır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Zabıt katibinin daha önce aynı davada tanık olarak dinlenmiş olması hâlinde tutanak katibi olarak duruşmaya katılması, yasaklılık kuralına aykırı kabul edilmekte ve bozma nedeni sayılmaktadır. (Ceza Genel Kurulu, 2006/206 E., 2006/205 K., 10.10.2006; 9. Ceza Dairesi, 2025/6230 E., 2025/8676 K., 18.11.2025)
- Aynı davada tanık olan kişinin tutanak katipliği yapmasının 5271 sayılı Kanun'un 32. maddesine aykırılık oluşturduğu kabul edilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2025/6230 E., 2025/8676 K., 18.11.2025)
- Zabıt katibinin hâkimle birlikte red edilmesi hâlinde kararın hâkim hakkında inceleme yapacak mercice verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2021/22850 E., 2026/813 K., 09.02.2026)
- Zabıt katibi hakkında verilen red veya çekinme kararı, usul ekonomisi gereği hâkim hakkında verilen kararla birlikte değerlendirilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2021/25931 E., 2026/345 K., 12.01.2026; 9. Ceza Dairesi, 2021/27755 E., 2025/9596 K., 22.12.2025)
- Hükmün, zabıt katibi tarafından yazılıp imzalanması suretiyle 32. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendindeki açık düzenlemeye aykırı davranılmasının hukuka aykırılık oluşturduğu kabul edilmektedir. (6. Ceza Dairesi, 2022/11569 E., 2024/7261 K., 06.06.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Zabıt katibinin red edilmesini isteyen taraf, zabıt katibinin yasaklılık veya ret sebeplerinden birinin bulunduğunu ispat etmekle yükümlüdür.
- Zabıt katibinin tanık olarak dinlenmiş olması gibi sebepler, mahkeme kayıtları, tutanaklar ve tanık listesi gibi yazılı belgelerle ispatlanır.
- Zabıt katibinin tutanak katipliği yaptığı oturumlar, duruşma tutanakları ve imzalar üzerinden tespit edilebilir.
- Zabıt katibinin çekinme beyanı, bildirilen sebeple birlikte yazılı olarak yapılmalı ve karar mercii bu beyanı inceleyerek karar vermelidir.
- Aynı işte hâkim ile birlikte red talebi varsa, hangi merciin karar vereceği hâkimin durumuna göre tespit edilerek ispat konusu yapılmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 5271 m.30: Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii düzenlenmiştir. Aynı işte birlikte red halinde karar mercii, bu maddedeki hâkim merciine göre belirlenir.
- 5271 m.31: Ret isteminin geri çevrilmesi hâllerini düzenler. Zabıt katibi hakkındaki red talebinde de bu hâllerin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır.
- 5271 m.34: Hâkimin davadan yasaklılık hâlleridir. Bu maddede belirtildiği üzere zabıt katibinin yasaklılık sebepleri bu hükümlerdir.
- 5271 m.36: Hâkimin reddi sebeplerini düzenler. Zabıt katibinin red sebepleri de bu hükümlerle aynıdır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| yedi gün | [m.25](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-25) | Ancak bu istemin, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır. |

## Konuda geçen kararlar

- 2022/70 E., 2023/152 K., 13.09.2023 (m.26)
- Ceza Genel Kurulu, 2023/396 E., 2023/641 K., 06.12.2023 (m.27, m.28, m.29)
- Ceza Genel Kurulu, 2023/115 E., 2023/340 K., 08.06.2023 (m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2020/278 E., 2022/774 K., 06.12.2022 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/489 E., 2022/704 K., 08.11.2022 (m.22, m.25, m.27, m.28, m.29, m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2022/430 E., 2022/656 K., 25.10.2022 (m.29, m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/642 E., 2022/420 K., 07.06.2022 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/643 E., 2022/421 K., 07.06.2022 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2021/185 E., 2022/393 K., 26.05.2022 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2020/73 E., 2022/254 K., 12.04.2022 (m.22, m.25, m.27, m.28, m.29, m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2020/57 E., 2022/96 K., 17.02.2022 (m.25, m.27, m.28, m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/476 E., 2022/2 K., 12.01.2022 (m.25, m.28)
- Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021 (m.24, m.25, m.27, m.28, m.29, m.31)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019 (m.24, m.25, m.27)
- Ceza Genel Kurulu, 2019/352 E., 2019/595 K., 10.10.2019 (m.24, m.29)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/1109 E., 2019/569 K., 01.10.2019 (m.24)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/880 E., 2018/270 K., 05.06.2018 (m.22)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/351 E., 2017/537 K., 12.12.2017 (m.24)
- Ceza Genel Kurulu, 2017/333 E., 2017/434 K., 24.10.2017 (m.22)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/250 E., 2011/190 K., 27.09.2011 (m.22)
- Ceza Genel Kurulu, 2011/75 E., 2011/114 K., 07.06.2011 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2010/246 E., 2010/266 K., 21.12.2010 (m.23)
- Ceza Genel Kurulu, 2009/21 E., 2009/46 K., 03.03.2009 (m.22)
- Ceza Genel Kurulu, 2007/156 E., 2007/163 K., 03.07.2007 (m.24)
- Ceza Genel Kurulu, 2006/206 E., 2006/205 K., 10.10.2006 (m.32)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/22850 E., 2026/813 K., 09.02.2026 (m.32)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/25931 E., 2026/345 K., 12.01.2026 (m.32)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/27755 E., 2025/9596 K., 22.12.2025 (m.32)
- 9. Ceza Dairesi, 2025/6230 E., 2025/8676 K., 18.11.2025 (m.32)
- 6. Ceza Dairesi, 2022/11569 E., 2024/7261 K., 06.06.2024 (m.32)
- 4. Ceza Dairesi, 2023/12824 E., 2023/22631 K., 17.10.2023 (m.26)
- 9. Ceza Dairesi, 2021/10542 E., 2023/6049 K., 09.10.2023 (m.26)
- 7. Ceza Dairesi, 2021/21676 E., 2023/6434 K., 21.06.2023 (m.26)
- 10. Ceza Dairesi, 2022/14863 E., 2023/2588 K., 23.03.2023 (m.26)
- 8. Ceza Dairesi, 2019/14471 E., 2020/4434 K., 03.02.2020 (m.30)
- 8. Ceza Dairesi, 2019/13433 E., 2020/259 K., 08.01.2020 (m.30)
- 18. Ceza Dairesi, 2018/2597 E., 2019/2813 K., 12.02.2019 (m.30)
- 15. Ceza Dairesi, 2017/14676 E., 2017/6284 K., 20.02.2017 (m.30)
- 11. Ceza Dairesi, 2014/9437 E., 2014/8828 K., 07.05.2014 (m.30)
- 11. Ceza Dairesi, 2013/25235 E., 2014/1225 K., 22.01.2014 (m.30)
- Birinci Bölüm, 2015/7559 E., 25.12.2018 (m.26)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/hakimin-davaya-bakamamasi-ve-reddi