---
title: "Harçdan müstesna işlemler ve harçtan muaf olanlar — İcra Müdürlüğü Mevzuatı konu anlatımı"
course: "İcra Müdürlüğü Mevzuatı"
law: "Harçlar Kanunu"
articles: "Harçlar Kanunu m.13–22"
last_amended: "1982-01-21"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harcdan-mustesna-islemler-ve-harctan-muaf-olanlar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Harçdan müstesna işlemler ve harçtan muaf olanlar

İcra Müdürlüğü Mevzuatı › Harçlar Kanunu › Yargı harçları › İstisna ve muaflıklar — [İcra Müdürlüğü Mevzuatı](https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati)

## Kısaca

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesi, belirli işlemlerin harçtan müstesna tutulmasını düzenler. Harçlar Kanunu m.14, erlerin ve ihtiyaçları Devlet tarafından deruhde ve temin olunan onbaşı ve çavuşların adli yargı işlemlerinden doğan harç yükümlülüğünden muafiyetini düzenler. Harçlar Kanunu m.15, yargı harçlarının hesaplanma ölçüsünü düzenler. Harçlar Kanunu m.16, değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde harcın hangi değer üzerinden alınacağını düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Harçlar Kanunu m.13–22 hükümlerini kapsar: harçdan müstesna işlemler, harçtan muaf olanlar, harç alma ölçüleri, değer esası, tahliye davalarında değer, gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi, menkullerin teslimi, icra takiplerinde faiz, harcın nispeti, davadan feragat, davayı kabul veya sulh.

- [Harçlar Kanunu m.13 — Harçdan müstesna işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13)
- [Harçlar Kanunu m.14 — Harçtan muaf olanlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-14)
- [Harçlar Kanunu m.15 — Harç alma ölçüleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15)
- [Harçlar Kanunu m.16 — Değer esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16)
- [Harçlar Kanunu m.17 — Tahliye davalarında değer](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17)
- [Harçlar Kanunu m.18 — Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18)
- [Harçlar Kanunu m.19 — Menkullerin teslimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19)
- [Harçlar Kanunu m.20 — İcra takiplerinde faiz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-20)
- [Harçlar Kanunu m.21 — Harcın nispeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-21)
- [Harçlar Kanunu m.22 — Davadan feragat, davayı kabul veya sulh](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-22)

## [Harçlar Kanunu m.13 — Harçdan müstesna işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13)

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesi, belirli işlemlerin harçtan müstesna tutulmasını düzenler. Kapsamında değer bakımından küçük davalar ve takipler, vasi tayini ve azli, hâkimin reddi talebinin kabulü ile hâkimin istinkafına ilişkin kararlar, küçük tutarlı nafaka davaları ve takipleri, icra ve iflas dairelerinin kusuru sonucu yapılan işlemlerin ıslahı ve iptali, ticaret sicilindeki re'sen düzeltmeler, icra tetkik mercilerinin cezaya ilişkin kararları, İİK m.270 uyarınca defter tutma işlemleri, yetkili makamların istediği ilam ve evrak suretleri, Cumhuriyet savcılığınca açılan davalar ile ceza mahkemesi kararlarına karşı kanun yolu başvuruları ve genel bütçeli idarelerin (1) ve (3) sayılı tarifedeki işlemleri yer alır. Madde, harçtan muafiyeti kişiye değil işleme bağlar; kişisel muafiyetler ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Madde, harcın kime ait olacağını, tahsil usulünü ve harç miktarlarını düzenlemez; harç tahsil usulü 26. maddede, feragat ve vazgeçme harçları 23. maddede, erlerin ve ihtiyaçları devletçe karşılanan onbaşı ve çavuşların muafiyeti 14. maddededir.

### Harçdan müstesna işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Harçtan müstesna işlem**: Kanun gereği harç doğmayan, işlemin niteliğine bağlı istisnadır. Kişinin kim olduğu değil, işlemin ne olduğu belirleyicidir.
- **Harçtan muafiyet**: Belirli bir kişinin, hangi işlemi yaparsa yapsın harçtan kurtulmasıdır. Bu madde kapsamında değildir, 14. maddede düzenlenmiştir.
- **Değer ölçüsü sınırı (a bendi)**: Dava veya takibin değerinin maddede yazılı tutarı geçmemesi halinde istisnanın uygulandığı ölçüttür. Ticari senetlere dayanan takipler bu istisnanın dışındadır.
- **Kusur nedeniyle yapılan işlem (d bendi)**: İcra veya iflas dairesinin kendi hatası sonucu yanlış yapılan işlemlerin ıslahı veya iptali ile bu iptal veya ıslah üzerine yeniden yapılacak işlemlerdir. Kusursuz bir işlemin düzeltilmesi bu kapsamda değildir.
- **Genel bütçeye dahil idare (j bendi)**: Genel bütçeli idarelerin (1) ve (3) sayılı tarifeye giren işlemleridir. Bu işlemlerdeki harç, idarenin haklılık oranına göre karşı taraftan tahsil edilir.

### Harçdan müstesna işlemler: hangi şartlar aranır?

- İstisnadan yararlanılacak işlemin maddede sayılan bentlerden birine girmesi gerekir.
- Değer ölçülü bentlerde (a ve c) dava veya takibin değeri ya da nafakanın aylık tutarı, maddede belirtilen sınırı geçmemelidir.
- Ticari senetlere dayalı takiplerin (a bendi) istisnadan yararlanabilmesi için bu takiplerin dışarıda bırakılmış olması gerekir.
- Vasi tayini ve azli, hâkimin reddi talebinin kabulü veya hâkimin istinkafı kararlarında, reddi talebi kabul edilmemişse istisna uygulanmaz.
- Kusur bendinde (d) işlemin, icra veya iflas dairesinin kusurundan kaynaklanması ve bu kusurun iptal ya da ıslah edilmesi gerekir.
- Genel bütçeli idare işlemlerinde (j) işlemin (1) ya da (3) sayılı tarifeye girmesi gerekir; bu hâlde harç karşı tarafa, idarenin haklılık oranında yüklenir.

### Harçdan müstesna işlemler: hangi sonuçları doğurur?

- Maddedeki işlemler harçtan müstesna olduğu için bunlar için harç doğmaz.
- Değer sınırlı bentlerde tutar sınırı aşılırsa istisna kendiliğinden düşer ve harç alınır.
- Ticari senet takipleri için a bendi uygulanmaz; bu takipler harca tabidir.
- Genel bütçeli idarenin (1) ve (3) sayılı tarifedeki işlemlerinde harç, haklılık oranına göre karşı tarafa yüklenir.
- Genel bütçeli idare dışındaki kurumlar bu bentten yararlanamaz.
- Hâkimin reddi talebi reddedilmişse (b bendi) istisna uygulanmaz.
- Harçtan müstesna olmak, kanunda ayrıca belirtilmedikçe, harcın yargılama giderleri içinde karşı tarafa yüklenmesini kendiliğinden engellemez; bu hususta ayrı düzenleme aranmalıdır.

### Değer sınırlı istisna (a) ile ticari senet takibi arasındaki fark nedir?

- Değeri maddede yazılı tutarı geçmeyen dava ve takipler istisna kapsamındadır.
- Ticari senetlere ait takipler, tutarı ne olursa olsun bu istisnanın dışındadır.

Sonuç: Küçük tutarlı bir ticari senet takibi için harç alınır; aynı tutardaki adi alacak takibi harçtan müstesnadır.

### Kusura bağlı işlem (d) ile kusursuz işlem arasındaki fark nedir?

- İcra veya iflas dairesinin kusurundan doğan yanlış işlemin ıslahı ve iptali ile bu işlemler dolayısıyla yeniden yapılan işlemler istisnadır.
- Tarafların kendi kusurlarından ya da kusursuz bir işlemden kaynaklanan düzeltme ve yenileme işlemleri istisna kapsamında değildir.

Sonuç: Tarafın kendi hatası sebebiyle yapılan düzeltme harca tabidir.

### Mahkeme kararı (b) ile reddi talebi kabul edilmemesi arasındaki fark nedir?

- Hâkimin reddi talebinin kabulü ve hâkimin istinkafına ait kararlar istisnadır.
- Hâkimin reddi talebinin kabul edilmemesi bu istisnanın kapsamı dışındadır.

Sonuç: Reddi talebi reddedilmişse bu talep için harçtan muafiyet tanınmaz.

### Genel bütçeli idare (j) ile diğer taraflar arasındaki fark nedir?

- Genel bütçeli idarelerin (1) ve (3) sayılı tarifeye giren işlemleri istisnadır.
- Özel bütçeli idareler veya diğer tüzel ve gerçek kişiler bu bentten yararlanamaz.

Sonuç: Harç, idarenin haklılık oranında karşı tarafa yüklenir; muafiyet yalnız genel bütçeli idareye tanınmıştır.

### Kanun yolu başvurusu (i) ile ceza mahkemesi kararı (f) arasındaki fark nedir?

- Cumhuriyet savcılığınca açılan hukuk davaları ile ceza mahkemesi kararlarına karşı kanun yolu başvuruları istisnadır.
- İcra tetkik mercilerinin cezaya ilişkin kararları ile bunların temyizi işlemleri ayrı bir bent (f) kapsamındadır.

Sonuç: İki bent farklı merciler ve farklı işlemler için yazılmıştır; bir bentten diğerine genişletme yapılamaz.

### Harçdan müstesna işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Genel bütçeli idare ile özel bütçeli idareyi karıştırmak; özel bütçeli idareye 13/j bendini uygulamak.
- Ticari senet takiplerinde değer sınırını uygulayarak harç almamak; a bendinin parantez içindeki istisnasını göz ardı etmek.
- Hâkimin reddi talebi reddedildiği hâlde b bendini uygulamak.
- Kişisel muafiyeti (14. madde) bu maddeye dayanarak uygulamak; erlerin muafiyetini işlem bazında değil kişi bazında değerlendirmek.
- Vazgeçme ve feragat işlemlerinde 13. maddeyi uygulamak; bu işlemler 23. madde kapsamındadır.
- Kusur bendinde (d) tarafın kendi hatasından doğan düzeltmeyi de istisna saymak.
- Cumhuriyet savcılığı davası ile her türlü kanun yolu başvurusunu birbirinden ayırmadan muaf saymak; kanun yolu istisnası yalnızca (i) bendinde ceza mahkemesi kararları için düzenlenmiştir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Genel bütçeye dahil idarelerin (j) bendinden yararlanabilmesi için, idarenin genel bütçeli olduğunun ayrıca belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün 2011 tarihli 662 sayılı KHK ile özel bütçeli idareler arasına alınmasından sonra bu bentten yararlanamayacağı yönünde Hukuk Genel Kurulu kararları bulunmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/155 E., 2015/2884 K., 09.12.2015; Hukuk Genel Kurulu, 2015/154 E., 2015/2883 K., 09.12.2015)
- Üniversitelerin 13/j bendi uyarınca başvurma harcı, peşin harç, ıslah harcı ve karar ve ilam harcından muaf olduğu yönünde görüşler bulunmakla birlikte, Hukuk Genel Kurulu kararında bu muafiyetin işlemlere göre ayrım gözetilmeksizin tanındığı belirtilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/44 E., 2023/508 K., 24.05.2023)
- Harçtan muafiyet, kararın yalnızca harç yönünden verdiği sonucu değiştirmekte; yargılama giderlerinin hükmü ayrıca değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/1100 E., 2021/474 K., 01.04.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- İstisnadan yararlanmak isteyen taraf, işlemin maddedeki bentlerden birine girdiğini ispat etmekle yükümlüdür.
- Değer sınırlı bentlerde (a ve c) dava veya takibin değeri ya da nafakanın aylık tutarı, dava dilekçesi, takip talebi veya ilamla ispatlanır.
- Genel bütçeli idare olma iddiası, kanun ve bütçe mevzuatı ile ispatlanır; idarenin statüsü değişmişse yeni mevzuat esas alınır.
- Kusura dayanan (d) bendi bakımından, yanlış işlemin icra veya iflas dairesinin kusurundan kaynaklandığını, ilgili dosyadaki evrak ve tetkik mercii kararı ile göstermek gerekir.
- Ticari senet takiplerinde senedin niteliği belgeyle ortaya konur; karşı taraf bunun ticari senet olmadığını ileri sürerse bu savı kendisi ispatlar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.14](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-14): Harçtan muafiyeti kişiye bağlayan düzenlemedir. Erler ile ihtiyaçları devletçe karşılanan onbaşı ve çavuşlar, adli işlemlerde bu madde yerine 14. maddeye göre muaftır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-23): Takipten vazgeçme harcını düzenler. 13. maddede bulunmadığı için, vazgeçme işleminde harç doğar ve yarı ya da tam oranda alınır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.26](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-26): Harcın hangi makam tarafından alınacağını düzenler. 13. madde harcın tahsil usulünü belirlemez.
- İcra ve İflas Kanunu m.270: Defter tutma işlemleri, 13/g bendi kapsamında harçtan müstesnadır.

## [Harçlar Kanunu m.14 — Harçtan muaf olanlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-14)

Madde, erlerin ve ihtiyaçları Devlet tarafından deruhde ve temin olunan onbaşı ve çavuşların adli yargı işlemlerinden doğan harç yükümlülüğünden muafiyetini düzenler. Muafiyet kişiye bağlıdır; kapsam bakımından erler ile ihtiyaçları Devlet tarafından üstlenilen onbaşı ve çavuşlarla sınırlıdır. Maddenin uygulanması, ilgili kişinin bu sıfatta olmasına ve yapılan işlemin adliye işlemi niteliğinde olmasına bağlıdır. Subaylar, astsubaylar ve ihtiyaçlarını kendisi karşılayan onbaşı ve çavuşlar bakımından madde uygulanmaz. Maddenin konusu olmayan başlıklar: harçtan müstesna işlemler (m.13), tarife ve harç miktarları, harcın ödenme zamanı ve usulü (m.28 ve ilgili hükümler), harcın iadesi (m.31) ile genel bütçeye dahil idarelerin muafiyeti (m.13 ve 1 sayılı tarife), askeri yargı ve özel kanunlardaki muafiyetler bu maddede düzenlenmez.

### Harçtan muaf olanlar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Er**: Askerlik görevini yerine getiren, rütbesi bulunmayan asker. Maddenin öznesi olan kişi grubunun ilk unsurudur.
- **İhtiyaçları Devlet tarafından deruhde ve temin olunan onbaşı ve çavuş**: Geçimi ve giderleri Devlet tarafından üstlenilen astsubay adayı niteliğinde olmayan onbaşı ve çavuşlar. Kendi ihtiyacını karşılayan onbaşı ve çavuşlar bu kapsama girmez.
- **Adliye işlemleri**: Adli yargıya ilişkin yargılama ve icra işlemleri. Madde bakımından muafiyet yalnızca bu işlemlerle sınırlıdır, askeri idari işlemler kapsam dışındadır.

### Harçtan muaf olanlar: hangi şartlar aranır?

- Harç yükümlüsü kişinin er ya da ihtiyaçları Devlet tarafından deruhde ve temin olunan onbaşı veya çavuş sıfatını taşıması gerekir.
- Muafiyetten yararlanılacak işlemin adliye işlemi olması gerekir; işlemin türü ya da değeri muafiyeti etkilemez.
- Kişinin subay, astsubay veya ihtiyacını kendisi karşılayan onbaşı-çavuş olmaması gerekir; bu kişiler madde kapsamı dışındadır.
- Muafiyetin uygulanabilmesi için ilgili kişinin, işlemi yaparken bu sıfatını belgeyle ortaya koyması gerekir.

### Harçtan muaf olanlar: hangi sonuçları doğurur?

- Kapsamdaki kişi adliye işlemlerinde harç ödemez.
- Subay, astsubay ve ihtiyacını kendisi karşılayan onbaşı-çavuş için madde uygulanmaz ve harç yükümlülüğü devam eder.
- Muafiyet adliye işlemleriyle sınırlı olduğundan, adli olmayan işlemlerde madde kendiliğinden uygulanmaz.
- Muafiyet kişiye bağlı olduğu için, muaf kişi aleyhine harç hesaplanmış olsa bile madde gereği bu harç alınmamalıdır; hükmün emredici olup olmadığı madde metninde açıkça belirtilmemiştir.

### Er-onbaşı-çavuş (ihtiyaçları Devlet tarafından temin edilen) ile subay ve astsubay arasındaki fark nedir?

- Erler ile ihtiyaçları Devlet tarafından deruhde ve temin olunan onbaşı ve çavuşlar, maddenin öznesidir.
- Subaylar, astsubaylar ve ihtiyacını kendisi karşılayan onbaşı-çavuşlar, madde dışında kalır.

Sonuç: Birinci gruptaki kişiler adliye işlemlerinde harçtan muaf olur; ikinci gruptakiler için harç yükümlülüğü devam eder.

### Kişiye bağlı muafiyet (m.14) ile işleme bağlı istisna (m.13) arasındaki fark nedir?

- Madde 14 muafiyeti kişiye bağlar; kişi hangi işlemi yaparsa yapsın muaftır.
- Madde 13 istisnayı işleme bağlar; belirli bir işlem kim tarafından yapılırsa yapılsın harçtan müstesnadır.

Sonuç: Muafiyetin kapsamı kişiyle sınırlıdır; aynı işlem başka bir kişi tarafından yapıldığında m.13 kapsamında kalmadıkça harca tabidir.

### Harçtan muaf olanlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- m.13 ile m.14 arasında karıştırma yapmak: muafiyeti işleme bağlayıp, belirli bir işlem yapan herkesi muaf saymak; oysa m.14 kişiye bağlıdır.
- Subay ve astsubayları da erler gibi değerlendirmek; bu kişiler maddenin dışındadır.
- İhtiyacını kendisi karşılayan onbaşı-çavuşu muaf saymak; madde yalnızca ihtiyaçları Devlet tarafından temin edilenleri kapsar.
- Adli olmayan işlemleri de muafiyete dahil etmek; madde yalnızca adliye işlemleriyle sınırlıdır.
- Muafiyeti kararda gerekçelendirmeden harç alınmamasına karar vermek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, dava açılmasının kural olarak yargı harcına tabi olduğunu, harç alınmaması için kanunun 13 ve 14. maddelerine göre müstesna veya muaf olunması ya da özel yasalarda muafiyet bulunması gerektiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9804 E., 2024/1078 K., 21.02.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2022/5947 E., 2022/7291 K., 22.09.2022; 2. Hukuk Dairesi, 2022/4510 E., 2022/5381 K., 06.06.2022)
- Yargıtay, harç alınmaması kararlarında muafiyet dayanağını açıkça göstermeyi gerekli görmektedir; kararlarda madde 14/J gibi bentler anılarak muafiyet gerekçelendirilmektedir. (4. Hukuk Dairesi, 2021/18912 E., 2021/5385 K., 23.09.2021; 17. Hukuk Dairesi, 2021/1485 E., 2021/1761 K., 22.02.2021)
- Yargıtay, harçtan muafiyet hallerini hükmün sonunda ayrıca belirtilmesi gereken bir konu olarak ele almakta ve muafiyetin dayanağını madde ile birlikte göstermektedir. (Birinci Bölüm, 2014/5093 E., 25.10.2017)

### Nasıl ispat edilir?

- Muafiyetten yararlanmak isteyen kişi, erlik veya ihtiyaçları Devlet tarafından temin edilen onbaşı-çavuş sıfatını askerlik belgesi ya da ilgili makam yazısı ile ispatlamalıdır; bu ispat yükü ilgili kişidedir.
- Harç alınmaması talebi, işlemin adliye işlemi olduğunu ve kişinin muafiyet kapsamında bulunduğunu gösteren belgelerle desteklenmelidir.
- Karşı tarafın, kişinin subay, astsubay veya ihtiyacını kendisi karşılayan onbaşı-çavuş olduğu savunmasını yapması halinde, bu iddiayı ispat yükü savunmayı ileri süren tarafa aittir.
- Muafiyetin dayanağı açıkça gösterilmemiş ise, hâkim harç muafiyetini kararında gerekçelendirmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.13](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13): Harçtan müstesna işlemleri işleme bağlı olarak düzenler. m.14 ile karşılaştırıldığında muafiyetin kişiye, istisnanın işleme bağlı olduğu ayrımı burada ortaya çıkar.
- [492 sayılı Kanun m.28](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-28): Nispi harçların ödeme zamanını düzenler; m.14 kapsamındaki kişi için bu ödeme yükümlülüğü doğmaz.

## [Harçlar Kanunu m.15 — Harç alma ölçüleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15)

Bu madde, yargı harçlarının hesaplanma ölçüsünü düzenler. Harcın, (1) sayılı Yargı Harçları Tarifesi'nde yazılı işlemlerden hangisinin değer ölçüsüne göre nispi, hangisinin işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağını belirler. Kimin ödeyeceği, hangi işlemlerin harca tabi olduğu, muafiyet ve istisnalar ile ödeme zamanı bu maddenin konusu değildir. Nispi harcın oranı ve matrahı (m.21 ve m.16), harcın kimden alınacağı (m.11 ve m.12), harcın ödeme zamanı ve usulü (m.25 vd.) ile harca tabi olup olmadığı (m.2) başka maddelerde düzenlenmiştir. Madde, yargılama gideri ile harç ilişkisini ve vekâlet ücretini de düzenlemez.

### Harç alma ölçüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Nispi esas**: Harcın, işlemin konusu olan paranın veya para ile ölçülebilen değerin üzerinden oransal olarak hesaplanmasıdır. Hesap, değer arttıkça harcın da artması esasına dayanır; oran ayrı bir maddede (HK m.21) ve tarifede belirlenir.
- **Maktu esas**: Harcın, işlemin nev'i ve mahiyetine göre sabit bir tutar olarak alınmasıdır. Davanın değeri ne olursa olsun tutar değişmez; belirleyici olan işlemin türüdür.
- **İşlemin nev'i ve mahiyeti**: Harcın maktu mu nispi mi olduğunu belirleyen işlemin niteliğidir. Tarifede işlemin hangi gruba girdiğine bakılarak tespit edilir.
- **(1) sayılı Tarife**: Hangi işlemin harca tabi olduğunu, hangi esasa göre (nispi ya da maktu) ve hangi oranda ya da tutarda harç alınacağını gösteren tek kaynaktır. Nispi mi maktu mu sorusunun cevabı bu tarifededir.

### Harç alma ölçüleri: hangi şartlar aranır?

- İşlemin (1) sayılı Tarife'de yazılı bulunması gerekir; tarifede yer almayan işlem için harç alınmaz.
- İşlem nispi esasa tabi ise, değer ölçüsüne göre belirlenen değer üzerinden nispi harç alınmalıdır.
- İşlem maktu esasa tabi ise, işlemin nev'i ve mahiyetine göre belirlenen sabit tutar üzerinden maktu harç alınmalıdır.
- Nispi harç hesabında değer, ayrıca belirlenen matrah ve nispet üzerinden hesaplanmalıdır; işlemin değeri olmadan nispi harç hesaplanamaz.
- Maktu harç hesabında işlemin davanın değerine bakılmaksızın tarifedeki sabit tutar esas alınmalıdır.

### Harç alma ölçüleri: hangi sonuçları doğurur?

- İşlem nispi esasa tabi ise harç, değer ölçüsüne göre belirlenen değer üzerinden hesaplanır.
- İşlem maktu esasa tabi ise harç, işlemin nev'i ve mahiyetine göre tarifedeki sabit tutar üzerinden alınır.
- İşlem tarifede yer almıyorsa bu maddeye göre harç alınmaz; harca tabi olmama sonucu doğar.
- Nispi esasa tabi işlemde değer tespit edilemiyorsa hesap yapılamaz; değerin tespiti gerekir (m.16 ve dava dilekçesinde değer gösterme zorunluluğu bu konuda belirleyicidir).

### Nispi esas ile maktu esas arasındaki fark nedir?

- Nispi esasta harç, değer ölçüsüne göre belirlenir ve matrah büyüdükçe harç da artar.
- Maktu esasta harç, işlemin nev'i ve mahiyetine göre belirlenir ve davanın değerinden bağımsız sabit bir tutardır.

Sonuç: Aynı değerli iki davada, biri nispi diğeri maktu esasa tabi ise harç tutarları farklı olur. Değer büyüklüğü maktu harcı değiştirmez.

### Değer ölçüsü ile işlemin nev'i ve mahiyeti arasındaki fark nedir?

- Değer ölçüsü, işlemin konusu olan para veya para ile değerlendirilebilen şeyin büyüklüğüne bağlanır.
- Nev'i ve mahiyet ölçüsü, işlemin türünün ve niteliğinin tarifedeki karşılığına bağlanır; değerin büyüklüğü dikkate alınmaz.

Sonuç: Önce işlemin tarifede hangi ölçüye bağlandığı belirlenmeli, sonra hesap yapılmalıdır. Bu sıra değiştirilirse yanlış esasla hesap yapılır.

### Madde 15 ile madde 21 (oran) arasındaki fark nedir?

- Madde 15 hangi esasın (nispi mi maktu mu) uygulanacağını belirler.
- Madde 21, nispi harca tabi işlemlerde uygulanacak oranın tarifedeki nispetlerden alınacağını belirler.

Sonuç: Önce m.15 ile esas belirlenir, nispi çıkarsa m.21 ve tarifedeki oran uygulanır. Oran sorusu esas sorusunun yerini tutmaz.

### Harç alma ölçüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İşlemin nispi mi maktu mu olduğuna bakmadan doğrudan dava değerini harç matrahı saymak; önce tarifedeki esasın belirlenmesi gerekir.
- Tarifede maktu esasa bağlanmış bir işlemde dava değeri üzerinden nispi harç hesaplamak.
- Nispi esasa tabi bir işlemi, dava değeri ne olursa olsun, sabit tutar üzerinden hesaplamak.
- Değerin büyüklüğünün maktu harcı artırdığını düşünmek; maktu harç davanın değerinden bağımsızdır.
- Madde 15'i oran belirleyen bir hüküm sanmak; oran m.21 ve tarifedeki nispetlerle belirlenir.
- Maktu harçtan az olmayacak şekilde nispi harç ölçüsünü tarife dışı bir kalemle karıştırmak; her işlem için esas tarifede yazıldığı gibi uygulanmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, harcın hesaplanmasında önce işlemin (1) sayılı Tarifede hangi esasa bağlandığını belirlemekte, nispi esas çıkarsa değer üzerinden, maktu esas çıkarsa tarifedeki sabit tutar üzerinden hüküm kurmaktadır. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/2633 E., 2025/2865 K., 25.12.2025; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/2652 E., 2025/2775 K., 18.12.2025)
- Maddenin dayanak gösterildiği kararlarda, dava değeri belirlenirken nispi harca esas alınacak değerin dava dilekçesinde gösterilen veya yargılama sırasında tespit edilen değer olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2019/604 E., 2020/4397 K., 16.12.2020; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2017/4644 E., 2020/1087 K., 12.06.2020)
- Değer ölçüsüne göre nispi harca tabi davalarda, harcın hesaplandığı tutarın hükmedilen miktara göre yeniden belirlenebildiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2019/604 E., 2020/4397 K., 16.12.2020)
- Maktu esasa tabi olduğu tespit edilen davalarda, davanın değeri nispi harç hesabına esas alınmamakta; tarifedeki maktu tutarın uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/367 E., 2025/1789 K., 06.11.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/468 E., 2022/790 K., 23.06.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın nispi mi maktu mu olduğunu iddia eden taraf, işlemin (1) sayılı Tarifedeki karşılığını göstermekle yükümlüdür; ispat tarifenin kendisiyle yapılır.
- Nispi esasa tabi işlemde değer, dava dilekçesinde gösterilen değerle ispatlanır; değerin tartışmalı olması halinde mahkeme davacıdan açıklama ister ve gerekirse araştırma yapar. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2017/4644 E., 2020/1087 K., 12.06.2020)
- Değerin doğruluğuna karşı davalı, aksini bilirkişi, keşif veya belge ile ispatlamakla yükümlüdür.
- Maktu esas iddiasında bulunan taraf, işlemin nev'i ve mahiyetinin tarifedeki hangi kalemde yer aldığını göstermelidir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/367 E., 2025/1789 K., 06.11.2025)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.21](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-21): Nispi harcın oranını belirler. Madde 15 nispi esası gösterir; oran ve nispet m.21 ve tarifedeki nispetlerle bulunur.
- [492 sayılı Kanun m.16](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16): Nispi esasa tabi işlemlerde değerin nasıl tespit edileceğini ve gayrimenkul davalarında değerin nasıl belirleneceğini düzenler. Madde 15'te söz edilen değer ölçüsünün kaynağıdır.
- [492 sayılı Kanun m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-2): Bir yargı işleminin harca tabi olup olmadığını (1) sayılı Tarifede yer alıp almamasına bağlar. Madde 15, tabi olan işlemlerin hangi esasla hesaplanacağını belirler.
- [492 sayılı Kanun m.11](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-11): Harcı kimin ödeyeceğini düzenler. Madde 15 ile birlikte uygulanır ancak hesap esasına ilişkin değildir.
- [492 sayılı Kanun m.22](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-22): Feragat, kabul ve sulh hallerinde harç miktarının değişmesine ilişkin özel hükümleri içerir; m.15'in genel esasını değiştiren bir istisna oluşturur.

## [Harçlar Kanunu m.16 — Değer esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16)

Bu madde, değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde harcın hangi değer üzerinden alınacağını düzenler. Gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda (müdahalenin men'i, tescil, tapu kaydının iptali) gayrimenkulün değerinin esas alınmasını, aynî davaya tazminat ve ecrimisil talebinin eklenmesi halinde bu kalemlerin toplanmasını, dava dilekçesinde değer gösterilmesinin zorunluluğunu ve değer gösterilmemesi ya da noksan değer bildirilmesi hallerini kapsar. Maddeyi davacılar ve harca tabi yargı işlemleri bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: nispi harç oranları ve tarifedeki nispetler (492 sayılı Kanun m.21 ve (1) sayılı tarife), tahliye davalarında kira bedeli matrahı (m.17), icra takiplerinde matrah ve faiz (m.18-20), noksan harcın tamamlanmasına ilişkin ayrıntılı usul (m.30), harcın ödenmemesinin işlemlere etkisi (m.32) ve bunların hepsine ilişkin tahsil ve ödeme usulü.

### Değer esası: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Değer ölçüsü**: Harcın, işlemin konusunun para ile değerlendirilebildiği hallerde o değer üzerinden nispi olarak alındığı ölçüdür. Değerin tespiti için tarifedeki değerlerin esas alınması öngörülür.
- **Gayrimenkulün aynına taalluk eden dava**: Taşınmaz üzerindeki mülkiyet veya başka bir ayni hakkın korunmasına yönelik davalardır. Müdahalenin men'i, tescil ve tapu kaydının iptali bu gruptadır.
- **Ecrimisil**: Taşınmazı hukuka aykırı olarak kullanan kişiden, kullanım karşılığı olarak istenen tazminat niteliğindeki talep. Aynî davaya eklendiğinde harcın matrahına dahil edilir.
- **Dava dilekçesinde değer gösterme**: Değerin tayin edilebildiği hallerde davacının dilekçede harca esas değeri bildirmesi zorunluluğudur. Bu zorunluluk Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndan değil, Harçlar Kanunu'ndan doğar.
- **Noksan değer**: Dilekçede bildirilen değerin, yargılama sırasında tespit edilen gerçek değerin altında kalması halidir. Sonucu m.30 hükmü ile belirlenir.

### Değer esası: hangi şartlar aranır?

- Harca tabi bir yargı işleminin bulunması ve bu işlemin konusunun para veya parayla değerlendirilebilen bir değer taşıması gerekir.
- Aynî bir davada harç matrahının gayrimenkulün değeri olarak alınması gerekir; ayrıca taşınmazın değeri tarifedeki değerlerle belirlenir.
- Aynî davaya ecrimisil veya tazminat talebi eklenmişse harç, gayrimenkulün değeri ile talep olunan tazminat ve ecrimisil tutarının toplamı üzerinden alınmalıdır.
- Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur.
- Dilekçede değer gösterilmemişse davacıya değerin tespit ettirilmesi gerekir; davacı tespitten kaçınırsa dava dilekçesi muameleye konmaz.

### Değer esası: hangi sonuçları doğurur?

- Aynî davada harç, gayrimenkulün değeri üzerinden nispi olarak alınır.
- Aynî davaya ecrimisil veya tazminat eklenirse harç, gayrimenkulün değeri ile bu tutarların toplamı üzerinden hesaplanır.
- Değer tayini mümkünken dilekçede değer gösterilmezse davacıya tespit ettirilir.
- Davacı değer tespitinden kaçınırsa dava dilekçesi muameleye konmaz ve dava açılmamış sayılır.
- Dilekçede bildirilen değer gerçek değerin altında kalırsa noksan harç için m.30 hükmü uygulanır; eksik harç tamamlanmadan davaya devam edilemez.
- Değer tayini mümkün olmayan hallerde dilekçede değer gösterilmesi zorunluluğu doğmaz.

### Aynî dava ile aynî dava ile birlikte ecrimisil ve tazminat arasındaki fark nedir?

- Yalnızca gayrimenkulün aynına ilişkin talep (men'i, tescil, tapu iptali) bulunduğunda harç gayrimenkulün değeri üzerinden alınır.
- Aynî davaya ecrimisil veya tazminat talebi de eklendiğinde, harç taşınmazın değeri ile bu taleplerin tutarının toplamı üzerinden alınır.

Sonuç: Eklenen talep kadar harç matrahı artar; iki kalem toplanır.

### Değer tayini mümkün olan dava ile mümkün olmayan dava arasındaki fark nedir?

- Değerin tayin edilebildiği hallerde dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur.
- Dava konusunun değeri tayin edilemiyorsa, dilekçede değer gösterilmesi zorunluluğu doğmaz ve davacıdan tespit istenmez.

Sonuç: Değer gösterilmesi zorunluluğu yalnızca değer tayininin mümkün olduğu hallerde doğar.

### Değer hiç gösterilmemiş ile değer gösterilmiş ama noksan arasındaki fark nedir?

- Dilekçede hiç değer gösterilmemişse davacıya değer tespit ettirilir; tespitten kaçınılırsa dilekçe muameleye konmaz.
- Dilekçede bir değer gösterilmiş ama yargılamada gerçek değerin daha yüksek olduğu anlaşılmışsa, m.30 hükmü uygulanır.

Sonuç: Hiç değer gösterilmemesinde dava açılmamış sayılır; noksan değerde dava m.30 çerçevesinde devam eder.

### Değer esası: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Aynî davada ecrimisil ve tazminat talebi eklenmiş olduğu halde harcı yalnızca gayrimenkulün değeri üzerinden hesaplamak; iki kalem toplanmalıdır.
- Dava dilekçesinde değer gösterilmemiş olmasına rağmen davayı işleme koymak ve yargılamaya devam etmek; bu durumda önce değerin tespit ettirilmesi gerekir.
- Değer tayini mümkün olmayan davalarda da değer gösterilmesini ve tespit ettirilmesini istemek; zorunluluk yalnızca değer tayininin mümkün olduğu hallerde doğar.
- Dilekçede gösterilen değerin gerçek değerin altında kalması halinde yargılamaya tam olarak devam etmek; m.30 gereği yalnızca o celse için devam edilebilir.
- Harç ikmali ile değer yükseltilen davada, harca esas değeri taşınmazın tamamı üzerinden almak; esas alınacak değer yalnızca iptali istenen payın değeridir.
- Madde 16 kapsamındaki değer kuralını tahliye ve icra takibi harçlarına uygulamak; bu işlemler kendi özel matrah maddelerine (m.17-20) tabidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dava dilekçesinde değer gösterilmemiş olmasına rağmen davaya devam edilmesi Harçlar Kanunu'na açıkça aykırı kabul edilmektedir ve bu aykırılık kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim tarafından her aşamada gözetilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/106 E., 2023/69 K., 15.02.2023)
- Harç ikmali yoluyla dava değerinin yükseltilmesi halinde, harç ve vekalet ücretine esas alınacak değer, iptali istenen payın keşfen belirlenen değeridir; taşınmazın tamamının değeri üzerinden hüküm kurulması doğru değildir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/627 E., 2025/69 K., 19.02.2025)
- Dava dilekçesinde gösterilen değerin yargılama sırasında daha yüksek tespit edilmesi halinde, yalnız o celse için davaya devam edilir ve noksan harç tamamlanmadan sonraki celseye geçilemez. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/106 E., 2023/69 K., 15.02.2023)
- Harcın eksik yatırıldığının sonradan anlaşılması halinde, noksan karar ve ilam harcı tamamlanıncaya kadar davaya devam edilemeyeceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2010/49 E., 2010/10 K., 27.01.2012)
- Harç yükümlülüğünün kapsamı, kıyas veya yorumla genişletilemez; vergi ve harç yükümlülükleri kanunla konulur. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/1894 E., 2022/1530 K., 13.09.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren davacı, dava dilekçesinde harca esas değeri göstermek ve değerin tespitine katılmakla yükümlüdür; değerin gösterilmemesi halinde davacının tespit ettirme yükü vardır.
- Taşınmazın değeri keşif, bilirkişi raporu veya resmi değerlendirme ile ispatlanır; mahkemenin tespit ettiği değer dilekçedeki değerden yüksekse noksan değer farkı davacıya yüklenir.
- Ecrimisil ve tazminat talepleri ayrı ayrı miktarlandırılarak dilekçede belirtilmelidir; bu miktarların harca esas toplamı davacı tarafından gösterilen değerle karşılaştırılarak kontrol edilir.
- Değer gösterilmediği veya tespitten kaçınıldığı halde dava dilekçesi muameleye konmuşsa, bu durum dosya üzerinden belirlenir; ilgili tarafın itirazı beklenmeden hâkim tarafından re'sen gözetilir.
- Harcın eksik yatırıldığını ileri süren taraf, dosyadaki ödeme belgeleri ve tespit tutanağı ile bu iddiasını ispatlar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-30): Noksan değer bildirilmesi halinde uygulanan hükümdür; yargılama sırasında tespit edilen değer üzerinden peşin karar ve ilam harcının tamamlanmasını düzenler. Madde 16'nın son fıkrası bu hükme yollama yapar.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.15](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15): Harcın değer ölçüsüne göre nispi esasla, işlemin niteliğine göre maktu esasla alınacağını belirleyen genel ölçüdür; m.16 bu genel ölçünün değer ölçüsündeki uygulamasını tamamlar.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.21](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-21): Nispi harcın tarifedeki nispetler üzerinden alınacağını düzenler; m.16 yalnızca matrahı, yani hangi değer üzerinden hesaplanacağını belirler.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.32](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-32): Harçlar ödenmedikçe müteakip yargı işlemlerinin yapılamayacağını düzenler; m.16 ile birlikte değer gösterme ve noksan harç sonucunun işlemlere etkisini belirler.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.17](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17): Tahliye davalarında harç matrahının bir yıllık kira bedeli olduğunu düzenler; aynî dava değer kuralı bu davalarda uygulanmaz.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.150: Dava dosyasının işlemden kaldırılması ve yenileme talebi usulünü düzenler; noksan harcın tamamlanmamasının dava üzerindeki sonucu bu kanunun usul hükümlerine göre belirlenir.

## [Harçlar Kanunu m.17 — Tahliye davalarında değer](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17)

Madde, gayrimenkulün tahliyesi davalarında alınacak karar ve ilam harcının matrahını düzenler; matrahın yazılı kira sözleşmesinin bulunup bulunmamasına göre değişmediğini belirtir. Harcın oranını, peşin ödenmesini ve diğer işlem türlerinin matrahlarını düzenlemez; tahliye ve teslim icralarında tahsil harcının nispetini 24. madde belirler. Bir menkulün veya gayrimenkulün teslimine dair icra takiplerinde matrah (m.18, m.19), icra takibinde takipten sonra işleyecek faizlerin harca dahil edilmemesi (m.20), dava değerinin noksan bildirilmesi (m.30) ve değer gösterme zorunluluğu (m.16) ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Maktu ve nispi harçların peşin ödeme oranları ile harcın yerine getirilme zamanı 28. maddededir.

### Tahliye davalarında değer: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Karar ve ilam harcı**: Mahkeme kararı verilirken ya da ilam düzenlenirken alınan harçtır. Bu madde yalnızca tahliye davasında bu harcın matrahını belirler.
- **Gayrimenkulün tahliyesi davası**: Kiralananın veya başka bir gayrimenkulün işgal eden kişiden boşaltılmasını isteyen dava türüdür. Madde bu davayı tek başına ele alır; teslim veya tahliye icrası ayrı bir harç rejimine tabidir.
- **Bir yıllık kira bedeli**: Tahliye davasında harca esas alınan miktardır. Kira sözleşmesinin yazılı olup olmamasının bu miktarı değiştirmediği, ayrıca belirtilmiştir.
- **Nispi harç**: Dava konusu değer üzerinden oran uygulanarak hesaplanan harç türüdür. Tahliye davasında matrah bir yıllık kira bedeli olduğu için bu harç, kira bedeli üzerinden hesaplanır.

### Tahliye davalarında değer: hangi şartlar aranır?

- Davanın gayrimenkulün tahliyesi davası olması gerekir; teslim icrası veya başka bir talep bu madde kapsamında değildir.
- Dava dilekçesinde veya ilgili kayıtta kira ilişkisine dayanan bir bir yıllık kira bedeli tespit edilebilmelidir.
- Yazılı kira sözleşmesinin bulunup bulunmaması harç matrahını değiştirmez; yazılı mukavele aranmaz.
- Harç, tespit edilen bir yıllık kira bedeli üzerinden karar ve ilam harcı olarak hesaplanır ve oran 1 sayılı tarifeden uygulanır.

### Tahliye davalarında değer: hangi sonuçları doğurur?

- Gayrimenkulün tahliyesi davasında karar ve ilam harcı, yazılı mukavele olsun veya olmasın bir yıllık kira bedeli üzerinden alınır.
- Kira sözleşmesi yazılı değilse de matrah yine bir yıllık kira bedelidir; yazılılık harç hesabını değiştirmez.
- Dava değeri noksan bildirilmişse harç farkı 30. madde uyarınca tamamlanmadıkça davaya devam edilmez; bu madde 30. maddenin uygulanmasını engellemez.
- Harç, nispi karar ve ilam harcı olduğu için tahliye davasında peşin ve kalan ödeme kuralları 28. maddeye tabidir.

### Yazılı kira sözleşmesi ile sözleşmesiz kira ilişkisi arasındaki fark nedir?

- Kira ilişkisi yazılı bir sözleşmeye dayanır ve kira bedeli belgeyle gösterilebilir.
- Kira ilişkisi yazılı değildir; kira bedeli tanık, fiili kullanım veya başka delillerle ortaya konur.

Sonuç: Madde her iki hâlde de aynı matrahı öngördüğü için harç matrahı değişmez; yalnızca bedelin ispatı farklılaşır.

### Tahliye davası ile tahliye icrası (tahsil harcı) arasındaki fark nedir?

- Tahliye davasında karar ve ilam harcı, bir yıllık kira bedeli üzerinden alınır (m.17).
- Tahliye veya teslim icrasında tahsil harcı, 24. madde uyarınca tarifedeki miktarların yarısı nispetinde hesaplanır.

Sonuç: Dava aşamasındaki harç ile icra aşamasındaki harç ayrı matrah ve nispetlere tabidir; birbirine karıştırılmamalıdır.

### Tahliye davası ile menkul teslimi takibi arasındaki fark nedir?

- Gayrimenkul tahliyesi davasında matrah bir yıllık kira bedelidir.
- Menkulün tesliminde matrah ilamda veya takip talebinde gösterilen değerdir (m.19).

Sonuç: Gayrimenkul tahliyesinde kira bedeli, menkul teslimde değer esas alınır; matrah farklıdır.

### Tahliye davalarında değer: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yazılı kira sözleşmesi bulunmadığı için tahliye davasında harç matrahını farklı belirlemek; madde yazılılık aramaz.
- Tahliye davasında harcı teslim icrasındaki tahsil harcı nispeti ile hesaplamak; dava aşaması karar ve ilam harcı, icra aşaması tahsil harcıdır.
- Bir yıllık kira bedeli yerine aylık kira bedelini ya da toplam kira süresinin tamamını matrah almak; madde tek bir yıllık bedeli öngörür.
- Tahliye davası ile birlikte açılan kira alacağı talebini aynı matrah üzerinden hesaplamak; alacak talebi için ayrı değer tespiti gerekir (m.16).

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tahliye davasında harcın nispi esas üzerinden, yani bir yıllık kira bedeli üzerinden alındığı kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2023/753 E., 2024/633 K., 21.03.2024; 3. Hukuk Dairesi, 2024/969 E., 2024/3820 K., 25.11.2024; Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/337 E., 2025/873 K., 24.12.2025)
- Tahliye davasında harcın 492 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile birlikte tarifedeki nispi oran üzerinden hesaplandığı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2024/2557 E., 2024/2759 K., 02.10.2024)
- Yalnızca kira ilişkisinden doğan alacak davası ile tahliye davası ayrı değerlendirilmelidir; alacak davasında harç matrahı farklı olabilir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2023/753 E., 2024/633 K., 21.03.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Tahliye davasında matrahın bir yıllık kira bedeli olduğunu ileri süren taraf, kira ilişkisini ve aylık kira bedelini belgeyle veya başka delille ispatlamalıdır.
- Yazılı kira sözleşmesi varsa kira bedeli bu belgeyle ispatlanır; sözleşme yoksa tanık, banka kayıtları, kira ödeme makbuzları ve fiili kullanım gibi delillere başvurulur.
- Harç matrahı olarak bildirilen kira bedelinin gerçeği yansıtmadığını ileri süren karşı taraf, bu iddiayı kendisi ispatlamak zorundadır.
- Bildirilen değer ile mahkemece tespit edilen değer arasında fark çıkarsa, değerin tespiti ve eksik harcın tamamlanması 30. madde uyarınca yapılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.16](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16): Gayrimenkul davalarında değer gösterme zorunluluğunu ve değer tespiti kuralını düzenler; tahliye davasında matrahın nasıl belirleneceği bu genel kurala bağlıdır.
- [492 sayılı Kanun m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18): Gayrimenkul veya geminin tahliye ve teslimine dair icra takibinde matrahı düzenler; tahliye davası ile icra takibinin matrahını ayırt etmek için bakılır.
- [492 sayılı Kanun m.24](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-24): Tahliye ve teslim icralarında tahsil harcının tarifedeki miktarların yarısı nispetinde alınacağını belirler; bu madde ile karıştırılmamalıdır.
- [492 sayılı Kanun m.28](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-28): Nispi karar ve ilam harcının peşin ve kalan ödeme sürelerini düzenler; bu madde matrahı belirler, ödeme zamanını 28. madde belirler.
- [492 sayılı Kanun m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-30): Muhakeme sırasında değerin noksan bildirildiğinin anlaşılması hâlinde ek harç ve davanın devamına ilişkin kuralı içerir.

## [Harçlar Kanunu m.18 — Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18)

Harçlar Kanunu m.18, gayrimenkul veya geminin tahliye ve teslimine ilişkin icra takiplerinde tahsil harcının matrahını düzenler; matrahın bir yıllık kira bedeli, yoksa bu süreye göre takdir edilecek bedel olduğunu belirtir. Madde yalnızca bu tür icra takiplerinin harç matrahını kapsar. Harcın oranını (tahliye ve teslimde tarifedeki miktarların yarısı) m.24 belirler; m.18 oran koymaz. Madde tahliye davası harcını (m.17), menkul teslimi matrahını (m.19), takip sonrası faizi (m.20) düzenlemez. Noksan değer bildirilmesinde harcın tamamlanmasını m.30 düzenler. Taşınmazın icra yoluyla tahliyesinin usulü, İİK m.134-135 kapsamındadır.

### Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahsil harcı**: İcra takibinde alacaklıdan alınan ve takibin niteliğine göre belirlenen harç türüdür. Tahliye ve teslim takiplerinde matrah bu maddeyle belirlenir, oran ise m.24 ile tarifenin ilgili bentlerinden okunur.
- **Bir yıllık kira bedeli**: Tahliye ve teslim takibinde harç matrahı olarak kullanılan, taşınmazın bir yıllık kira tutarıdır. Kira sözleşmesinin yazılı olup olmamasının bu matrahı değiştirmediği, m.17'deki tahliye davası matrahıyla aynı ölçü olduğu uygulamada kabul edilir.
- **Takdir edilecek bedel**: Bir yıllık kira bedelinin belirlenemediği hallerde, bu süreye göre icra dairesince belirlenen bedeldir. Kiraya verilmemiş veya kira bedeli bilinmeyen taşınmazlar için devreye girer.
- **Gemi**: Maddede taşınmazla birlikte sayılan, tahliye ve teslim takibine konu olabilen taşıttır. Harç matrahı yönünden taşınmazla aynı kurala tabidir.

### Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi: hangi şartlar aranır?

- Takibin bir gayrimenkulün veya bir geminin tahliye ve teslimine dair olması gerekir.
- Matrahın bir yıllık kira bedeli olarak belirlenebilmesi için taşınmazın kira bedelinin bulunması gerekir.
- Kira bedeli belirlenemiyorsa bu süreye göre takdir edilecek bir bedelin esas alınması gerekir.
- Hesaplanan matrah üzerine m.24 uyarınca tarifedeki miktarların yarısı oranı uygulanmalıdır.

### Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi: hangi sonuçları doğurur?

- Tahliye veya teslim takibinde tahsil harcı, bir yıllık kira bedeli üzerinden hesaplanır.
- Kira bedeli belirlenemiyorsa aynı süreye göre takdir edilecek bedel üzerinden harç alınır.
- Hesaplanan matrah üzerine m.24 uyarınca tarifedeki miktarların yarısı oranında harç uygulanır.
- Takip konusu gemi ise aynı matrah kuralı uygulanır.

### Tahliye ve teslim takibi ile tahliye davası arasındaki fark nedir?

- İcra takibinde tahsil harcının matrahı bu maddeyle belirlenir.
- Dava yoluyla tahliye istenmesinde karar ve ilam harcının matrahı m.17 ile belirlenir.

Sonuç: Her iki hâlde matrah bir yıllık kira bedelidir, ancak harcın türü ve bu maddenin uygulandığı aşama farklıdır.

### Bir yıllık kira bedeli ile takdir edilecek bedel arasındaki fark nedir?

- Kira bedeli belli ve bilinebiliyorsa matrah doğrudan bir yıllık kira bedelidir.
- Kira bedeli belirlenemiyorsa bu süreye göre takdir edilecek bedel esas alınır.

Sonuç: Matrahın hangi kaynaktan belirleneceği değişir; ikinci yol kira bedeli yokken devreye girer.

### Tahliye ve teslim (m.18) ile menkul teslimi (m.19) arasındaki fark nedir?

- Taşınmaz veya gemi teslimi takibinde matrah bir yıllık kira bedelidir.
- Menkul teslimi takibinde matrah ilamda veya takip talebinde gösterilen değerdir.

Sonuç: Takibin konusu taşınmaz ya da gemi mi, menkul mü olduğuna göre matrah değişir.

### Matrah ile oran arasındaki fark nedir?

- Bu madde matrahı belirler.
- Oranı m.24 ve tarifenin (f) ve (g) bentleri belirler.

Sonuç: Matrah ve oran ayrı sorulardır; m.18'den oran çıkarılmaz, m.24'ten matrah çıkarılmaz.

### Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahliye ve teslim takibinde oranı m.18'den çıkarmaya çalışmak; oran m.24 ve tarifenin (f) ve (g) bentlerinden okunur.
- m.24'ü iki kez uygulayarak oranı ikiye bölmek; tarifenin (f) ve (g) bentleri zaten yarı oranı içerir.
- Takipten sonra işleyen faizi matrahın içine katmak; m.20 bu faizi harç hesabından çıkarır.
- Kira bedeli belli olduğu hâlde takdir edilecek bedel yöntemini uygulamak; takdir yolu yalnızca kira bedelinin belirlenemediği hallerde geçerlidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tahliye ve teslim takiplerinde matrahın bir yıllık kira bedeli olarak alınması ve bu tutar üzerinden harç hesaplanması kabul edilmektedir. (2024/103 E., 2025/201 K., 08.10.2025)
- Harç hesabında yalnızca bir yıllık kira bedelinin esas alınması ve oranın ayrıca m.24 ile tespit edilmesi uygulanmaktadır. (6. Hukuk Dairesi, 2010/4763 E., 2010/8467 K., 05.07.2010)
- Matrahın tespitinde takdir edilecek bedelin, kira bedeli bilinmediğinde devreye girdiği görülmektedir. (6. Hukuk Dairesi, 2010/4763 E., 2010/8467 K., 05.07.2010)

### Nasıl ispat edilir?

- Harç matrahını ileri süren alacaklıdır; kira bedelinin tutarını kira sözleşmesi, ödeme belgesi veya kira bedeline ilişkin kayıtlarla ortaya koyması gerekir.
- Kira sözleşmesi yazılı değilse bir yıllık kira bedelinin tespiti için başka delillerin, örneğin tanık veya bilirkişi takdirinin kullanılması gerekebilir.
- Kira bedeli belirlenemiyorsa takdir edilecek bedelin icra dairesince hangi ölçüye göre belirlendiği gerekçeli olarak ortaya konulmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.24](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-24): Maddede belirlenen matrah üzerine uygulanacak oranı, tahliye ve teslim icralarında tarifedeki miktarların yarısı olarak belirler.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.17](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17): Tahliye davalarında aynı bir yıllık kira bedeli matrahını düzenler; ancak dava harcına, icra takibi harcına değil.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.19](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19): Menkul teslimi takiplerinde matrahın ilamda veya takip talebinde gösterilen değer olduğunu düzenler; bu maddenin kapsamı dışındadır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.20](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-20): Takipten sonra işleyecek faizlerin harç hesabında dikkate alınmayacağını belirtir; m.18 matrahına faiz eklenmez.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-30): Değer noksan bildirilmişse tamamlama harcını düzenler; m.18 matrahının eksik bildirilmesi hâlinde devreye girer.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.134: Taşınmazın ihale kesinleşinceye kadar muhafaza ve idaresinin icra dairesince kararlaştırılmasını düzenler; teslim sürecinin icra tarafını oluşturur.

## [Harçlar Kanunu m.19 — Menkullerin teslimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19)

Bu madde, bir menkulün tesliminə dair icra takiplerinde alınacak tahsil harcının matrahını düzenler. Matrahın, menkulün ilamda veya takip talebinde gösterilen değeri, bu değerin bulunmaması hâlinde takdir edilecek değer olduğunu belirtir. Madde, gayrimenkul ve gemilerin tahliye ve tesliminde esas alınan bir yıllık kira bedelini (m.18) düzenlemez. Takipten sonra işleyecek faizlerin harç hesabında nazara alınmayacağı kuralı (m.20) ile tahsil harcının oranı ve tahsil zamanı da bu maddede yer almaz. Haciz, teslim ve satış işlemlerinin daire dışı yapılmasına ilişkin maktu harç (tarifenin (B)III kısmı) ile harcın ödenme usul ve yeri (m.25-27) de bu maddenin konusu değildir.

### Menkullerin teslimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahsil harcı**: İcra takibinde alacağın tahsili sırasında alınan nispi harçtır. Matrahı, takibe konu edimin değeri oluşturur. Bu maddede konu, menkulün teslimine ilişkin takiplerde tahsil harcının matrahıdır.
- **Menkulün ilamda gösterilen değeri**: Teslimi istenen menkulün, dayanak ilamda belirtilmiş parasal değeridir. Ilamda değer yazılıysa matrah bu değerdir ve takip talebindeki değere önceliği vardır.
- **Takip talebinde gösterilen değer**: Alacaklının icra takibi talebinde menkul için bildirdiği değerdir. İlamda değer yoksa matrah olarak bu değer esas alınır.
- **Takdir edilecek değer**: Ne ilamda ne de takip talebinde değer gösterilmişse, menkulün değerinin resmi takdir yoluyla belirlenmesidir. Maddede takdirin hangi merci tarafından yapılacağı belirtilmemiştir.

### Menkullerin teslimi: hangi şartlar aranır?

- Takibin bir menkulün tesliminə ilişkin olması gerekir; teslim dışındaki bir edime dayanan takipte bu madde uygulanmaz.
- Matrahın öncelikle ilamda gösterilen değerden belirlenmesi gerekir; ilamda değer yoksa takip talebinde gösterilen değer esas alınır.
- İlamda ve takip talebinde değer bulunmuyorsa menkulün takdir edilecek değeri matrah olarak kabul edilir.
- Hesaplanan matrah üzerinden tahsil harcının oranı uygulanarak harç tutarı belirlenmelidir.

### Menkullerin teslimi: hangi sonuçları doğurur?

- Takip menkulün tesliminə ilişkinse, tahsil harcı bu maddede belirlenen matrah üzerinden hesaplanır.
- İlamda veya takip talebinde değer gösterilmişse, takdir yapılmadan bu değer üzerinden harç alınır.
- İlamda ve takip talebinde değer gösterilmemişse, takdir edilecek değer matrah olur ve harç bu değer üzerinden hesaplanır.
- Madde matrahı belirlediğinden, gösterilen değerin gerçeğe uygun olmaması durumunda değer farkı bu maddeye göre ayrıca düzeltilmez; ancak harca esas değer tespiti için m.16 ve m.30 kurallarının uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir değerlendirme konusudur.

### İlamdaki değer ile takip talebindeki değer arasındaki fark nedir?

- Dayanak ilamda menkulün değeri yazılıysa, matrah ilamdaki değerdir.
- İlamda değer yoksa ya da ilam değer içermiyorsa takip talebinde gösterilen değer matrah olur.

Sonuç: Her iki değer varsa ilamdaki değer öncelikli olarak esas alınır. Ancak bu öncelik maddenin metninde açıkça yazılı değildir; sıralama maddenin sözel sırasından çıkarılmıştır.

### Gösterilen değer ile takdir edilecek değer arasındaki fark nedir?

- Ilam veya takip talebinde bir değer gösterilmişse, matrah bu gösterilen değerdir ve takdir yapılmaz.
- Hiçbir değer gösterilmemişse, menkulün takdir edilecek değeri matrah olur.

Sonuç: Takdir yalnız değer gösterilmediği hâlde devreye girer.

### Menkul teslimi (m.19) ile gayrimenkul ve gemi tahliye-teslimi (m.18) arasındaki fark nedir?

- Bu madde menkul teslimi takiplerinde matrahı menkulün değeri üzerinden belirler.
- m.18 gayrimenkul ve gemi tahliyesi ile teslimini bir yıllık kira bedeline bağlar.

Sonuç: Matrah ölçütü, takibe konu malın türüne göre değişir; menkul için değer, gayrimenkul için kira bedeli esastır.

### Menkullerin teslimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Menkul teslimi takibinde matrahı m.18'deki bir yıllık kira bedeline göre hesaplamak; m.18 yalnız gayrimenkul ve gemi için geçerlidir.
- İlamda değer varken takip talebindeki değeri esas almak; ilamdaki değer öncelikli görünmektedir.
- Değer gösterilmişken takdir yoluna gitmek; takdir yalnız değer gösterilmediğinde yapılır.
- Takipten sonra işleyen faizi matraha eklemek; m.20 bu faizleri harç hesabında nazara almaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dava dilekçesinde gösterilen değerin gerçek değerden düşük tutulması hâlinde, mahkemenin değeri sözleşme ve raporlara dayanarak yeniden belirlediği ve farkın tamamlanmasını aradığı görülmektedir. (İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2016/270 E., 2022/789 K., 29.09.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Harca esas değeri ileri süren taraf, yani alacaklı, ilamda veya takip talebinde gösterdiği değeri ispatlamakla yükümlüdür.
- İlamın dayanağı belge ile takip talebi, gösterilen değerin ilk delilidir; bu belgelerde değer yer alıyorsa ayrıca takdire gerek kalmaz.
- Değer gösterilmemişse takdir edilecek değer resmi takdir ya da bilirkişi incelemesiyle belirlenir; bu durumda değer tespiti için tarafların itirazı ve karşı delilleri dikkate alınır.
- Gösterilen değerin gerçeğe aykırı olduğunu öne süren taraf bu iddiasını belgeyle veya bilirkişi raporuyla ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18): Gayrimenkul ve gemi tahliye-teslim takiplerinde matrahı bir yıllık kira bedeli olarak belirler; m.19 ile aynı teslim ailesinde ama farklı mal türünü düzenler.
- [492 sayılı Kanun m.20](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-20): Takipten sonra işleyecek faizlerin harç hesabına alınmayacağını düzenler; m.19 matrahına dahil edilmeyecek kalemi gösterir.
- [492 sayılı Kanun m.16](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16): Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde değerin esas alınması ve değer gösterme zorunluluğunu düzenler; menkul değerinin belirlenmesinde genel ilke olarak ilişkilidir.
- [492 sayılı Kanun m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-30): Muhakeme sırasında tespit edilen değerin dilekçedeki değerden fazla çıkması hâlinde noksan harcın tamamlanmasını düzenler; takdir edilen değerin sonradan artması durumunda ilgilidir.

## [Harçlar Kanunu m.20 — İcra takiplerinde faiz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-20)

Bu madde, icra takiplerinde harcın hesaplandığı matrahın hangi kalemleri içermediğini düzenler. Takipten sonra işleyecek faizlerin nispi harç matrahına dahil edilmeyeceğini belirtir. Matrahın ne olduğunu, hangi takip türünde hangi oranın uygulanacağını ve harcın ne zaman ödeneceğini düzenlemez; bunlar Harçlar Kanunu'nun 18 ve 19. maddelerinde, tarifenin (B) bölümünde ve 29, 29/A ve 31. maddelerinde yer alır. Madde, takip öncesi işlemiş faizin matraha girip girmeyeceği konusunda ayrıca bir hüküm koymaz; bu husus takip talebinin ve takip alacağının belirlenmesi kurallarına bağlıdır. Harcın iadesi ve mahsubu da bu maddenin konusu değildir.

### İcra takiplerinde faiz: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Takipten sonra işleyecek faiz**: İcra takibinin kesinleşmesi, ödeme emrinin tebliği ya da takip talebinin sunulmasından sonra borçlu aleyhine işlemeye devam eden faizdir. Bu faiz, harcın hesabında nazara alınmaz.
- **Harç matrahı**: Nispi harcın üzerinden hesaplandığı değerdir. Tahliye ve teslimde bir yıllık kira bedeli ya da takdir edilecek bedel, menkul teslimde ilamda veya takip talebinde gösterilen değer esas alınır (m.18, m.19). Madde, bu matrahtan takipten sonraki faizin çıkarılmasını sağlar.
- **Takip talebinde gösterilen değer**: Menkul teslimi takiplerinde, ilam yoksa takip talebinde yazılan değerdir. Bu değerin hesaba dahil edilip edilmeyeceği, takip sonrası faiz kalemlerinin ayrıştırılmasına bağlıdır.

### İcra takiplerinde faiz: hangi şartlar aranır?

- Harcın nispi olarak hesaplanması gerekir; yani harç, tarifenin (B) bölümündeki nispi oran uygulanarak belirlenmelidir.
- Harca esas değerin takipten sonra işleyen faizi içermesi gerekir; takip öncesine ait faiz bu hükmün kapsamında değildir.
- Faizin takipten sonra işleyen faiz olduğu tespit edilmelidir; bu faiz harcın hesabında nazara alınmaz.
- Takip tutarının asıl alacak ve takipten önceki kalemlerden oluşması halinde harç matrahı yalnızca bu kalemler üzerinden hesaplanmalıdır.

### İcra takiplerinde faiz: hangi sonuçları doğurur?

- Takipten sonra işleyecek faiz, nispi harcın matrahına eklenmez.
- Takipten sonra işleyen faiz nedeniyle harca esas değer artmaz ve harç tutarı bu faiz oranında yükselmez.
- Harcın matrahı, takip talebinde gösterilen veya ilamda hükmedilen asıl tutar ile takip öncesi kalemler üzerinden belirlenir.
- Maddenin kapsamında olmayan takip öncesi faiz için ayrı bir hüküm bulunmadığından, bu faizin matraha dahil edilip edilmeyeceği genel harç kurallarına ve takip talebinin içeriğine göre değerlendirilir.

### Takip öncesi faiz ile takipten sonra işleyen faiz arasındaki fark nedir?

- Takip öncesi işlemiş faiz, takip talebine ve takip alacağına dahil edilen bir kalemdir ve harç matrahı içinde değerlendirilebilir.
- Takipten sonra işleyen faiz, bu maddenin açıkça dışarıda bıraktığı kalemdir ve harca esas değere eklenmez.

Sonuç: Takipten sonraki faiz için ayrı harç doğmaz; takip öncesi faiz ise matrahın parçası olarak nispi harca tabi olabilir.

### Nispi harç ile maktu harç arasındaki fark nedir?

- Nispi harçta matrah bir değer olduğu için faiz kalemi değeri etkiler; bu nedenle madde nispi harç bakımından önem taşır.
- Maktu harçta değer üzerinden hesap yapılmadığı için faizin matraha etkisi söz konusu olmaz.

Sonuç: Madde, yalnızca nispi harç hesabında uygulama alanı bulur.

### Tahliye ve teslim ile menkul teslimi arasındaki fark nedir?

- Tahliye ve teslim takiplerinde matrah, bir yıllık kira bedeli veya takdir edilecek bedeldir (m.18).
- Menkul teslimi takiplerinde matrah, ilamda veya takip talebinde gösterilen değer ya da takdir edilecek değerdir (m.19).

Sonuç: Her iki halde de takipten sonraki faiz matraha girmez; matrahın belirlenme yöntemi ise farklıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Takipten sonra işleyen faizin harç hesabına katılmayacağı, uygulamada kararlarda açıkça kabul edilmektedir. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/683 E., 2025/609 K., 10.04.2025)
- Harç alacağının hesabında takipten sonra doğan faiz kalemi ayrılarak matrahın asıl alacak ve takip öncesi kalemlerle sınırlandığı yönünde uygulama bulunmaktadır. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/683 E., 2025/609 K., 10.04.2025)
- Harç yükümlülüğünün sınırlandırılması, harç alacağının ödenmesinden önce gerekli hesap yapılarak yürütülmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. (Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/165 E., 2023/193 K., 31.03.2023)
- Menkul teslimi ve kayıt işlemlerinde harca esas tutarın hangi kalemlerden oluştuğunun ayrıca değerlendirildiği görülmektedir. (9. Daire, 2021/510 E., 2022/5826 K., 23.11.2022; 9. Daire, 2019/1916 E., 2022/1361 K., 11.04.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Takipten sonra işleyen faizin harç matrahına girmediğini ileri süren taraf, bu faizin takip talebinden sonra doğduğunu ve hangi tarihten itibaren işlediğini belgeyle ortaya koymalıdır; takip talebi, ödeme emri ve hesap tablosu bu bakımdan temel delildir.
- Takip öncesi faizin matrahta yer aldığını ileri süren taraf, bu faizin takip talebine dahil edildiğini takip talebi ile gösterir; takip talebinde faiz oranı ve başlangıç günü yazılmamışsa bu kalemin matrahta değerlendirilmesi güçleşir.
- Harç hesabına itiraz eden borçlu, takip sonrası işleyen faizin matraha eklendiğini iddia ediyorsa, icra dosyasındaki hesap tablosuna dayanarak bu kalemi somut olarak göstermelidir.
- İcra müdürlüğünün harç hesabında takip sonrası faizi dikkate aldığını ileri süren taraf, bunu icra dosyasındaki işlemlerden ve harç tahsil tutanağından çıkarmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18): Tahliye ve teslim takiplerinde matrahın bir yıllık kira bedeli ya da takdir edilecek bedel olduğunu belirler; m.20 bu matrahtan takipten sonraki faizi çıkarır.
- [492 sayılı Kanun m.19](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19): Menkul teslimi takiplerinde matrahın ilamda veya takip talebinde gösterilen değer olduğunu belirler; m.20 bu değerin takipten sonraki faiz kısmını dışarıda bırakır.
- [492 sayılı Kanun m.29](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-29): İlamsız takipte peşin harcın nispi esasını düzenler; m.20 bu harcın matrahında takipten sonraki faizin dikkate alınmayacağını ekler.
- [492 sayılı Kanun m.31](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-31): Harcın iadesine ilişkin kuraldır; m.20 iade hesabını değil, matrah hesabını düzenler.

## [Harçlar Kanunu m.21 — Harcın nispeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-21)

Madde, yargı harçlarının hangi ölçüyle hesaplanacağına bağlı olarak nispi harç türünde alınacak harçların hesap yöntemini genel olarak belirler ve harcın nispetinin (1) sayılı Harç Tarifesi'nde yazılı oranlardan alınacağını hükme bağlar. Madde, mahkeme ve icra dairesi önündeki tüm yargılama ve icra işlemlerinde harç alınan kişiler bakımından uygulanır. Maddenin kendisi somut oranları, matrahları ve tutarları göstermez; bunlar tarifededir. Madde, harcın hangi ölçüye göre (değer veya işlemin niteliği) belirleneceğini düzenlemez (m.15). Nispi harcın matrahını belirleyen özel hükümler (m.18, m.19, m.20) ve harcın ne zaman ve hangi oranda ödeneceği (m.27, m.28, m.31) bu maddede yer almaz; bunlar ilgili maddelerde düzenlenmiştir. Maktu harçların tutarı da bu maddeyle değil tarifeyle belirlenir.

### Harcın nispeti: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Nispi harç**: Değer ölçüsüne göre alınan, davanın konusu olan değerle orantılı olarak artan harçtır. Oranı tarifede yazılıdır ve matrah, ilgili özel hükümle belirlenir.
- **Maktu harç**: İşlemin niteliğine ve mahiyetine göre alınan, dava değerinden bağımsız sabit tutarlı harçtır.
- **Tarife (1) sayılı tarife**: Harçların türünü, nispetini ve maktu tutarlarını gösteren ve madde uyarınca harç nispetlerinin kaynağı olan cetvel niteliğindeki düzenlemedir. Cumhurbaşkanı, nispi oranları kanunda öngörülen sınırlar içinde değiştirme yetkisine sahiptir.
- **Matrah**: Nispi harcın oranının uygulanacağı değerdir. Madde matrahı belirlemez; matrah, kanunda ayrıca gösterilen hükümlerle saptanır.

### Harcın nispeti: hangi şartlar aranır?

- Harcın konusu bir işlem olmalı ve bu işlem Harçlar Kanunu'nun (1) sayılı tarifesinde yer almalıdır.
- Harcın türü, işlemin değer ölçüsüne mi yoksa işlemin niteliğine mi göre alınacağına dair tarifedeki karşılık belirlenmelidir.
- Nispi harç alınacaksa, ilgili oran tarifeden alınmalı ve harcın matrahı (değer) kanunun özel hükümlerine göre saptanmalıdır.
- Maktu harç alınacaksa, tarifede yazılı sabit tutar esas alınmalı ve dava değeri bu tutarı değiştirmemelidir.
- Oran, tarifede gösterilen asgari tutarın altına düşürülemez.

### Harcın nispeti: hangi sonuçları doğurur?

- Harç, tarifede yazılı nispet üzerinden alınır ve bu nispetin dışında bir oran uygulanamaz.
- İşlemin tarifede nispi harca tabi gösterilmesi halinde harç, değer üzerinden hesaplanır.
- İşlemin tarifede maktu harca tabi gösterilmesi halinde değer ne olursa olsun sabit tutar alınır.
- Nispi harç, tarifede gösterilen asgari tutardan aşağı olamaz.
- Oranı değiştirme yetkisi kanunda öngörülen sınırlar içinde Cumhurbaşkanına aittir.

### Nispi harç ile maktu harç arasındaki fark nedir?

- Nispi harçta harç, değer ölçüsüne göre alınır; oran sabittir ama harç, matrahla birlikte değişir ve dava değeri büyüdükçe artar.
- Maktu harçta işlemin niteliği ve mahiyeti esas alınır; tutar sabittir ve dava değeri ne olursa olsun değişmez.

Sonuç: Nispi harçta matrahın doğru belirlenmesi zorunludur; maktu harçta değer tespiti harç hesabını etkilemez. Hangi harcın alınacağı tarifedeki karşılığa bakılarak belirlenir.

### Tarifedeki oran ile özel kanundaki oran arasındaki fark nedir?

- Madde, nispetin tarifede yazılı olduğunu söyler.
- Bazı dava türlerinde oran özel olarak belirlenmiştir (örneğin şuyuun izalesi, taksim, nafaka); bu hallerde tarifedeki ilgili bent uygulanır.

Sonuç: Harç oranı için önce tarifedeki ilgili bent, ardından bu bente bağlı özel düzenleme bakılmalıdır.

### Harcın nispeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Harcın nispi veya maktu olduğunu ezberden belirlemek; her işlem için tarifeye bakmak gerekir.
- Tarifedeki bir oranı, ilgili özel matrah hükmünü dikkate almadan doğrudan dava değerine uygulamak.
- Madde metnindeki genel nispet ilkesini, tarifede özel olarak düzenlenmiş oranlarla karıştırmak; örneğin şuyuun izalesinde genel oranı değil ilgili bentteki oranı kullanmak.
- Nispi harcın asgari tutardan aşağı düşürülebileceğini sanmak.
- Oranı Cumhurbaşkanı yetkisi dışında değiştirilebilir saymak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, nispi harç hesabında önce tarifedeki ilgili bendin oranına bakmakta, ardından ilgili özel matrah hükmüne göre değeri belirlemektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2010 E., 2025/822 K., 15.05.2025; Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/683 E., 2025/609 K., 10.04.2025; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/436 E., 2024/1562 K., 17.09.2024)
- Davanın konusu belli bir değerle ilgiliyse ve esas hakkında karar verilmişse nispi harcın alınacağı kabul edilmektedir. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/683 E., 2025/609 K., 10.04.2025; Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/2138 E., 2024/1244 K., 04.07.2024; Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2024/537 E., 2024/1241 K., 04.07.2024)
- Nispi harcın kanunda yer alan ilkesi, usule ilişkin nihai kararlarda maktu harca dönüşmektedir; bu ayrım uygulamada harç hesabının temelini oluşturmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/436 E., 2024/1562 K., 17.09.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2020/957 E., 2024/570 K., 14.03.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın nispi veya maktu olduğunu iddia eden taraf, tarifedeki karşılığı göstermekle yükümlüdür; bu, resmi mevzuat kaynağı olduğu için ayrıca delil gerektirmez.
- Nispi harcın matrahı olan değer, dava dilekçesinde gösterilmelidir; değer gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir ve kaçınılırsa dava dilekçesi işleme konmaz.
- Harcın oranına veya değerine ilişkin itiraz eden taraf, kanuni dayanağını ve matrahın doğru belirlenmediğini göstermekle yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.15](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15): Harcın değer ölçüsüne mi yoksa işlemin niteliğine mi göre alınacağını belirler; m.21 bu ayrımın nispi olan kısmında uygulanır.
- [492 sayılı Kanun m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18): Gayrimenkul tahliye ve teslim icralarında nispi harcın matrahını bir yıllık kira bedeli olarak belirler.
- [492 sayılı Kanun m.19](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19): Menkul teslimi icralarında matrahı ilamda veya takip talebinde gösterilen değer olarak belirler.
- [492 sayılı Kanun m.20](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-20): İcra takiplerinde takipten sonra işleyecek faizlerin harç hesabında dikkate alınmayacağını düzenleyerek matrahı daraltır.
- [492 sayılı Kanun m.24](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-24): Gayrimenkul veya gemilerin tahliye ve teslimi icralarında tahsil harcının tarifedeki miktarların yarısı nispetinde alınacağını düzenler.
- [492 sayılı Kanun m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-2): Yargı harçlarının kanuna bağlı olarak çıkarılan tarifede yazılı oranlar üzerinden alınacağını düzenleyen ilgili kanun hükmüdür.
- (1) sayılı Harç Tarifesi: Maddenin atıf yaptığı nispet ve maktu tutarların kaynağıdır; oranlar ve tutarlar bu tarifede yer alır.

## [Harçlar Kanunu m.22 — Davadan feragat, davayı kabul veya sulh](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-22)

Madde, yargılama taraflarının iradesiyle davayı sona erdirdiği hallerde (davadan feragat, davayı kabul ve sulh) alınacak karar ve ilam harcının oranını düzenler. Oran, işlemin muhakemenin ilk celsesinde mi yoksa daha sonra mı yapıldığına göre belirlenir. Madde, davanın dava tarafındaki iradi sona erdirilmesine uygulanır; icra takibinden vazgeçme (HarçK m.23) ve icra tarafındaki tahsil harcı bu maddenin kapsamında değildir. Maddenin düzenlemediği konular: icra takibinden vazgeçmenin harcı (HarçK m.23), gayrimenkul ve gemi tahliye-teslim işlemlerine ilişkin icra harcı (HarçK m.24), feragat, kabul ve sulhün usul koşulları ve hükmü (HMK m.307-315) ile bu işlemler nedeniyle yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin hesabı (AAÜT m.6).

### Davadan feragat, davayı kabul veya sulh: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Davadan feragat**: Davacının talep sonucunun tamamından ya da bir kısmından vazgeçmesi, yani dava konusu haktan vazgeçmesidir. Feragat edilen kısım bakımından uyuşmazlık sona erer.
- **Davayı kabul**: Davalının, davacının talep sonucunun tamamına ya da bir kısmına karşı çıkmayıp kabul etmesidir. Kabul edilen kısım için yargılama yapılmasına gerek kalmaz.
- **Sulh**: Tarafların mahkeme önünde, görülmekte olan davadaki uyuşmazlığı kısmen ya da tamamen sona erdirmek için yaptıkları sözleşmedir. Sulhte taraflar karşılıklı tavizler verir.
- **Muhakemenin ilk celsesi**: Davanın ilk duruşması olup, oranın belirlenmesinde zaman ölçütü olarak kullanılır. Bu celsede yapılan işlem daha düşük oranda harca tabi tutulur.
- **Karar ve ilam harcı**: Mahkeme kararı ve ilamı için alınan nispi ya da maktu harçtır. Madde, bu harcın hangi oranda alınacağını gösterir; harcın asıl miktarı ilgili harç tarifesinden belirlenir.

### Davadan feragat, davayı kabul veya sulh: hangi şartlar aranır?

- Davanın görülmekte olması ve taraflardan birinin davadan feragat, davayı kabul veya sulh yönünde iradi bir işlem yapması gerekir.
- İşlemin muhakemenin ilk celsesinde yapılması halinde karar ve ilam harcının üçte biri alınır.
- İşlemin ilk celseden sonra yapılması halinde karar ve ilam harcının üçte ikisi alınır; oran yarım değildir.
- Harç oranının uygulanabilmesi için işlemin mahkeme önünde, davayı sona erdiren bir işlem olarak yapılmış olması gerekir.

### Davadan feragat, davayı kabul veya sulh: hangi sonuçları doğurur?

- Feragat, kabul veya sulh muhakemenin ilk celsesinde yapılmışsa karar ve ilam harcının üçte biri alınır.
- İşlem ilk celseden sonra yapılmışsa karar ve ilam harcının üçte ikisi alınır.
- Madde, harcın oranını belirler; harcın hangi tutar üzerinden hesaplanacağı ilgili harç tarifesine göre belirlenir.
- Oran yarım değildir; ilk celse ile sonrası arasında ara bir oran öngörülmemiştir.

### İlk celse ile sonraki aşama arasındaki fark nedir?

- İşlem muhakemenin ilk celsesinde yapılmışsa zaman ölçütü karşılanır ve harç oranı düşük kalır.
- İşlem ilk celseden sonra yapılmışsa daha yüksek oran uygulanır.

Sonuç: Karar ve ilam harcının üçte biri ile üçte ikisi arasında fark oluşur.

### Dava tarafı işlemi ile icra takibinden vazgeçme arasındaki fark nedir?

- Madde, dava sürerken taraf iradesiyle davanın sona ermesini düzenler ve harcı azaltır.
- HarçK m.23 icra takibinden vazgeçmeyi düzenler; burada harç vazgeçilen miktardaki tahsil harcına bağlanır.

Sonuç: Dava tarafında feragat harcı azaltır; icra tarafında vazgeçme harç doğurur. İki düzenleme birbirine karıştırılmamalıdır.

### Davadan feragat, davayı kabul veya sulh: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Feragat veya kabul ile sulhte harç oranını yarım almak; madde yalnız üçte bir ve üçte iki oranlarını öngörür.
- İlk celse ile ön inceleme tutanağı aşamasını karıştırmak; harç oranı ilk celseye, vekâlet ücretinin yarısı ise ön inceleme tutanağına bağlanır.
- Icra takibinden vazgeçmede HarçK m.22 oranını uygulamak; takipten vazgeçme m.23 kapsamındadır ve tahsil harcının yarısı ya da tamamı alınır.
- Feragatin harç oranını hükümden sonraki ek karar ile birlikte değerlendirmemek; hüküm sonrası feragatte ek karar gerekir ve harç buna göre hesaplanır.
- Kısmi feragat ya da kısmi kabulde oranı tüm talep üzerinden uygulamak; oran, feragat ya da kabul edilen kısım için dikkate alınmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Feragat, kabul veya sulh ilk celsede yapılmışsa karar ve ilam harcının üçte birinin, sonra yapılmışsa üçte ikisinin alınacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2021/1508 E., 2021/1500 K., 02.12.2021; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2019/1347 E., 2021/1404 K., 18.05.2021; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2018/2121 E., 2018/1681 K., 01.11.2018)
- Davadan feragat nedeniyle davanın reddine karar verilirken, ilk celse öncesi feragatte harcın üçte biri alınmakta, kalan kısmın iadesi tartışılmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2018/2121 E., 2018/1681 K., 01.11.2018)
- Davanın kabulünde, kabul ön inceleme tutanağından önce gerçekleşmişse vekâlet ücretinin yarısına, harç oranı da üçte bire göre hesaplanmaktadır; bu iki hesabın birlikte doğru yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/342 E., 2021/738 K., 14.06.2021)
- Feragat ve kabul hükümden sonra yapılmışsa 7251 sayılı Kanun ile HMK m.310 uyarınca ek karar verilmekte; bu durumda harç oranı da ek karar ile belirlenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/64 E., 2024/148 K., 30.01.2024)
- Kabul beyanının yargılama giderlerinde davalının sorumluluğunu kaldıran istisnası, davanın açılmasına sebebiyet verilmemesi ve ilk duruşmada kabul edilmesi koşullarına bağlanmıştır; harç oranı ise yalnız zaman ölçütüne göre belirlenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/1239 E., 2020/1031 K., 01.10.2020)

### Nasıl ispat edilir?

- Feragat, kabul veya sulhu ileri süren taraf, işlemin hangi celsede yapıldığını tutanak ile ispatlar; işlemin tarihi duruşma tutanağından anlaşılır.
- Feragat ve kabul beyanlarının duruşma tutanağına geçirilmesi zorunludur; bu beyanın yazılı kaydı en güçlü delildir.
- Sulh protokolünün varlığını ve kapsamını ileri süren taraf, yazılı sulh belgesini sunmakla yükümlüdür; karşı taraf sulhü inkâr ederse sulhe dayanan taraf bunu kanıtlamakla yükümlüdür.
- Harç oranının hangi celsede yapıldığı tartışmalıysa mahkeme dosyadaki duruşma tutanaklarına bakar; tanık ile ispat bu zaman tespitinde ikincil kalır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-23): İcra takibinden vazgeçmede tahsil harcını düzenler. Dava tarafındaki feragatten ayrılır ve harç sonucu farklıdır.
- [492 sayılı Kanun m.24](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-24): Gayrimenkul ve gemi tahliye-teslim işlemlerine ilişkin icra harcını düzenler; m.22 ile ilgisi yoktur.
- 6100 sayılı Kanun m.307: Davadan feragati tanımlar; madde feragatin harç oranını bu tanıma bağlar.
- 6100 sayılı Kanun m.309: Feragatin karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı olmadığını düzenler.
- 6100 sayılı Kanun m.312: Feragat nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararın ilamlı icraya elverişli kısmını belirler.
- 6100 sayılı Kanun m.312: Davayı kabul halinde yargılama giderinden sorumluluğu belirler; harç oranından bağımsız olarak yargılama giderine etki eder.
- 6100 sayılı Kanun m.315: Sulh nedeniyle karar verilmesine yer olmadığını düzenler; sulhün davayı sona erdiren etkisinin dayanağıdır.
- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.6: Feragat, kabul ve sulhte vekâlet ücretinin ön inceleme tutanağı öncesi yarısı, sonrası tamamı olarak belirlenmesini düzenler. Harç oranıyla paralel bir zaman ölçütü içerir ancak ayrı bir hesaptır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| bir yıllık | [m.17](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17) | Gayrimenkulün tahliyesi davalarında, yazılı mukavele olsun veya olmasın bir yıllık kira bedeli üzerinden karar ve ilam harcı alınır. |
| bir yıllık | [m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18) | Bir gayrimenkulün veya bir geminin tahliye ve teslimine dair olan icra takiplerinde tahsil harcı; bir yıllık kira bedeli, yoksa bu süreye göre takdir edilecek bir bedel üzerinden hesaplanır. |

## Konuda geçen kararlar

- 2024/103 E., 2025/201 K., 08.10.2025 (m.18)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/627 E., 2025/69 K., 19.02.2025 (m.16)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/44 E., 2023/508 K., 24.05.2023 (m.13)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/106 E., 2023/69 K., 15.02.2023 (m.16, m.17)
- Hukuk Genel Kurulu, 2015/155 E., 2015/2884 K., 09.12.2015 (m.13)
- Hukuk Genel Kurulu, 2015/154 E., 2015/2883 K., 09.12.2015 (m.13)
- Hukuk Genel Kurulu, 2010/49 E., 2010/10 K., 27.01.2012 (m.16)
- Hukuk Genel Kurulu, 2010/550 E., 2010/561 K., 03.11.2010 (m.13)
- Hukuk Genel Kurulu, 2008/805 E., 2009/12 K., 21.01.2009 (m.16)
- 9. Daire, 2022/2803 E., 2024/8081 K., 26.12.2024 (m.18)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/969 E., 2024/3820 K., 25.11.2024 (m.17)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/970 E., 2024/3821 K., 25.11.2024 (m.17)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/2557 E., 2024/2759 K., 02.10.2024 (m.17)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/9804 E., 2024/1078 K., 21.02.2024 (m.14)
- 9. Daire, 2021/510 E., 2022/5826 K., 23.11.2022 (m.20)
- 2. Hukuk Dairesi, 2022/5947 E., 2022/7291 K., 22.09.2022 (m.14)
- 2. Hukuk Dairesi, 2022/4510 E., 2022/5381 K., 06.06.2022 (m.14)
- 9. Daire, 2019/1916 E., 2022/1361 K., 11.04.2022 (m.20)
- 4. Hukuk Dairesi, 2021/18912 E., 2021/5385 K., 23.09.2021 (m.14)
- 17. Hukuk Dairesi, 2021/1485 E., 2021/1761 K., 22.02.2021 (m.14)
- 12. Hukuk Dairesi, 2018/7879 E., 2019/11328 K., 27.06.2019 (m.19)
- 6. Hukuk Dairesi, 2010/4763 E., 2010/8467 K., 05.07.2010 (m.18)
- Birinci Bölüm, 2014/5093 E., 25.10.2017 (m.14)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/2633 E., 2025/2865 K., 25.12.2025 (m.15)
- Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/337 E., 2025/873 K., 24.12.2025 (m.17)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1217 E., 2025/2173 K., 22.12.2025 (m.16)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/2652 E., 2025/2775 K., 18.12.2025 (m.15)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/367 E., 2025/1789 K., 06.11.2025 (m.15)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2023/840 E., 2025/895 K., 27.06.2025 (m.13)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2010 E., 2025/822 K., 15.05.2025 (m.21)
- Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/683 E., 2025/609 K., 10.04.2025 (m.20, m.21)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/436 E., 2024/1562 K., 17.09.2024 (m.21)
- Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/2138 E., 2024/1244 K., 04.07.2024 (m.20, m.21)
- Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2024/537 E., 2024/1241 K., 04.07.2024 (m.20, m.21)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2023/753 E., 2024/633 K., 21.03.2024 (m.17)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2020/957 E., 2024/570 K., 14.03.2024 (m.21)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/64 E., 2024/148 K., 30.01.2024 (m.22)
- Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/165 E., 2023/193 K., 31.03.2023 (m.20)
- İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2016/270 E., 2022/789 K., 29.09.2022 (m.18, m.19)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/1894 E., 2022/1530 K., 13.09.2022 (m.16)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/468 E., 2022/790 K., 23.06.2022 (m.15)
- Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/397 E., 2022/191 K., 17.03.2022 (m.18)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2021/1508 E., 2021/1500 K., 02.12.2021 (m.22)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/342 E., 2021/738 K., 14.06.2021 (m.22)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2019/1347 E., 2021/1404 K., 18.05.2021 (m.22)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/1100 E., 2021/474 K., 01.04.2021 (m.13)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2019/604 E., 2020/4397 K., 16.12.2020 (m.15)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/1239 E., 2020/1031 K., 01.10.2020 (m.22)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2017/4644 E., 2020/1087 K., 12.06.2020 (m.15)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2018/2121 E., 2018/1681 K., 01.11.2018 (m.22)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 21.01.1982 (m.13).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harcdan-mustesna-islemler-ve-harctan-muaf-olanlar