---
title: "İhtiyati haczin yapılması — İcra Müdürlüğü Mevzuatı konu anlatımı"
course: "İcra Müdürlüğü Mevzuatı"
law: "Türk Ticaret Kanunu"
articles: "TTK m.1364–1369"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/ihtiyati-haczin-yapilmasi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# İhtiyati haczin yapılması

İcra Müdürlüğü Mevzuatı › TTK › Deniz ticareti › Cebrî icraya ilişkin özel hükümler — [İcra Müdürlüğü Mevzuatı](https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati)

## Kısaca

TTK m.1364, deniz ticaretinde gemiler üzerindeki ihtiyati haciz kararının verildikten sonra alacaklının bu kararın infazını hangi icra dairesinden ve hangi süre içinde isteyeceğini düzenler. TTK m.1365, deniz alacaklarının teminatı olarak gemiye uygulanan ihtiyati haczin icra dairesi tarafından ne zaman ve hangi zaman diliminde uygulanacağını düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Ticaret Kanunu m.1364–1369 hükümlerini kapsar: ihtiyati haciz kararının icrası, ihtiyati hacze başlama süresi, gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri, geminin seferde olması, ihtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi, ihtiyati haciz hakkının kullanılması.

- [TTK m.1364 — İhtiyati haciz kararının icrası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1364)
- [TTK m.1365 — İhtiyati hacze başlama süresi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1365)
- [TTK m.1366 — Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1366)
- [TTK m.1367 — Geminin seferde olması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1367)
- [TTK m.1368 — İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1368)
- [TTK m.1369 — İhtiyati haciz hakkının kullanılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1369)

## [TTK m.1364 — İhtiyati haciz kararının icrası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1364)

Bu madde, deniz ticaretinde gemiler üzerindeki ihtiyati haciz kararının verildikten sonra alacaklının bu kararın infazını hangi icra dairesinden ve hangi süre içinde isteyeceğini düzenler. Hükmün süresi geçtiğinde ihtiyati haciz kararının kendiliğinden kalkmasını da kapsar. Madde, kararın infazını istemeye ilişkin yetkili icra dairesini ve süreyi belirler; infazın kendisini ve icra dairesinin işlemlerini düzenlemez. Maddeye göre ihtiyati hacze konu gemilerin hangi alacaklar için haczedilebileceği (m.1369), gemiye el konulması ve seferden men (m.1366), seferde olan gemi bakımından uygulanacak özel hükümler (m.1367) ve haczin kapsamı ile geminin idaresi (m.1368) ayrı maddelerde yer alır. Genel ihtiyati haciz kuralları ile ihtiyati haciz kararının alınmasına, teminata ve dava açma yükümlülüğüne ilişkin hükümler de bu maddenin dışındadır.

### İhtiyati haciz kararının icrası: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İhtiyati haciz kararının infazı**: Mahkemece verilen ihtiyati haciz kararının icra dairesi aracılığıyla uygulanmaya konulması, yani geminin fiilen haczedilmesi işlemidir. Bu madde bakımından infaz talebi, icra dairesinden kararın yerine getirilmesinin istenmesi anlamına gelir.
- **Yetkili icra dairesi**: Kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesi ile geminin bulunduğu yerdeki icra dairesidir. İki daire arasında seçim alacaklıya bırakılmıştır; gemi başka bir limanda ise alacaklı doğrudan o yerin icra dairesine başvurabilir.
- **Kendiliğinden kalkma**: Süre içinde infaz istenmediğinde ihtiyati haciz kararının bir mahkeme kararına veya ayrı bir işleme gerek kalmadan hükümsüz hale gelmesidir.

### İhtiyati haciz kararının icrası: hangi şartlar aranır?

- Alacaklının, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde infaz talebinde bulunması gerekir.
- İnfaz talebinin, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesine ya da geminin bulunduğu yerdeki icra dairesine yapılması gerekir.
- Gemi başka bir yerde bulunuyorsa, alacaklının talep için talimat yoluna gitmesine gerek yoktur ve doğrudan o yerin icra dairesine başvurabilmesi gerekir.

### İhtiyati haciz kararının icrası: hangi sonuçları doğurur?

- Alacaklı üç iş günü içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya geminin bulunduğu yerdeki icra dairesinden infaz talebinde bulunursa ihtiyati haciz kararı yürürlükte kalır.
- Alacaklı süre içinde infaz talebinde bulunmazsa ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.
- Kendiliğinden kalkan karar sonradan uygulanamaz; süre geçtikten sonra yapılan infaz talebi kararı yeniden canlandırmaz.
- İcra dairesinin infaz talebini kabul ederek ihtiyati haczi uygulaması, gemi bakımından gece ve resmi tatil günlerinde de mümkündür (m.1365/II).

### Süre başlangıcı ile tebliğ veya öğrenme tarihi arasındaki fark nedir?

- Maddenin öngördüğü süre, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten işler.
- Kararın tebliğ edildiği veya alacaklının kararı öğrendiği tarih süreyi başlatmaz.

Sonuç: Alacaklı tebliğ tarihini bekleyemez; süre karar tarihinde işlemeye başlamışsa üç iş günü hesabı buna göre yapılmalıdır.

### Kararı veren mahkemenin yargı çevresi ile geminin bulunduğu yer arasındaki fark nedir?

- Kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesi yetkilidir.
- Geminin bulunduğu yerdeki icra dairesi de yetkilidir.

Sonuç: Alacaklı iki daireden birini seçebilir; geminin bulunduğu yer daire seçimi için ayrı bir yetki kaynağıdır.

### Genel hal ile gemi için kanun zaman sınırı arasındaki fark nedir?

- Genel ihtiyati haciz düzeninde icra işlemleri yasal tatil ve gece saatlerinde yapılamayabilir.
- Gemi ihtiyati hacizlerinde kanun, gemi her an kalkabileceği için zaman sınırını kaldırmıştır.

Sonuç: Gemi ihtiyati haczinin infazı gece ve resmi tatil günlerinde de yapılabilir; madde bu zaman sınırını kaldırmıştır (m.1365/II).

### İhtiyati haciz kararının icrası: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Üç iş gününü kararın tebliğ tarihinden veya alacaklının öğrenme tarihinden saymak; süre karar tarihinden işler.
- Üç iş gününü genel ihtiyati hacizdeki on gün süresiyle karıştırmak; deniz ihtiyati hacizinde süre üç iş günüdür.
- Gemi başka bir limandaysa talimat yoluna başvurulması gerektiğini düşünmek; alacaklı doğrudan geminin bulunduğu yerdeki icra dairesine gidebilir.
- Yetkili icra dairesini yalnızca kararı veren mahkemenin yargı çevresi olarak almak; geminin bulunduğu yer de yetkili daireyi oluşturur.
- Gemi ihtiyati haczinde gece veya resmi tatil yasağının uygulanacağını düşünmek; bu madde ile m.1365/II gereği gemi bakımından zaman sınırı kaldırılmıştır.
- Süre geçtikten sonra yapılan infaz talebinin kararı yeniden canlandıracağını düşünmek; karar kendiliğinden kalktığı için bu talep sonucu değiştirmez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Genel ihtiyati haciz hükümlerinde infaz süresi on gündür; deniz ihtiyati hacizlerinde bu süre üç iş günü olarak ayrıca düzenlenmiştir ve iki düzenleme birbirine karıştırılmamalıdır.
- Yetkili icra dairesi konusunda, kararı veren mahkemenin yargı çevresi ile geminin bulunduğu yer arasında seçim yapılabildiği, talimat yoluna başvurmadan doğrudan geminin bulunduğu yerdeki dairenin istenebildiği kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Alacaklı, infaz talebini süresi içinde yaptığını kanıtlamakla yükümlüdür; talebin icra dairesine sunulduğunu gösteren havale, dilekçe kaydı veya harç makbuzu bu amaçla kullanılabilir.
- Süresinde talep yapılmadığını ileri süren borçlu veya üçüncü kişi, talebin geç yapıldığını ortaya koymakla yükümlüdür; icra dairesinin kayıtları bu konuda belirleyicidir.
- Gemi başka bir limanda bulunuyorsa, geminin o yerde bulunduğu ileri sürülürse bunu ileri süren taraf konumu ispat etmelidir; konum bilgisi gemi kayıtları ve sefer belgeleriyle gösterilebilir.
- Süre hesabında karar tarihinin esas alındığı; tebliğ veya öğrenme tarihinin süreyi değiştirmediği, kararın tarihini gösteren mahkeme kararı ile belirlenir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.1365: İcra dairesinin infaz talebi üzerine ihtiyati haczi derhal uygulamasını ve gece ile resmi tatillerde de işlem yapabileceğini düzenler; bu madde ise infaz talebinin süresini ve yetkili daireyi belirler.
- 6102 m.1366: Haczin uygulanmasıyla gemiye el konulması, seferden men ve yediemin atanması işlemlerini düzenler; infaz talebinden sonraki aşamadır.
- 6102 m.1367: Gemi seferdeyse ya da fiilen hareket etmişse uygulanacak ek kuralları ve teminat verilmesi ihtarını düzenler; bu madde ile birlikte uygulanır.
- 6102 m.1369: Hangi gemilerin ihtiyati haczedilebileceğini belirler; yetkili icra dairesinin işlem yapacağı gemiyi bu madde sınırlar.
- 6102 m.1368: Haczin, gemi işletilmesinden elde edilen gelir ve menfaatleri de kapsadığını ve icra dairesinin gemiyi idare ve koruma önlemleri alacağını belirler.
- 6102 sayılı Kanun: Deniz alacaklarına ilişkin ihtiyati haciz düzeninin genel çerçevesi bu kanunun deniz ticaretine ilişkin bölümünde yer alır.

## [TTK m.1365 — İhtiyati hacze başlama süresi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1365)

TTK m.1365, deniz alacaklarının teminatı olarak gemiye uygulanan ihtiyati haczin icra dairesi tarafından ne zaman ve hangi zaman diliminde uygulanacağını düzenler. Birinci fıkra, icra dairesinin istem üzerine ihtiyati haczi derhâl uygulamasını; ikinci fıkra ise bu haczin İcra ve İflas Kanununa göre gece ve resmî tatil sayılan zamanlarda da yapılabilmesini öngörür. Hüküm, gemilere konulan ihtiyati haciz bakımından uygulanır ve alacaklının istemi üzerine işler. Düzenlemediği konular: alacaklının kararın fazla süre beklemeden icra dairesine başvurma yükümlülüğü ve bu yükümlülüğün süresi (m.1364), teminatın gösterilmesi ve artırılması (m.1363), geminin seferde olması hâlinde uygulanacak özel işlemler (m.1367), ihtiyati haczin kapsamı ve geminin idaresi (m.1368) ile haczin kesinleşmesi için takip veya dava açma süreleri (İİK m.264).

### İhtiyati hacze başlama süresi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Derhâl uygulama**: İcra dairesinin, ihtiyati haciz isteminin kendisine ulaşmasının ardından herhangi bir bekleme yapmadan haczi gerçekleştirmesi anlamına gelir. Gemiler bakımından bu, geminin kısa süre limanda kalması ihtimaline karşı getirilmiş bir zaman ilkesidir.
- **Gece ve resmî tatil sayılan zamanlar**: İcra ve İflas Kanununa göre genel olarak icra işlemlerinin yapılamadığı zaman dilimleridir. Bu madde, gemi haczi bakımından bu sınırlamayı kaldırmaktadır; yani bu zamanlarda da haciz yapılabilir.
- **İhtiyati haciz**: Deniz alacağının teminat altına alınması için mahkeme kararına dayanılarak gemiye geçici olarak el konulmasıdır. Haczin uygulanması icra dairesinin işidir ve karar verilmiş olması yeterli değildir; istem üzerine icra dairesince uygulanır.

### İhtiyati hacze başlama süresi: hangi şartlar aranır?

- Mahkemece gemi üzerinde ihtiyati haciz kararının verilmiş olması gerekir.
- Alacaklının, kararın verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya geminin bulunduğu yerdeki icra dairesine başvurarak fazını istemesi gerekir (m.1364 ile birlikte okunur).
- İcra dairesine yapılan istem üzerine haczin derhâl uygulanması gerekir; bu aşamada ayrıca bir bekleme süresi öngörülmemiştir.
- Haczin gece veya resmî tatil gününde yapılması istenirse, İcra ve İflas Kanunundaki zaman sınırı bu hâlde uygulanmaz.
- Alacaklının teminat göstermiş olması gerekir; teminat yükümlülüğü m.1363 kapsamındadır ve haczin uygulanmasının ön koşulu olarak bu madde tarafından kaldırılmamıştır.

### İhtiyati hacze başlama süresi: hangi sonuçları doğurur?

- İcra dairesi istem üzerine haczi derhâl uygular ve bu işlem için kanunda bekleme süresi öngörülmemiştir.
- Haciz gece veya resmî tatil sayılan zamanlarda da yapılabilir; İcra ve İflas Kanununun zaman sınırı bu hâlde uygulanmaz.
- Gemi limanda kısa süre kaldığı için haczin ertelenmesi, geminin gitmesine yol açabilir; bu nedenle derhâl uygulama ilkesi gemi haczinin amacına uygun düşer.
- Alacaklı istemde bulunmazsa icra dairesi kendiliğinden haciz uygulamaz; haciz ancak istem üzerine yapılır.
- Alacaklı süresinde istem yapmazsa ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar (m.1364 uyarınca).

### Derhâl uygulama ile icra ve İflas Kanununun genel zaman sınırı arasındaki fark nedir?

- Gemi ihtiyati hacizlerinde icra dairesi istem üzerine derhâl hareket eder ve gece veya resmî tatilde de haciz yapılabilir.
- Genel haciz ve diğer icra işlemlerinde İİK'nın gece ve tatil sınırlamaları geçerlidir.

Sonuç: Gemi bakımından haczin zamanlaması hızlandırılmış ve zaman sınırından bağımsız tutulmuştur; kanun koyucu gemilerin kısa süreli beklemeleri nedeniyle bu ayrımı yapmıştır.

### Derhâl uygulama ile alacaklının üç iş günü süresi arasındaki fark nedir?

- Bu madde icra dairesinin yükümlülüğünü düzenler: istem geldiğinde derhâl haciz uygulanır.
- m.1364 alacaklının yükümlülüğünü düzenler: kararın verilmesinden itibaren üç iş günü içinde fazın istenmesi gerekir.

Sonuç: Süre alacaklı için işler; icra dairesinin derhâl uygulama yükümlülüğü ise istemden sonra başlar. İki süre karıştırılmamalıdır.

### Yetkili icra dairesi ile geminin yeri arasındaki fark nedir?

- Kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesi yetkilidir.
- Geminin bulunduğu yerdeki icra dairesi de yetkilidir.

Sonuç: Alacaklı iki daireden birini seçebilir; gemi başka bir limanda ise alacaklı doğrudan o yerin icra dairesine gidebilir, talimat yoluna gerek yoktur.

### İhtiyati hacze başlama süresi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Derhâl uygulama ilkesini icra dairesine tanınmış bir bekleme süresi gibi okumak; kanunda icra dairesi için sayılı bir süre yoktur.
- İcra dairesinin üç iş günü süresini, alacaklının m.1364'te öngörülen süresiyle karıştırmak; üç iş günü alacaklı içindir.
- Gece ve resmî tatil zamanlarında haciz yapılamayacağını varsaymak; gemi ihtiyati haczinde bu sınırlama uygulanmaz.
- Süreyi kararın tebliğinden veya alacaklının öğrenmesinden saymak; süre kararın verildiği tarihten işler.
- Yetkili icra dairesini yalnızca geminin bulunduğu yer sanmak; kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki daire de yetkilidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İhtiyati haciz kararının kendiliğinden kalkmasına yol açan süre, icra dairesinin işlem süresi değil, alacaklının istem süresidir; bu nedenle derhâl uygulama ilkesi alacaklının süresinden ayrı değerlendirilir.

### Nasıl ispat edilir?

- Haczin derhâl uygulanmasını isteyen alacaklı, kararın verildiği tarihi ve istemin yapıldığı tarihi belgeleyerek üç iş günü içinde başvurduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- İstemin hangi icra dairesine yapıldığı, mahkeme kararının onaylı örneği ve geminin bulunduğu yere ilişkin belgeler ile ispatlanır.
- Geminin gece veya resmî tatilde haczedildiği iddiası, icra tutanağı ve haciz zamanını gösteren belgelerle ispatlanır; zamanın İİK sınırı dışında olması hâlinde m.1365/2 gereği sorun oluşmadığı belgeyle ortaya konur.
- Borçlu, haczin derhâl yapılmadığını veya istemin süresinde yapılmadığını ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmayı kendisi ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.1364: Alacaklının kararın verilmesinden itibaren üç iş günü içinde icra dairesinden fazı istemesi gerektiğini ve bu sürenin geçmesinde kararın kendiliğinden kalkacağını düzenler; m.1365'teki derhâl uygulama, bu istemin yapılmış olmasına bağlıdır.
- 6102 m.1363: Alacaklının teminat göstermesi ve ek teminat yatırmaması hâlinde kararın kendiliğinden kalkmasını düzenler; teminat, ihtiyati haczin uygulanmasından önceki koşuldur.
- 6102 m.1367: Gemi seferde ise veya fiilen hareket etmişse uygulanacak ek işlemleri düzenler; m.1365'in derhâl uygulama ilkesi bu özel işlemlerle birlikte okunur.
- 6102 m.1368: Haczin kapsamını, geminin idaresini ve bakımına ilişkin önlemleri düzenler; m.1365'teki haciz işleminin sonraki aşamasını tamamlar.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.264: Gemi ihtiyati haczinin kesinleşmesi için takip veya dava açma sürelerini düzenler; m.1365'in kapsamı dışındadır.

## [TTK m.1366 — Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1366)

Bu madde, ihtiyati haczine karar verilen gemilerin icra müdürü tarafından seferden men edilerek muhafaza altına alınmasını, seferden menin kimlere tebliğ edileceğini, geminin yediemine nasıl bırakılacağını, haciz tutanağında gemi değerinin yazılıp yazılmayacağını ve ihtiyati haciz kararının hangi makamlara bildirileceğini düzenler. Bayrak ve sicil ayrımı gözetmeksizin tüm gemilere uygulanır. Gemi üzerinde ihtiyati haczin hangi alacaklar için yapılabileceğini (m.1369), seferde olan gemiye ilişkin ek işlemleri (m.1367), haczin kapsamını ve idare önlemlerini (m.1368), teminat karşılığı serbest bırakmayı ve haczin kaldırılmasını (m.1370-1371) düzenlemez. Ayrıca ihtiyati haciz kararının uygulanma süresini (m.1364) ve geminin korunma masraflarını (m.1363) düzenlemez; bu konular ilgili maddelerde yer alır.

### Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Seferden men**: Geminin ihtiyati haciz kararı üzerine icra müdürünce denize açılmasının engellenmesi ve limanda muhafaza altına alınmasıdır. Geminin bayrağına ve sicil kaydına bakılmaz.
- **Yediemin**: Haczedilen geminin muhafazasını üstlenen kişidir. Maddeye göre gemi, tebligat yapılan kişiye yediemin sıfatıyla bırakılır ve yediemin kanuni sorumluluklarla uyarılır.
- **Tebligat yapılan kişi**: Seferden menin tebliğ edilebileceği kaptan, malik, malik olmayan donatan veya bunların temsilcisidir. Yediemin sıfatı yalnızca bu kişilere tanınır.
- **Geminin değeri**: Gemi haczinde tutanağa yazılmayan, taraflardan birinin istemi üzerine icra mahkemesince saptanan tutardır. Olağan taşınır haczinden farklı olarak memur değer takdiri yapmaz.
- **Konsolosluğa bildirim**: Yabancı bayraklı geminin, bayrağını taşıdığı devletin en yakın konsolosluğuna ihtiyati haciz kararının bildirilmesidir. Yalnız yabancı bayraklı gemilerde söz konusudur.

### Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri: hangi şartlar aranır?

- İhtiyati haciz kararının gemi hakkında verilmiş olması gerekir; gemi Türk bayraklı da olsa yabancı bayraklı da olsa bu koşul aynıdır.
- Seferden men işleminin icra müdürü tarafından yapılması ve geminin muhafaza altına alınması gerekir.
- Seferden menin kaptana, malike, malik olmayan donatana veya bunların bir temsilcisine tebliğ edilmesi gerekir.
- Geminin tebligat yapılan kişiye yediemin sıfatıyla bırakılması ve bu kişiye kanuni sorumluluklarının hatırlatılması gerekir.
- Haciz tutanağında geminin adının yazılması yeterlidir; değerin yazılması zorunlu değildir.
- İcra müdürünün ihtiyati haciz kararını derhal ilgili sahil güvenlik komutanlığına veya emniyet teşkilatına, liman başkanlığına ve gümrük idaresine bildirmesi gerekir.
- Yabancı bayraklı gemilerde kararın uygulanmasını izleyen ilk iş gününde geminin kayıtlı olduğu sicile ve bayrak devletinin en yakın konsolosluğuna bildirim yapılması gerekir.

### Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri: hangi sonuçları doğurur?

- Haciz geçerli biçimde uygulandığında gemi seferden men edilir ve muhafaza altına alınır; gemi tebligat yapılan kişiye yediemin olarak bırakılır.
- Geminin tebligat yapılan kişiden başkasına, örneğin alacaklının çalışanına yediemin olarak bırakılması bu maddeye aykırıdır; bu durum haczin geçerliliğine ilişkin tartışmaya yol açar.
- Yediemin, geminin muhafazasından kanuni sorumlu olur ve TCK m.289 kapsamındaki cezai sorumluluğu hatırlatılır.
- Tutanakta gemi değeri yazılmaması haczi geçersiz kılmaz; değer ancak taraflardan birinin istemiyle icra mahkemesince saptanır ve bu saptamaya ilgililer çağrılır.
- Yabancı bayraklı gemide konsolosluğa bildirim yapılmazsa aleniyet eksik kalır ve dördüncü fıkranın yükümlülüğü ihlal edilmiş olur.
- Gemi Türk bayraklı olsa da yabancı bayraklı olsa da birinci fıkradaki seferden men ve yediemin rejimi aynı şekilde uygulanır.

### Türk bayraklı gemi ile yabancı bayraklı gemi arasındaki fark nedir?

- Bayrağı Türk olan gemi; kayıtlı olduğu sicil ne olursa olsun aynı muhafaza rejimine tabidir.
- Bayrağı yabancı olan gemi; birinci fıkra bakımından Türk bayraklı gemiyle aynı rejime tabidir, yalnız dördüncü fıkra gereği konsolosluğa bildirim yapılır.

Sonuç: Seferden men, tebliğ ve yediemin rejimi ortaktır; yalnızca dördüncü fıkradaki konsolosluk bildirimi yabancı bayraklı gemiye özgüdür.

### Tutanakta gemi değeri ile olağan taşınır haczi arasındaki fark nedir?

- Gemi haczinde tutanağa geminin adı yazılır, değer yazılmaz.
- Olağan taşınır haczinde memur haczettiği malın değerini takdir eder.

Sonuç: Gemi için değer takdiri icra memurunca yapılmaz; değer ancak taraflardan birinin istemiyle icra mahkemesince saptanır.

### Yediemin olarak tebliğ edilen kişi ile tebliğ edilmeyen kişi arasındaki fark nedir?

- Seferden men tebliğinin yapıldığı kaptan, malik, malik olmayan donatan veya temsilcisi gemiyi yediemin sıfatıyla teslim alır.
- Tebliğ yapılan kişiden başka bir kişi, örneğin alacaklının çalışanı, yediemin olarak kabul edilemez.

Sonuç: Yediemin sıfatı yalnız tebliğ edilen kişiye tanınır; başkasına bırakma emredici kurala aykırıdır ve haczin uygulanmasını etkileyebilir.

### Haciz tutanağı (birinci ve ikinci fıkra) ile konsolosluk ve idari bildirimler (üçüncü ve dördüncü fıkra) arasındaki fark nedir?

- Birinci ve ikinci fıkra haczin fiilen uygulanmasına ve muhafazaya ilişkindir.
- Üçüncü fıkra derhal bildirimi, dördüncü fıkra ise kararın uygulanmasını izleyen ilk iş gününde sicile ve konsolosluğa bildirimi düzenler.

Sonuç: Bildirim yükümlülükleri ayrı sürelere bağlıdır; birincinin ihlali haczin muhafazasını, dördüncünün ihlali aleniyeti etkiler.

### Gemiye el konulması ve muhafaza tedbirleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Gemiyi tebligat yapılan kişi dışında birine, örneğin tersane çalışanına yediemin olarak bırakmak; madde bu kişiyi yediemin olarak kabul etmez.
- Gemi haczinde olağan taşınır haczi gibi memurun değer takdir edeceğini varsaymak; gemi için değer tutanağa yazılmaz.
- Bayrak ve sicil kaydına göre farklı muhafaza rejimi uygulamak; madde bu ayrımı gözetmez.
- Yabancı bayraklı gemide dördüncü fıkradaki konsolosluk bildirimini unutmak veya bildirimi ilk iş gününden sonraya bırakmak.
- Yediemine yapılan hatırlatmayı, yani görevi ve TCK m.289 kapsamındaki cezai sorumluluğu atlamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tebligatın yapıldığı kişiden başkasına, örneğin borçlunun veya alacaklının çalışanına geminin yediemin olarak bırakılmasının emredici hükme aykırı olduğu ve haczin hukuka aykırı sayılabileceği kabul edilmektedir.
- Geminin yabancı dilde düzenlenen tebligatla ve Türkçe olarak tebliğ edilmesinin, yabancı kaptana karşı geçerli sayılmayacağı kabul edilmektedir.
- Gemi ihtiyati haciz tutanağında değer yazılmadığı için haczin geçersiz olduğu ileri sürülemeyeceği kabul edilmektedir; değer ancak icra mahkemesince saptanır.
- Haczin hukuka aykırı yapıldığı iddiası şikâyete konu olabilir ve icra hukuk mahkemesi haczin kaldırılmasına karar verebilir.

### Nasıl ispat edilir?

- İhtiyati haczin hukuka aykırılığını ileri süren borçlu veya gemi malikinin, tebligatın hangi kişiye yapıldığını ve geminin kimin yediemin olarak teslim aldığını gösteren tutanak ve tebligat belgeleriyle ispat yükü altındadır.
- Tebligatın Türkçe yapıldığı iddiası yabancı kaptan bakımından tebligat evrakının dili ve tebellüğ belgesi ile ispatlanır.
- Haczin geçerli olduğunu savunan alacaklı, geminin tebligat yapılan kişiye yediemin sıfatıyla bırakıldığını haciz tutanağı ve teslim belgesiyle ispatlamak zorundadır.
- Geminin değerinin tespiti istendiğinde ispat yükü değer iddiasını ileri süren tarafa aittir; bilirkişi raporu ve bu saptamaya ilgililerin çağrılması usulü esastır.
- Yabancı bayraklı gemide konsolosluğa bildirimin yapılmadığı iddiası, icra dosyasındaki bildirim yazışmaları ile ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.1369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1369): Gemi üzerinde ihtiyati haciz yapılabilecek hallerin ve kardeş gemi haczinin sınırlarını belirler; 1366 bu hacizlerin nasıl uygulanacağını düzenler.
- [6102 sayılı Kanun m.1367](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1367): Gemi fiilen seferdeyse birinci fıkranın yanında uygulanacak ek ihtar ve teminat rejimini düzenler; 1366'nın ikinci ila dördüncü fıkralarındaki işlemler buna ek olarak yapılır.
- [6102 sayılı Kanun m.1368](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1368): Haczin kapsamını ve geminin idaresi ile korunmasına ilişkin önlemleri düzenler; yediemin görevinin içeriğini tamamlar.
- [6102 sayılı Kanun m.1370](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1370): Geminin serbest bırakılması için teminat yolunu düzenler; 1366'daki muhafaza rejiminin sona ermesinin bir yoludur.
- [6102 sayılı Kanun m.1371](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1371): Haczin kaldırılmasını ve teminat karşılığı ihtiyati haczin sona erdirilmesini düzenler.
- [6102 sayılı Kanun m.1364](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1364): İhtiyati haciz kararının uygulanma süresini düzenler; 1366'daki işlemler bu süre içinde yapılmalıdır.
- [6102 sayılı Kanun m.1363](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1363): Geminin korunması için gereken masrafların alacaklıdan istenmesini düzenler; muhafaza işlemlerinin maliyetine ilişkin ilişkilidir.
- Türk Ceza Kanunu m.289: Yediemin olarak teslim edilen gemiyi teslim etmeyen kişinin cezai sorumluluğunu düzenler; 1366 birinci fıkra bu sorumluluğu yediemine hatırlatır.
- [6102 sayılı Kanun m.1320](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1320): Gemi alacaklısı hakkı veren alacaklarda ihtiyati haczin yapılabilmesi için atıfta bulunulan kuraldır; 1366 bu haczin uygulanışını düzenler.

## [TTK m.1367 — Geminin seferde olması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1367)

Bu madde, ihtiyati haciz kararının uygulanacağı sırada geminin fiilen hareket etmiş olması veya seferde bulunması hâlinde izlenecek ek işlemleri düzenler. Düzenleme, geminin bayrağına göre ayrılır: Türk bayraklı gemilerde malike, malik olmayan donatana ve borçtan şahsen sorumlu kişiye tebliğ ve teminat ihtarı, yabancı bayraklı gemilerde ise Türk karasularını terk edene kadar uygulama. Madde, ihtiyati haciz kararının ve gemiye el konulmasının temel işlemlerini (m.1366 ikinci-dördüncü fıkralar) tamamlayıcıdır. Düzenlemediği konular arasında haczin kapsamı ve geminin yönetimi (m.1368), teminat karşılığında serbest bırakma ve haczin kaldırılması (m.1370-1371), teminatın değiştirilmesi ve yeniden haciz (m.1374-1375) ile gemi üzerindeki rehinli alacakların takibi (m.1377-1381) yer alır. Maddenin kendisi, gemi haczine ilişkin genel tutanak ve yediemin kurallarını da içermez (m.1366).

### Geminin seferde olması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Seferde bulunma**: Gemilerin, haciz anında fiilen yolculukta olması ya da haczin uygulanacağı anda limanda bulunmayıp yeniden seyre başlamış olması hâlidir. Gemi bu durumdaysa 1366 ncı maddedeki standart seferden men işlemi mümkün olmayabilir ve bu madde devreye girer.
- **Malik olmayan donatan**: Geminin malik olmadığı hâlde onu işleten ve donatan sıfatını taşıyan kişidir. Bu madde bakımından tebliğ edilecek kişiler arasında sayılır.
- **Borçtan şahsen sorumlu kişi**: Haciz konusu alacak borcundan kişisel olarak sorumlu bulunan, geminin maliki olmak zorunda olmayan kişidir. Tebliğ yapılacak muhataplardan biridir.
- **Deniz alacağı**: Haczin dayandığı, geminin işletilmesinden doğan ve bu madde uyarınca teminat verilmesi istenen alacaktır. Teminat süresi bu alacak bakımından işler.
- **Türk karasuları**: Türk egemenliğinin uygulandığı deniz kuşağıdır. Yabancı bayraklı gemiye haciz kararı, geminin bu sınır içinde bulunduğu sürece uygulanabilir; sınırın dışına çıkılınca Türk icra organının fiilî imkânı kalmaz.

### Geminin seferde olması: hangi şartlar aranır?

- Haciz kararı uygulanırken geminin fiilen hareket etmiş olması veya seferde bulunması gerekir.
- Türk bayraklı gemide kararın malike, malik olmayan donatana ve borçtan şahsen sorumlu kişiye tebliğ edilmesi gerekir.
- Türk bayraklı gemide alacak için on gün içinde teminat verilmesi ya da aksi hâlde geminin izleyen ilk seferinde icra dairesine teslim edilmesi ihtar edilmelidir.
- Türk bayraklı gemi teslim edilmezse fail hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 289 uncu maddesine göre ceza hükmolunur.
- Yabancı bayraklı gemide uygulama için sahil güvenlik komutanlığının yardımı alınmalıdır.
- Yabancı bayraklı gemide haciz, geminin Türk karasularını terk edinceye kadar uygulanabilir; karasuları dışına çıkılmışsa bu yol kapanır.

### Geminin seferde olması: hangi sonuçları doğurur?

- Türk bayraklı gemide on gün içinde teminat verilirse geminin serbest kalması için ayrı bir işlem gerekir; teminatın türü ve miktarı m.1370-1376 çerçevesinde değerlendirilir.
- Türk bayraklı gemide teminat verilmez ve gemi izleyen ilk seferinde icra dairesine teslim edilmezse, ihtarın yerine getirilmediği kabul edilir.
- Türk bayraklı gemi teslim edilmezse fail hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 289 uncu maddesine göre ceza hükmolunur.
- Yabancı bayraklı gemide, geminin Türk karasularında bulunduğu süre boyunca ihtiyati haciz kararı uygulanabilir.
- Yabancı bayraklı gemi Türk karasularını terk ettikten sonra Türk icra organının fiilî imkânı kalmaz ve haciz uygulanamaz hâle gelir.
- Madde metninde açıkça yazılmadığı için, Türk bayraklı gemide teminat ihtarının muhataplara tebliğ edilmemesi halinde ihtarın hükmü doğmaz.

### Türk bayraklı gemi ile yabancı bayraklı gemi arasındaki fark nedir?

- Türk bayraklı gemide muhataplar Türkiye'de bulunduğu için tebliğ ve teminat ihtarı yoluyla işlem yapılır.
- Yabancı bayraklı gemide tebliğ ve teminat ihtarı yerine sahil güvenlik yardımıyla geminin karasularında durdurulması esas alınır.

Sonuç: Türk bayraklı gemide on günlük teminat ihtarı ve ceza yaptırımı uygulanır; yabancı bayraklı gemide ise uygulama süresi geminin Türk karasularında kalmasına bağlıdır.

### Malik / malik olmayan donatan / borçtan şahsen sorumlu kişi: fark nedir?

- Geminin maliki, geminin mülkiyetine sahip kişidir.
- Malik olmayan donatan ve borçtan şahsen sorumlu kişi, malik olmadığı hâlde geminin işletilmesi ya da borçtan sorumluluk nedeniyle tebliğ muhatabı olur.

Sonuç: Türk bayraklı gemide karar bu üç kişinin tamamına tebliğ edilir; tebligatın hangisine yapılacağı bağımsız bir seçim değildir.

### Bu madde ile m.1366 ikinci-dördüncü fıkra işlemleri arasındaki fark nedir?

- m.1366 standart haciz işlemleri, geminin limanda bulunduğu ve seferden men edilebildiği hâli düzenler.
- Bu madde, geminin fiilen hareket ettiği veya seferde bulunduğu hâli düzenler ve m.1366 işlemlerine ek olarak uygulanır.

Sonuç: Gemi seferdeyse m.1366 işlemleri tek başına yeterli olmaz; bu maddede öngörülen ek işlemler de yapılır.

### Geminin seferde olması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Gemi seferde olduğu hâlde yalnızca m.1366 işlemlerini uygulamak ve bu maddedeki ek tebliğ ve teminat ihtarını atlamak.
- Türk bayraklı gemide on günlük süreyi üç gün ya da başka bir süre ile karıştırmak; bu maddede süre on gündür.
- Yabancı bayraklı gemiyi Türk bayraklı gemi gibi tebliğ ve teminat ihtarıyla işleme koymak; yabancı gemide uygulama sahil güvenlik yardımı ile karasularında yapılır.
- Yabancı bayraklı gemi karasularını terk ettikten sonra hâlâ haciz uygulanabileceğini varsaymak; bu durumda icra organının fiilî imkânı kalmaz.
- Teminat ihtarının muhatabını yalnızca malik sanmak; madde malik olmayan donatanı ve borçtan şahsen sorumlu kişiyi de muhatap olarak sayar.
- Teslim yükümlülüğünün ihlalini sadece idari bir yaptırım sanmak; teslim edilmeyen gemi için Türk Ceza Kanunu m.289 uygulanır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Gemi seferde ise tebligat ve teminat ihtarının yapılmadan haczin tamamlanmış sayılmayacağı kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- İhtiyati haciz kararının malike, malik olmayan donatana ve borçtan şahsen sorumlu kişiye tebliğ edildiğini gösteren tebligat belgesi, alacaklı tarafından sunulmalıdır.
- Geminin Türk bayraklı mı yabancı bayraklı mı olduğu, geminin sicil ve bayrak belgeleri ile ispat edilmelidir.
- Geminin haciz anında fiilen hareket ettiği veya seferde bulunduğu hususu, kaptanın kayıtları, liman çıkış belgeleri veya sahil güvenlik tutanağıyla ispat edilir; bu ispat yükü haciz talep edene aittir.
- Türk bayraklı gemide teminat verilip verilmediği, teminat belgesi ya da icra dairesinin kayıtlarıyla ispatlanır; teminatın verilmediği iddiası icra dairesinin kaydıyla desteklenir.
- Yabancı bayraklı gemide geminin Türk karasularını terk ettiği, sahil güvenlik komutanlığının kayıt ve tutanağıyla ispat edilir; bu ispat yükü de icra organının fiilî imkânını iddia edene aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.1366: Geminin seferden men edilmesi, muhafaza altına alınması ve yediemine teslimi işlemlerini düzenler; bu madde ise geminin seferde olduğu hâlde bu işlemlere ek olarak uygulanır.
- 6102 m.1368: Haczin geliri ve menfaatleri de kapsaması ile geminin idaresi ve korunması için gerekli önlemleri düzenler; geminin seferde olduğu durumda da icra dairesinin yetkisini belirler.
- 6102 m.1370: Geminin değerinin depo edilmesi ve teminat karşılığında serbest bırakılması hâllerini düzenler; m.1367 teminatı ile bağlantılıdır.
- 6102 m.1371: Teminat göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını düzenler; m.1367 teminatı bu yolla haczin kaldırılmasına hizmet edebilir.
- 6102 m.1374: Teminat verenin teminatın miktarını azaltmak, türünü değiştirmek veya iptal etmek için mahkemeye başvurabilmesini düzenler.
- 6102 m.1375: Teminatın yetersiz kalması, teminat verenin âciz kalması veya alacaklının istemi ya da ihmali sonucu serbest bırakılması hâllerinde yeniden haczi düzenler.
- 6762 m.892: Madde gerekçesinde, bu maddenin yürürlükte olmasıyla eski düzenleme olan 6762 sayılı Kanun m.892 ihtiyacının kalmadığı belirtilmektedir.
- 5237 sayılı Kanun m.289: Türk Ceza Kanunu'na atıf yapan bu maddenin ceza yaptırımı, teslim edilmeyen gemi için sözü edilen m.289 hükmüne göre uygulanır.

## [TTK m.1368 — İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1368)

Madde, ihtiyati haciz kararı verilmiş bir geminin haciz kapsamını ve haciz süresince geminin korunmasına ilişkin icra dairesi yetkilerini düzenler. Haczin kapsamı, borçlunun geminin işletilmesinden elde ettiği gelir ve menfaatleri de kapsayacak biçimde genişletilmiştir. İcra dairesinin geminin idaresi, işletilmesi, bakımı ve korunması için gerekli her türlü önlemi alma yetkisi ve görevi de bu maddededir. Madde, gemi üzerindeki ihtiyati haczin uygulanabileceği gemileri (m.1369), seferden men ve yediemin işlemlerini (m.1366), geminin serbest bırakılmasını ve teminatı (m.1370-1376) düzenlemez. Ayrıca gemiye ihtiyati haciz konulabilmesi için aranan deniz alacağı koşulları ile haczin yapılma usulü ve süreleri de bu maddenin konusu değildir.

### İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İhtiyati haczin kapsamı**: Gemi üzerine konulan ihtiyati haczin, geminin kendisinin yanında borçlunun o geminin işletilmesinden doğan gelir ve menfaatlerini de kapsamasıdır. Kapsam, geminin işletilmesinden elde edilen gelirle sınırlı değildir; menfaatler de haciz altına girer.
- **Gelir ve menfaatler**: Geminin işletilmesinden borçlunun elde ettiği mali yararlardır. Bunlar haczin doğal ürünü olarak değil, haczin kapsamındaki ayrı bir varlık grubu olarak düzenlenmiştir.
- **Geminin idaresi ve işletilmesi**: Geminin ekonomik ve fiilî kullanımına ilişkin faaliyetleri ifade eder. İcra dairesi, haczedilmiş geminin bu faaliyetlerinin sürdürülmesi için önlem alabilir.
- **Bakım ve koruma**: Geminin fiziki durumunun bozulmasını önlemeye ve değerini korumaya yönelik işlemlerdir. Bu kapsamda tamirat, klas ve sigorta gibi tedbirler bulunur; ayrıntılı kapsam uygulamada tartışılmaktadır.

### İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi: hangi şartlar aranır?

- Geminin ihtiyati haciz altına alınmış olması gerekir; bu maddedeki hükümler, geçerli bir ihtiyati haciz kararı ve uygulamasının bulunduğu gemi için işler.
- Haczin kapsamına giren gelir ve menfaatlerin borçlunun o geminin işletilmesinden elde ettiği mali yararlar olması gerekir.
- İcra dairesinin tedbir yetkisinin kullanılabilmesi için tedbirin geminin idaresi, işletilmesi, bakımı veya korunması amacına yönelik ve bu amaç için gerekli olması gerekir.
- Alınacak önlemin türü serbest bırakılmamıştır; ancak gerekli olan her türlü önlem alınabilir.

### İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Geminin ihtiyati haczi uygulandığında, borçlunun geminin işletilmesinden elde ettiği gelir ve menfaatler de haciz kapsamına girer.
- İcra dairesi, geminin idaresi, işletilmesi, bakımı ve korunması için gerekli her türlü önlemi alır.
- Tedbirin alınması, geminin fiilen korunması ve değerinin muhafazası amacına bağlıdır; yalnız gereken önlemler alınır.
- Haczin kapsamına giren gelir ve menfaatlerin tahsili, icra dairesinin tedbir yetkisinden ayrı bir mesele olarak değerlendirilir.

### Gemi ile gemiden elde edilen gelir ve menfaatler arasındaki fark nedir?

- Haczin asıl konusu olan geminin kendisi, yani maddi varlık olarak gemi.
- Borçlunun geminin işletilmesinden elde ettiği gelir ve menfaatler.

Sonuç: Haciz, gemiden sağlanan gelir ve menfaatleri de kapsar; bu nedenle haciz yalnız gemi bedeniyle sınırlı kalmaz.

### Haczin kendisi ile icra dairesinin tedbir yetkisi arasındaki fark nedir?

- Haciz işlemi ve bu işlemin kapsamı.
- Haciz sonrasında icra dairesinin idare, işletme, bakım ve korunma için aldığı önlemler.

Sonuç: İcra dairesi, haciz kapsamındaki gemi için hem kapsamı belirler hem de geminin değerini ve kullanımını koruyacak önlemleri alır.

### Yetkinin re'sen ile talep üzerine kullanılması arasındaki fark nedir?

- İcra dairesinin kendiliğinden, resen harekete geçtiği haller.
- Alacaklının talebi üzerine harekete geçilen haller.

Sonuç: Metinde iki yol birlikte sayılmamış olsa da uygulamada her iki yolla tedbir alınabilmesi kabul edilmektedir; tedbirin kapsamı ve masrafı her durumda aynı biçimde belirlenir.

### İhtiyati haczin kapsamı, geminin idaresi ve işletilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Haczi yalnız geminin bedeniyle sınırlı saymak; oysa madde gelir ve menfaatleri de kapsar.
- İcra dairesinin tedbir yetkisini yalnız haciz anındaki önlemlerle sınırlı görmek; yetki haciz süresi boyunca devam eder.
- Bakımın yalnız fiziki onarımla sınırlı olduğunu düşünmek; sigorta ve klas korunması da madde kapsamında tartışılmaktadır.
- Gemi haczini taşınır haczi gibi değerlendirmek; geminin değeri tutanakta yazılmaz, bu konu m.1366 kapsamındadır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Haciz sırasında gemi için masraf yatırılmadığında geminin korunmasına ilişkin işlemlerin yapılamayacağı ve bunun telef riskini doğurabileceği belirtilmektedir.
- İcra dairesinin gemiyi korumak için alacaklıdan masraf talep etmesi ve bu masrafın yeterli olmadığında ek masraf istemesi gerektiği kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Haczin gelir ve menfaatleri de kapsadığını ileri süren taraf, bu gelirlerin borçlunun geminin işletilmesinden elde edildiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Geminin işletilmesinden elde edilen gelirin varlığı ve miktarı, banka kayıtları, sefer belgeleri, navlun sözleşmeleri gibi yazılı delillerle ispatlanabilir.
- Tedbir için gerekli masrafın miktarı, icra dairesinin talebi üzerine alınan bilirkişi raporu ile belirlenir.
- Masraf yatırılmadığı iddiası ile tedbirin alınmadığını ileri süren taraf bu durumu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.1369](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1369): Haczedilebilecek gemileri belirler; m.1368 ancak bu maddede belirlenen gemi üzerinde uygulanabilir.
- [6102 sayılı Kanun m.1366](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1366): Haczedilen geminin seferden men edilmesini, tebliğini ve yediemine bırakılmasını düzenler; m.1368 bu muhafaza düzeninin üzerine tedbir yetkisi ekler.
- [6102 sayılı Kanun m.1363](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1363): İcra memurunun gemi için masraf istemesi ve masrafın yatırılmasına ilişkin usulü düzenler; m.1368'deki tedbirlerin maliyeti bu hükümle bağlantılıdır.
- [6102 sayılı Kanun m.1370-1376](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1370): Teminat karşılığında serbest bırakma, teminatın değiştirilmesi ve haczin kaldırılmasını düzenler; m.1368'in koruma tedbirleri bu süreçte de uygulanır.

## [TTK m.1369 — İhtiyati haciz hakkının kullanılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1369)

Bu madde, deniz alacağına dayanan ihtiyati haciz bakımından hangi gemilerin haczedilebileceğini düzenler. Birinci fıkra, deniz alacağının doğduğu gemiyi (malik, kiracı, rehin, mülkiyet uyuşmazlığı ve gemi alacaklısı hakkı hâlleri); ikinci fıkra, başka (kardeş) gemilerin hangi koşullarda haczedilebileceğini; üçüncü fıkra ise mülkiyet ya da zilyetlik uyuşmazlıklarında haciz kararının yalnız uyuşmazlık konusu gemiyle sınırlı olacağını düzenler. Madde, deniz alacaklı ile gemi arasındaki bağı belirleyen bir yetki sınırıdır; gemi üzerinde ihtiyati haciz uygulanabilecek hâlleri gösterir. Kişi bakımından ise geminin maliki, kiracısı, tahsis edeni ve taşıtanı ile deniz alacağından sorumlu kişiler ilgilidir. Haczin uygulanma usulünü, seferdeki gemi kurallarını, haczin kapsamını, teminat ve serbest bırakmayı, haczin kaldırılmasını düzenlemez (m.1364-1365, m.1367, m.1368, m.1370-1371). Deniz alacağının tanımı ve liste ile ilgili kurallar da bu maddede yer almaz (m.1352-1353 ilgili hükümleridir). İhtiyati haciz kararının alacaklı tarafından süresinde icrası da bu maddenin konusu değildir (m.1364).

### İhtiyati haciz hakkının kullanılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Deniz alacağı**: Maddede tanımı yapılmadan kullanılan, geminin haczini doğuran temel alacak türüdür. Bu maddenin uygulanabilmesi için haczi istenen alacağın deniz alacağı niteliğinde olması gerekir.
- **Kardeş gemi**: Deniz alacağının doğduğu gemi dışında kalan, ancak alacaktan sorumlu kişiye ait olan gemidir. Bu gemiler yalnızca ikinci fıkradaki koşullarla haczedilebilir.
- **Gemi alacaklısı hakkı**: 1320 uyarınca gemi üzerinde doğan ve geminin paraya çevrilmesini sağlayan ayni nitelikli haktır. Bu hakkın varlığı, alacağın doğduğu gemi bakımından birinci fıkranın (e) bendinde haciz gerekçesi olur.
- **Tahsis eden ve taşıtan**: İkinci fıkrada sayılan, geminin işletilmesi bakımından sorumlu tutulabilen kişilerdir. Bunların kardeş gemi bakımından haczin hedefi olabilmesi için alacağın doğduğu anda bu sıfatı taşımaları gerekir.
- **Mülkiyet veya zilyetlik uyuşmazlığı**: Gemi üzerindeki maliklik ya da fiilî hâkimiyetin kime ait olduğuna ilişkin davadır. Bu tür uyuşmazlıkta haciz yalnız uyuşmazlığın konusu olan gemi ile sınırlıdır.

### İhtiyati haciz hakkının kullanılması: hangi şartlar aranır?

- Haczi istenen alacağın deniz alacağı niteliği taşıması bulunmalıdır.
- Birinci fıkrada sayılan hâllerden birinin gerçekleşmesi aranmalıdır: alacağın doğduğu anda malik ya da kiracı olan kişinin haciz anında da borçtan sorumlu ve geminin maliki olması, alacağın gemi rehni veya ipoteğiyle teminat altına alınmış olması, uyuşmazlığın geminin mülkiyeti ya da zilyetliğine ilişkin olması veya alacağın 1320 uyarınca gemi alacaklısı hakkı vermesi.
- Birinci fıkradaki hâllerin dışında kalan gemiler için ikinci fıkranın koşulları birlikte aranmalıdır: haciz anında geminin deniz alacağından sorumlu bir kişiye ait olması ve alacak doğduğunda bu kişinin alacağın doğduğu geminin maliki, kiracısı, tahsis edeni ya da taşıtanı olması.
- Mülkiyet veya zilyetlik uyuşmazlığında haciz kararı yalnızca uyuşmazlığın konusu olan gemi hakkında verilmelidir; başka gemiye bu yolla haciz uygulanamaz.

### İhtiyati haciz hakkının kullanılması: hangi sonuçları doğurur?

- Birinci fıkradaki hâllerden birinin gerçekleşmesi halinde deniz alacağı için geminin ihtiyaten haczi mümkündür.
- Birinci fıkradaki hâllerin hiçbiri gerçekleşmezse ve gemi ikinci fıkradaki koşullara da uymazsa geminin ihtiyaten haczi mümkün değildir.
- İkinci fıkra kapsamındaki kardeş gemi, deniz alacağından sorumlu kişiye ait olması ve sıfat koşullarının birlikte sağlanması halinde haczedilebilir.
- Mülkiyet veya zilyetlik uyuşmazlığında haciz kararı yalnız konusu olan gemi hakkında verilir; diğer gemiler bu yolla haczedilemez.
- Kiracının borcu için kira süresince kiralanan geminin haczi, kiracının sonradan malik olmadığı sürece mümkün değildir.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, deniz alacağının doğduğu geminin haczini düzenler. Ölçüt, alacağın doğduğu gemi ile borçlu arasındaki doğrudan bağdır.
- İkinci fıkra, alacağın doğmadığı başka gemilerin (kardeş gemi) haczini düzenler. Ölçüt, geminin deniz alacağından sorumlu kişiye ait olmasıdır.

Sonuç: Birinci fıkradaki bir gemi için ek koşul aranmaz. Kardeş gemi için ise haciz anında ve alacağın doğduğu anda sorumlu kişi sıfatının birlikte bulunması gerekir.

### Malik borçlu ile kiracı borçlu (birinci fıkra a ve b) arasındaki fark nedir?

- Alacağın doğduğu anda geminin maliki olan kişi, haciz anında da hem borçtan sorumlu hem malik olmalıdır.
- Alacağın doğduğu anda geminin kiracısı olan kişi için aynı koşul aranır ancak haciz anında bu kişinin geminin maliki olması şarttır.

Sonuç: Kiracı kiralama süresince borcu için geminin haczini sağlayamaz; kiracının malik olduğu sonradan ortaya çıkarsa haciz mümkün olur. Gerekçe, kira devam ederken malikin geminin satılmasının Türk hukukunda yalnız gemi alacaklısı haklarında mümkün olmasına dayanır.

### Birinci fıkra (c) bendi ile (e) bendi arasındaki fark nedir?

- (c) bendi, alacağın gemi rehni, gemi ipoteği ya da aynı nitelikteki ayni yükümlülükle teminat altına alınmış olmasını ölçüt alır.
- (e) bendi, alacağın 1320 uyarınca gemi alacaklısı hakkı vermesini ölçüt alır.

Sonuç: Her iki hâlde de gemi, alacağın doğduğu gemidir ve borçlunun o gemiye bağlı kişi olup olmadığına bakılmaksızın haciz mümkündür.

### Mülkiyet/zilyetlik uyuşmazlığı ile diğer birinci fıkra hâlleri arasındaki fark nedir?

- (d) bendi, uyuşmazlığın geminin mülkiyetine veya zilyetliğine ilişkin olduğu hâlde geçerlidir.
- Diğer bentler, alacağın ya da borçlunun gemiyle ilişkisine dayanır.

Sonuç: Mülkiyet uyuşmazlığında üçüncü fıkra gereği haciz yalnız uyuşmazlığın konusu olan gemiyle sınırlıdır; kardeş gemi haczi kapalıdır.

### İhtiyati haciz hakkının kullanılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci ve ikinci fıkra ayrımını gözden kaçırıp kardeş geminin birinci fıkra koşullarıyla haczedilebileceğini sanmak.
- Kiracının kiralama süresince borcu için geminin haczedilebileceğini kabul etmek; kiracının malik olma koşulunun aranmasını ihmal etmek.
- Kardeş gemi haczinde haciz anındaki sorumluluk ile alacağın doğduğu andaki sıfat koşulunu birbirine karıştırmak.
- Mülkiyet veya zilyetlik uyuşmazlığında haczi yalnız uyuşmazlık konusu gemiyle sınırlamak yerine başka gemilere de uzatmak.
- Birinci fıkradaki (c) ve (e) bentlerini ayırmadan, rehin ya da gemi alacaklısı hakkı varlığını tek bir koşul sanmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, birinci fıkra kapsamındaki gemi haczi için alacağın doğduğu anla haciz anı arasındaki malikiyet ilişkisini birlikte değerlendirmektedir.
- İkinci fıkradaki kardeş gemi haczinde, alacağın doğduğu anda ilgili kişinin tahsis eden, taşıtan ya da kiracı sıfatını taşıyıp taşımadığı araştırılmaktadır.

### Nasıl ispat edilir?

- Haczi isteyen alacaklı, alacağın deniz alacağı niteliğini ve birinci ya da ikinci fıkradaki bağlantıyı ispatla yükümlüdür.
- Geminin malikliği bakımından alacaklı, tapu niteliğindeki gemi sicili kaydı ve benzeri resmi belgelerle durumu ortaya koymalıdır.
- Kardeş gemi haczinde alacaklı, alacağın doğduğu tarihte borçlunun tahsis eden, taşıtan ya da kiracı olduğunu belgeyle göstermelidir.
- Borçlu, kiracılık döneminde geminin haczi itirazında bulunursa, kiracının haciz anında malik olmadığını kanıtlamalıdır; kira sözleşmesi ve sicil kayıtları bu konuda belirleyicidir.
- Mülkiyet veya zilyetlik uyuşmazlığı ileri süren taraf, uyuşmazlığın konusu gemiyi ve dava dosyasını göstermek zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.1320: Gemi alacaklısı hakkı doğuran alacakları belirler. Birinci fıkranın (e) bendi bu hakka dayanarak haczi mümkün kılar.
- 6102 m.1364: İhtiyati haciz kararının alacaklı tarafından üç iş günü içinde icrasını ister. Bu süre geçerse haciz kararı kendiliğinden kalkar.
- 6102 m.1365: İhtiyati haczin derhâl uygulanmasını düzenler; haczin uygulanma zamanını bu maddede belirlenen gemi haczi koşullarıyla birlikte değerlendirmek gerekir.
- 6102 m.1367: Seferdeki gemilerde haczin uygulanma yöntemini düzenler; bu maddedeki haciz koşullarının sağlanmasından sonra uygulanır.
- 6102 m.1368: Haczin kapsamını ve geminin idaresini düzenler; bu maddeyle belirlenen haciz hâllerinin sonucudur.
- 6102 m.1370: Haczi uygulanmış geminin teminat karşılığında serbest bırakılmasını düzenler.
- 6102 m.1371: Haczin kaldırılmasını ve teminatı düzenler; bu maddedeki hâllerde haczin devamı ya da kalkması bu hükme göre belirlenir.
- 6102 m.1377: Gemi rehninin paraya çevrilmesine ilişkin özel usulü düzenler; birinci fıkranın (c) bendi bu rehin hakkıyla bağlantılıdır.
- 6102 m.1359: Deniz alacaklarına ilişkin uluslararası yetki kuralını düzenler; haciz kararının hangi mahkemece verileceğini belirler.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| üç iş günü | [m.1364](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1364) | (1) Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya geminin bulunduğu yerdeki icra dairesinden kararın infazını istemek zorundadır. |
| on gün | [m.1367](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1367) | (1) İhtiyati haciz kararı uygulanacağı sırada, gemi fiilen hareket etmiş veya seferde bulunuyorsa, 1366 ncı maddenin ikinci ilâ dördüncü fıkralarında öngörülen işlemlerden başka, a) Türk Bayraklı gemilerde ihtiyati haciz kararı, malike,… |

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/ihtiyati-haczin-yapilmasi