---
title: "Tapu ve kadastro harçları — İcra Müdürlüğü Mevzuatı konu anlatımı"
course: "İcra Müdürlüğü Mevzuatı"
law: "Harçlar Kanunu"
articles: "Harçlar Kanunu m.57–70"
last_amended: "2009-02-18"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/tapu-ve-kadastro-harclari"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Tapu ve kadastro harçları

İcra Müdürlüğü Mevzuatı › Harçlar Kanunu — [İcra Müdürlüğü Mevzuatı](https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati)

## Kısaca

Harçlar Kanunu m.57, tapu ve kadastro işlemlerinden 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğunu düzenler; tapu ve kadastro harcının kapsamını tarifeye bağlayan bir tabiiyet ölçütü koyar. Harçlar Kanunu m.58, tapu ve kadastro harçlarının kanuna ekli tarifede belirtilmeyen işlemlerinde harcı kimin ödeyeceğini belirler. Harçlar Kanunu m.59, harçtan müstesna tutulan işlemleri bentler halinde sayar.

## Kapsam

Bu konu, Harçlar Kanunu m.57–70 hükümlerini kapsar: mevzuu, mükellef, harçtan müstesna tutulan işlemler, harç alma ölçüleri, değer esası, ipotekli gayrimenkuller, kayıtlı değer, emlak vergisi değeri), harcın nispeti, tashih harcı, ödeme usulü, ödeme yeri, kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı, harcın teminatı, akdin daire dışında yapılması.

- [Harçlar Kanunu m.57 — Mevzuu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57)
- [Harçlar Kanunu m.58 — Mükellef](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-58)
- [Harçlar Kanunu m.59 — Harçtan müstesna tutulan işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-59)
- [Harçlar Kanunu m.60 — Harç alma ölçüleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-60)
- [Harçlar Kanunu m.61 — Değer esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-61)
- [Harçlar Kanunu m.62 — İpotekli gayrimenkuller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-62)
- [Harçlar Kanunu m.63 — Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri)](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-63)
- [Harçlar Kanunu m.64 — Harcın nispeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-64)
- [Harçlar Kanunu m.65 — Tashih harcı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-65)
- [Harçlar Kanunu m.66 — Ödeme usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-66)
- [Harçlar Kanunu m.67 — Ödeme yeri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-67)
- [Harçlar Kanunu m.68 — Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-68)
- [Harçlar Kanunu m.69 — Harcın teminatı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-69)
- [Harçlar Kanunu m.70 — Akdin daire dışında yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-70)

## [Harçlar Kanunu m.57 — Mevzuu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57)

Madde, tapu ve kadastro işlemlerinden 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğunu düzenler; tapu ve kadastro harcının kapsamını tarifeye bağlayan bir tabiiyet ölçütü koyar. Uygulama, tapu ve kadastro işlemlerini yapan tapu sicil ve kadastro birimleri ile bu işlemlerin tarafları bakımındandır. Maddenin düzenlemediği konular: harç miktarının ve oranlarının hesaplanması (m.15 ve devamı), harcın kimin tarafından ödeneceği (m.11), harcın ödeme zamanı ve yeri (m.25-28 ve m.30 civarı), istisna ve muafiyetler (m.13-14), yargı harçları (m.2) ile noter ve diğer harçlar (m.1 kapsamındaki ayrı kalemler).

### Mevzuu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu ve kadastro işlemlerinden alınan, 492 sayılı Kanunun (4) sayılı tarifesine bağlı harç türüdür. Kanunun m.1 bendinde ayrı bir harç kalemi olarak sayılmıştır.
- **(4) sayılı tarife**: Tapu ve kadastro harçlarının türlerini, oranlarını ve tutarlarını gösteren tarifedir. Bir işlemin harca tabi olup olmadığı ve harcının miktarı bu tarifeye bakılarak belirlenir; tarifede yer almayan işlem harca tabi değildir.
- **Tabiiyet ölçütü**: Bir işlemin harca tabi olup olmadığını belirleyen tek ölçüttür. İşlemin önemi, değeri veya yapıldığı makamın düzeyi bu ölçüt değildir; tarifede yazılı olmak yeterlidir.

### Mevzuu: hangi şartlar aranır?

- İşlemin tapu ve kadastro işlemi olması gerekir; bu, tapu siciline ya da kadastroya ilişkin bir işlem anlamına gelir.
- İşlemin (4) sayılı tarifede açıkça yazılı olması gerekir; tarifede yer almayan işlem, ne kadar önemli olursa olsun harca tabi değildir.
- İşlemin harcı, tarifede gösterilen oran veya tutar üzerinden hesaplanmalıdır.

### Mevzuu: hangi sonuçları doğurur?

- Tarifede yazılı bir tapu ve kadastro işlemi yapıldığında, bu işlem için tapu ve kadastro harcı alınır.
- Tarifede yazılı olmayan bir işlem için bu madde uyarınca harç alınmaz.
- Maddenin kendisi harcın miktarını, oranını ya da ödeyeni belirlemez; bunlar tarifeye ve diğer maddelere bağlıdır.

### Tarifede yazılı işlem ile tarifede yazılı olmayan işlem arasındaki fark nedir?

- (4) sayılı tarifede adı geçen tapu ve kadastro işlemleri; bunlar madde uyarınca harca tabidir.
- Tarifede yer almayan tapu ve kadastro işlemleri; bunların ekonomik değeri ya da önemi harç doğurmaz.

Sonuç: Tarifede yazılı işlemden harç alınır; yazılı olmayan işlemden harç alınmaz, işlemin önemi bu sonucu değiştirmez.

### Tapu ve kadastro harcı ile yargı harcı arasındaki fark nedir?

- Tapu ve kadastro işlemlerinden alınan harç; bu madde ve (4) sayılı tarife kapsamındadır.
- Yargı işlemlerinden alınan harç; m.2 ve (1) sayılı tarife kapsamındadır.

Sonuç: Her iki harç türü farklı tarifelere bağlıdır; bir işlemin hangi harç rejimine girdiği, işlemin niteliğine göre belirlenir.

### Mevzuu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İşlemin önemini ya da değerini harca tabi olma ölçütü saymak; ölçüt yalnız tarifede yazılı olmaktır.
- Yargı harçlarına ilişkin m.2 ölçütünü tapu işlemlerine doğrudan uygulamak; tapu işlemleri için (4) sayılı tarife aranır.
- Tarifede yazılı bir işlemi, madde metninde adı geçmediği gerekçesiyle harçtan muaf saymak; tabiiyet tarifeye bağlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu ve kadastro harcının alınabilmesi için işlemin (4) sayılı tarifede yazılı olması aranmaktadır. (6. Daire, 2022/7953 E., 2025/3108 K., 29.05.2025; 6. Daire, 2022/849 E., 2024/185 K., 11.01.2024; 6. Daire, 2022/954 E., 2024/186 K., 11.01.2024)
- Gayrimenkullerin ivazlı devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023; 9. Daire, 2021/4806 E., 2023/4640 K., 16.11.2023)
- Tapu ve kadastro harcı tahsil edilirken 492 sayılı Kanunun 57. maddesine dayanılmaktadır. (9. Daire, 1994/292 E., 1994/4191 K., 27.10.1994)

### Nasıl ispat edilir?

- Tapu ve kadastro harcının alınmasını isteyen taraf, işlemin (4) sayılı tarifede yazılı olduğunu tarife hükmüne dayanarak gösterir.
- İşlemin tapu ve kadastro işlemi olduğu, tapu sicil kaydı veya kadastro belgesi ile ispatlanır.
- Harca tabi olmadığını ileri süren taraf, işlemin tarifede yer almadığını ya da bir istisnanın bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.1](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-1): Tapu ve kadastro harçlarını harç türleri arasında ayrı bir kalem olarak sayar; m.57'nin hangi harç grubunda yer aldığını gösterir.
- [492 sayılı Kanun m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-2): Yargı işlemleri için aynı tabiiyet ölçütünü koyar; m.57 bu ölçütün tapu ve kadastro karşılığıdır.
- [492 sayılı Kanun m.13](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13): Harçtan müstesna işlemleri sayar; tarifede yazılı olsa bile belirli işlemlerin harçtan muaf tutulabileceğini gösterir.

## [Harçlar Kanunu m.58 — Mükellef](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-58)

Madde, tapu ve kadastro harçlarının kanuna ekli tarifede belirtilmeyen işlemlerinde harcı kimin ödeyeceğini belirler. Düzenlediği konular; mülkiyet ve ayni hakların iktisabında, ipotek tesisinde, kadastro tescillerinde, miras sebebiyle çıplak mülkiyet tesciline ilişkin tapu harcı, rücu işlemlerinde ve diğer işlemlerde mükellefin tespitidir. Tarifede açıkça belirtilen mükellefler bakımından taraflar aksini kararlaştırmadıkça tarife hükmü öncelik taşır; madde ikincil bir mükellefiyet kuralı koyar. Harç tutarının hesabını, oranını ve tarife kalemlerinin içeriğini düzenlemez (ilgili tarife ve 492 sayılı Kanunun ilgili maddeleri). Harcın ödeme zamanı ve yeri (m.25-27), süresinde ödenmemesinin sonucu (m.37) ile yargılama giderlerine hükmedilmesi ayrı maddelerde yer alır ve bu madde kapsamında değildir."

### Mükellef: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu sicili ve kadastro işlemlerinden alınan, kanuna ekli tarifede gösterilen harçtır. Madde, bu harcın kimin tarafından ödeneceğini belirler, miktarını belirlemez.
- **Tarifede belirtilen mükellef**: Kanuna ekli tarifede harcın ödeyeceği olarak açıkça gösterilen kişidir. Bu kişiler bakımından madde metninin birinci cümlesindeki ikincil kural uygulanmaz.
- **İktisap eden**: Mülkiyeti veya mülkiyetten gayrı bir ayni hakkı kazanan kişidir. Birden fazla iktisap eden varsa harç hisseleri oranında paylaşılır.
- **Çıplak mülkiyet**: İntifa hakkı gibi bir ayni hakla yükümlü kalan, kullanma ve yararlanma yetkisi bulunmayan mülkiyet türüdür. Miras sebebiyle çıplak mülkiyetin mirasçı adına tescilinde bu mülkiyet sahibi harçtan sorumlu tutulur.
- **Lehine işlem yapılan kişi**: Resen yapılan ve kendisi için istemde bulunulmayan bir işlemde yararına sonuç doğan kişidir. Bu kişi, madde metninin son bendi uyarınca harçtan sorumlu olur.
- **Rücu**: Tapu sicilinde bir hakkın kaydının geri alınması veya tescilinin değiştirilmesi için yapılan işlemdir. Rücuda harçtan sorumlu olan taraf, rücu eden taraftır.

### Mükellef: hangi şartlar aranır?

- Harcın tarifede açıkça mükellef gösterilmemiş bir tapu ve kadastro işlemi bulunmalıdır.
- Taraflar harcın kimin tarafından ödeneceği konusunda aksini kararlaştırmamış olmalıdır.
- İşlem, maddede sayılan kategorilerden birine girmelidir: iktisap, ipotek tesisi, kadastro tescili, miras sebebiyle çıplak mülkiyet tescili, rücu veya diğer işlemler.
- Mükellef, ilgili bentteki kişi olarak belirlenmelidir: iktisap eden, ipoteği tesis eden, adına tescil yapılan, çıplak mülkiyet sahibi, rücu eden taraf veya lehine işlem yapılan kişi.
- İktisap eden birden fazla kişi ise her biri harcı hissesi oranında öder.

### Mükellef: hangi sonuçları doğurur?

- Tarifede belirtilmeyen tapu ve kadastro işlemlerinde taraflar aksini kararlaştırmamışsa harç, maddede sayılan kişilerden alınır.
- Taraflar sözleşmeyle harcın kimin tarafından ödeneceğini başka biçimde belirlemişse, bu anlaşma uygulanır.
- Birden fazla iktisap eden varsa harç hisseleri oranında paylaştırılır.
- Rücuda harçtan rücu eden taraf sorumludur.
- Resen yapılan işlemde, aksine hüküm yoksa harç lehine işlem yapılan kişiden alınır.
- Tarifede açıkça mükellef gösterilen işlemlerde bu madde uygulanmaz.

### Tarifede gösterilen mükellef ile tarifede gösterilmeyen işlem arasındaki fark nedir?

- Kanuna ekli tarifede mükellef açıkça gösterilen işlemler; bu işlemlerde tarife hükmü uygulanır.
- Tarifede mükellef belirtilmeyen işlemler; madde metninin ikincil kuralı devreye girer.

Sonuç: Madde yalnız tarifenin sessiz kaldığı işlemlerde uygulanır; taraflar aksini kararlaştırmadıkça bentlerdeki kişiler mükelleftir.

### İktisap eden tek kişi ile birden fazla iktisap eden arasındaki fark nedir?

- Mülkiyeti veya ayni hakkı tek kişi kazanıyorsa harcın tamamı o kişiye yüklenir.
- Birden fazla kişi kazanıyorsa her biri payı oranında sorumludur.

Sonuç: Harç paylaştırması hisse oranına göre yapılır; herkes tüm harcın tamamından değil payından sorumlu olur.

### İktisap eden (a bendi) ile lehine işlem yapılan (f bendi) arasındaki fark nedir?

- Bir ayni hakkı kazanan kişi, istemde bulunarak tescil yaptırmış olabilir.
- Resen yapılan işlemde kimse istemde bulunmamıştır; yararlanan kişi lehine işlem yapılmış sayılır.

Sonuç: Resen işlemde harç, aksi hüküm yoksa lehine işlem yapılan kişiden alınır.

### Miras sebebiyle çıplak mülkiyet (d bendi) ile genel iktisap (a bendi) arasındaki fark nedir?

- Miras sebebiyle çıplak mülkiyetin mirasçı adına tesciline ilişkin harçta, çıplak mülkiyet sahibi mükelleftir.
- Diğer iktisap işlemlerinde kazanan kişi mükelleftir.

Sonuç: Mirasçı adına yapılan tescilde harç, mirasçının değil çıplak mülkiyet sahibinin yükümlülüğü olarak belirlenir.

### Mükellef: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tarifede mükellef açıkça gösterilmiş bir işlemde bu maddeye dayanarak harcı başka kişiden istemek.
- Birden fazla iktisap eden varken harcın tamamını yalnız bir kişiden almak; hisse oranını göz ardı etmek.
- Resen yapılan işlemde harcı istemde bulunmayan ama kendisi için istemde bulunulmuş olan kişiden değil, ilk başvuranı mükellef saymak.
- Miras sebebiyle çıplak mülkiyet tesciline ilişkin harcı mirasçıdan almak; bu harcın çıplak mülkiyet sahibinden alınacağını gözden kaçırmak.
- Kitaplarda ve eski kararlarda yer alan yazılı bentleri bu maddenin yeni değişmiş metninden ayırmamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harcının mükellefinin tespitinde önce tarifeye bakılır, tarife sessiz kalan işlemlerde madde metnindeki bentler uygulanır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/935 E., 2025/1398 K., 15.10.2025)
- Tapu sicilinde lehine işlem yapılan kişinin tapu harcından sorumlu tutulduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2020/1941 E., 2020/1883 K., 10.11.2020)
- İntifa terkin işlemlerinde, tarifede ve kanunda açık düzenleme bulunmadığında bu madde uygulanır ve lehine işlem yapılan kişi mükellef sayılır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/1210 E., 2025/2027 K., 25.12.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/858 E., 2022/989 K., 16.06.2022)
- Taraflar arasındaki protokolde harç paylaşımı açıkça kararlaştırılmışsa, madde uyarınca bu protokol esas alınır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/1849 E., 2020/106 K., 06.02.2020)
- Terkin harcının, yargılama sonucunda lehine işlem yapılan tarafa yüklenmesi gerektiği yönünde karar verilmektedir. (İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2014/73 E., 2021/255 K., 25.03.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın tarifede açıkça gösterilip gösterilmediği, tarife metni ile belirlenir; tarafların aksini kararlaştırdıklarını iddia eden taraf bu sözleşmeyi yazılı delille ispatlamalıdır.
- İktisap işleminin tapu sicilindeki kaydından hangi kişinin iktisap ettiği ve hisse oranı tespit edilir; tapu kaydı ve tescil belgesi esas delildir.
- Resen yapılan işlemde kimin lehine işlem yapıldığını, işlemin tapu kaydındaki sonucundan çıkarmak gerekir; işlemin istek üzerine değil resen yapıldığını iddia eden taraf bunu ispatlamalıdır.
- Taraflar arasındaki sözleşmede harç paylaşımının kararlaştırıldığını ileri süren taraf, bu sözleşmeyi yazılı biçimde sunmalıdır; karşı taraf aksini tanık ya da belge ile ispat edebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.11](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-11): Yargı harçlarında genel mükellefiyet kuralını düzenler; resen yapılan işlemlerde harcın lehine işlem yapılandan alınacağı kuralı, bu maddenin f bendiyle aynı mantığı taşır.
- [492 sayılı Kanun m.25](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-25): Harcın makbuz karşılığında ödenmesini düzenler; mükellefiyetin tespitinden sonra ödemenin nasıl yapılacağını gösterir.
- [492 sayılı Kanun m.37](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-37): Süresinde ödenmeyen harcın vergi dairesince tahsil usulünü düzenler; mükellef belirlendikten sonra ödenmeyen harcın takibi bakımından bağlantılıdır.

## [Harçlar Kanunu m.59 — Harçtan müstesna tutulan işlemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-59)

Madde, harçtan müstesna tutulan işlemleri bentler halinde sayar. Bu bentler; kamu idarelerinin, kamu yararına dernek ve vergi muafiyeti tanınan vakıfların gayrimenkul ve ayni hak işlemleri, tapu ve kadastro hatalarının tashihi, mahkeme ve resmi dairelere verilen kayıt ve belge suretleri, yabancı devletlerin diplomatik ve konsolosluk gayrimenkulleri, arkeolojik araştırma iktisapları, belirli konut ve hayvan barınağı işlemleri, afet bölgelerinde yapılan binalar, tersane yapımına ilişkin iktisaplar, spor kulübü anonim şirketleri, toplu konut kredi ipotekleri, taşınmaz kültür varlıkları, organize sanayi ve benzeri bölgelerdeki işlemler, konut finansmanı ipotekleri ve finansal kiralama sonunda devirleri kapsar. Madde, davaların ve icra işlemlerinin harç yükümlülüğünü düzenlemez; bunlar Harçlar Kanunu'nun 13. ve 14. maddelerinde ve Harçlar Kanunu'nun tarifesinde yer alır (m.13, m.14). Muafiyetin bağlı olduğu kişi ve işlem ayrımı ile tapu harcının oranı ve tahsil usulü de bu maddede düzenlenmez. Ayrıca madde, dava açılması veya kanun yolu süreleri ile tapu harcının ödenme yükümlülüğünü de içermez. Madde metni ayrıca, özel kanunlardaki muafiyet hükümlerinin saklı olduğunu belirtir."

### Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Harçtan müstesnalık**: Belirli bir işlemin, kim tarafından yapılırsa yapılsın, harç dışında tutulmasıdır. Madde bu anlamda işlem esaslıdır; bentlerde yazılı işlemin niteliği aranır.
- **Ayni hak tescili ve şerhi**: Gayrimenkul üzerindeki mülkiyet, intifa veya ipotek gibi ayni hakların tapu siciline kaydedilmesi ve bu hakların etkisini gösteren şerhlerdir. Maddenin a, b ve e bentleri bu işlemleri istisna eder.
- **Terkin**: Tapu kaydındaki bir tescil veya şerhin siciliden silinmesidir. Maddenin a, b, e, g, h, i ve l bentlerinde tescil ve şerhle birlikte sayılmıştır.
- **Tashih**: Tapu ve kadastro idaresinin ya da nüfus idaresinin yaptığı hatanın, ilgililerin kusuru olmaksızın tapu kaydında düzeltilmesidir. Madde bu düzeltmenin ilgili kusuru bulunmayan hallerle sınırlı olduğunu belirtir (c bendi).
- **Finansal kiralama**: 6361 sayılı Kanun kapsamında yapılan, kiralanan taşınmazın sözleşme sonunda kiracıya devredildiği işlemdir. Maddenin p bendi yalnızca bu sözleşme süresi sonunda yapılan devri harçtan muaf tutar.
- **Tescilli taşınmaz kültür varlığı**: 2863 sayılı Kanun kapsamında tescil edilmiş taşınmaz kültür varlığıdır. Madde m bendi bu taşınmazların devir ve iktisabına ilişkin işlemleri harçtan müstesna kılar.

### Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi şartlar aranır?

- Harçtan müstesnalık için işlemin 59. maddede bentler halinde sayılan işlemlerden biri olması gerekir; işlemin bentlerden birine girmemesi halinde istisna uygulanmaz.
- Kamu idarelerinin (a bendi) ve kamu yararına dernek ile vergi muafiyeti tanınan vakıfların (b bendi) istisnası için işlemin gayrimenkul ya da ayni hak iktisabı, tescili, şerhi veya terkini olması gerekir; bu kişilerin harç istisnası işlem bakımından değil, sıfat bakımından da kurulmuştur.
- Yabancı devletlerin (e bendi) istisnası için karşılıklılık şartı bulunmalı ve gayrimenkul diplomatik ya da konsolosluk ihtiyacı için iktisap edilmelidir.
- Tapu ve kadastro hatalarının düzeltilmesinde (c bendi) hatanın ilgililerin kusuru olmaksızın ilgili idare tarafından yapılmış olması gerekir.
- Arkeolojik araştırma (f bendi), konut, hayvan barınağı, afet bölgesi binası (h bendi), tersane (i bendi) veya organize sanayi işlemlerinde (n bendi) ilgili bentte sayılan koşulların gerçekleşmiş olması gerekir.
- Afet bölgesi istisnasında (h bendi) binanın afetin olduğu yılı izleyen yıldan itibaren en çok beş yıl içinde yapılmış olması gerekir.
- Finansal kiralamada (p bendi) devrin kiralama sözleşmesinin süresi sonunda kiracıya yapılması gerekir.

### Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi sonuçları doğurur?

- Maddede sayılan bir işlem gerçekleştiğinde o işlem için harç alınmaz.
- Genel bütçeli idarelerin ilgili tapu işlemleri harçtan muaf olur; bu, a bendinde yazılı tescil, şerh ve terkinleri kapsar.
- Yabancı devlet, karşılıklılık şartı sağlanmadığında e bendinden yararlanamaz.
- Tapu ve kadastro idaresinin kusuru olmayan hatanın tashihinde harç alınmaz; ilgililerin kusurundan doğan hatada bu istisna uygulanmaz.
- Finansal kiralamada sözleşme süresi dolmadan yapılan devir için p bendi istisnası uygulanmaz.
- Madde 59 kapsamı dışında kalan bir işlemde, maddenin son fıkrası uyarınca özel kanunda muafiyet bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılır.

### Kamu idaresi ile kamu yararı derneği ve vakıf arasındaki fark nedir?

- Genel ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve köyler (a bendi) harçtan müstesna tutulur.
- Kamu yararına dernekler ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar (b bendi) yalnızca kendi iktisapları ve tesisleri bakımından istisnadan yararlanır.

Sonuç: Her iki grup da tescil ve şerh işlemlerinde muaftır; b bendi tesislerin sonradan iktisap edeceği gayrimenkulleri de kapsar.

### Tapu ve nüfus hatası düzeltmesi ile yeni tescil arasındaki fark nedir?

- İlgililerin kusuru olmaksızın tapu ve kadastro idaresi veya nüfus idaresi tarafından yapılan hatanın tashihi (c bendi) harçtan muaftır.
- İlgililerin kusurundan doğan hatanın düzeltilmesi veya yeni bir tescil bu bentte yer almaz.

Sonuç: Yalnızca kurum hatasına dayanan düzeltme muafiyetten yararlanır; kusurlu düzeltme için bu istisna uygulanmaz.

### Mahkeme ve resmi daire kayıt suretleri ile tapu ve tescil işlemleri arasındaki fark nedir?

- Mahkemeler, icra ve iflas daireleri ve diğer resmi dairelerce istenen kayıt ve belge suretleri (d bendi) harçtan müstesnadır.
- Tapu tescil ve şerh işlemleri çoğunlukla ilgili bentlerde (a, b, e gibi) düzenlenir ve kişi ya da işleme göre ayrılır.

Sonuç: Mahkeme ve resmi dairelerin talep ettiği suretler ile tapu işlemleri ayrı bentlerde değerlendirilir.

### Finansal kiralama devri ile diğer devirler arasındaki fark nedir?

- Finansal kiralamada kiralanan taşınmazın sözleşme süresi sonunda kiracıya devri (p bendi) muaftır.
- Kiralama sözleşmesi süresi dolmadan yapılan devirler bu bentte değildir.

Sonuç: Yalnızca sözleşme süresi sonundaki devir istisnadan yararlanır; süre içindeki devir için bu istisna uygulanmaz.

### Genel hal ile özel kanun muafiyeti arasındaki fark nedir?

- Maddede sayılan işlemler doğrudan bu maddeye dayanarak muaftır.
- Madde son fıkrasında özel kanunlardaki muafiyet ve istisnaların saklı olduğunu belirtir.

Sonuç: Maddede sayılmayan bir işlem, özel bir kanunda muafiyet tanınmışsa yine harçtan muaf olabilir.

### Harçtan müstesna tutulan işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddede sayılan işlemi, kişi bakımından muaf olduğu için istisnalı saymak; oysa bu madde işlem esaslıdır, kişiye bağlı muafiyet m.14'te düzenlenir.
- Davanın harcını m.59 ile istisna saymak; davalar ve icra işlemleri m.13 kapsamındadır, m.59 bunları düzenlemez.
- Kusurlu tapu düzeltmesini c bendi kapsamında saymak; c bendi yalnızca ilgililerin kusuru olmayan hataları kapsar.
- Finansal kiralamada sözleşme süresinden önce yapılan devri p bendi kapsamında muaf kabul etmek.
- Afet bölgesi istisnasında beş yıl süresini yapım tarihi yerine afet tarihinden itibaren saymamak; sürenin başlangıcı afetin olduğu yılı izleyen yıldır.
- Özel kanunlardaki muafiyeti (son fıkra) göz ardı etmek; maddede sayılmayan bir işlem özel kanunla muaf olabilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Harçtan müstesnalık işleme bağlı kabul edilmekte; bir işlemin ayrı bir bentte sayılıp sayılmadığı aranmaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2022/1841 E., 2025/145 K., 12.02.2025)
- Genel bütçeli idarelerin harç istisnasının sağlık idaresi gibi kamu idarelerinde de uygulandığı, mahkemece hüküm kısmında bu idare aleyhine harç yüklenmesinin hatalı sayıldığı kabul edilmektedir. (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2021/156 E., 2021/233 K., 20.10.2021)
- Kamu yararına dernek ve vakıflara ilişkin tapu tescillerinde b bendinin uygulanması, bu kuruluşların vergi ve harç istisnasının birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönünde kabul görmektedir. (9. Daire, 2022/1930 E., 2022/5663 K., 10.11.2022; 9. Daire, 2022/1931 E., 2022/5664 K., 10.11.2022)
- Finansal kiralamada kiralanan taşınmazın kiracıya devrinin p bendi kapsamında harçtan istisna olduğu, uyuşmazlığın bu konuda değil 6361 sayılı Kanunun yorumunda toplandığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2019/4339 E., 2022/2161 K., 26.05.2022)
- 2863 sayılı Kanun kapsamındaki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının devir ve iktisabının m bendi uyarınca harçtan müstesna olduğu kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/2223 E., 2022/5169 K., 27.10.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- İstisnadan yararlanmak isteyen taraf, işlemin 59. maddenin hangi bendine girdiğini ve bu bendin koşullarının gerçekleştiğini ispat yükü altındadır.
- Genel bütçeli idarenin, a bendi kapsamında olduğunu gösteren kamu idaresi sıfatı belgeleriyle ispat etmesi gerekir.
- Kamu yararı derneği veya vergi muafiyetli vakıf olduğu, ilgili resmi belgelerle (ör. vergi muafiyeti kararı) ispatlanır.
- Afet bölgesi istisnasında, afetin ilan edildiği yıl ve binanın bu süre içinde yapıldığı belgelerle ispatlanır.
- Finansal kiralamada devrin sözleşme süresi sonunda yapıldığı, kiralama sözleşmesi ve devir belgesiyle ispatlanır.
- Karşılıklılık şartı (e bendi), yabancı devletin Türkiye'deki muamelesine ilişkin diplomatik belgelerle ispatlanmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.13](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13): Harçtan müstesna işlemleri (icra ve iflas dairelerine ait olanlar dahil) düzenler; m.59 ile birlikte istisna rejimini oluşturur.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.14](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-14): Harçtan muaf kişileri düzenler; m.59'un işlem esaslı istisnalarından farklı olarak kişiye bağlı muafiyeti belirler.
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu: m.59/m bendinde atıfta bulunulan, tescilli taşınmaz kültür varlıklarının tanımını ve tescil usulünü belirler.
- 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu: m.59/p bendinde atıfta bulunulan finansal kiralama işleminin kaynağıdır; devrin sözleşme süresi sonunda yapılmasını bu kanun belirler.
- 7269 sayılı Kanun: m.59/g bendinde atıfta bulunulan, afet sonrası yaptırılacak meskenlere ilişkin tescil ve şerhleri istisna kapsamına alan kanundur.
- 4753 sayılı Kanun: m.59/g bendinde atıfta bulunulan iktisaplara ilişkin tescil ve şerhleri istisna kapsamına alır.
- 3202 sayılı Kanun: m.59/g bendinde atıfta bulunulan Ziraat Bankası kredisiyle yapılan hayvan barınağı yerlerini istisna kapsamına alır.
- 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu: m.59/l bendinde atıfta bulunulan, toplu konut kredileriyle ilgili ipotek ve tescilleri istisna kapsamına alır.
- 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: m.59/o bendinde atıfta bulunulan 38/A maddesindeki konut finansmanı tanımı üzerinden ipotek işlemlerinin kapsamını belirler.

## [Harçlar Kanunu m.60 — Harç alma ölçüleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-60)

Bu madde, tapu ve kadastro işlemlerinden alınacak harçların genel ölçüsünü belirler: harcın (4) sayılı tarifede yazılı işlemlerden, işlemin nevi ve mahiyetine göre değer esası üzerinden nispi ya da maktu olarak alınacağını düzenler. Madde tapu ve kadastro harçlarına ilişkindir; yargı harçları ve icra harçları bakımından uygulanmaz. Maddede somut oranlar, tutarlar, matrah kuralları, ödeme zamanı ve muafiyetler yer almaz; bunlar (4) sayılı tarifenin ve Kanunun ilgili hükümlerinin konusudur. Tapu harcının mükellefi, asgari ve azami sınırlar ile kayıtlı değerin tespiti de bu maddenin kapsamı dışındadır (m.63 ve ilgili tarife hükümleri).

### Harç alma ölçüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu sicili ve kadastro işlemleri nedeniyle Kanun uyarınca alınan harçtır. Hangi işlemin hangi harca tabi olduğu (4) sayılı tarifeye göre belirlenir.
- **(4) sayılı tarife**: Tapu ve kadastro işlemlerinin hangi ölçüyle, hangi oran veya tutar üzerinden harca bağlandığını gösteren tarifedir. Madde, nispi ya da maktu ölçünün seçimini bu tarifeye bağlar.
- **Değer esası**: İşlemin konusu olan malın veya hakkın parasal değeridir. Nispi harcın hesaplanacağı matrahı oluşturur; maddenin nispi ölçü için aradığı temel budur.
- **Nispi harç**: Değer esasına göre alınan, değer arttıkça tutarı artan harçtır. Maddede oranı belirtilmez, oran (4) sayılı tarifeden okunur.
- **Maktu harç**: İşlemin nevi ve mahiyetine göre alınan, işlemin değerinden bağımsız sabit tutarlı harçtır.
- **İşlemin nevi ve mahiyeti**: İşlemin hukuki türü ve içeriğidir. Maktu ya da nispi ölçünün belirlenmesinde ölçüt olarak kullanılır; işlemin ekonomik değerine bakılmaz.

### Harç alma ölçüleri: hangi şartlar aranır?

- Harca konu işlemin (4) sayılı tarifede yazılı bulunması gerekir; tarifede yer almayan bir işlem için bu madde uyarınca harç alınamaz.
- Harcın nispi mi maktu mu olacağı, işlemin nevi ve mahiyetine göre belirlenmelidir; bu ölçüt tarifedeki işlem türü üzerinden okunmalıdır.
- Nispi ölçü seçilmişse harcın hesabında işlemin değer esası esas alınmalıdır.
- Maktu ölçü seçilmişse harç, işlemin değerinden bağımsız olarak tarifedeki sabit tutar üzerinden alınmalıdır.

### Harç alma ölçüleri: hangi sonuçları doğurur?

- Tarifede nispi olarak gösterilen işlemlerde harç, işlemin değer esası üzerinden hesaplanır.
- Tarifede maktu olarak gösterilen işlemlerde harç, değerden bağımsız olarak sabit tutar üzerinden alınır.
- Tarifede yer almayan bir işlem için bu madde gereğince harç alınamaz.
- Maddenin kendisi oran veya tutar göstermediğinden, uygulanacak oran ve tutar (4) sayılı tarifeden belirlenir.

### Nispi harç ile maktu harç arasındaki fark nedir?

- Nispi harçta harç, işlemin değer esasına bağlanır ve değer arttıkça harç da artar.
- Maktu harçta harç, işlemin değerinden bağımsız sabit bir tutardır.

Sonuç: Hangi ölçünün uygulanacağı işlemin nevi ve mahiyetine göre tespit edilir; aynı değerli iki işlem farklı ölçüye tabi olabilir.

### Değer esası ile işlemin nevi ve mahiyeti arasındaki fark nedir?

- Değer esası, işlemin konusunun parasal değeridir ve nispi harcın matrahını oluşturur.
- Nevi ve mahiyet, işlemin hukuki türüdür ve ölçünün seçiminde belirleyicidir.

Sonuç: Önce işlemin nevi ve mahiyetine bakılır; ölçü nispi ise ancak bu noktada değer esası devreye girer.

### Harç alma ölçüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Nispi ve maktu ölçüyü işlemin değerine bakarak belirlemek; oysa ölçünün belirleyicisi işlemin nevi ve mahiyetidir.
- Maddenin oran veya tutar içerdiğini sanmak; oranlar ve tutarlar (4) sayılı tarifeden okunmalıdır.
- Yargı harçlarına ilişkin 492 sayılı Kanunun genel hükümlerini tapu harcına doğrudan uygulamak; tapu harcı için (4) sayılı tarife ve ilgili özel maddeler esas alınmalıdır.
- Tarifede yer almayan bir işlemi benzerliğe dayanarak nispi ya da maktu harca bağlamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harçlarında nispi veya maktu ölçünün belirlenmesinde işlemin nevi ve mahiyetinin esas alındığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2000/1171 E., 2002/492 K., 07.02.2002; 9. Daire, 1998/3809 E., 1999/3515 K., 12.10.1999; 9. Daire, 1999/1232 E., 2000/158 K., 26.01.2000; 9. Daire, 1998/3542 E., 1999/4321 K., 23.11.1999)
- Maddenin atıf yaptığı değer ve matrah kuralları için m.63 ve m.64'ün birlikte okunması gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2000/1171 E., 2002/492 K., 07.02.2002; 9. Daire, 1998/3809 E., 1999/3515 K., 12.10.1999)
- Çıplak mülkiyet ve intifa hakkına ilişkin tapu harçlarının m.64/3 kapsamında değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2000/1171 E., 2002/492 K., 07.02.2002; 9. Daire, 1999/1232 E., 2000/158 K., 26.01.2000)
- Tapu harcının ödenmesinin ayrı bir işlem olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Nispi harç talebinde, işlemin tarifedeki hangi kalemde yer aldığı ve değer esasının ne olduğu, harca tabi işlemi yapan veya harcı talep eden idare tarafından ortaya konulur.
- Değer esasının tespitinde tapu kaydı, satış bedeli veya emlak vergisine esas değer gibi belgeler kullanılır; bu belgeler kayıt ile uyumlu olmalıdır.
- Maktu ölçünün uygulanacağını iddia eden taraf, işlemin nevi ve mahiyetinin tarifede maktu harca bağlandığını göstermelidir.
- Harcın fazla veya eksik alındığını ileri süren taraf, hesaba esas değer ya da tarife kalemi konusundaki iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-63): Tapu harcına esas değerin, özellikle kayıtlı değerin nasıl belirleneceğini düzenler; nispi harçta matrahın tespiti için bu maddeye bakılır.
- [492 sayılı Kanun m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-64): Çıplak mülkiyet ve intifa hakları gibi haklara ait tapu harcının hesabında bu maddeyle birlikte uygulanır; maddenin değer esası ölçüsünü ayrıntılandırır.
- 492 sayılı Harçlar Kanunu: Harçların kanunla konulacağı ve tarifelere bağlanacağı genel çerçeveyi oluşturur; m.60, bu çerçevede tapu harcının ölçüsünü belirler.

## [Harçlar Kanunu m.61 — Değer esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-61)

Bu madde, değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde harcın hangi değer üzerinden hesaplanacağını belirler; kural olarak (4) sayılı tarifede yazılı değerler esas alınır. Madde, tapu ve kadastro işlemlerinde harca esas değerin tarifedeki değerler olduğunu söyleyen bir yollama niteliğindedir. Maddenin kendisi değer tespit yöntemini, gayrimenkul aynına ilişkin davalarda değer ve ek talep kurallarını, değer gösterme zorunluluğunu ve noksan değer halini düzenlemez; bunlar 492 sayılı Kanunun 16. maddesinde ve 30. maddesinde yer alır. Tahliye, teslim ve menkul icralarında matrahın kanunla belirlenmesi 17 ila 20. maddelerde düzenlenmiştir. Nispi harç oranları ve asgari tutar tarifede (A)III-1 bendinde yer alır. Tapu harcının işlem türlerine göre dağılımı 57 ila 70. maddelerde düzenlenmiştir.

### Değer esası: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Değer ölçüsüne göre harca tabi işlem**: Harcın miktarının işlemin konusu olan bir değere bağlandığı işlemlerdir. Bu değer kanunda sabit bir matrah olarak belirlenmemişse harcın hesabında tarifede yazılı değerler esas alınır.
- **(4) sayılı tarife**: Harçlar Kanununa bağlı tarifelerden, tapu ve kadastro işlemlerine ilişkin olanıdır. Maddede değerin esas alınacağı tarife budur. Madde, değerlerin bu tarifede yazılı olduğu hallerde bu tarifeyi uygulamaya yöneliktir.

### Değer esası: hangi şartlar aranır?

- İşlemin değer ölçüsüne göre harca tabi olması gerekir; işlem sabit bir miktar üzerinden (maktu) harca bağlanmışsa bu madde uygulanmaz.
- İşlemin (4) sayılı tarifede yazılı bir değer karşılığı bulunması gerekir; tarifede yazılı değer, harcın hesaplanmasında esas alınır.
- Harcın hesabında tarifede yazılı değerin dışına çıkılarak başka bir değer kullanılmamalıdır; aksi halde madde kendi uygulama alanını aşar.

### Değer esası: hangi sonuçları doğurur?

- Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemde harç, (4) sayılı tarifede yazılı değer üzerinden hesaplanır.
- Tarifede yazılı değer, harcın matrahını oluşturur; oran ve asgari tutar ayrıca tarifede belirlenir.
- Maddede belirtilen değerin esas alınması, dava dilekçesinde değer gösterilmesi yükümlülüğünü ve noksan değer halinde 30. maddenin uygulanmasını ortadan kaldırmaz.

### Tarifede yazılı değer ile harçlar Kanunundaki özel matrah arasındaki fark nedir?

- Maddenin genel kuralı, harca esas değerin tarifede yazılı değer olmasıdır.
- Kanunun 17 ila 20. maddelerinde ayrıca matrahı kendisi belirlenmiş haller, örneğin tahliye davasında bir yıllık kira bedeli, vardır.

Sonuç: Özel matrah düzenlenmişse öncelik özel hükümdür; genel kural yalnızca özel matrahın bulunmadığı hallerde uygulanır.

### Değer esası: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi genel değer kuralı olarak uygulayıp özel matrah düzenleyen 17 ila 20. maddeleri gözden kaçırmak.
- Tapu harcının hesabında işlem tarihine uygun yeniden değerleme oranını uygulamamak.
- Değer gösterme yükümlülüğünü bu maddeden çıkarmak; yükümlülük 16. maddededir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargı kararları, tapu harcının tespitinde yeniden değerleme oranının hangi yıl için uygulanacağını, işlem tarihine göre belirlemektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/230 E., 2000/415 K., 01.12.2000)
- Tapu ve kadastro harcının 57 ila 70. maddelerde düzenlendiği ve bu maddelerin tapu harcına ilişkin esası oluşturduğu kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Değer ölçüsüne göre harca tabi bir işlemde harcın matrahı tarifede yazılı değer olduğundan, değerin tarifeye uygun belirlendiği tapu kaydı ya da değerleme belgesiyle ortaya konur.
- Tarifede yazılı değerin dayanağı olan resmi kayıt, tapu kütüğü ve değerleme belgesi gibi yazılı belgelerle ispat edilir.
- Karşı taraf, değerin tarifede yazılı olmadığını veya farklı bir yıl için uygulanması gerektiğini ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.16](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-16): Gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda değerin nasıl belirleneceğini, değer gösterme zorunluluğunu ve gösterilmemesinin sonucunu düzenler; bu madde ile birlikte okunmalıdır.
- [492 sayılı Kanun m.30](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-30): Muhakeme sırasında tespit edilen değerin dilekçedeki değerden fazla çıkması halinde noksan harcın tamamlanmasını düzenler.
- [492 sayılı Kanun m.17](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-17): Gayrimenkul tahliye davalarında matrahı bir yıllık kira bedeli olarak belirler; genel değer kuralının özel hali oluşturur.
- [492 sayılı Kanun m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-18): Gayrimenkul veya gemi tahliye ve teslimine ilişkin icra takiplerinde matrahı belirler.
- [492 sayılı Kanun m.19](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-19): Menkul teslimine ilişkin icra takiplerinde matrahı ilamda veya takip talebinde gösterilen değer, bu yoksa takdir edilecek değer olarak belirler.
- [492 sayılı Kanun m.57](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57): Tapu ve kadastro işlemlerinin (4) sayılı tarifeye bağlı olduğunu belirtir; bu maddedeki yollamanın dayanağıdır.

## [Harçlar Kanunu m.62 — İpotekli gayrimenkuller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-62)

Madde, rehinle takyidedilmiş bir gayrimenkulün bağışlanması hâlinde bağış harcının matrahını düzenler; bağışlama anında bakiye kalan rehinli borç miktarının gayrimenkulün mukayyet kıymetinden indirilmesini öngörür. Madde bağış işleminin kendisini, rehnin kuruluşunu ve paraya çevirme yoluyla takibi düzenlemez. Ayrıca gayrimenkulün mukayyet kıymetinin nasıl tespit edileceği, bağış harcının oranı ve harçtan muafiyet hâlleri bu maddenin konusu değildir; bunlar harçlar kanununun ilgili tarife ve muafiyet hükümlerinde yer alır. Rehinli alacağın tahsili ve borçlunun sorumluluğu ise Türk Medeni Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu kapsamındadır.

### İpotekli gayrimenkuller: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Mukayyet kıymet**: Gayrimenkulün harç hesabında esas alınan, kayıtlardaki ya da bağış anındaki değeri olarak kullanılan tutardır. Madde metni bu kavramın tespit yöntemini ayrıca tanımlamaz.
- **Bakiye rehinli borç**: Bağışlama anında gayrimenkul üzerindeki rehnin hâlâ teminat altına aldığı, henüz ödenmemiş borç miktarıdır. Önceden ödenmiş kısım bu tutara dahil edilmez.
- **Rehin ile takyidedilmiş gayrimenkul**: Üzerine ipotek ya da başka bir rehin tesis edilmiş ve tapu kaydında bu takyit bulunan taşınmazdır. Takyidin bulunmadığı gayrimenkullerde indirim yapılmaz.

### İpotekli gayrimenkuller: hangi şartlar aranır?

- Bağışlamanın bir gayrimenkul hakkında yapılmış olması bulunmalıdır.
- Bağışlanan gayrimenkulün rehin ile takyidedilmiş olması bulunmalıdır.
- İndirimin yapılabilmesi için bağışlama anında rehinli borcun bir bakiyesinin kalmış olması gerekir.
- Harcın matrahı, mukayyet kıymetten bağışlama anındaki bakiye rehinli borç düşülerek bulunmalıdır.

### İpotekli gayrimenkuller: hangi sonuçları doğurur?

- Rehinli gayrimenkulün bağışında harca esas matrah, mukayyet kıymetten bağışlama anındaki bakiye rehinli borç düşülerek bulunur.
- Bakiye rehinli borç mukayyet kıymetten büyük ya da ona eşitse, indirim sonucunda matrah sıfıra iner; matrahın eksiye düşmesi söz konusu olmaz.
- Rehin takyidi yoksa bu madde uygulanmaz ve harç matrahı indirimsiz hesaplanır.
- Bağış anında borç tamamen ödenmişse indirim yapılmaz; matrah mukayyet kıymetin tamamı üzerinden belirlenir.

### Rehinli ile rehinsiz gayrimenkul bağışı arasındaki fark nedir?

- Üzerinde rehin takyidi bulunan gayrimenkulün bağışında mukayyet kıymetten bakiye rehinli borç düşülür.
- Rehin takyidi bulunmayan gayrimenkulün bağışında bu indirim yapılmaz; matrah mukayyet kıymetin tamamıdır.

Sonuç: Aynı değerdeki iki gayrimenkulün bağış harcı matrahı, yalnız rehin takyidinin varlığına göre farklılaşır.

### Bakiye borç ile ödenmiş borç arasındaki fark nedir?

- Bağışlama anında hâlâ ödenmemiş olan rehinli borç bakiyesi indirime konu olur.
- Bağıştan önce ödenmiş olan borç kısmı bakiye sayılmaz ve indirime girmez.

Sonuç: Matrahın hesaplanmasında bağış tarihindeki borç tutarı esas alınır; önceki tarihteki borç tutarı belirleyici değildir.

### İpotekli gayrimenkuller: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Rehin takyidinin bulunmadığı gayrimenkulde de bakiye borç indirimi yapmak.
- Bağıştan önce ödenmiş olan borç kısmını indirime dahil etmek; indirim yalnız bağışlama anındaki bakiye için yapılır.
- Bakiye borç mukayyet kıymetten büyük olduğunda matrahı eksi değer olarak hesaplamak; matrah sıfırın altına inemez.
- Bağış harcının oranını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; madde yalnız matrahı düzenler.

### Nasıl ispat edilir?

- Bağış harcının matrahında indirim talep eden taraf, gayrimenkulün rehinle takyidedilmiş olduğunu tapu kaydı ile ispatlar.
- Bağışlama anındaki bakiye rehinli borç miktarı, borç sözleşmesi, banka dökümü veya alacaklıdan alınan borç bakiye belgesi ile gösterilir.
- Mukayyet kıymetin tespiti ile ilgili belgeler, bağış harcının hesabında kullanılan değerin dayanağını oluşturur.

## [Harçlar Kanunu m.63 — Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri)](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-63)

Madde, tapu ve kadastro harcının matrahını belirler: kayıtlı değer (emlak vergisi değeri) tanımı, gayrimenkul devir ve iktisaplarında harcın hangi değer üzerinden hesaplanacağı, kat irtifakı devirlerinde harç matrahı, tapuda beyan edilen bedelin gerçeği yansıtmadığı hallerde ikmal ya da re'sen tarhiyat ve bu tarhiyatta vergi ziyaı cezası ile harç hesabında küsurat yuvarlaması. Madde ayrıca usul ve esasların Maliye Bakanlığınca belirlenmesine yetki verir. Maddenin kapsamı tapu harcıyla sınırlıdır; yargı harçlarında dava değerinin tespiti (HK m.16, m.30), tahliye ve icra takiplerinde matrah (HK m.17-20) ve harcın oranı ile tutarı (4 sayılı tarife) bu maddenin konusu değildir. Emlak vergisi değerinin nasıl tespit edileceği (1319 sayılı Kanun m.29) ve tapu harcının oranı bu maddede yer almaz.

### Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri): hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kayıtlı değer / emlak vergisi değeri**: Maddenin birinci fıkrasına göre 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 29. maddesi uyarınca belirlenen vergi değeridir. Bu değer, tapu harcında alt sınır işlevi gören ölçüdür.
- **Beyan edilen devir ve iktisap bedeli**: Tapuda taraflarca resmi senette gösterilen satış veya edinim bedelidir. Harç matrahı, bu bedel ile emlak vergisi değerinden hangisinin yüksek olduğuna göre belirlenir.
- **İkmalen ve re'sen tarh**: Tapuda harcın eksik alındığının sonradan anlaşılması halinde, aradaki farka isabet eden harcın ilave olarak salınmasıdır. İkmalen tarh ilgilinin bildirimine, re'sen tarh ise idarenin resen tespitine dayanır.
- **Kat irtifaklı gayrimenkul**: Bağımsız bölüm üzerinde kat irtifakı kurulmuş taşınmazdır. Bu tür devir ve iktisaplarda harç, emlak vergisi değeri kıyası yapılmaksızın devir ve iktisap bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır.
- **Takdir komisyonu kararı**: Değerin idarece takdir edildiği komisyon kararıdır. Üçüncü fıkra uyarınca bu kararlara dayanarak ikmal veya re'sen tarhiyat yapılamaz.
- **Vergi ziyaı cezası**: 213 sayılı Vergi Usul Kanununda düzenlenen, vergi eksik ödenmesi halinde uygulanan cezadır. Bu maddede tapu harcının eksik tarhı halinde bir kat olarak uygulanır.

### Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri): hangi şartlar aranır?

- Harcın tapu sicilinde yapılan bir gayrimenkul devir veya iktisap işlemine bağlı olması gerekir.
- Beyan edilen devir veya iktisap bedelinin emlak vergisi değerinin altında kalması halinde harç, emlak vergisi değeri üzerinden hesaplanır; beyan edilen bedel bu değerden az olamaz.
- Kat irtifaklı gayrimenkul devir ve iktisaplarında harç, emlak vergisi değeri ile kıyaslanmaksızın devir ve iktisap bedelinin tamamı üzerinden hesaplanmalıdır.
- Tapuda işlemden sonra emlak vergisi değerinden düşük bir bedel üzerinden harç ödendiği ya da beyan edilen bedelin gerçek durumu yansıtmadığı tespit edilmelidir.
- Tespit edilen durumda aradaki farka isabet eden harç ikmalen veya re'sen tarh edilmelidir; takdir komisyonu kararına dayanılmamalıdır.
- Harç hesabında 10 Yeni Türk Lirasına kadar olan matrah kesirleri dikkate alınmaz.

### Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri): hangi sonuçları doğurur?

- Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinin üzerindeyse harç beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır.
- Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinin altındaysa harç emlak vergisi değeri üzerinden hesaplanır.
- Kat irtifaklı gayrimenkul devir ve iktisaplarında harç devir ve iktisap bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır.
- Tapuda emlak vergisi değerinden düşük bedel üzerinden harç ödendiğinin ya da beyan edilen bedelin gerçek durumu yansıtmadığının tespit edilmesi halinde aradaki farka isabet eden harç ikmalen veya re'sen tarh edilir.
- Bu şekilde tarh edilen tapu ve kadastro harcında 213 sayılı Vergi Usul Kanunundaki vergi ziyaı cezası bir kat uygulanır.
- Takdir komisyonu kararlarına dayanılarak bu fıkra uyarınca tarhiyat yapılamaz.
- Harç hesabında 10 Yeni Türk Lirasına kadar olan matrah kesirleri dikkate alınmaz.
- Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.

### Emlak vergisi değeri ile beyan edilen bedel arasındaki fark nedir?

- Tapu harcının matrahı, beyan edilen devir veya iktisap bedeli ile emlak vergisi değerinden hangisi yüksekse o değerdir; beyan edilen bedel emlak vergisi değerinin altındaysa vergi değeri esas alınır.
- Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinin üzerindeyse harç doğrudan beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır.

Sonuç: Taraflar emlak vergisi değerinden düşük bir bedel beyan etse bile harç, vergi değeri üzerinden alınır; aradaki fark tarhiyata konu olmaz.

### Normal devir ile kat irtifaklı gayrimenkul arasındaki fark nedir?

- Kat irtifakı kurulmamış gayrimenkul devirlerinde matrah, beyan edilen bedel ile emlak vergisi değerinin yüksek olanıdır.
- Kat irtifaklı gayrimenkul devirlerinde harç, devir ve iktisap bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır.

Sonuç: Kat irtifaklı taşınmazda emlak vergisi değerine bağlı alt sınır uygulanmaz; bu hal 2009 değişikliğiyle eklenmiştir.

### Gerçek bedel tespiti ile düşük beyan: fark nedir?

- Beyan edilen bedelin gerçeği yansıtmadığı tespit edildiğinde, aradaki fark ikmalen veya re'sen tarh edilir.
- Tespit yapılmadığı sürece beyan edilen bedel ve emlak vergisi değeri esas alınır.

Sonuç: Tarhiyat yapılabilmesi için düşük beyanın tespit edilmesi gerekir; tarhiyat, eksik kalan harca ve vergi ziyaı cezasına yol açar.

### Takdir komisyonu kararı ile diğer tespit yolları arasındaki fark nedir?

- Takdir komisyonu kararına dayanılarak yapılan tarhiyat, bu madde kapsamında yapılamaz.
- Takdir komisyonu dışında, işlemin gerçek bedelinin tespitine dayanan tarhiyat maddenin koşullarına uygun olabilir.

Sonuç: Takdir komisyonu kararı tek başına tarhiyat dayanağı olamaz.

### Kayıtlı değer, emlak vergisi değeri): sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kat irtifaklı gayrimenkul devirlerinde harcı emlak vergisi değeri üzerinden hesaplamak; bu hallerde matrah devir ve iktisap bedelinin tamamıdır.
- Emlak vergisi değerini beyan edilen bedelin üstünde veya altında sabit bir tavan gibi okumak; madde yalnız beyan edilen bedelin vergi değerinden az olamayacağını söyler.
- Düşük beyan nedeniyle yapılan tarhiyatta vergi ziyaı cezasını iki kat veya hiç uygulamamak; cezanın bir kat olduğu hükümdür.
- Takdir komisyonu kararına dayanarak ikmal tarhiyatı yapmak; bu yola başvurmak maddeye aykırıdır.
- Harç matrahında 10 YTL'ye kadar olan kesirleri dikkate almak; bu kesirler harç hesabında yok sayılır.
- Madde metnindeki eski fıkra numaralarını ya da 2009 öncesi kararlardaki matrah ölçütlerini güncel metne uygulamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harcında, emlak vergisi değerinden düşük bedel üzerinden harç ödenmiş olması, tarhiyatın dayanağı olarak kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/230 E., 2000/415 K., 01.12.2000)
- Vergi değeri ile harç matrahı arasındaki ilişkide yeniden değerleme oranlarının hangi yılda uygulanacağı tartışmalı olup, eski yıllara ait uygulamalar 2009 değişikliği öncesi metne dayanır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/230 E., 2000/415 K., 01.12.2000)
- Kat irtifaklı taşınmazlarda harç matrahının tamamı üzerinden alınması, 2009 değişikliğinden sonra uygulanan hükümdür. (9. Daire, 2019/2950 E., 2022/919 K., 21.03.2022)
- Vakıf ve kurumlar için muafiyet bulunan hallerde satış bedeli üzerinden harç hesabının yarı oranla yapılabildiği yönünde kararlar vardır. (2012/54 E., 2012/188 K., 29.11.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Tapu harcının eksik alındığını ileri süren idare, emlak vergisi değerinin ve beyan edilen bedelin gerçek durumunu belgelerle ortaya koymakla yükümlüdür.
- Gerçek bedelin tespitinde resmi senet, tapu kayıtları, emlak vergisi beyannamesi ve bilirkişi raporu gibi deliller kullanılabilir.
- Mükellef, beyan ettiği bedelin gerçek olduğunu ve emlak vergisi değerinin altında bir bedelin gerçek satış bedeli olduğunu ileri sürdüğünde bunu belgeyle ispatlamalıdır.
- Takdir komisyonu kararına dayanılarak yapılan tarhiyatın bu madde kapsamında geçerli olmadığı, tarhiyatın dayanağının başka bir tespit olması gerektiği idarece gösterilmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu m.29: Kayıtlı değer olarak alınan emlak vergisi değerinin hangi usulle belirleneceğini düzenler; bu maddedeki harç matrahının dayanağıdır.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Harcın eksik alınması halinde uygulanacak vergi ziyaı cezasının dayanağıdır; bu madde yalnız cezanın bir kat olarak uygulanacağını belirtir.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.57](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57): Tapu ve kadastro işlemlerinin harca tabi olduğunu belirten maddedir; m.63'ün tapu harcı matrahına ilişkin hükümleri bu harca uygulanır.

## [Harçlar Kanunu m.64 — Harcın nispeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-64)

Harçlar Kanunu m.64, tapu ve kadastro işlemlerinde alınacak harcın hangi tarifeye göre hesaplanacağını, birden fazla işlemin aynı anda yapılması halinde harcın nasıl uygulanacağını ve çıplak mülkiyet ile intifa hakkına ilişkin harçlarda kayıtlı değerin nasıl bölüneceğini düzenler. Hüküm tapu ve kadastro harçlarının nispi esasına ve işlemlerin ayrı ayrı harca tabi tutulmasına ilişkindir; tapu harçlarının tutarları ve hesap yöntemi tarifede belirlenir. Madde, tapu sicil memurluklarınca ve kadastro işlemlerinde alınan harçlar bakımından uygulanır. Maddede harç oranlarının kendisi, harç yükümlüsü, harcın ödeme zamanı ve muafiyetler yer almaz; bunlar için Harçlar Kanunu'nun (4) sayılı tarifesine, m.28 (ödeme zamanı) ve m.13 (muafiyetler) hükümlerine bakılmalıdır.

### Harcın nispeti: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu sicili ve kadastro işlemlerinde alınan harçtır. Bu harcın oranları Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifede gösterilir ve m.64 bu tarifeye yollama yapar.
- **Muhtelif işlemler**: Aynı anda talep edilen birden fazla tapu işlemidir. Her biri ayrı bir işlem olarak değerlendirilir ve ayrı harca tabi tutulur, ancak ifrazen yapılan taksimler bu kuralın dışındadır.
- **İfrazen taksim**: Bir taşınmazın ayrılarak birden fazla parsel haline getirilmesi yoluyla yapılan paylaşımdır. Bu tür taksimlerde muhtelif işlemlerin ayrı harca tabi olması kuralı uygulanmaz.
- **Kayıtlı değer**: Çıplak mülkiyet ve intifa hakkı harcının hesaplanacağı temel tutardır. Bu tutarın üçte biri çıplak mülkiyete, üçte ikisi intifa hakkına ayrılır.
- **Çıplak mülkiyet**: Mülkiyet hakkının intifa hakkı üzerinde kalan ve kullanım yetkisi bulunmayan kısmıdır. Kayıtlı değerin üçte biri bu hak için esas alınır.
- **İntifa hakkı**: Başkasına ait bir malın kullanılması ve ondan yararlanılması hakkıdır. Kayıtlı değerin üçte ikisi bu hak için esas alınır.

### Harcın nispeti: hangi şartlar aranır?

- Harcın hesabına esas alınacak işlemin tapu ya da kadastro işlemi olması gerekir.
- Harcın nispi esasa göre alınacağı durumda (4) sayılı tarifedeki nispetin uygulanması gerekir.
- Aynı anda birden fazla işlem yapılıyorsa her işlemin ayrı ayrı harca tabi tutulması gerekir.
- İşlemin ifrazen yapılan taksim olması halinde ayrı harç kuralının uygulanmaması gerekir.
- Çıplak mülkiyet ve intifa hakkına ilişkin harçta kayıtlı değerin üçte biri çıplak mülkiyete, üçte ikisi intifa hakkına ayrılarak her biri için ayrı hesap yapılması gerekir.

### Harcın nispeti: hangi sonuçları doğurur?

- Tapu ve kadastro işlemleri (4) sayılı tarifedeki nispetler üzerinden harca tabi tutulur.
- Aynı anda yapılan her muhtelif işlem ayrı ayrı harca tabi olur; işlemler tek bir harca bağlanmaz.
- İfrazen yapılan taksimlerde birden fazla işlem olsa da muhtelif işlem kuralı uygulanmaz.
- Çıplak mülkiyet ve intifa hakkına ilişkin harçta kayıtlı değerin üçte biri çıplak mülkiyete, üçte ikisi intifa hakkına esas alınır.

### Muhtelif işlemler ile ifrazen taksim arasındaki fark nedir?

- Aynı anda yapılan birden fazla tapu işlemi, her biri ayrı harca tabidir.
- İfrazen yapılan taksim, muhtelif işlemler kuralının dışındadır.

Sonuç: İfrazen taksimde birden fazla işlem olsa da ayrı ayrı harç alınmaz; bu durum harç yükünü değiştirir.

### Çıplak mülkiyet ile intifa hakkı arasındaki fark nedir?

- Çıplak mülkiyet, kayıtlı değerin üçte biri üzerinden hesaplanır.
- İntifa hakkı, kayıtlı değerin üçte ikisi üzerinden hesaplanır.

Sonuç: Aynı taşınmaz için iki hak tesis edildiğinde her hak kendi payı üzerinden harca tabi olur.

### Harcın nispeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tapu harcını maktu harç gibi sabit tutarla hesaplamak; madde nispi esasa bağladığı için oran ve matrah üzerinden hesap yapılmalıdır.
- Aynı anda yapılan birden fazla işlemi tek işlem sayıp tek harç almak; her işlem ayrı harca tabidir.
- İfrazen taksimi muhtelif işlem gibi değerlendirip ayrı ayrı harç hesaplamak; bu hâlde kural uygulanmaz.
- Çıplak mülkiyet ve intifa hakkında kayıtlı değeri eşit bölmek; kanun üçte bir ve üçte iki oranını öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harcı uygulamasında madde, (4) sayılı tarifede gösterilen nispetlerin tapu işlemlerine uygulandığı yönünde yorumlanmaktadır. (9. Daire, 2021/2321 E., 2022/4787 K., 13.10.2022)
- Verginin hukuki niteliği ve tapu harcının Harçlar Kanunu'nun 57-70. maddeleri çerçevesinde değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın hangi tarifeye göre alındığını ve tutarını ortaya koymak idarenin sorumluluğundadır; tapu sicil kaydı ve işlem dökümü bu konuda esas belgelerdir.
- Aynı anda yapılan işlemlerin muhtelif işlem mi yoksa ifrazen taksim mi olduğu, talep belgeleri ve tapu işlem kayıtlarıyla belirlenir.
- Çıplak mülkiyet ve intifa hakkı harcında kayıtlı değerin paylaştırılmasında, tapu kaydındaki değer ve hakların tesis belgesi esas alınır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-64): Maddenin kendisidir; tapu ve kadastro harcının nispi esasını ve işlemlerin ayrı harca tabi olmasını düzenler.

## [Harçlar Kanunu m.65 — Tashih harcı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-65)

Madde, tapu sicilinde kayıtlı bir arsa ya da arazi üzerinde yeniden inşa edilecek bina ve diğer tesislerin tescilinde ve taşınmazın her türlü vasıf değişikliklerinde alınacak tashih harcını düzenler. Harcın hangi işlemler için doğduğunu belirler. Harcın miktarını, oranını veya hesaplama yöntemini bu maddede göremezsiniz; bu maddede yalnızca harcın doğduğu hal gösterilmiştir. Madde yalnızca tapu sicilindeki tescil ve vasıf değişikliklerine uygulanır, mahkeme kararına dayanan karar ve ilam harcına uygulanmaz (492 sayılı Kanun m.13 ve Tarife III-1 karar ve ilam harcı). Harç miktarının tespiti, tapu harcının diğer bentleri ve tahsil usulü bu maddenin kapsamında değildir (492 sayılı Kanun m.57-70 ve ilgili tarife bölümleri).

### Tashih harcı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tashih harcı**: Tapu sicilinde yapılan belirli tescil ve vasıf değişikliği işlemlerinden alınan harçtır. Madde, bu harcın doğduğu işlemleri sayar.
- **Yeniden inşa olunacak bina ve sair tesis**: Tapu sicilinde kayıtlı arsa veya arazi üzerinde henüz yapılmamış, yapılacak olan bina ve diğer tesislerdir. Mevcut yapının tescili bu kavramın kapsamında değerlendirilmez.
- **Vasıf değişikliği**: Tapu kaydında yer alan bir taşınmazın niteliğinde meydana gelen değişikliktir. Maddenin metni bu değişikliğin türünü ayrıca sınırlandırmamıştır.

### Tashih harcı: hangi şartlar aranır?

- Taşınmazın tapu sicilinde kayıtlı bir arsa veya arazi olması gerekir.
- Arsa veya arazi üzerinde yeniden inşa edilecek bir bina ya da sair tesisin tescili yapılmalı veya taşınmazın vasfında bir değişiklik kaydedilmelidir.
- Harç, tescil veya vasıf değişikliği işleminin yapılmasıyla doğar; işlemin yapılmamış olması halinde tashih harcı doğmaz.

### Tashih harcı: hangi sonuçları doğurur?

- Yeniden inşa olunacak bina ve sair tesisin tescilinde tashih harcı alınır.
- Tapu sicilindeki her türlü vasıf değişikliğinde tashih harcı alınır.
- Tescil veya vasıf değişikliği yapılmadığı sürece bu madde uyarınca harç doğmaz.
- Madde harcın miktarını belirlemediği için tutarın tespiti ilgili tarife ve diğer tapu harcı hükümlerine göre yapılır.

### Yeniden inşa edilecek yapının tescili ile mevcut yapının tescili arasındaki fark nedir?

- Madde, arsa veya arazi üzerinde henüz inşa edilecek bina ve tesislerin tesciline ilişkindir.
- Mevcut ve tamamlanmış bir yapının tescili bu maddenin açık düzenlemesi içinde yer almaz.

Sonuç: Bu maddeye dayanarak tashih harcı yalnızca yeniden inşa olunacak yapı için doğar. Mevcut yapının tesciline bu madde değil, tapu harcına ilişkin diğer hükümler uygulanır.

### Tashih harcı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tashih harcını mahkeme kararından doğan karar ve ilam harcıyla karıştırmak; bu madde yalnızca tapu sicili işlemlerine ilişkindir.
- Mevcut bir yapının tescilini de bu madde kapsamında saymak; madde yalnızca yeniden inşa olunacak yapıyı açıkça anar.
- Harç oranını veya tutarını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; madde yalnızca harcın doğduğu hali gösterir, tutar başka hükümlerden belirlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargı kararlarında bu maddeye dayanılarak tashih harcının iadesi istenen davalar görülmüştür; uyuşmazlık, kooperatif gibi tüzel kişiler aracılığıyla tahsil edilen tapu tahsis harcının iadesi noktasında toplanmıştır. (9. Daire, 1991/1452 E., 1992/608 K., 25.02.1992)
- Yargıtay kararları tapu harçlarının genel çerçevesini 492 sayılı Kanunun 57-70. maddelerine yerleştirmekte, bu alandaki harç türlerini ayrı ayrı ele almaktadır. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Tashih harcının doğduğunu ileri süren taraf, tapu sicilinde yapılan tescil veya vasıf değişikliği işleminin gerçekleştiğini tapu kaydı ve işlem belgeleriyle ispatlamak zorundadır.
- Arsa veya arazinin tapu sicilinde kayıtlı olduğu, tapu kaydının örneğiyle ispatlanır.
- Yeniden inşa edilecek yapının varlığı ve tescil talebi, yapı ruhsatı ve tapu başvuru belgeleriyle gösterilir.
- Harcın iadesi istenen davada harcın tahsil edildiği ve maddenin koşullarının gerçekleştiği, makbuz ve tapu kaydı ile ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.57-70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57): Tapu harçlarını düzenleyen bölümdür. Madde 65, bu bölüm içinde tashih harcının doğduğu bir hali tanımlar; harcın hesaplanması ve tahsili bu bölümün diğer maddelerine göre yapılır.
- [492 sayılı Kanun m.13](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-13): Harçtan müstesna işleri sayar. Madde 65 kapsamındaki işlemler, bu istisna listesinde yer almadığı sürece harca tabidir.

## [Harçlar Kanunu m.66 — Ödeme usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-66)

Madde, tapu ve kadastro harçlarının ödeme biçimini düzenler: bu harçların makbuz karşılığında ödenmesi ilkesini koyar ve ödeme şeklinin belirlenmesi yetkisini Maliye Bakanlığına bırakır. Madde, harcın miktarını, oranını, muafiyetlerini ve ödeme zamanını düzenlemez; bu konular Harçlar Kanunu'nun tapu ve kadastro harçlarına ilişkin diğer maddelerinde yer alır. Yargı harçlarının ödeme usulü ve zamanı (m.25-28) ile tahsil müzekkereleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Ödeme usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu sicili ve kadastro işlemleri sebebiyle devletin alıp makbuza bağladığı harçtır. Madde, bu harç türünün ödeme biçimini düzenler; harcın tutarı ve oranı bu maddede belirlenmez.
- **Makbuz karşılığı ödeme**: Harcın ödendiğini gösteren resmi belge alınarak yapılan ödemedir. Ödemenin makbuza bağlanması, harcın ödendiğinin kanıtlanabilmesi için aranan biçimsel bir unsurdur.

### Ödeme usulü: hangi şartlar aranır?

- Ödenmesi gereken bir tapu veya kadastro harcının bulunması gerekir; madde harcın doğup doğmadığını belirlemez, yalnızca doğan harcın ödenme biçimini düzenler.
- Harcın ödemesi makbuz karşılığında yapılmalıdır; makbuz alınmadan yapılan ödeme, bu maddenin aradığı biçimi taşımaz.
- Ödeme şekline ilişkin ayrıntılar Maliye Bakanlığınca düzenlenmelidir; bakanlık bu yetkisini kullanmadan ayrıntılı usul kurulamaz.

### Ödeme usulü: hangi sonuçları doğurur?

- Tapu ve kadastro harcı makbuz karşılığında ödenir; makbuzsuz ödeme, harcın ödendiğinin ispatında güçlük doğurur.
- Ödeme şeklinin ayrıntıları Maliye Bakanlığınca düzenlenir; bakanlık düzenlemesi, maddenin uygulanmasında tamamlayıcı işlev görür.
- Madde ödeme zamanı ve tutarını belirlemediğinden, bu konularda ayrı hükümlere bakılması gerekir.

### Tapu harcı ile yargı harcı arasındaki fark nedir?

- Madde, tapu ve kadastro harçlarının ödenmesini düzenler; bu harçlar tapu ve kadastro işlemlerine bağlıdır.
- Yargı harçlarının ödemesi Harçlar Kanunu m.25-28 kapsamında yargılama işlemlerine bağlanmıştır.

Sonuç: İki harç türünün ödeme zamanı ve yeri farklı kurallara tabidir; tapu harcı için m.66 ödeme biçimini, yargı harcı için m.25-28 zamanı ve usulü belirler.

### Ödeme usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde m.66'yı yargı harçlarının ödeme zamanı ve usulünü düzenleyen m.25-28 ile karıştırmak.
- Maddenin tapu harcının tutarını ya da oranını belirlediğini sanmak; bu konular madde metninde yer almaz.
- Makbuz zorunluluğunu, harcın doğumu veya zamanı ile ilgili bir kuralmış gibi okumak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harcının miktarı ve türünün belirlenmesinde Harçlar Kanunu'nun 57-70. maddeleri esas alınmaktadır. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın ödendiğini iddia eden taraf, ödemeyi makbuz ile ispatlar.
- Makbuz bulunmadığında ödemenin yapıldığını kanıtlamak isteyen taraf, başka delillerle (banka kaydı, ilgili dairenin kayıtları) ispat yükü altındadır; bu husus madde metninde açıkça düzenlenmemiştir.
- Harcın doğup doğmadığı ve tutarı tartışmalıysa, bu konuda ayrı hükümler esas alınır; bu madde ödeme biçimini ispatlamaya yönelik tek başına yeterli bir kural koymaz.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.57-70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57): Tapu ve kadastro harçlarının türlerini, oranlarını ve ödeme ayrıntılarını düzenleyen hükümler olarak, bu maddenin tamamlayıcısıdır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.25](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-25): Yargı harçlarının da makbuz karşılığında ödendiğini koyar; ilke aynıdır, ancak kapsam yargı harçlarıdır.

## [Harçlar Kanunu m.67 — Ödeme yeri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-67)

Madde, tapu ve kadastro harçlarının nereye ödeneceğini düzenlemektedir. Harcın ödeneceği yer (işlemin yapıldığı yerin vergi dairesi) ile harcın ilgili kuruluşlarca da tahsil edilebilmesi için Maliye Bakanlığınca yetki verilmesi hâlini kapsar. Maddenin uygulanması tapu ve kadastro işlemlerinde harç yükümlüsü olan kişiler bakımından söz konusudur. Tapu ve kadastro harçlarının miktarını ve oranını düzenlemez (492 sayılı Kanunun ilgili tarife ve maddeleri). Yargı harçlarının ödeme usulü ve yerini düzenlemez (m.25, m.26). Yargı harçlarında ödenmeyen harcın tahsili ve bildirimi düzenlemez (m.37). Harç alacağının doğum ve ödeme süresini düzenlemez (m.27, m.28).

### Ödeme yeri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tapu ve kadastro harcı**: Tapu ve kadastro işlemleri nedeniyle 492 sayılı Kanun uyarınca alınan harçtır. Madde, bu harcın ödeneceği yeri belirler; harcın miktarı bu maddenin konusu değildir.
- **İşlemin yapıldığı yerin vergi dairesi**: Tapu ve kadastro harcının ödenmesi gereken birincil yerdir. Harç, işlemin yapıldığı yer esas alınarak belirlenir; harcı ödeyenin ikametgâhı bu tespitte esas değildir.
- **Yetkili ilgili kuruluş**: Maliye Bakanlığınca tahsil yetkisi verilen kurumdur. Bu yetki verilmedikçe harcın vergi dairesi dışında tahsil edilmesi mümkün değildir.

### Ödeme yeri: hangi şartlar aranır?

- Tapu veya kadastro işleminin yapılmış olması ve bu işlem için harç alacağının doğmuş bulunması gerekir.
- Harcın ödeneceği yer, işlemin yapıldığı yerin vergi dairesi olmalıdır.
- Harcın vergi dairesi dışında bir kuruluşça tahsil edilebilmesi için Maliye Bakanlığınca açık bir yetki verilmiş olması gerekir.

### Ödeme yeri: hangi sonuçları doğurur?

- Tapu ve kadastro harcı, işlemin yapıldığı yerin vergi dairesine ödenir.
- Maliye Bakanlığınca yetki verilen ilgili kuruluşlar harcı tahsil edebilir.
- Yetki verilmeyen bir kuruluşa yapılan ödeme, harcın ödenmesi yerine geçmez.

### Vergi dairesi ile yetkili kuruluş arasındaki fark nedir?

- Harç, işlemin yapıldığı yerin vergi dairesine ödenir. Bu asıl ödeme yeridir.
- Maliye Bakanlığınca yetki verilen ilgili kuruluşlar da harcı tahsil edebilir. Bu, yetkiye bağlı istisnai bir ödeme yoludur.

Sonuç: Yetki verilmemiş bir kuruluşa yapılan ödeme geçerli tahsil sayılmaz; yetki verilmişse harç o kuruluşa da ödenebilir.

### Madde 67 ile yargı harçlarında ödeme yeri arasındaki fark nedir?

- Madde 67 tapu ve kadastro harçlarının ödeme yerini düzenler ve vergi dairesi esasına dayanır.
- Yargı harçları m.26 uyarınca harcı konu olan işlemi yapan mahkeme veya daire tarafından alınır.

Sonuç: Tapu harcı için vergi dairesi, yargı harcı için mahkeme veya daire esas alınır; iki harcın ödeme yeri farklıdır.

### Ödeme yeri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tapu harcını işlemin yapıldığı yer yerine harç yükümlüsünün ikametgâhındaki vergi dairesine ödemek; madde bu ayrımı yapmaz, işlemin yapıldığı yer esastır.
- Yargı harçlarındaki m.26 kuralını tapu harcına uygulamak; tapu harcı için vergi dairesi esastır.
- Maliye Bakanlığı yetkisi olmadan herhangi bir kuruluşun harç tahsil edebileceğini düşünmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harçlarının ödeme yeri ve tahsili, kararlarda 492 sayılı Kanunun tapu ve kadastro harçlarına ilişkin maddeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Tapu harcını ödediğini ileri süren kişi, ödemenin işlemin yapıldığı yerin vergi dairesine yapıldığını makbuzla ispatlar.
- Harcın yetkili bir kuruluşa ödendiğini ileri süren taraf, Maliye Bakanlığınca tahsil yetkisinin verildiğini belgeyle ispatlar.
- Ödemenin yetkisiz bir yere yapıldığını ileri süren taraf, bu iddiasını ilgili kurum kayıtlarıyla ortaya koyabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Kanun m.26](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-26): Yargı harçlarının ödeme yerini düzenler; tapu harcı için geçerli olan vergi dairesi kuralından ayrılır.
- [492 sayılı Kanun m.27](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-27): Harcın ne zaman ödeneceğini düzenler. Bu madde yalnızca yerle ilgilidir, zamanı belirlemez.

## [Harçlar Kanunu m.68 — Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-68)

Madde, kadastro ve tapulama harçlarının ne zaman ödeneceğini, iştirak halindeki mülkiyetlerde harcın kimden tahsil olunacağını ve gayrimenkulün devri hâlinde ödeme zamanının nasıl değişeceğini düzenler. Hükmün kesinleşmesi ile tahakkuk arasındaki ödeme süresini ve ihtilaflı işlerde süre başlangıcını kapsar. Madde, kadastro ve tapulama harçlarının ödeme yeri, harç tahsil müzekkeresinin yazılması ve tahsil usulü ile harcın miktarını düzenlemez; bu konular Harçlar Kanunu'nun ödeme usulüne ilişkin maddelerinde ve Yazı İşleri Yönetmeliği'nde yer alır. Madde, nispi harçların genel ödeme zamanını (m.28) ve kadastro mahkemesi işlemlerini (3402 sayılı Kanun) düzenlemez.

### Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahakkuk**: Harç alacağının devlet adına belirlenip doğduğu andır. Madde, bir yıllık ödeme süresinin başlangıcını bu ana bağlar.
- **İştirak halindeki mülkiyet**: Bir taşınmazın birden fazla kişiye birlikte ait olduğu mülkiyet durumudur. Madde, bu hâlde harcın tamamından her şeriğin ayrı ayrı değil, fiilen zilyet olan şerikten tahsil edilmesini öngörür.
- **Fiilen zilyet**: Taşınmazı fiilen elinde bulunduran kişidir. Hukuki paydan bağımsız olarak, harcın tahsilinde muhatap belirleyen ölçüttür.
- **Rücu hakkı**: Harcın tamamını ödeyen şerikin, diğer şeriklere paylarına düşen kısmı talep edebilmesi hakkıdır. Madde bu hakkı saklı tutar; tahsil edilen kişiyle diğer şerikler arasındaki iç ilişkiyi ilgilendirir.
- **Hükmün kesinleşmesi**: İhtilaflı kadastro ve tapulama işlerinde harç yükümlülüğünün ödeme süresini başlatan olaydır. Süre, hükmün kesinleştiği tarihi izleyen aybaşından işlemeye başlar.
- **Tedavül**: Kadastro ve tapulaması yapılan gayrimenkulün bu süre içinde yeni malike geçmesi, yani devredilmesidir. Bu hâlde harç yeni malik adına tescilden önce ödenir.

### Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı: hangi şartlar aranır?

- Harcın kadastro veya tapulama işlemi nedeniyle tahakkuk etmiş olması gerekir.
- Ihtilaflı işlerde süre, hükmün kesinleştiği tarihi izleyen aybaşından itibaren işler; ihtilafsız işlerde süre tahakkuk tarihinden itibaren başlar.
- Gayrimenkul iştirak halinde mülkiyete konu ise, harcın tamamı fiilen zilyet olan şerikten veya birden fazla fiilen zilyet varsa bunlardan herhangi birinden tahsil olunur.
- Tahsil edilen şerik, diğer şeriklere karşı rücu hakkını saklı tutar.
- Gayrimenkul bir yıllık süre içinde devredilmişse, harç yeni malik adına yapılacak tescilden önce ödenmelidir.
- Tapulama Kanunu'nun 71. maddesinde yer alan hüküm saklı tutulur.

### Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı: hangi sonuçları doğurur?

- Kadastro ve tapulama harcı tahakkukundan itibaren bir yıl içinde ödenir.
- İhtilaflı işlerde süre, hükmün kesinleştiği tarihi izleyen aybaşından itibaren bir yıl olarak işler.
- İştirak halindeki mülkiyette harcın tamamı, fiilen zilyet olan şerikten tahsil edilir.
- Birden fazla şerik fiilen zilyet ise harcın tamamı bunlardan herhangi birinden tahsil edilebilir.
- Harcı ödeyen şerik, diğer şeriklere karşı rücu hakkını kaybetmez.
- Gayrimenkul süre içinde tedavül ederse, harç yeni malik adına tescilden önce ödenir.
- Tapulama Kanunu'nun 71. maddesi hükmü saklıdır; bu hükmün uygulanması ayrıca değerlendirilmelidir.

### Ihtilaflı iş ile ihtilafsız iş arasındaki fark nedir?

- İhtilaflı işlerde süre, hükmün kesinleştiği tarihi izleyen aybaşından başlar.
- İhtilafsız işlerde süre tahakkuk tarihinden itibaren işler.

Sonuç: Başlangıç anı farklıdır; ihtilaflı işte kesinleşme tarihinin ayın son gününe kadar süre, ertesi aybaşından itibaren hesaplanır.

### Fiilen zilyet şerik ile diğer şerikler arasındaki fark nedir?

- Gayrimenkule fiilen zilyet bulunan şerik, harcın tamamından sorumlu tutulabilir.
- Fiilen zilyet olmayan şerikler, doğrudan tahsil muhatabı olarak gösterilmez.

Sonuç: Tahsil fiilen zilyet şerikten yapılır; ödeyen şerik diğer şeriklere rücu eder.

### Devir olmayan hâl ile gayrimenkulün bu süre içinde devri arasındaki fark nedir?

- Gayrimenkul bir yıl içinde devredilmemişse harç bir yıllık süre içinde ödenir.
- Gayrimenkul bu süre içinde yeni malike geçmişse harç yeni malik adına tescilden önce ödenir.

Sonuç: Devir hâlinde ödeme zamanı tescilden öne çekilir; yeni malik adına tescil, harç ödenmeden yapılamaz.

### Kadastro ve tapulama harçlarında ödeme zamanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İhtilaflı işte süreyi tahakkuk tarihinden saymak; oysa süre, hükmün kesinleşmesinden sonraki aybaşından başlar.
- İştirak halinde harcı hukuki paya göre paylaştırmak; oysa tahsil fiilen zilyet şerik üzerinden ve harcın tamamı için yapılır.
- Fiilen zilyet olmayan şerikten doğrudan tahsil yapmak; madde bu şekilde bir muhatap belirlemez.
- Devir hâlinde bir yıllık süreyi uygulamak; devredilen gayrimenkulde ödeme tescilden önce gerçekleşmelidir.
- Rücu hakkını tahsilin önkoşulu sanmak; rücu hakkı tahsilden sonra ayrı bir talep konusudur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ihtilaflı kadastro işlerinde sürenin başlangıcı, hükmün kesinleştiği tarihi izleyen aybaşı olarak alınmaktadır. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın tahakkuk tarihi ve hükmün kesinleşme tarihi, ödeme süresinin başlangıcını belirlediğinden, bu tarihlerin dosya kayıtlarından tespit edilmesi gerekir.
- Süre içinde ödemenin yapıldığını ileri süren taraf, makbuz gibi ödeme belgesiyle ispat eder.
- Gayrimenkulün fiilen kimin zilyetliğinde olduğunu ileri süren taraf bu durumu ispatlamakla yükümlüdür; zilyetlik tespiti tanık ve keşif gibi delillerle yapılabilir.
- Rücu talebinde bulunan şerik, diğer şeriklerin paylarını ve ödediği tutarı ispat etmekle yükümlüdür.
- Devir hâlinde, devrin harç ödenmeden tescil edilmediğini ileri süren taraf, tapu kayıtlarını delil gösterir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.28](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-28): Nispi harçların genel ödeme zamanını düzenler. Bu madde kadastro ve tapulama harçlarını kapsamaz; kadastro harçlarında özel süre m.68'de yer alır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.27](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-27): Maktu harçların ve sonunda hesaplanan harçların ödeme zamanını düzenler. Kadastro harcı bu kapsamda değildir.
- 3402 sayılı Kadastro Kanunu: Kadastro işlemlerini ve ihtilaflı kadastro davalarını düzenler. Madde, bu kanun gereğince kesinleşen hükmün harç yükümlülüğünün başlangıcına bağlanmasında dayanak oluşturur.
- Tapulama Kanunu m.71: Maddenin son fıkrasında saklı tutulan hükümdür; bu maddenin uygulanmasında öncelikle dikkate alınır.

## [Harçlar Kanunu m.69 — Harcın teminatı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-69)

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 69. maddesi, tapulama mevzuatına göre tahakkuk etmiş ve tapu kütüğünde kayıtlı bulunan gayrimenkullere ilişkin kadastro harçlarının teminat niteliğini düzenler. Maddeye göre bu taşınmazlar kadastro harcının teminatıdır ve taşınmazın maliki değişse dahi yeni malikten tahsil edilir. Madde, kadastro harcının tahakkukunu, miktarını ya da ödeme süresini düzenlemez. Kadastro harcının tapulama mevzuatında (Tapulama Kanunu) düzenlenen tahakkuk ve tahsil usulü bu maddenin kapsamı dışındadır. Tapu harcının genel tarife ve oranları (m.57-70 dışında kalan hükümler), harcın ödenme zamanı ve yeri (m.25-27), yargı harçlarının ödeme zamanı (m.28) ve ödenmemesinin sonuçları (m.32) ile tapu işlemlerinde harç alınmasına ilişkin genel kurallar bu maddede yer almaz.

### Harcın teminatı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kadastro harcı**: Tapulama mevzuatına göre tahakkuk eden ve taşınmazın tapuya kaydına ilişkin işlemlerde alınan harç türüdür. Maddede bu harcın tahakkuk ve tahsil usulü değil, taşınmaz üzerindeki bağlayıcılığı düzenlenir.
- **Teminat (harç bakımından)**: Kadastro harcının, ödenmemiş olsa dahi taşınmaz üzerinde bir güvence işlevi görmesi anlamındadır. Taşınmaz, bu harcın ödenmesi için bir karşılık oluşturur.
- **Tapu kütüğüne kayıtlılık**: Gayrimenkulün tapu sicilinde adına ya da kaydına yer alması durumudur. Madde yalnızca tapu kütüğünde kayıtlı taşınmazlar bakımından uygulanır; kayıt dışı taşınmazlar kapsam dışıdır.
- **Maliki değişmesi**: Taşınmazın mülkiyetinin bir kişiden başka bir kişiye geçmesidir. Madde, bu geçişin harcın tahsilini engellemediğini, yeni malikin harçtan sorumlu tutulabileceğini öngörür.

### Harcın teminatı: hangi şartlar aranır?

- Harcın kadastro harcı olması ve Tapulama Kanununa göre tahakkuk etmiş bulunması gerekir.
- Taşınmazın tapu kütüğünde kayıtlı olması gerekir.
- Harcın taşınmaz üzerinde teminat niteliği taşıdığı kabul edilir; taşınmazın maliki değişse dahi harç tahsil edilebilir.
- Yeni malikten tahsil için, harcın tahakkuk etmiş olması ve taşınmazın yeni maliki adına kayıtlı bulunması gerekir.

### Harcın teminatı: hangi sonuçları doğurur?

- Tapulama mevzuatına göre tahakkuk etmiş kadastro harcında, tapu kütüğünde kayıtlı taşınmaz harcın teminatıdır.
- Taşınmaz devredildiğinde harç, yeni malikten tahsil olunur.
- Taşınmazın devri, kadastro harcının tahsilini engellemez.

### Eski malik ile yeni malik arasındaki fark nedir?

- Harcın tahakkuk ettiği dönemdeki malik.
- Taşınmazın mülkiyetini sonradan devralan kişi.

Sonuç: Madde uyarınca harç, mülkiyet devredilmiş olsa dahi yeni malikten tahsil olunabilir; devir harcın tahsilini ortadan kaldırmaz.

### Harcın teminatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi harcın ödeme süresi ya da ödenmemesinin sonuçlarını düzenleyen hüküm gibi okumak; m.69 yalnızca taşınmazın teminat niteliğini ve yeni malikten tahsili düzenler.
- Kadastro harcı ile genel tapu harcını aynı şey saymak; m.69 yalnızca tapulama mevzuatına göre tahakkuk etmiş kadastro harcını kapsar.
- Kayıtlı olmayan taşınmazlar bakımından madde uygulamak; kapsam tapu kütüğüne kayıtlı taşınmazlarla sınırlıdır.
- Yeni malikten tahsil için harcın tahakkukunu aramamak; tahakkuk etmemiş bir harç için teminat işlevi doğmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tapu harcının düzenlendiği m.57-70 hükümlerinin tapu işlemlerine uygulandığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023)
- Kadastro harcının tahakkuk ve tahsilinin kanunun tapuya ilişkin özel hükümlerine göre yapıldığı, bu harcın m.69 çerçevesinde taşınmazla bağlantılı tutulduğu kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2003/261 E., 2003/431 K., 12.12.2003)

### Nasıl ispat edilir?

- Harcın tapulama mevzuatına göre tahakkuk ettiğini ve taşınmazın tapu kütüğünde kayıtlı olduğunu ileri süren taraf (genellikle idare ya da tapu siciline ilişkin işlemi yapan kurum) bu koşulları ispatlamakla yükümlüdür.
- Tahakkukun varlığı, tahakkuk fişi ya da ilgili tapulama belgeleriyle; kayıtlılık ise tapu kütüğü kaydıyla ispatlanır.
- Devir nedeniyle yeni malikten tahsil talep edildiğinde, taşınmazın yeni malik adına kayıtlı olduğu tapu kaydıyla gösterilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.57-70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-57): Tapu harcının düzenlendiği bölümdür; m.69 bu bölümdeki kadastro harcına ilişkin bir kuraldır, tahakkuk ve oranlar bu bölümde yer alır.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.25-27](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-25): Harcın ödeme usulü, yeri ve zamanını düzenler; m.69'un kapsamında değildir.
- [492 sayılı Harçlar Kanunu m.28, m.32](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-28): m.28 yargı harçlarının ödeme zamanını, m.32 ödenmemesinin sonuçlarını düzenler; m.69 bunları değil harcın taşınmaz üzerindeki bağlayıcılığını belirler.

## [Harçlar Kanunu m.70 — Akdin daire dışında yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-70)

Madde, tapu memurlarının istek üzerine bir hakkın tesisi, tadili veya terkini gibi tapu işlemleri için daire dışına gitmeleri halinde alınacak tazminatın ve bu tazminatın paylaşımının esaslarını düzenler; ayrıca ifraz, taksim ve yüzölçümü gibi işler için harici gidilmesi halinde ilgili memurlara Harcırah Kanunu uyarınca yolluk verilmesini öngörür. Hüküm, tapu memurlarını ve tapu işlemini talep eden iş sahiplerini ilgilendirir. Madde, tapu harcının miktarını ve tahsilini düzenlemez (492 sayılı Kanunun tapu harçlarına ilişkin 57 ila 70. maddeleri arasındaki diğer hükümler bu kapsamda değildir). Harcırah Kanununun yolluk miktarlarını ve yolluk hesabına ilişkin ayrıntıları da düzenlemez (Harcırah Kanunu). Yönetmelikte belirlenecek dağıtım ölçütlerinin ayrıntıları ile tapu memurlarının daire dışı görev yükümlülükleri de bu maddede yer almaz (ilgili Tapu Kanunu ve yönetmelik hükümleri).

### Akdin daire dışında yapılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Daire dışı işlem**: Tapu memurunun tapu dairesinin dışına çıkarak, taraflar veya taşınmaz başında yaptığı tapu işlemidir. Madde, yalnız istek üzerine yapılan ve bir hakkın tesisi, tadili veya terkinine yönelen işlemleri kapsar.
- **Geçici görev yolluğu**: Birinci derecede devlet memurunun görevle başka yere gönderildiğinde aldığı yolluk tutarıdır. Tazminatın hesaplanmasında temel alınan miktar budur; tazminat bu yolluğun üçte ikisi üzerinden belirlenir.
- **Tazminat (daire dışı)**: Geçici görev yolluğunun üçte ikisi tutarında, daire dışına çıkan tapu memurlarına ödenmek üzere emaneten mal sandığına yatırılan paradır. Tapu harcından ayrı, iş sahibinin ödediği bir bedeldir.
- **Emaneten yatırma**: Tazminatın, işlem tamamlanana kadar mal sandığında bekletilmesi yöntemidir. Görev tamamlanmadan paranın memurlara ya da Hazineye aktarılması söz konusu değildir.
- **Mutad ulaştırma aracı**: Tapu memurunun daire dışı görevde kullanacağı olağan taşıttır. Bu aracın sağlanması iş sahibinin yükümlülüğündedir ve tazminat hesabının dışında kalır.
- **Harcırah Kanunu yolluğu**: İfraz, taksim ve yüzölçümü gibi işler için harici gidilmesi halinde ilgili memurlara verilen yolluktur. Maddenin ikinci fıkrasına göre bu işlerde tazminat yerine Harcırah Kanunu hükümleri uygulanır.

### Akdin daire dışında yapılması: hangi şartlar aranır?

- Tapu memurunun daire dışına gitmesi için tapu işleminin, ilgili kişinin istek üzerine bir hakkın tesisi, tadili veya terkini gibi bir işlem olması gerekir.
- Memurun görevini yerine getirmek üzere fiilen daire dışına çıkmış olması gerekir; istenen yere gidilmekten vazgeçilmişse emaneten alınan para ilgiliye geri verilir.
- Tazminat, birinci derecede devlet memurunun geçici görev yolluğunun üçte ikisi (2/3) olarak hesaplanıp emaneten mal sandığına yatırılmalıdır.
- Görev tamamlandıktan sonra yatırılan miktarın yarısı Hazineye gelir kaydedilmelidir.
- Miktarın diğer yarısı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce hazırlanacak yönetmelikteki esaslara göre ilgili memurlar arasında paylaştırılmalıdır.
- Mutad ulaştırma aracının sağlanması iş sahiplerinin yükümlülüğünde olmalıdır.
- İfraz, taksim, yüzölçümü gibi işlerde harici gidildiğinde ise tazminat yerine ilgili memurlara Harcırah Kanunu hükümlerine göre yolluk ödenmelidir.

### Akdin daire dışında yapılması: hangi sonuçları doğurur?

- Tapu memurunun istek üzerine daire dışına çıkması halinde, birinci derecede devlet memurunun geçici görev yolluğunun üçte ikisi tazminat olarak emaneten mal sandığına yatırılır.
- Görev tamamlandıktan sonra emaneten yatırılan tutarın yarısı Hazineye gelir kaydedilir.
- Emaneten yatırılan tutarın diğer yarısı, yönetmelikte belirtilen esaslara göre ilgili memurlar arasında dağıtılır.
- İstenen yere gidilmekten vazgeçilirse emaneten alınan para ilgilisine geri verilir.
- İfraz, taksim, yüzölçümü gibi işler için harici gidildiğinde tazminat yerine ilgili memurlara Harcırah Kanunu hükümlerine göre yolluk verilir.
- Mutad ulaştırma aracı iş sahibi tarafından sağlanır.

### İstek üzerine hak işlemi ile ifraz, taksim, yüzölçümü işleri arasındaki fark nedir?

- Tapu memurunun bir hakkın tesisi, tadili veya terkini için daire dışına çıkması; bu durumda tazminat (2/3 yolluk) hesaplanır.
- İfraz, taksim, yüzölçümü gibi işler için harici gidilmesi; birinci fıkradaki tazminat değil, ikinci fıkra gereği Harcırah Kanunu yollukları verilir.

Sonuç: İki hâlde ödemenin niteliği ve hesap yöntemi farklıdır. Birinci hâlde emanet ve paylaşım mekanizması, ikinci hâlde Harcırah Kanunu yollukları uygulanır.

### Görev tamamlanmış ile görevden vazgeçilmiş arasındaki fark nedir?

- Görev tamamlandığında emaneten yatırılan miktarın yarısı Hazineye gelir kaydedilir, diğer yarısı memurlar arasında dağıtılır.
- İstenen yere gidilmekten vazgeçilmesi halinde emaneten alınan para ilgiliye geri verilir.

Sonuç: Hazine ve memur payına ayrılma yalnız görevin yerine getirilmesine bağlıdır; vazgeçmede para iade edilir.

### Tazminat ile mutad ulaştırma aracı arasındaki fark nedir?

- Tazminat, geçici görev yolluğunun üçte ikisi olarak hesaplanan ve memurlara ödenen parasal tutardır.
- Mutad ulaştırma aracının sağlanması, iş sahibinin üzerine bırakılmış bir yükümlülüktür ve parasal tazminatla karıştırılmamalıdır.

Sonuç: Aracın sağlanması tazminat hesabına girmez; iş sahibi ayrıca araç temin etmekle yükümlüdür.

### Akdin daire dışında yapılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Daire dışı tazminatı ile tapu harcını karıştırmak; bu tutar harç değildir ve harç gibi tahsil edilmez.
- İfraz, taksim veya yüzölçümü işlerinde birinci fıkradaki 2/3 tazminatı uygulamak; bu işlerde Harcırah Kanunu yolluğu uygulanır.
- Tazminatın tamamını memurlar arasında dağıtmak; yarısı Hazineye gelir kaydedilir.
- Mutad ulaştırma aracı masrafını tazminat hesabına dahil etmek; araç sağlanması iş sahibinin yükümlülüğüdür.

### Nasıl ispat edilir?

- Tazminatı talep eden idare ya da tapu memuru, daire dışı işlemin istek üzerine yapıldığını ve memurun fiilen daire dışına çıktığını tapu işlem kaydı ve görev belgesiyle ispat eder.
- Tazminat tutarının 2/3 hesabı, birinci derecede devlet memurunun geçici görev yolluğu üzerinden yapılır; bu tutarın dayanağı yolluk hesap belgesidir.
- İşlemin ifraz, taksim veya yüzölçümü türünden olduğu iddia ediliyorsa bu nitelik, işlem dosyasındaki işin türüyle ispatlanır ve yolluk Harcırah Kanunu uyarınca hesaplanır.
- İstenen yere gidilmekten vazgeçildiği iddiası, emaneten alınan paranın iadesini talep eden ilgili kişi tarafından yazılı belgeyle ileri sürülür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- Harcırah Kanunu: İfraz, taksim, yüzölçümü gibi işlerde harici gidilen hallerde memurlara verilecek yolluğun hesabını belirler; metin bu kanunun hükümlerine atıf yapar.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| beş yıl | [m.59](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-59) | Ziraat Bankası kredilerinden istifade suretiyle yapılmış bulunan hayvan barınak yerlerine ilişkin tescil, şerh ve terkinler, h) Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetlerin vukubulduğu bölgelerde (Bu bölgeler Maliye ve İmar ve İskan… |
| bir sene | [m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-68) | (Değişik: 4/12/1985-3239/92 md.) Kadastro ve tapulama harçları tahakkukundan itibaren (ihtilaflı işlerde hükmün kesinleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren) bir sene içinde ödenir. |

## Konuda geçen kararlar

- 2012/54 E., 2012/188 K., 29.11.2012 (m.63)
- 2007/17 E., 2007/45 K., 05.04.2007 (m.63)
- 2003/41 E., 2004/4 K., 22.01.2004 (m.63)
- 6. Daire, 2022/7953 E., 2025/3108 K., 29.05.2025 (m.57)
- 7. Hukuk Dairesi, 2024/2336 E., 2025/1133 K., 27.02.2025 (m.70)
- 9. Daire, 2023/1670 E., 2024/1363 K., 20.03.2024 (m.70)
- 6. Daire, 2022/849 E., 2024/185 K., 11.01.2024 (m.57)
- 6. Daire, 2022/954 E., 2024/186 K., 11.01.2024 (m.57)
- 9. Daire, 2021/4109 E., 2023/4954 K., 30.11.2023 (m.57, m.60, m.61, m.62, m.64, m.65, m.66, m.67, m.68, m.69, m.70)
- 9. Daire, 2021/4806 E., 2023/4640 K., 16.11.2023 (m.57)
- 9. Daire, 2022/1930 E., 2022/5663 K., 10.11.2022 (m.59)
- 9. Daire, 2022/1931 E., 2022/5664 K., 10.11.2022 (m.59)
- 9. Daire, 2021/2223 E., 2022/5169 K., 27.10.2022 (m.59)
- 9. Daire, 2021/2321 E., 2022/4787 K., 13.10.2022 (m.64)
- 9. Daire, 2019/4339 E., 2022/2161 K., 26.05.2022 (m.59)
- 9. Daire, 2019/2950 E., 2022/919 K., 21.03.2022 (m.63)
- 15. Hukuk Dairesi, 2017/1862 E., 2018/2928 K., 05.07.2018 (m.62)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2003/261 E., 2003/431 K., 12.12.2003 (m.69)
- 9. Daire, 2000/1171 E., 2002/492 K., 07.02.2002 (m.60)
- 9. Daire, 2000/3613 E., 2001/4719 K., 05.12.2001 (m.60)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/230 E., 2000/415 K., 01.12.2000 (m.61, m.63)
- 9. Daire, 1999/1232 E., 2000/158 K., 26.01.2000 (m.60)
- 9. Daire, 1998/3542 E., 1999/4321 K., 23.11.1999 (m.60)
- 9. Daire, 1998/3809 E., 1999/3515 K., 12.10.1999 (m.60)
- 3. Daire, 1996/3839 E., 1997/2998 K., 23.09.1997 (m.63)
- 9. Daire, 1994/292 E., 1994/4191 K., 27.10.1994 (m.57)
- 9. Daire, 1991/1452 E., 1992/608 K., 25.02.1992 (m.65)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/1210 E., 2025/2027 K., 25.12.2025 (m.58)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/935 E., 2025/1398 K., 15.10.2025 (m.58)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2022/1841 E., 2025/145 K., 12.02.2025 (m.59)
- Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/941 E., 2022/1143 K., 22.12.2022 (m.70)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/858 E., 2022/989 K., 16.06.2022 (m.58)
- Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2021/156 E., 2021/233 K., 20.10.2021 (m.59)
- İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2014/73 E., 2021/255 K., 25.03.2021 (m.58)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2020/1941 E., 2020/1883 K., 10.11.2020 (m.58)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/1849 E., 2020/106 K., 06.02.2020 (m.58)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 18.02.2009 (m.63).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/tapu-ve-kadastro-harclari