6.4. İflasın Tasfiyesi, Kapanması, Kaldırılması

Konu Özeti: Önemli Nokta 1: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 206. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, alacakları rehinli olan alacaklıların, rehinli malın satış tutarı üzerinde rüçhan (öncelik) hakları bulunmaktadır. Bu hak, diğer tüm alacaklardan önce gelmektedir. Aynı fıkrada, "Gümrük resmi ve akar vergisi gibi Devlet tekliflerinden muayyen eşya ve akardan alınması lazım gelen resim ve vergi, rehinli alacaklardan sonra gelir." hükmü yer almaktadır. Bu açık hüküm gereğince, taşınmaza ilişkin emlak vergisi borcu (akar vergisi), rehinli alacaktan sonra gelen bir alacaktır. Dolayısıyla, satış bedelinden öncelikle rehinli alacaklının alacağı ödenmelidir. Rehinli malın paraya çevrilmesi sonucu elde edilen bedelden öncelikle o mala ilişkin muhafaza ve satış masrafları düşülür. Kalan bedel, rüçhan hakkı sahibi olan rehinli alacaklıya (somut olayda (X) Bankası'na) ödenir. Satış bedeli rehinli alacağı karşıladıktan sonra bir miktar artarsa, bu artan kısım iflas masasına dahil edilerek İİK m. 206'da belirtilen adi alacaklıların sıralamasına göre (birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sıra) diğer alacaklılara dağıtılır. Bu nedenle, satış bedelinden masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın öncelikle ipotekli alacaklıya ödenmesini, artan kısmın ise masaya devredilmesini öngören seçenek doğrudur. Diğer seçenekler, emlak vergisini hatalı olarak öncelikli sayması, rehinli alacağı imtiyazlı alacaklarla aynı sıraya koyması veya rehinli malın bedelinin doğrudan masaya girerek dağıtılacağını belirtmesi gibi sebeplerle yanlıştır. Önemli Nokta 2: İcra ve İflas Kanunu'nda ikinci alacaklılar toplanmasının toplantı nisabına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, kanunun sistematiği ve kıyasen uygulanması gereken hükümler dikkate alındığında, ilk alacaklılar toplanması için öngörülen nisap kurallarının burada da geçerli olacağı kabul edilmektedir. Nitekim İİK m. 240, yeniden alacaklılar toplantısı için nisap konusunda m. 221'e atıf yapmaktadır. Bu çerçevede, İİK m. 221/2 hükmü ikinci alacaklılar toplanması için de uygulanır. Anılan hükme göre; 'Kendileri veya mümessilleri bulunan alacaklılar, malum alacaklar tutarının en az dörtte birini temsil etmesi halinde toplantı nisabı hasıl olur. Toplantıda bulunanlar beş kişiden az ise bunların, alacak tutarının yarısına sahip olması şarttır.' Bu nedenle doğru cevap, bu kuralı ifade eden seçenektir. Diğer seçenekler ise hatalıdır: A ve D seçenekleri, kanunda yer almayan bir 'salt çoğunluk' şartı öne sürmektedir. B seçeneği, nisap aranmadığını iddia ederek kanuna aykırı bir yorum yapmaktadır; zira nisabın oluşmaması halinde İİK m. 222'deki özel sonuçlar doğar, bu da nisabın arandığını gösterir. C seçeneği, karar nisabı (İİK m. 221/3) ile toplantı nisabını (İİK m. 221/2) birbirine karıştırmaktadır. E seçeneği ise nisabın alacaklı sayısına göre belirlendiğini belirterek hatalıdır, zira kanun alacak tutarını esas almıştır. Önemli Nokta 3: Doğru seçenek, iflas idaresinin denetimine ilişkin bir hükmü doğru bir şekilde yansıtmaktadır. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 223. maddesinin beşinci fıkrasına göre, iflas idaresi, iflas dairesinin murakabesi (denetimi) altındadır. Bu denetim yetkisi kapsamında iflas dairesi, "Alacaklılar toplantısının kararlarına, alacaklıların menfaatine uygun görmediği bütün tedbirlere ... kanuna ve hadiseye uygun görmediklerine yedi gün içinde icra mahkemesine müracaatla itiraz etmek" görevine sahiptir. Dolayısıyla, iflas dairesinin, iflas idaresinin belirli kararlarına karşı icra mahkemesine itiraz hakkı bulunmaktadır. Diğer seçeneklerin yanlışlık nedenleri şunlardır: A) Bu seçenek, iflas idaresinin oluşum sürecini hatalı açıklamaktadır. İİK m. 223'e göre aday gösterme süreci iki aşamalıdır: dört adayı alacak tutarına göre çoğunluk, iki adayı ise alacaklı sayısına göre çoğunluk seçer. Ayrıca, bu altı aday arasından üç kişilik idareyi seçen organ iflas dairesi değil, icra mahkemesidir. İdare üyelerinden birinin hukukçu, birinin mali müşavir olması zorunluluğu doğru olsa da, seçimi yapan organın yanlış belirtilmesi seçeneği hatalı kılmaktadır. B) Bu seçenek, TTK'nın ilgili hükmünü yanlış yorumlamaktadır. TTK m. 534'e göre, iflas hâlinde şirket organları temsil yetkilerini "ancak şirketin iflas idaresi tarafından temsil edilmediği hususlar için korurlar." Bu hüküm, temsil yetkisinin tamamen yitirildiği anlamına gelmez; aksine, iflas idaresinin temsil yetkisi dışında kalan sınırlı konularda şirket organlarının temsil yetkisinin devam ettiğini gösterir. Bu nedenle iflas idaresi, müflis şirketin "tüm" hukuki işlerinde "tek" yetkili değildir. C) Bu seçenek, toplantı ve karar yeter sayılarına ilişkin kuralları yanlış aktarmaktadır. İİK m. 223'e göre, toplantıya her üç üyenin de katılması zorunlu değildir. Üyelerden birinin veya ikisinin katılımıyla da toplantı yapılır ve bu toplantıya iflas dairesi müdürü de katılır. Karar alınamaması hâlinde iflas dairesi müdürünün oyu doğrultusunda işlem yapılır, oyu çift sayılmaz. Eğer üç üye de katılmazsa, iflas dairesi müdürü tek başına karar alır. E) Bu seçenek, iflas idaresinin sulh ve tahkim yetkisini yanlış ifade etmektedir. İİK m. 226'ya göre, iflas idaresi belirli bir miktara kadar olan alacaklar (kanunda belirtilen parasal sınır) için doğrudan doğruya sulh olabilir ve tahkim yapabilirken, bu miktarı aşan alacaklar için ise alacaklılar toplanmasının vereceği yetkiye ihtiyaç duyar. Dolayısıyla, yetkisi alacak tutarına bakılmaksızın sınırsız değildir. Önemli Nokta 4: İcra ve İflas Kanunu'nda iflas sürecini sona erdiren iki temel kurum olan 'iflasın kaldırılması' ve 'iflasın kapanması' hem sebepleri hem de hukuki sonuçları bakımından birbirinden ayrılır. 1. **İflasın Kaldırılması (İİK m. 182):** Bu kurum, iflas tasfiyesi devam ederken, iflasın sebep ve sonuçlarını ortadan kaldırır. İflasın kaldırılması, sanki borçlu hiç iflas etmemiş gibi bir durum yaratır. İİK m. 182'ye göre bunun üç temel sebebi vardır: a) Borçlunun bütün alacaklılarının taleplerini geri aldığına dair bir beyanname sunması. b) Borçlunun bütün alacaklarını ödediğine (itfa ettiğine) dair bir belge göstermesi. c) Akdedilen konkordatonun tasdik edilmesi. Bu karar, alacakların kaydı için belirli sürenin bitiminden iflasın kapanmasına kadar verilebilir. Kararla birlikte borçlu, malları üzerinde yeniden serbestçe tasarruf etme yetkisini kazanır ve müflis sıfatı sona erer. Yani iflasın kaldırılması, iflas durumunu geçmişe etkili olarak ortadan kaldıran restoratif (eski hale getirici) bir nitelik taşır. 2. **İflasın Kapanması (İİK m. 254):** Bu kurum, iflas tasfiyesinin usulüne uygun olarak tamamlandığını tespit eden bir karardır. İflas idaresi, masa mallarını paraya çevirip alacaklılara dağıttıktan sonra mahkemeye bir nihai rapor sunar. Mahkeme, tasfiyenin bittiğini bu raporla anladıktan sonra 'iflasın kapanmasına' karar verir. Kapanma kararı, tasfiyenin bittiğini ilan eder ve iflas idaresinin görevini sona erdirir. Ancak bu durum, borçlunun tüm borçlarını ödediği anlamına gelmez. Alacağını tamamen alamayan alacaklılara aciz vesikası verilir (İİK m. 253). Dolayısıyla iflasın kapanması, iflas durumunu ortadan kaldırmaz, sadece tasfiye sürecini şeklen sona erdirir. Borçlunun müflis sıfatı devam eder. Bu açıklamalar ışığında seçenekler incelendiğinde: - **A seçeneği** yanlıştır. İflasın kaldırılması iflasın sonuçlarını geçmişe etkili olarak ortadan kaldırırken, iflasın kapanması sadece tasfiyeyi bitirir, müflis sıfatını kaldırmaz. - **B seçeneği** doğrudur. İflasın kaldırılmasının nedenlerini ve iflas kararının sonuçlarını ortadan kaldırmasını, iflasın kapanmasının ise tasfiyenin tamamlanması üzerine verilen usuli bir karar olmasını doğru bir şekilde açıklamaktadır. - **C seçeneği** yanlıştır. İtibarın iadesi (İİK m. 314), iflas kapandıktan sonra borçlunun bütün borçlarını ödediğini ispatlayarak mahkemeden talep edebileceği, iflasın kaldırılmasından tamamen farklı ve sonraki bir aşamadır. - **D seçeneği** yanlıştır. Hem iflasın kaldırılmasına (İİK m. 182) hem de iflasın kapanmasına (İİK m. 254) iflasa karar veren asliye ticaret mahkemesi karar verir. - **E seçeneği** yanlıştır. Kanunda adi veya basit tasfiye usullerine göre böyle bir ayrım yapılmamıştır; her iki kurum da her iki tasfiye usulünde de uygulanabilir. Önemli Nokta 5: İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 235. maddesi, sıra cetveline itiraz usulünü düzenlemektedir. Bu maddeye göre, sıra cetveline yönelik itirazlar ikiye ayrılır: alacağın esasına veya miktarına ilişkin itirazlar ve yalnızca sıraya ilişkin itirazlar. İİK m. 235/4 uyarınca, itiraz alacağın esas veya miktarına ilişkin olmayıp *yalnızca* sıraya dair ise, bu itiraz şikâyet yoluyla icra mahkemesine yapılır. Ancak somut olayda alacaklı (A), hem kendi sırasına itiraz etmekte hem de başka bir alacaklının (B) alacağının esasına (muvazaalı olduğu iddiasıyla) itiraz etmektedir. İİK m. 235/1'e göre, sıra cetveline itiraz edenler, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde *iflasa karar verilen yerdeki ticaret mahkemesine dava açmaya* mecburdurlar. Bir alacaklının alacağının esasına yönelik itirazlar bu kapsamdadır. Olayda, alacaklı (A)'nın, (B)'nin alacağının esasına yönelik bir itirazı bulunduğundan, bu itirazını bir dava ile ileri sürmesi gerekir. Hem sıraya hem de esasa yönelik itirazların birlikte bulunması halinde, görevli mahkeme genel kural olan asliye ticaret mahkemesidir ve uyuşmazlık dava yoluyla çözülür. Yetkili mahkeme ise kanunda açıkça belirtildiği üzere iflasa karar verilen yer mahkemesidir. Bu nedenle, alacaklı (A)'nın her iki itirazını da dava yoluyla iflasa karar verilen yer asliye ticaret mahkemesinde ileri sürmesi gerekmektedir. Diğer seçenekler, şikâyet yolunu öngörmeleri veya yetkili/görevli mahkemeyi yanlış belirtmeleri sebebiyle hatalıdır.