---
title: "Haciz yoliyle takip — İcra ve İflas Hukuku konu anlatımı"
course: "İcra ve İflas Hukuku"
law: "İcra ve İflas Kanunu"
articles: "İİK m.74–77"
last_amended: "1985-06-06"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/haciz-yoliyle-takip"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Haciz yoliyle takip

İcra ve İflas Hukuku — [İcra ve İflas Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku)

## Kısaca

İcra ve İflas Kanunu m.74, borçlunun mal beyanının içeriğini düzenler. İİK m.75, itirazın iptaline veya itirazın kesin ya da geçici surette kaldırılmasına karar verilen borçlunun, bu karardan sonra mal beyanında bulunma yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğün başlama anını düzenler. İcra ve İflas Kanunu m.76, mal beyanında bulunmayan borçlunun, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından hapisle tazyik edilmesini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, İcra ve İflas Kanunu m.74–77 hükümlerini kapsar: beyanın muhteviyatı, beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı, hapis ile tazyik, sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı.

- [İİK m.74 — Beyanın muhteviyatı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-74)
- [İİK m.75 — Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-75)
- [İİK m.76 — Hapis ile tazyik](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76)
- [İİK m.77 — Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-77)

## [İİK m.74 — Beyanın muhteviyatı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-74)

İcra ve İflas Kanunu m.74, borçlunun mal beyanının içeriğini düzenler. Borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını; borcuna yetecek miktarın türünü ve niteliğini; her türlü kazanç ve gelirlerini; yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve borcu nasıl ödeyebileceğini kapsar. Madde, borçlunun beyanı yazılı veya sözlü yapabileceğini de belirtir. Kişiye uygulanır: ödeme emri üzerine haciz yoluyla takip edilen borçlu bakımından. Beyan süresi, ödeme emrine itiraz süreci ve itirazın kaldırılması sonrası üç günlük süre (m.75), beyanda bulunmayanın hapisle tazyiki (m.76), gerçeğe aykırı beyan suçu (m.338) ve sonradan edinilen malların bildirilmemesi (m.77, m.339) bu maddede düzenlenmez.

### Beyanın muhteviyatı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Mal beyanı**: Borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını, borcuna yetecek miktarın türünü ve niteliğini, gelir ve kazançlarını, geçim kaynaklarını ve borcu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir. Borçlu tüm malvarlığını değil, borcuna yetecek kısmı bildirmekle yükümlüdür.
- **Borca yetecek miktar**: Alacaklının takip konusu borcunu karşılayabilecek düzeydeki malvarlığı kısmıdır. Borçlunun malvarlığının tamamını kapsamaz; ölçü takip borcunun miktarıdır.
- **Yaşayış tarzına göre geçim kaynağı**: Borçlunun hayat standardına ve kişisel durumuna göre gelirini nasıl sağladığını ifade eder. Borçlunun borcunu hangi gelirle ödeyebileceğinin bildirilmesi için kullanılan ölçüttür.
- **Haczi kabil olmayan mal**: İcra ve İflas Kanunu m.82-83 uyarınca haczedilemeyen mal ve haklardır. Borçlu bunları da beyan etmek zorundadır; beyan etmiş olması haczedilmezlik iddiasından feragat anlamına gelmez.

### Beyanın muhteviyatı: hangi şartlar aranır?

- Takibin kesinleşmiş olması ve borçluya ödeme emri tebliğ edilmiş bulunması gerekir.
- Borçlu, ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmemiş ve borcunu ödememiş olmalıdır; itiraz edilmişse beyan yükümlülüğü itirazın kaldırılması veya iptali kararının tefhim ya da tebliğine kadar ertelenir.
- Borçlu, borcuna yetecek miktardaki mal, alacak ve hakları ile gelir ve geçim kaynağını icra dairesine bildirmelidir.
- Borçlu, hiç malı ya da geliri bulunmasa bile beyanda bulunmak zorundadır.
- Borçlu, haczi kabil olmayan malvarlığı unsurlarını da bildirmelidir.
- Beyan yazılı veya sözlü yapılabilir.

### Beyanın muhteviyatı: hangi sonuçları doğurur?

- Borçlu, hiç malı ya da geliri bulunmasa bile beyanda bulunmak zorundadır; bu yükümlülük malvarlığına bağlı değildir.
- Borçlu beyanda bulunmazsa madde metni doğrudan bir yaptırım öngörmez; yaptırım m.76 ile ayrıca düzenlenmiştir.
- Alacaklı, borçlunun mal beyanında bulunmasını beklemeden haciz talep edebilir; beyan haciz için ön koşul değildir.
- Borçlunun beyan etmediği malları da haczedilebilir.

### Yazılı beyan ile sözlü beyan arasındaki fark nedir?

- Borçlu beyanını dilekçe ile icra dairesine yazılı olarak sunabilir.
- Borçlu beyanını icra dairesinde sözlü olarak yapabilir; tutanağa geçirilir.

Sonuç: Her iki biçim de geçerlidir; madde biçim konusunda seçim tanır, şekil zorunluluğu getirmez.

### Borca yetecek mal ile tüm malvarlığı arasındaki fark nedir?

- Borçlu, borcunu karşılayacak kadar malvarlığını bildirmekle yükümlüdür.
- Borçlunun tüm malvarlığını bildirme zorunluluğu yoktur.

Sonuç: Borçlu, borca yeterli kısmı beyan ettiğinde yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır; tüm malları bildirmemesi tek başına eksik beyan oluşturmaz.

### Haczedilebilir mal ile haczi kabil olmayan mal arasındaki fark nedir?

- Haczedilebilir mallar beyanın asli konusunu oluşturur.
- Haczi kabil olmayan mallar da beyan edilmelidir.

Sonuç: Haczedilmezlik niteliğindeki mallar da bildirilir; bu bildirim haczedilmezlik iddiasından feragat sayılmaz.

### Beyanın muhteviyatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Borçlunun tüm malvarlığını bildirmesi gerektiğini saymak; yükümlülük borca yeterli kısımla sınırlıdır.
- Haczi kabil olmayan malları beyan etmekle haczedilmezlik hakkının kaybedildiğini düşünmek; beyan feragat anlamına gelmez.
- Hiç malı olmayan borçlunun beyan yükümlülüğünün bulunmadığını sanmak; borçlu malı ya da geliri olmasa bile beyanda bulunmak zorundadır.
- Mal beyanını haciz talebinin ön şartı saymak; alacaklı beyanı beklemeden haciz isteyebilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mal beyanında borçlunun tüm malvarlığını değil, borcuna yetecek kadar malvarlığını bildirmesi yeterli sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/114 E., 2012/341 K., 06.06.2012)
- Borçlunun haczi kabil olmayan malvarlığı unsurlarını bildirmesi gerektiği, ancak bunun haczedilmezlik iddiasından feragat anlamına gelmediği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/114 E., 2012/341 K., 06.06.2012)
- Borçlunun beyan yükümlülüğü, dürüst borçlunun gereksiz yere cezalandırılmaması ilkesiyle birlikte değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/114 E., 2012/341 K., 06.06.2012)
- Mal beyanı yükümlülüğünün amacı, haciz öncesinde borçlunun malvarlığını alacaklıya ve icra dairesine öğretmektir; bu nedenle beyan haciz talebinin ön şartı sayılmamaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/114 E., 2012/341 K., 06.06.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Mal beyanını yapma yükümlülüğü borçlunun üzerindedir; beyanın yapılıp yapılmadığı icra dairesinin kayıtları ile ispatlanır.
- Beyanın borca yeter nitelikte olup olmadığının değerlendirilmesinde alacaklı, beyanın eksik olduğunu iddia eder ve bunu icra dosyası ile ispatlar.
- Borçlu, beyanının yeterli olduğunu, borcunu karşılayan malvarlığını bildirdiğini belgelerle ispatlar.
- Beyanın sözlü yapılması halinde tutanak ve dosya kayıtları esas delil olur; tarafların bu konuda ayrıca yazılı delil bulundurması yararlıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2004 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-60): Ödeme emri ile borçluya beyan yükümlülüğünün başladığı ve yedi günlük sürenin işlediği itiraz süreci düzenlenir; m.74'teki beyan yükümlülüğünün tetikleyicisidir.
- [2004 sayılı Kanun m.75](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-75): İtirazın kaldırılması veya iptali halinde borçlunun beyan süresini düzenler.
- [2004 sayılı Kanun m.76](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76): Beyanda bulunmayan borçlunun hapisle tazyikini düzenler; m.74'teki yükümlülüğün yaptırımıdır.
- [2004 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-82): Haczedilemeyen malları belirler; borçlunun beyan ettiği malların haczedilip edilmeyeceğinin ölçütüdür.
- [2004 sayılı Kanun m.83](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-83): Haczedilemeyen mal ve hakların devamını düzenler; m.74 kapsamında beyan edilen mallardan hangilerinin haczedilemeyeceğini belirler.
- [2004 sayılı Kanun m.77](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-77): Beyandan sonra kazanılan mal ve gelirlerdeki artışın bildirilmesini düzenler.
- [2004 sayılı Kanun m.78](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-78): Haciz isteme hakkını düzenler; alacaklının beyanı beklemeden haciz isteyebileceğini belirler.

## [İİK m.75 — Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-75)

İİK m.75, itirazın iptaline veya itirazın kesin ya da geçici surette kaldırılmasına karar verilen borçlunun, bu karardan sonra mal beyanında bulunma yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğün başlama anını düzenler. Madde, ödeme emrine itiraz eden ve itirazı yargı kararıyla sonuçlanan borçlu bakımından uygulanır. Mal beyanının ne olduğu, hangi bilgileri kapsadığı ve yazılı ya da sözlü yapılabileceği (m.74), hapisle tazyik yaptırımı (m.76) ve yedi günlük genel süre ile kambiyo süresi (m.60, m.168) bu maddede düzenlenmez. Mal beyanında bulunmamanın ceza sonucu (m.338, m.339) ve ilk ödeme emri aşamasındaki süre de ayrı maddelerde yer alır.

### Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Mal beyanı**: Borçlunun, kendi elinde ya da üçüncü kişilerde bulunan malvarlığı değerleri ile alacak haklarından borcunu karşılamaya yetecek olanların cinsini ve niteliğini, kazanç ve gelirlerini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyeceğini icra dairesine bildirmesidir. Bu madde bildirim yükümlülüğünün zamanını belirler, içeriğini m.74 belirler.
- **İtirazın iptali**: Alacaklının itirazın kaldırılması yerine açtığı davada, itirazın haklı olmadığına karar verilmesidir. Karar verildiğinde borçlunun mal beyanı yükümlülüğü doğar.
- **İtirazın kaldırılması**: İcra mahkemesinin, itirazın kesin veya geçici olarak kaldırılmasına karar vermesidir. Kesin kaldırma ile geçici kaldırma arasındaki fark, kararın hukuki niteliğine ve sonraki yola göre değişir; her iki karar da m.75 kapsamına girer.
- **Tefhim**: Kararın, borçlu hazır bulunduğunda duruşmada sözlü olarak açıklanmasıdır. Borçlunun duruşmada hazır bulunduğu hallerde süre tebliğ yerine tefhim tarihinden işler.

### Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı: hangi şartlar aranır?

- İtirazın iptaline veya kesin ya da geçici surette kaldırılmasına karar verilmiş olması gerekir.
- Karar borçluya tebliğ edilmiş olmalı ya da borçlunun duruşmadaki varlığında tefhim edilmiş olmalıdır.
- Borçlu, bu karar nedeniyle mal beyanında bulunmakla yükümlü olmalıdır; kararın kesinleşmesi ya da istinaf yoluna başvurulmuş olması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
- Borçlu, kararın tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmalıdır; borçlu duruşmada hazır ise süre tefhimden başlar.
- Mal beyanı m.74'te öngörülen içerikte ve yazılı ya da sözlü biçimde icra dairesine yapılmalıdır.

### Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı: hangi sonuçları doğurur?

- İtirazın iptaline veya kesin ya da geçici surette kaldırılmasına karar verilen borçlu, kararın tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır.
- Karar borçlunun duruşmadaki varlığında verilmişse süre kararın tefhim anından işlemeye başlar.
- Karara karşı istinaf yoluna başvurulmuş olması, borçlunun mal beyanında bulunma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine m.76 uyarınca beyanda bulunununcaya kadar hapisle tazyik edilebilir.
- İtiraz kararı borçlu lehine sonuçlanmış ya da itiraz hiç kaldırılmamışsa m.75 uygulanmaz; bu hâlde mal beyanı yükümlülüğü ayrı kurallara tabidir.

### Tebliğ ile tefhim arasındaki fark nedir?

- Kararın borçlu tarafından duruşmada hazır bulunularak öğrenilmesi (tefhim) hâli.
- Kararın borçluya tebliğ edilmesi hâli; borçlu duruşmada hazır değildir ya da karar yazılı olarak bildirilmiştir.

Sonuç: Süre tefhim tarihinden başlar ya da tebliğ tarihinden başlar; üç günlük süre aynıdır, yalnızca başlangıç anı değişir.

### İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark nedir?

- Alacaklının itirazın iptali davası açması ve bu davada karar verilmesi.
- Alacaklının icra mahkemesinde itirazın kaldırılması talebinde bulunması ve kesin ya da geçici kaldırma kararı verilmesi.

Sonuç: İki hâlde de üç günlük mal beyanı süresi aynı şekilde işler; m.75 her iki karar için de uygulanır.

### Mal beyanı yükümlülüğü ile ödeme emrine itiraz süresindeki yükümlülük arasındaki fark nedir?

- Kararla itirazın iptali ya da kaldırılması sonrası doğan üç günlük yükümlülük (m.75).
- Ödeme emri tebliğinden sonra itiraz edilmemesi hâlinde yedi günlük genel süre (m.74, m.60) ve kambiyo takiplerinde on günlük süre (m.168).

Sonuç: Hangi sürenin işleyeceği borçlunun itiraz edip etmediğine ve takibin yoluna göre belirlenir; iki süre birbirine karıştırılmamalıdır.

### Beyan mecburiyeti müddeti, başlangıcı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Üç günlük süreyi, ödeme emrine itiraz edilmemesi hâlinde işleyen yedi günlük genel mal beyanı süresi ile karıştırmak; m.75 yalnızca itiraz kararından sonra uygulanır.
- Karara karşı istinaf yoluna başvurulmasını mal beyanı yükümlülüğünü durdurur saymak; kanun ve uygulama bunu kabul etmez.
- Duruşmada hazır olan borçlu için süreyi tebliğden saymak; bu hâlde süre tefhim tarihinden başlar.
- Vekile yapılan tebliğ ile borçlunun üç günlük süresinin başladığını kabul etmek; tebliğin bizzat borçlunun kendisine yapılması gerekir.
- Üç günlük sürenin kaçırılmasının hak düşürücü bir sonucu olduğunu düşünmek; süre yükümlülük doğurur, hak ortadan kalkmaz, yaptırım hapisle tazyiktir.
- Mal beyanının içeriğini m.75'ten çıkarmak; içerik m.74'te yazılıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İtirazın kaldırılması kararında borçlunun mal beyanında bulunma zorunluluğu, kararın tebliğ edildiği tarihten üç gün içinde doğduğu kabul edilmektedir. (16. Hukuk Dairesi, 2007/1252 E., 2007/1095 K., 03.04.2007)
- Mahkeme kararında, borçluya mal beyanı yükümlülüğünün ihtar edilmesi ve ihtarın mahkeme kararında ya da tebligatta yer alması gerektiği kabul edilmektedir. (16. Hukuk Dairesi, 2007/432 E., 2007/460 K., 01.03.2007)
- Borçlu vekiline tebliğ edilen kararda, tebliğ yalnız vekile yapılmışsa borçlunun üç günlük süresinin başladığı kabul edilmez; tebliğin borçlunun kendisine yapılması aranır. (16. Hukuk Dairesi, 2008/7062 E., 2008/6743 K., 27.10.2008)
- Borçlunun süresi içinde mal beyanında bulunmuş olması hâlinde hapisle tazyik kararı verilemeyeceği kabul edilmektedir. (16. Hukuk Dairesi, 2007/5081 E., 2007/5494 K., 31.12.2007)
- Alacaklının itirazın iptali davası açması hâlinde borçlu, ödeme emrine yaptığı itiraz sebepleriyle bağlı değildir ve her türlü itiraz sebebini ileri sürebilir; bu durum mal beyanı süresini değiştirmez. (16. Hukuk Dairesi, 2007/5352 E., 2007/5493 K., 31.12.2007)
- Kambiyo senetlerine özgü takiplerde borca ve imzaya itiraz icra takip işlemi sayılmaz; bu nedenle itirazı süresinde yapan borçlunun mal beyanı yükümlülüğü yalnızca itirazın iptali ya da kaldırılması kararıyla doğar. (16. Hukuk Dairesi, 2006/3455 E., 2006/6764 K., 19.10.2006)

### Nasıl ispat edilir?

- İtirazın iptali veya kaldırılması kararının borçluya ne zaman tebliğ edildiğini ya da duruşmada tefhim edildiğini gösteren belge (tebliğ mazbatası ya da duruşma tutanağı) esas alınır; süreyi işleten bu tarih alacaklı tarafından ya da icra dairesi kayıtlarından ispatlanır.
- Borçlunun üç gün içinde mal beyanında bulunduğunu savunan taraf bu savunmasını icra dairesine yapılan beyan belgesi ile ispatlar; sözlü beyan hâlinde tutanak esas alınır.
- Hapisle tazyik talebinde bulunan alacaklı, borçluya m.75 uyarınca ihtarın yapıldığını ve tebliğin bizzat borçluya yapıldığını gösterir; tebliğin yalnız vekile yapıldığı hâlde bu ispat eksik kalır.
- Kararın istinaf yoluna gidildiğini ileri süren borçlu, bunun yükümlülüğünü kaldırmadığına ilişkin itirazı karşısında yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğini kendisi ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.74](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-74): Mal beyanının içeriğini, biçimini ve yazılı ya da sözlü yapılabileceğini düzenler; m.75'in atıf yaptığı yükümlülüğün kapsamını belirler.
- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.76](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76): Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında hapisle tazyik yaptırımını düzenler; m.75'teki üç günlük süre kaçırıldığında bu hüküm devreye girer.
- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-60): Ödeme emrine itiraz etmeyen borçlunun yedi günlük genel mal beyanı süresinin başlangıcını belirler; m.75 ise itiraz kararı sonrası ayrı bir süre koyar.
- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.168](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-168): Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda mal beyanı süresini on gün olarak belirler; m.75'in süresinin kambiyo takibinde de aynı olup olmadığını ayırt etmek için gerekir.
- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.338](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-338): Gerçeğe aykırı mal beyanını cezalandırır; m.75'teki yükümlülük yerine getirilip içerik yanlış olduğunda bu hüküm uygulanır.
- [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-339): Borçlunun mal varlığındaki artışları bildirmemesini cezalandırır; m.75 kapsamındaki beyanın eksikliği ile bu fiil ayrı değerlendirilir.

## [İİK m.76 — Hapis ile tazyik](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76)

İcra ve İflas Kanunu m.76, mal beyanında bulunmayan borçlunun, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından hapisle tazyik edilmesini düzenler. Hükmün konusu, borçlunun süresinde ve istenen biçimde mal beyanında bulunmaması hâlinde uygulanan tazyik hapsinin koşulları, süresi ve tek seferlik niteliğidir. Madde, mal beyanı yükümlülüğünün kapsamını ve beyanın usulünü düzenlemez (m.74). Beyan süresinin ve icra emrindeki ihtarın yazılmasının kuralları da bu maddede yer almaz (m.26 ile m.75 ve yönetmelik düzenlemesi). Mal beyanına aykırılığın disiplin yaptırımı ve beyandan sonra malvarlığında meydana gelen artışın bildirilmemesi bu maddenin kapsamı dışındadır (m.337, m.339 ve m.340 ilgili hükümlerinde yer alır). Alacaklının takip yoluyla malı ve alacağı tahsil etme hakkı ile hapis dışındaki takip yolları da bu maddede düzenlenmez.

### Hapis ile tazyik: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Mal beyanı**: Borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerdeki mal, alacak ve haklarını, borca yetecek miktarın tür ve niteliğini, gelirlerini ve geçimini nasıl sağladığını, borcu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir. Hiç malı ve geliri olmayan borçlu da bildirimde bulunmak zorundadır.
- **Tazyik hapsi**: Borçlunun bir işi yapmaya zorlanması amacıyla verilen, cezalandırma değil baskı niteliğinde bir hapis türüdür. Beyanda bulunulduğu anda sona erer ve üç ayı geçemez.
- **Bir defaya mahsus tazyik**: Aynı borçlu hakkında aynı beyan yükümlülüğü nedeniyle hapisle tazyikin yalnızca bir kez uygulanabilmesi anlamına gelir. Tazyik hapsi tamamlanıp beyan yapılmadan yeniden başvurulamaz.
- **Tazyik hapsinin sona ermesi**: Borçlunun mal beyanında bulunması hâlinde hapis derhal sona erer. Bu nedenle hapis süresinin sonuna kadar çekilmesi gerekmez.

### Hapis ile tazyik: hangi şartlar aranır?

- Borçlunun, icra emrinde yer alan mal beyanı yükümlülüğüne karşın süresi içinde beyanda bulunmamış olması gerekir.
- Alacaklının hapisle tazyik talebinde bulunması gerekir; hâkim bu talep olmadan karar veremez.
- Borçluya icra emrinde mal beyanında bulunmadığı takdirde hapisle tazyik olunacağına dair ihtarın yazılmış ve bu ihtarın borçlunun kendisine tebliğ edilmiş olması gerekir.
- Tazyik kararı icra mahkemesi hâkimi tarafından verilmelidir.
- Hapis, borçlu beyanda bulununcaya kadar ve en çok üç ay süreyle uygulanabilir; daha önce tazyik uygulanmış bir borçlu hakkında yeniden hapis kararı verilemez.
- Borçlu beyanda bulunduğunda hapis derhal sona erdirilmelidir.

### Hapis ile tazyik: hangi sonuçları doğurur?

- Borçlu süresi içinde mal beyanında bulunmamışsa, alacaklının talebi üzerine icra mahkemesi hâkimi borçlunun beyanda bulununcaya kadar hapisle tazyik edilmesine karar verebilir.
- Tazyik hapsi bir defaya mahsustur ve hiçbir hâlde üç ayı geçemez.
- Borçlu hapis süresi içinde beyanda bulunursa, hapis derhal sona erer.
- Borçlu, süresi geçtikten sonra da olsa mal beyanında bulunmuşsa, artık hapisle tazyik edilemez.
- Alacaklı talepte bulunmazsa hâkim kendiliğinden tazyik kararı veremez.
- Hapisle tazyik hukuki yaptırımdır; borcu ortadan kaldırmaz, alacaklının takip hakkı devam eder.

### Tazyik hapsi ile cezai hapis arasındaki fark nedir?

- Tazyik hapsi borçlunun beyanda bulunmasını sağlamaya yöneliktir ve beyan yapıldığında sona erer.
- Cezai hapis, işlenmiş bir suç için verilen cezadır ve belirli bir süre infaz edilir.

Sonuç: Tazyik hapsi tekerrüre esas olmaz, seçenek yaptırıma çevrilemez, ertelenemez ve adli sicile kaydedilmez; cezai hapis için bu kurallar geçerli değildir.

### Mal beyanı yükümlülüğü ihlali (tazyik) ile beyandan sonra malvarlığı artışının bildirilmemesi arasındaki fark nedir?

- Bu maddede düzenlenen tazyik hapsi, beyanın hiç yapılmamasına bağlanmıştır.
- Beyandan sonra malvarlığında meydana gelen artışın bildirilmemesi ayrı bir fiildir ve m.339 kapsamındadır.

Sonuç: İki hal farklı yaptırımlara bağlanmıştır; m.76 uyarınca tazyik hapsi, m.339 kapsamındaki fiil için uygulanmaz.

### Mal beyanında bulunmama ile eksik veya gerçeğe aykırı beyan arasındaki fark nedir?

- Hiç beyanda bulunmayan borçlu hakkında m.76 uygulanır.
- Beyanda bulunup eksik veya gerçeğe aykırı beyan veren borçlu, m.76 kapsamına girmez.

Sonuç: Eksik veya yanlış beyan için bu madde değil, ayrı suç hükümleri uygulanır; m.76 yalnız beyanın hiç yapılmamasına bağlıdır.

### Hapis ile tazyik: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Hapsi üç ay yerine doğrudan kanun metninde olmayan başka bir süre ile hesaplamak; tazyik hapsinin üst sınırının üç ay olduğunu gözden kaçırmak.
- Borçlu beyanda bulunduktan sonra hapsin sona erdirilmesini ihmal etmek; hapis süresinin tamamlanmasını beklemek.
- Tazyik kararı için alacaklı talebi aranmadan hâkimin kendiliğinden karar verebileceğini varsaymak.
- İcra emrinin yalnızca vekile tebliğ edilmesini yeterli saymak; borçluya da ihtarın tebliğini aramamak.
- Mal beyanında bulunmama ile eksik veya gerçeğe aykırı beyanı aynı hüküm kapsamında değerlendirmek.
- Tazyik hapsini cezai hapis gibi tekerrüre esas veya adli sicile kaydedilen bir ceza olarak görmek.
- Tazyik hapsinin birden fazla kez uygulanabileceğini varsaymak; madde bir defaya mahsus bir yaptırım öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mal beyanında bulunmamak nedeniyle tazyik hapsi kararı verilmesinde, alacaklı talebinin ve borçluya icra emrinde yapılan ihtarın tebliğinin bulunduğu aranmaktadır. (12. Hukuk Dairesi, 2023/1885 E., 2023/1411 K., 07.03.2023; 16. Hukuk Dairesi, 2009/3311 E., 2009/4016 K., 08.06.2009)
- Tazyik hapsi üç ayı geçmeyen bir süre için verilmekte; kararın gerekçesinde süreyi üç ayla sınırlama ifadesi yer almaktadır. (12. Hukuk Dairesi, 2023/1885 E., 2023/1411 K., 07.03.2023; 12. Hukuk Dairesi, 2023/9404 E., 2024/69 K., 09.01.2024)
- Mal beyanında bulunmama suçu ile yapılan yargılamada, hapis cezası yerine tazyik hapsi kararının kapsamı ve niteliği ayrıca değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1016 E., 2024/1580 K., 04.12.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/569 E., 2021/1072 K., 27.10.2021)
- Hapisle tazyik yalnızca beyanın hiç yapılmadığı durumda uygulanmakta, eksik beyan için bu yaptırıma başvurulmamaktadır. (16. Hukuk Dairesi, 2009/2649 E., 2009/3165 K., 04.05.2009)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren alacaklı, borçlunun icra emrinde mal beyanı yükümlülüğünü bildiğini ve süresi içinde beyanda bulunmadığını ispatlar; icra dosyasındaki tebligat belgesi ve icra emri bu bakımdan temel delildir.
- Borçluya icra emrinde hapisle tazyik ihtarının yazıldığı ve bu ihtarın borçlunun kendisine tebliğ edildiği, icra dosyasındaki tebliğ evrakı ile ispatlanır; ihtarın yalnızca vekile tebliği hapsin uygulanmasına engeldir.
- Borçlu, mal beyanında bulunduğunu, süresi içinde beyan verdiğini veya beyanın tutanağa geçtiğini ileri sürerek savunmasını yapar; bu savunmayı icra dosyasındaki beyan tutanağı ile ispatlar.
- Alacaklının talebinin yazılı olarak yapılması ve hâkimin kararının gerekçeli olması, tazyik kararının hukuka uygunluğunun denetlenmesinde önem taşır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2004 sayılı Kanun m.74](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-74): Mal beyanı yükümlülüğünün kapsamını ve beyanın nasıl yapılacağını düzenler; m.76 bu yükümlülüğe aykırılığın yaptırımını belirler.
- [2004 sayılı Kanun m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-337): Mal beyanında bulunmama fiili için disiplin yaptırımını düzenler; bu madde tazyik hapsi ile birlikte uygulanmaz, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir.
- [2004 sayılı Kanun m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-339): Beyandan sonra mallarda veya kazançta meydana gelen artışın bildirilmemesini düzenler; m.76 ile ayrı bir fiildir.
- [2004 sayılı Kanun m.26](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-26): Para borcu için icra emrinin içeriğini ve mal beyanı ihtarını düzenler; tazyik hapsinin ön koşulu olan ihtarın kaynağıdır.

## [İİK m.77 — Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-77)

İİK m.77, mal beyanında bulunmuş ya da beyandan kaçınmış borçlunun, beyandan sonra edindiği malları ve kazanç ile gelirindeki artışları icra dairesine bildirme yükümlülüğünü düzenler. Bildirimin süresini, şeklini (taahhütlü mektup ya da şifahi beyan) ve yükümlünün kimliğini belirler. Yükümlü, malı olmadığını bildirmiş, borcuna yetecek mal göstermemiş ya da beyandan imtina etmiş borçludur. Maddenin ihlalinin cezai sonucu (İİK m.339) ve mal beyanı yükümlülüğünün genel düzenlemesi (İİK m.74-76) bu maddede yer almaz. Beyanın içeriği ve eksik beyanın cezası (İİK m.338) bu maddenin kapsamında değildir. Bildirim yükümlülüğünün ihlalinin ceza yaptırımı ise İİK m.339'da düzenlenmiştir. Mal beyanı yükümlülüğünün kendisi ve tazyik hapsi (İİK m.74-76) bu maddede düzenlenmez.

### Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tezayüt**: Malvarlığında veya kazanç ve gelirde meydana gelen artış anlamında kullanılan kanun terimidir. Maddede yer alan bildirim yükümlülüğü, yalnızca yeni edinilen malları değil, mevcut malvarlığındaki bu artışları da kapsar.
- **Sonradan kazanılan mal**: Mal beyanının verildiği tarihten sonra borçlunun edindiği mal veya hakları ifade eder. Beyan tarihinden önce var olup beyanda gösterilmemiş mallar bu kavram altında değerlendirilmez.
- **Taahhütlü mektup veya şifahi bildirim**: Maddenin öngördüğü iki bildirim biçimidir. Borçlu bildirimini icra dairesine taahhütlü mektupla veya sözlü olarak yapabilir.

### Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı: hangi şartlar aranır?

- Borçlunun, icra dairesine yaptığı beyanda malı olmadığını bildirmiş, borcuna yetecek mal göstermemiş ya da beyandan imtina etmiş olması gerekir.
- Borçlunun beyandan sonra mal edinmiş ya da kazanç ve gelirinde artış meydana gelmiş olması gerekir.
- Bildirimin, malın edinildiği ya da artışın meydana geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılması gerekir.
- Bildirimin icra dairesine taahhütlü mektupla ya da şifahi olarak yapılması gerekir.
- Bildirim yükümlülüğü, borçlunun malına veya kazancına ilişkin olduğu için yalnız borçlunun kendisi tarafından yerine getirilmelidir.

### Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı: hangi sonuçları doğurur?

- Borçlu, yedi gün içinde sonradan kazandığı malları ve kazanç ile gelirindeki artışları icra dairesine taahhütlü mektupla ya da şifahi olarak bildirmelidir.
- Süresinde bildirim yapılmazsa borçlu İİK m.339 uyarınca cezalandırılır. Bu ceza, bildirilmeyen mal veya kazancın asıl ya da bedel itibarıyla mevcut olmasına göre on gün disiplin hapsi, mal veya kazancın haklı bir sebep olmaksızın elden çıkarılmasına göre bir aya kadar disiplin hapsidir.
- Bildirilmeyen mal veya kazancın asıl veya bedel itibarıyla mevcut olmadığı durumda m.339 uyarınca ceza doğmaz.
- Borçlu, icra takibine konu borcu tamamen öderse m.339 uyarınca verilecek ceza düşer.
- Maddedeki yükümlülük, mal beyanında bulunmuş olan borçlu için m.74-76'daki tazyik hapsi yaptırımından ayrıdır; m.77 kapsamındaki bildirim yükümlülüğünün ihlali tazyik hapsi değil, m.339 kapsamındaki ceza yaptırımını doğurur.

### Malı olmadığını bildirmiş borçlu / borcuna yetecek mal göstermemiş borçlu / beyandan imtina eden borçlu: fark nedir?

- Beyanında malı olmadığını bildiren, borcuna yetecek mal göstermeyen ya da beyanı tümüyle reddeden borçlu, maddenin yükümlüsüdür.
- Beyanda borcuna yetecek mal göstermiş borçlu, maddenin kapsamı dışındadır. Bu borçlunun bildirim yükümü doğrudan m.77'den değil, beyanının genel niteliğinden doğar.

Sonuç: Beyanında yeterli mal göstermiş borçlu bakımından m.77 uygulanmaz; yeterli mal gösterilmemişse yükümlülük doğar.

### Sonradan kazanılan veya ziyadeleşen malların beyanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- m.77 ile m.76'yı karıştırmak: Bildirim yükümlülüğünün ihlali tazyik hapsi değil, m.339 uyarınca ceza yaptırımı doğurur.
- m.339 cezasını yalnız ihlali yapan borçlunun ödeme yapmasına bağlamak: Ceza, borcun tamamen ödenmesi halinde düşer; bildirim yükümlülüğünün kendisi ödemeyle ortadan kalkmaz.
- Sürenin başlangıcını beyan tarihinden değil yanlış bir olaydan saymak; süre malın edinildiği veya artışın meydana geldiği tarihten başlatılmalıdır.
- Yedi gün süresini iş günü gibi hesaplamak; metin takvim günü öngörmektedir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Uygulamada m.77 kapsamındaki bildirim yükümlülüğünün, ilk mal beyanındaki eksiklik veya beyandan kaçınma hallerinde doğduğu kabul edilmektedir. (12. Hukuk Dairesi, 2023/1666 E., 2023/1202 K., 28.02.2023; 12. Hukuk Dairesi, 2022/13184 E., 2023/57 K., 10.01.2023; 12. Hukuk Dairesi, 2022/12010 E., 2023/54 K., 10.01.2023)
- Bildirim yükümlülüğünün ihlali nedeniyle ceza verilebilmesi için alacaklının şikâyetinin bulunması gerektiği kabul edilmektedir. (12. Hukuk Dairesi, 2023/1666 E., 2023/1202 K., 28.02.2023; 12. Hukuk Dairesi, 2022/13184 E., 2023/57 K., 10.01.2023; 12. Hukuk Dairesi, 2022/12010 E., 2023/54 K., 10.01.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Bildirim yükümlülüğünün ihlalini ileri süren alacaklı, borçlunun beyandan sonra mal edindiğini veya kazanç ve gelirinde artış olduğunu ispatlamalıdır.
- Borçlunun önceki beyanında malı olmadığını bildirdiği ya da yeterli mal göstermediği, icra dosyasındaki mal beyanı tutanağından anlaşılır.
- Borçlu, bildirimi yedi gün içinde taahhütlü mektupla veya şifahi olarak yaptığını, icra dairesinin kayıtları ya da taahhütlü posta belgesi ile ispatlamalıdır.
- Borçlu, mal ve kazancını asıl veya bedel itibarıyla mevcut olmadığını ya da borcunu tamamen ödediğini ileri sürerse bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2004 sayılı Kanun m.74](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-74): Mal beyanının genel tanımını ve kapsamını verir. m.77'deki bildirim yükümlülüğü, bu maddedeki mal beyanının devamı niteliğindedir.
- [2004 sayılı Kanun m.75](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-75): İtirazın kaldırılması veya iptali üzerine beyan yükümlülüğünü doğurur. Bu hallerde borçlunun ilk beyanı m.77 kapsamında değerlendirilir.
- [2004 sayılı Kanun m.76](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76): Beyanda bulunmayan borçlunun tazyik hapsi ile yaptırılmasını düzenler. m.77 ile m.76 birbirinden ayrı yaptırımlar öngörür.
- [2004 sayılı Kanun m.338](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-338): Beyanda hakikate aykırı davranan borçlunun cezasını düzenler. Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile beyanın doğruluğu ayrı konulardır.
- [2004 sayılı Kanun m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-339): m.77'deki bildirim yükümlülüğüne uyulmamasının cezasını düzenler. Maddenin uygulama sonucu bu hükümle tamamlanır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| üç gün | [m.75](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-75) | (Değişik: 6/6/1985-3222/8 md.) İtirazının iptaline veya kat’i veya muvakkat surette kaldırılmasına karar verilen borçlu, bu kararın kendisine tebliğinden itibaren üç gün içinde yukarıdaki maddede gösterildiği üzere beyanda bulunmaya… |
| üç ayı | [m.76](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-76) | Ancak bu hapis üç ayı geçemez. |
| yedi gün | [m.77](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-77) | İcra dairesine vakı olan beyanda malı olmadığını bildirmiş veya borcuna yetecek mal göstermemiş yahut beyandan imtina etmiş olan borçlu sonradan kazandığı malları ve kazancında ve gelirinde vukua gelen tezayütleri yedi gün içinde mezkür… |

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2012/114 E., 2012/341 K., 06.06.2012 (m.74)
- Ceza Genel Kurulu, 2004/222 E., 2005/6 K., 08.02.2005 (m.74)
- 12. Hukuk Dairesi, 2023/9404 E., 2024/69 K., 09.01.2024 (m.76)
- 12. Hukuk Dairesi, 2023/1885 E., 2023/1411 K., 07.03.2023 (m.76)
- 12. Hukuk Dairesi, 2023/1666 E., 2023/1202 K., 28.02.2023 (m.77)
- 12. Hukuk Dairesi, 2022/13184 E., 2023/57 K., 10.01.2023 (m.77)
- 12. Hukuk Dairesi, 2022/12010 E., 2023/54 K., 10.01.2023 (m.77)
- 16. Hukuk Dairesi, 2009/3311 E., 2009/4016 K., 08.06.2009 (m.76)
- 16. Hukuk Dairesi, 2009/2649 E., 2009/3165 K., 04.05.2009 (m.76)
- 16. Hukuk Dairesi, 2008/7062 E., 2008/6743 K., 27.10.2008 (m.75)
- 16. Hukuk Dairesi, 2007/5081 E., 2007/5494 K., 31.12.2007 (m.75)
- 16. Hukuk Dairesi, 2007/5352 E., 2007/5493 K., 31.12.2007 (m.75)
- 16. Hukuk Dairesi, 2007/1252 E., 2007/1095 K., 03.04.2007 (m.75)
- 16. Hukuk Dairesi, 2007/432 E., 2007/460 K., 01.03.2007 (m.75)
- 16. Hukuk Dairesi, 2006/3455 E., 2006/6764 K., 19.10.2006 (m.75)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1863 E., 2026/579 K., 16.04.2026 (m.74)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1016 E., 2024/1580 K., 04.12.2024 (m.76)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2023/1165 E., 2024/720 K., 19.04.2024 (m.74)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2023/133 E., 2024/636 K., 20.03.2024 (m.74)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2023/269 E., 2024/585 K., 08.03.2024 (m.74)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/569 E., 2021/1072 K., 27.10.2021 (m.76)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 06.06.1985 (m.75).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/haciz-yoliyle-takip