Konu Özeti:
Önemli Nokta 1: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun 18. maddesi, il genel meclisinin bilgi edinme ve denetim yollarını düzenlemektedir. Bu maddenin son fıkrasına göre; "Faaliyet raporundaki açıklamalar, meclis üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse, yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanak, meclis başkanı tarafından gereği yapılmak üzere İçişleri Bakanlığına gönderilir." Bu hüküm, soruda tarif edilen durumda izlenmesi gereken yegâne usulü belirtmektedir.
Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğuna gelince:
A ve B seçenekleri: Valinin başkanlıktan düşürülmesi amacıyla dosyanın Danıştaya gönderilmesi veya vali hakkında gensoru önergesi verilmesi, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 26. maddesinde belediye başkanı için öngörülen denetim yollarıdır. Ancak 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nda vali için bu tür bir denetim mekanizması ve görevden düşürme usulü düzenlenmemiştir. Dolayısıyla bu usuller il özel idaresi için uygulanamaz.
D seçeneği: Denetim komisyonu, 5302 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre her yılın ocak ayında, bir önceki yılın gelir ve giderleri ile hesap ve işlemlerinin denetimi için kurulur. Faaliyet raporunun yetersiz görülmesi üzerine derhal kurulan bir komisyon değildir ve amacı farklıdır.
E seçeneği: Faaliyet raporunun yetersiz bulunması, tek başına bir suçun işlendiği anlamına gelmez ve kanunun öngördüğü özel prosedür, İçişleri Bakanlığına bildirimdir. Konusu suç teşkil eden hususlar tespit edilirse suç duyurusunda bulunulabilir ancak bu, faaliyet raporunun yetersiz görülmesinin doğrudan ve zorunlu hukuki sonucu değildir.
Önemli Nokta 2: Çözüm, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun ihtisas komisyonlarını düzenleyen 24. maddesinin analizine dayanmaktadır. Maddeye göre, belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Bu komisyonların oluşumunda temel ilke, siyasi parti gruplarının ve bağımsız üyelerin meclisteki temsil oranlarının komisyona yansıtılmasıdır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
Diğer seçeneklerin hukuki analizi:
A) Bu seçenek yanlıştır. 5393 sayılı Kanun'un 24. maddesine göre ihtisas komisyonları en az üç, en fazla beş üyeden oluşur. 'En az beş, en çok dokuz' üye kuralı, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 15. maddesinde büyükşehir belediyeleri için öngörülmüştür. Ayrıca, 'çevre ve sağlık' komisyonu kurma zorunluluğu 5393 sayılı Kanun'da yer almamaktadır; bu zorunluluk büyükşehir belediyeleri ve il özel idareleri için geçerlidir.
C) Bu seçenek hatalı bir çıkarım içermektedir. 5393 sayılı Kanun'un 24. maddesi, nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulmasını 'zorunlu' tutmakla birlikte, belediye meclisinin ihtiyaca göre başka ihtisas komisyonları kurmasına engel teşkil etmez. Maddenin ilk cümlesindeki 'kurabilir' ifadesi, meclisin bu konuda takdir yetkisi olduğunu göstermektedir. Zorunluluk, asgari standartı belirtir, münhasırlık yaratmaz.
D) Bu seçenek yanlıştır. İhtisas komisyonu üyelerinin seçimi ile denetim komisyonu üyelerinin seçimi farklı usullere tabidir. 5393 sayılı Kanun'un 25. maddesine göre 'denetim komisyonu' kendi üyeleri arasından gizli oyla oluşturulur. Ancak 24. maddede düzenlenen 'ihtisas komisyonları' için gizli oy şartı öngörülmemiştir ve seçimi meclisin görevleri arasında sayılmıştır (m. 18/k).
E) Bu seçenek de yanlıştır. 5393 sayılı Kanun'un 24. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ihtisas komisyonları kendilerine havale edilen işleri (imar komisyonu hariç) beş iş günü içinde sonuçlandırır. Raporun bu sürede sunulmaması durumunda konu gündemden düşmez veya komisyonun görevi sona ermez; aksine, 'konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır'. Bu düzenleme, meclis çalışmalarının aksamasını önlemeyi amaçlamaktadır.
Önemli Nokta 3: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun 47. maddesi, il özel idaresi kesin hesabının sürecini net bir şekilde düzenlemektedir. Maddenin birinci fıkrasına göre, "Her yıl bütçesinin kesin hesabı, vali tarafından hesap döneminin bitiminden sonra gelen mart ayı içinde encümene sunulur. Kesin hesap il genel meclisinin mayıs ayı toplantısında görüşülerek karara bağlanır." Bu hüküm uyarınca doğru cevap C seçeneğidir. Kesin hesap önce valilik tarafından hazırlanıp mart ayında encümene sunulmakta, ardından il genel meclisinin mayıs ayı toplantısında görüşülerek karara bağlanmaktadır.
Diğer seçeneklerin yanlışlık nedenleri:
- A seçeneği yanlıştır, çünkü kesin hesap doğrudan meclise değil, önce encümene sunulur ve meclisin mart değil, mayıs toplantısında karara bağlanır.
- B seçeneği, Kanun'un 45. maddesinde bütçe tasarısının süresinde kesinleşmemesi haline özgü olan bir usulü, yanlış bir şekilde kesin hesap sürecine atfettiği için hatalıdır. Kanunda kesin hesabın karara bağlanamaması durumuna ilişkin böyle özel bir düzenleme yoktur.
- D seçeneği, Kanun'un 47. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Kesin hesabın görüşülmesi ve kesinleşmesinde, bütçeye ilişkin hükümler uygulanır." hükmü ile çelişmektedir. Bütçeye ilişkin hükümler uygulandığı için meclisin değişiklik yapma yetkisi bulunmaktadır.
- E seçeneği, Kanun'un 48. maddesindeki "İl özel idaresi bütçesi ile muhasebe işlemlerine ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükmünü eksik ve yanlış yansıttığı için hatalıdır; zira Maliye Bakanlığının görüşünün alınması zorunludur.
Önemli Nokta 4: 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 2. maddesinin A fıkrasında, “İl ve ilçe kurulması, kaldırılması, merkezlerinin belirtilmesi, adlarının değiştirilmesi, bir ilçenin başka bir il'e bağlanması kanun ile” yapılır hükmü açıkça yer almaktadır. Dolayısıyla, bir ilçenin merkezinin değiştirilmesi gibi temel bir idari yapı değişikliği, yasama organının iradesini gerektiren bir işlem olup ancak kanunla gerçekleştirilebilir. Soruda il idare heyeti ve il genel meclisinden mütalaa alınması, Kanun'un 2. maddesinin D fıkrası uyarınca sürecin bir parçası olsa da, nihai karar merciini değiştirmez. Diğer seçenekler ise farklı idari işlemler için öngörülen usulleri yansıttığından veya hatalı bilgi içerdiğinden yanlıştır. Örneğin, bucak kurulması veya kaldırılması Cumhurbaşkanı onayı (md. 2/B), köy adlarının değiştirilmesi ise İçişleri Bakanlığının tasvibi (md. 2/Ç) ile yapılır. İl genel meclisi veya belediye meclisinin bu konuda nihai karar alma yetkisi bulunmamaktadır.
Önemli Nokta 5: Çözüm, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Sınır uyuşmazlıklarının çözümü" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasına dayanmaktadır. Maddeye göre, bir il dâhilindeki köyler arasında sınır uyuşmazlığı çıkması durumunda, çözüm süreci şu şekilde işler: Öncelikle, ilgili köy ihtiyar meclisleri ile kaymakamın görüşleri otuz gün süre verilerek istenir. Ardından, Vali bu görüşleri değerlendirerek sınır uyuşmazlığını nihai olarak karara bağlar. Soruda uyuşmazlığın il ve ilçe sınırlarını değiştirmediği açıkça belirtildiğinden, aynı maddenin ikinci fıkrasında atıf yapılan 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu hükümlerinin uygulanması söz konusu değildir. Diğer seçeneklerde belirtilen ilçe idare kurulunun karar vermesi, halk oylaması yapılması (ki bu usul genellikle birleşme ve katılma işlemleri için öngörülmüştür), İçişleri Bakanlığının onayı veya Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün yetkili olması gibi usuller, bu özel durum için kanunda öngörülmemiştir.