---
title: "Grevin tanımı ve lokavtın tanımı — İş Hukuku konu anlatımı"
course: "İş Hukuku"
law: "Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu"
articles: "Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.58–66"
last_amended: "2016-10-31"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/grevin-tanimi-ve-lokavtin-tanimi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Grevin tanımı ve lokavtın tanımı

İş Hukuku › Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu › Grev ve lokavt — [İş Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku)

## Kısaca

6356 sayılı Kanun'un 58. maddesi grev kavramını tanımlar ve kanuni grev ile kanun dışı grev ayrımını yapar. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.59, lokavtın tanımını ve kanuni lokavtın tanımını düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.58–66 hükümlerini kapsar: grevin tanımı, lokavtın tanımı, kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması, grev oylaması, grev ve lokavt yasakları, grev ve lokavtın ertelenmesi, grev ve lokavtın uygulanması, kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler, grev hakkının ve lokavtın güvencesi.

- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.58 — Grevin tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-58)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.59 — Lokavtın tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-59)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.60 — Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.61 — Grev oylaması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-61)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.62 — Grev ve lokavt yasakları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-62)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.63 — Grev ve lokavtın ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.64 — Grev ve lokavtın uygulanması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-64)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.65 — Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65)
- [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.66 — Grev hakkının ve lokavtın güvencesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-66)

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.58 — Grevin tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-58)

6356 sayılı Kanun'un 58. maddesi grev kavramını tanımlar ve kanuni grev ile kanun dışı grev ayrımını yapar. Grevin unsurları (topluluk, işin bırakılması, amaç ve karar) ile kanuni grevin koşullarının gerçekleşmediği hallerde grevin kanun dışı sayılması bu maddenin konusudur. Madde, işçiler bakımından toplu eylemi yapan ve bu eylemi karara bağlayan işçi tarafı için uygulanır. Madde, grev kararının alınma ve uygulanma sürelerini düzenlemez (m.60). Lokavtın tanımı ve kanuni lokavt ayrımı düzenlemez (m.59). Kanun dışı grevin cezai ve idari yaptırımları düzenlemez (m.78). Kanuni grevin iş sözleşmelerine etkisi ile işçi alma yasağı da bu maddenin kapsamında değildir (m.67, m.68).

### Grevin tanımı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Grev**: İşçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla işi bırakmalarıdır. Eylemin işçilerin kendi aralarındaki anlaşmaya ya da bir kuruluşun aynı amaçla verdiği karara dayanması gerekir. Tek bir işçinin işi bırakması grev sayılmaz.
- **Kanuni grev**: Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında çıkan uyuşmazlık üzerine, işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını ile çalışma şartlarını korumak veya geliştirmek amacıyla ve kanun hükümlerine uygun olarak yapılan grevdir. Yalnızca toplu menfaat uyuşmazlıklarında söz konusu olur, toplu hak uyuşmazlıklarında kullanılamaz.
- **Kanun dışı grev**: Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grevdir. Amaç ya da usul unsurlarından yalnızca birinin eksik olması bile grevi kanun dışı kılar.
- **Topluca çalışmama**: Birden fazla işçinin eşzamanlı ve ortak biçimde işi bırakmasıdır. Bu unsur grev kararının niteliğine bağlıdır ve karar unsuruyla birlikte değerlendirilir.
- **İşçi sendikasının grev kararı**: Kanuni grevde greve karar verebilecek tek taraf, toplu görüşmede işçi tarafını temsil eden işçi sendikasıdır. Karar, faaliyeti durdurmayı veya önemli ölçüde aksatmayı hedeflemelidir.

### Grevin tanımı: hangi sonuçları doğurur?

- Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır.
- Kanun dışı grev, kanuni grevin korumasından yararlanmaz ve Kanunun ceza hükümlerine tabi olur (m.78).
- Kanuni grevde işçilerin iş sözleşmeleri askıda kalır (m.67).
- Kanuni grevde işveren, Kanunda belirlenen istisna dışında başka işçi alamaz (m.68).
- Grev kanuni değilse işçilerin bu eylemi nedeniyle iş sözleşmesinin feshi ve tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

### Grevin tanımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tek bir ya da birkaç işçinin işi bırakmasını grev saymak; topluluk unsuru yoksa grev kavramı oluşmaz.
- Toplu hak uyuşmazlığında yapılan eylemi kanuni grev saymak; kanuni grev yalnızca toplu iş sözleşmesi yapılırken çıkan uyuşmazlıkta söz konusudur.
- Kanuni grev için arabuluculuk, karar ve bildirim şartlarından birini atlamak; tek bir eksiklik grevi kanun dışı kılar.
- Amaç unsurunu gözden kaçırmak; işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını korumak ya da geliştirmek dışında yapılan eylem kanun dışı grev olur.
- Sendikanın kararı olmadan işçilerin aralarında anlaşarak yaptığı eylemi kanuni grev saymak; işçi tarafında karar yetkisi sendikaya aittir.
- Üye olmayan işçilerin katılmasını tek başına kanuna aykırı saymak; Yargıtay bunu kanuna aykırı görmemektedir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, grev kararının toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığına bağlı olup olmadığını ve kanuni grev şartlarının tamamının gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrı ayrı inceler; birinin eksikliği grevi kanun dışı kılar. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017; 22. Hukuk Dairesi, 2016/16477 E., 2016/18981 K., 23.06.2016)
- Kanuni grev için arabuluculuk aşamasının tamamlanmış ve grev kararının süresi içinde alınıp uygulanmış olması gerektiği kabul edilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2017/31145 E., 2017/9461 K., 25.04.2017; 22. Hukuk Dairesi, 2016/16719 E., 2016/18983 K., 23.06.2016; 22. Hukuk Dairesi, 2016/16895 E., 2016/18985 K., 23.06.2016; 22. Hukuk Dairesi, 2016/16897 E., 2016/18987 K., 23.06.2016)
- Greve yalnızca sendika üyelerinin değil, üye olmayan işçilerin de katılabileceği ve bunun tek başına kanuna aykırılık oluşturmayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017)
- Grev uygulaması sırasında işçinin iş sözleşmesinin feshi ya da işçilik haklarının istenmesi, işçinin greve katılmadığını önceden işverene bildirmiş olmasına bağlanmaktadır. (22. Hukuk Dairesi, 2016/16477 E., 2016/18981 K., 23.06.2016)

### Nasıl ispat edilir?

- Kanuni olmayan grevi ileri süren işveren, grevin kanun dışı olduğunu ispatla yükümlüdür; uyuşmazlığın toplu menfaat niteliğini taşımadığını, arabuluculuk veya karar ya da uygulama süresinin aşıldığını yazılı belgeyle göstermelidir.
- Grev kararının alınıp uygulamaya konulduğu ve bildirim yapıldığı hususu, karar tutanağı, tebligat ve bildirim belgeleriyle ispatlanır.
- Eylemin topluca yapıldığı, sendikanın yönlendirmesi ile gerçekleştiği hususunda kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıt gösterilmelidir; Yargıtay, sendikanın sorumluluğu için sendikaca yönlendirildiğinin kanıtlanmasını aramaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017)
- Grevin kanuni olduğunu savunan işçi tarafı, uyuşmazlığın toplu iş sözleşmesi görüşmesi sırasında çıktığını ve usul şartlarının yerine getirildiğini belgelerle ortaya koymalıdır.
- Tek bir işçinin işi bırakmasının grev olmadığı savunması, eylemin topluluk unsurunu taşımadığını gösteren olgularla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6356 m.59: Lokavtın tanımını ve kanuni lokavt ayrımını düzenler; grevin karşıtı olan işveren eylemi bu maddeyle karşılaştırılır.
- 6356 m.60: Grev kararının alınma süresi, 6 iş günü önceden bildirim ve bu sürelere uyulmamasının sonucunu düzenler; kanuni grevin usul şartlarını tamamlar.
- 6356 m.65: Grev sırasında çalışmak zorunda olan işçileri belirler; grevin bu işçiler bakımından kanuni niteliğini etkiler.
- 6356 m.67: Kanuni grevin iş sözleşmelerine etkisini, yani askıda kalma sonucunu düzenler.
- 6356 m.68: Kanuni grev sırasında işçi alma yasağını düzenler.
- 6356 m.78: Kanun dışı greve katılanlar ve kararı verenler için cezai ve idari yaptırımları düzenler.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.59 — Lokavtın tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-59)

Madde, lokavtın tanımını ve kanuni lokavtın tanımını düzenler. Lokavtın, işyerinde faaliyetin tamamen durmasına yol açacak biçimde işçilerin topluca işten uzaklaştırılması olduğunu belirler; kanuni lokavtın ise toplu iş sözleşmesi sırasında uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikasınca grev kararı alınması hâline bağlandığını ortaya koyar. Kanuni lokavt için aranan şartların gerçekleşmediği hâlde yapılan lokavtın kanun dışı olduğunu hükme bağlar. Kuralın muhatabı işveren, işveren vekili ve işveren tarafında lokavt kararı veren kuruluşlardır. Lokavtın süre, onay ve bildirim koşullarını düzenlemez (m.60). Kanuni lokavta katılamayacak işçileri ve çalışacak işçi sayısının tespitini düzenlemez (m.65). Kanuni lokavtın iş sözleşmelerine etkisini ve işçi alma yasağını düzenlemez (m.67, m.68).

### Lokavtın tanımı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Lokavt**: İşyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak biçimde, işverenin veya işveren vekilinin kendi kararıyla ya da bir kuruluşun kararına uyarak işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır. Tek bir işçinin ya da birkaç işçinin çıkarılması, faaliyeti tamamen durdurmadığı sürece lokavt sayılmaz.
- **Topluca işten uzaklaştırma**: İşçilerin iş sözleşmesi sona erdirilmeden işyerinden uzaklaştırılması ya da kendilerine iş verilmemesidir. Sayının, faaliyetin tamamen durmasına yetecek düzeyde olması aranır.
- **Kanuni lokavt**: Toplu iş sözleşmesi yapılırken uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikasının grev kararı alması hâlinde, kanun hükümlerine uygun olarak yapılan lokavttır. Bu fıkra kanuni lokavtın tek başına ne zaman kurulabileceğini sınırlar.
- **Kanun dışı lokavt**: Kanuni lokavt için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan lokavttır. Bu lokavt kanunun kendi tanımına göre hukuka uygun bir lokavt olarak kabul edilmez.

### Lokavtın tanımı: hangi şartlar aranır?

- Lokavtın bulunabilmesi için işyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak tarzda hareket edilmiş olması gerekir.
- Lokavt, işveren veya işveren vekili tarafından yapılmalıdır.
- Lokavt, işveren veya işveren vekilinin kendi kararıyla ya da bir kuruluşun verdiği karara uyularak alınmış olmalıdır.
- İşçilerin topluca, yani iş sözleşmesi sona erdirilmeksizin işyerinden uzaklaştırılması ya da iş verilmemesi bulunmalıdır.
- Kanuni lokavt sayılabilmesi için toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkmış olmalıdır.
- Kanuni lokavt sayılabilmesi için işçi sendikasınca grev kararı alınmış olmalıdır.
- Kanuni lokavt sayılabilmesi için lokavt, bu Kanunun öngördüğü usul ve şartlara uygun olarak yapılmış olmalıdır.
- Kanun dışı lokavt sayılmaması için yukarıdaki kanuni şartların tümü birlikte gerçekleşmiş olmalıdır.

### Lokavtın tanımı: hangi sonuçları doğurur?

- Kanuni lokavt için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan lokavt kanun dışıdır.
- Kanuni lokavt, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında işçi sendikasının grev kararına karşılık yapılabilir.
- Tanımdaki şartları taşıyan ve kanuni şartlara uygun yapılan lokavt, kanuni lokavt olur ve bu Kanunun ilgili hükümlerine bağlanır.
- Faaliyetin tamamen durmadığı durumda lokavt kavramı oluşmaz; işverenin işçi çıkarması ayrı hukuki rejime tabi olur.
- Kanuni lokavt olmayan lokavt kanun dışı sayılır ve bu nitelikteki lokavtın hukuki sonuçları kanun dışılık üzerinden değerlendirilir.

### Lokavt ile toplu işten çıkarma arasındaki fark nedir?

- Lokavtta işveren işçileri işten uzaklaştırarak işyerinde faaliyeti tamamen durdurur ve bu iradeyi bir toplu iş uyuşmazlığı bağlamında kullanır.
- Toplu işten çıkarmada işveren iş sözleşmelerini fesheder ve faaliyet tamamen durmak zorunda değildir.

Sonuç: Faaliyetin tamamen durmadığı ya da fesih yoluyla işçi çıkarıldığı hâllerde madde anlamında lokavt bulunmaz; bunlar işten çıkarma hukukuna tabi olur.

### Lokavt ile grev karşılığı lokavt arasındaki fark nedir?

- Genel tanımdaki lokavt herhangi bir toplu faaliyetin tamamen durdurulmasını ifade eder.
- Kanuni lokavt yalnızca toplu iş sözleşmesi sırasında grev kararı alınmasına karşılık yapılabilir.

Sonuç: Grev kararı yokken veya toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığı dışında yapılan lokavt kanuni lokavt sayılmaz; kanun dışı lokavt niteliği taşır.

### Lokavtın tanımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tek ya da birkaç işçinin çıkarılmasını lokavt saymak; lokavt için faaliyetin tamamen durması aranır.
- İşten çıkarma ile lokavtı karıştırmak; işveren iş sözleşmelerini feshediyorsa bu lokavt değil, fesih hukukudur.
- Her grev kararına karşılık yapılan lokavtı otomatik olarak kanuni lokavt saymak; kanuni şartların tümünün ayrı ayrı aranması gerekir.
- Lokavtın kararını alan merciin kim olduğunu ihmal etmek; işveren kendi kararıyla ya da bir kuruluşun kararına uyarak hareket etmelidir.
- Kanuni lokavtı grevin yokluğunda ya da toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığı dışında yapılabilir saymak; bu hâlde lokavt kanun dışıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, işyerinin kapatılmasının lokavt sayılıp sayılmayacağını her olayda somut olarak değerlendirmektedir; işyerini kapatma gerçek bir faaliyet sonlandırma niyetine değil, toplu görüşmenin sonucunu etkileme amacına dayanıyorsa lokavt olarak nitelendirilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2015/27644 E., 2015/29701 K., 02.11.2015)
- Yargıtay, işten uzaklaştırmanın lokavt sayılması için işyerinde faaliyetin büsbütün durmasını aramaktadır; faaliyetin kalan işçilerle kısıtlı biçimde sürmesi hâlinde kanun dışı lokavtın gerçekleştiği sonucuna varmamaktadır. (22. Hukuk Dairesi, 2015/27644 E., 2015/29701 K., 02.11.2015)

### Nasıl ispat edilir?

- Kanun dışı lokavt iddiasında bulunan taraf, lokavtın varlığını, yani işçilerin topluca işten uzaklaştırıldığını ve faaliyetin tamamen durduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- İşyerinde faaliyetin tamamen durup durmadığı, işyeri kayıtları, işçi listeleri, üretim ve sevk belgeleri ile tanık beyanlarıyla ortaya konulabilir.
- İşverenin lokavt kararını kendi kararıyla mı yoksa bir kuruluşun kararına uyarak mı aldığı, karar belgesi ve yazışmalarla ispatlanır.
- Kanuni lokavt savunmasında bulunan işveren, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığının çıktığını ve işçi sendikasının grev kararı aldığını belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
- İşveren, lokavtın kanuni şartlara uygun olduğunu, özellikle grev kararının usulüne uygun alınıp uygulandığını ispat etmelidir; bu ispatı yapamazsa lokavt kanun dışı sayılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60): Grev ve lokavt kararının alınma süresini, tebliğini ve uygulamaya konulma usulünü düzenler. Kanuni lokavtın usulüne uygunluk şartını tamamlar.
- [6356 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65): Grev ve lokavt sırasında çalışmak zorunda olan işçileri düzenler; lokavttan etkilenmeyecek işçi kesimini belirleyerek topluca işten uzaklaştırma kavramının sınırını çizer.
- [6356 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-67): Kanuni lokavt süresince iş sözleşmelerinin askıda kalmasının ve ücret sonuçlarının kanuni lokavtın hukuki etkilerini belirler.
- [6356 sayılı Kanun m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-68): Kanuni lokavt süresince işçi alma yasağını ve işçinin başka işverende çalışma yasağını düzenler.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.60 — Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60)

Madde, kanuni grev ve lokavt kararlarının alınma süresini, bu kararların karşı tarafa bildirilme ve uygulanma tarihi koşullarını, bildirilmemesi ve tarihte başlanmamasının sonuçlarını, grev ve lokavt kararlarının işyerinde ilanını ve kararın notere ile görevli makama tevdiini düzenler. Grev hakkı kanuni grev kararı alma yetkisi bakımından sendikaya, lokavt bakımından uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikasına veya sendika üyesi olmayan işverene tanınmıştır. Maddenin 7. fıkrası kanuni grev kararı alınan uyuşmazlıkta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının arabuluculuk yapabileceğini veya arabulucu görevlendirebileceğini öngörür. Maddede grev ve lokavtın uygulanması sırasındaki işçi ve işveren yükümlülükleri yer almaz (m.64). Grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespiti ile sürelerine uyulmayan grev ve lokavtın kanun dışılığı da bu maddenin konusu değildir (m.65, m.58). Grevin ertelenmesi (m.63) ile uyuşmazlık tutanağının tebliği ve arabuluculuk süreci de ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kanuni grev**: Kanunda öngörülen şartlar gerçekleşerek yapılan grevdir. Şartların eksik olduğu durumda yapılan grev kanun dışı sayılır.
- **Kanuni lokavt**: Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması veya işçi sendikası tarafından grev kararı alınması hâlinde, kanun hükümlerine uygun olarak yapılan lokavttır. Lokavt kararı, grev kararının alınmasına bağlı tutulmuştur.
- **Uyuşmazlık tutanağı**: Arabulucu tarafından düzenlenen ve tebliği ile grev ve lokavt süreleri başlayan belgedir. Altmış günlük karar süresinin başlangıcı bu tebliğdir.
- **Uygulama tarihi**: Grev veya lokavtın başlayacağı tarihtir. Karar alan taraf bu tarihi, altı iş günü önceden karşı tarafa bildirmek zorundadır.
- **Yetki belgesinin hükmünün kalmaması**: Sendikanın o işyerinde toplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin sona ermesidir. Madde 60/1 ve 60/4 bakımından bu sonuç, grev veya lokavt kararının süresinde alınmaması ya da uygulama tarihinin bildirilmemesi hâllerinde doğar.

### Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması: hangi şartlar aranır?

- Grev kararının, uyuşmazlık tutanağının tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde alınması gerekir.
- Grev kararının uygulanması için, uygulama tarihinin kararı alan tarafça karşı tarafa altı iş günü önceden bildirilmesi gerekir.
- Grev kararının, kararı alan tarafça işyeri veya işyerlerinde derhal ilan edilmesi gerekir.
- Grev kararının ve uygulama tarihinin notere tevdi edilerek karşı tarafa tebliğ edilmesi ve bir örneğinin görevli makama verilmesi gerekir.
- Lokavt kararının, uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren tarafından, grev kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınması gerekir.
- Lokavt uygulamasının, altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte başlatılması gerekir.
- Grev veya lokavtın, bildirilen tarihte fiilen başlaması gerekir; bu tarihte başlamayan grev hakkı veya lokavt düşer.

### Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması: hangi sonuçları doğurur?

- Altmış gün içinde grev kararı alınmaz veya uygulama tarihi karşı tarafa bildirilmezse, sendikanın toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer.
- Bildirilen tarihte başlamayan grev hakkı düşer ve bu tarihten sonra başlatılacak grev kanuni grev sayılmaz.
- Süresi içinde grev kararı uygulanmamış, alınmış bir lokavt kararı da bulunmamışsa yetki belgesinin hükmü kalmaz.
- Lokavt süresi içinde uygulanmamışsa lokavt hakkı düşer ve lokavt yetki belgesinin hükmünü kaldırmaz; bu durumda yetki belgesinin hükmü kalmaz ise, yalnızca grev bakımından sonuç doğar.
- Grev ve lokavt kararlarının işyerinde derhal ilan edilmemesi, kararın kanuni olarak ilanını eksik bırakır.
- Grev ve lokavt kararlarının uygulama tarihi notere ve görevli makama tevdi edilmeden alınan karar uygulanamaz.
- Madde metninde lokavtın hangi süre içinde uygulanacağı ayrıca belirtilmiştir; bildirilen tarihte başlamayan lokavt düşer.
- Bakanın arabuluculuk yetkisi kanuni grev kararı alınmış uyuşmazlıklara özgüdür; bu yetki grev kararının kanuni olmasına bağlıdır.

### Grev kararı ile lokavt kararı arasındaki fark nedir?

- Grev kararı, uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde sendika tarafından alınır.
- Lokavt kararı, uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverence, grev kararının kendisine tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınır.

Sonuç: İki kararın süre başlangıcı farklıdır. Lokavt süresi grev kararının tebliğine bağlıdır.

### İşveren sendikası üyesi işveren ile sendika üyesi olmayan işveren arasındaki fark nedir?

- İşveren sendikasına üye olan işveren, lokavt kararı alamaz.
- Uyuşmazlığa taraf olan ve işveren sendikasına üye olmayan işveren kendisi lokavt kararı alabilir.

Sonuç: Yalnızca sendika üyesi olmayan işveren, sendikanın aracılığı olmadan lokavt kararı alabilir.

### Yetki belgesinin hükmünün düşmesi (grev) ile bildirilen tarihte başlamayan grev hakkının düşmesi arasındaki fark nedir?

- Altmış gün içinde grev kararı alınmaz veya uygulama tarihi karşı tarafa bildirilmezse, toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer (m.60/1).
- Karar alınmış ve bildirilmiş olmakla birlikte bildirilen tarihte grev başlamazsa, grev hakkı düşer (m.60/4).

Sonuç: Birinci hâlde sendikanın yetkisi düşer; ikinci hâlde yalnızca grev hakkı düşer, sendikanın yetkisi kendiliğinden düşmez.

### Kanuni grev ve lokavt kararının alınması ve uygulamaya konulması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Altı iş gününü uygulama tarihinden geriye doğru değil, bildirim tarihinden itibaren saymak; süre hesabını noter tebliğ tarihine göre yapmak gerekir.
- Bildirilen tarihte grev başlamadığında yetki belgesinin de düştüğünü varsaymak; madde 60/4 yalnızca grev hakkının düşmesini bağlar, yetki belgesi için ayrı bir şart arar.
- Lokavt kararının grev kararından bağımsız alınabileceğini düşünmek; lokavt kararı, grev kararının tebliğinden itibaren alınabilir ve kanunda grev kararına bağlanmıştır.
- Sendika üyesi işverenin lokavt kararı alabileceğini düşünmek; kanun yalnızca işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işvereni yetkili kılar.
- Karar ilanının uygulamaya başlamayı beklemesi gerektiğini düşünmek; ilan kararın alındığı anda derhal yapılır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Grev kararının alınması ve uygulama tarihinin bildirilmesi için uygulanan süreler kesin kabul edilmektedir; sürelere uyulmadan yapılan grev kanun dışı sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017)
- Grevin uygulama tarihinin bildirimi bakımından, bildirimin tebliğ edilmesi ile uygulama tarihi arasında altı iş gününün geçmesi aranmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2024/7674 E., 2024/10554 K., 04.07.2024)
- Bildirilen tarihte grevin başlamaması hâlinde grev hakkının düştüğü kabul edilmektedir ve bu durum yetki belgesinin hükmünün kalmaması sonucunu doğurabilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/7782 E., 2024/10555 K., 04.07.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/7861 E., 2024/10557 K., 04.07.2024)
- Yetki belgesinin hükmünün kalmaması, madde 60/4’te öngörülen hâllerden biri gerçekleştiğinde kabul edilmektedir; bu konuda dava açılması hâlinde yetki belgesi sorununun uyuşmazlığın bir parçası olduğu kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/6486 E., 2024/9391 K., 30.05.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2023/14146 E., 2023/11993 K., 14.09.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Grev kararının altmış gün içinde alındığını ve karar tarihini ispat yükü kararı alan sendikaya aittir; uyuşmazlık tutanağının tebliğ tarihi de bu süreye esas olduğundan ayrıca belgelenmelidir.
- Altı iş günü önceden bildirimin yapıldığını ve bildirim tarihini ispat yükü grev kararını alan tarafa aittir; noter tebligatı ve görevli makama tevdi belgesi bu konudaki temel delildir.
- Bildirilen tarihte grevin fiilen başlamadığı iddiasında, bu iddiayı ileri süren taraf delil sunmakla yükümlüdür; grevin başlamasını savunan taraf bunu tanık ve tutanaklarla gösterebilir.
- Kararların işyerinde derhal ilan edildiğini ispat yükü ilanı yapan tarafa aittir; ilan tutanağı ve fotoğraf gibi belgeler bu iş için kullanılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.50](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-50): Uyuşmazlık tutanağının tebliği ve dolayısıyla altmış günlük sürenin başlangıcı bu maddeye göre belirlenir; metinde 50. maddenin beşinci fıkrasına atıf vardır.
- [6356 sayılı Kanun m.59](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-59): Lokavtın tanımını ve lokavt kararını alacak tarafın yetkisini düzenler; m.60/2 ile birlikte okunmalıdır.
- [6356 sayılı Kanun m.58](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-58): Kanuni grev için aranan şartların gerçekleşmemesi hâlinde yapılan grevin kanun dışı sayılmasının dayanağıdır.
- [6356 sayılı Kanun m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63): Karar verilmiş veya başlanmış kanuni grev ve lokavtın Cumhurbaşkanınca ertelenmesini düzenler; m.60 ile yürütülen süreci kesintiye uğratabilir.
- [6356 sayılı Kanun m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-64): Grev ve lokavtın uygulanmasında işçi ve işverenin yükümlülüklerini düzenler; m.60’ın konusu değildir.
- [6356 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65): Grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespitini düzenler; uygulama tarihinden önce ilan ve itiraz sürecini yönetir.
- [6356 sayılı Kanun m.75](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-75): Altıncı fıkrasında grev ve lokavt kararına ilişkin ek bir hüküm içerir; grup toplu iş sözleşmesi uyuşmazlıklarında grev ve lokavt kararının kapsamını etkiler.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.61 — Grev oylaması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-61)

6356 sayılı Kanun m.61, grev kararının işyerinde ilanından sonra grev oylamasının nasıl yapılacağını düzenler: oylama talebinin şartı ve süresi, oylamaya ilişkin itirazın mahkemeye yapılması ve kesin karar süresi, oylamada grevin yapılmaması yönünde salt çoğunluk kararının sonucu, işletme toplu iş sözleşmesi ve grup toplu iş sözleşmesi uyuşmazlıklarında oylama talebinin yapılacağı görevli makam ve sonuçların belirlenmesi ile oylamanın usul ve esaslarına ilişkin yönetmelik yetkisi. Madde, grev kararının kendisinin alınma usulünü, grev yasaklarını ve grev yapılabilecek sürelerini düzenlemez; bunlar 60. maddede (grev kararı ve süresi) ve 62. maddede (grev ve lokavt yasakları) yer alır. Maddenin uygulanması hem işçi sendikası hem de grev kararı alan taraf bakımından söz konusudur; oylamaya katılma hakkı yalnız ilan tarihinde işyerinde çalışan işçilere tanınmıştır. Yetki belgesinin hükümsüzlüğüne ilişkin genel düzenleme 51. ve 60. maddelerdedir, usul ve yetkili mahkeme kuralları ise 79. maddededir.

### Grev oylaması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Grev oylaması**: Grev kararı işyerinde ilan edildikten sonra, ilan tarihinde işyerinde çalışan işçilerin grevin yapılıp yapılmayacağı konusunda oy kullandığı işlemdir. Oylama, yalnızca maddede belirtilen oran sağlandığında ve görevli makamın talebi üzerine yapılır.
- **Görevli makam**: Oylama talebinin yapılacağı ve oylamanın yürütüleceği idari makamdır. İşyeri uyuşmazlığında işyerinin, işletme uyuşmazlığında işletme merkezinin, grup uyuşmazlığında her işyerinin bağlı olduğu makam esas alınır.
- **Salt çoğunluk**: Oylamaya katılanların yarısından fazlasının oluşturduğu çoğunluktur. Hesaba, oylamanın yapıldığı tarihte işyerinde çalışan işçiler içinden oylamaya katılanlar girer; oylamaya katılmayanların oyu sayılmaz.
- **Yetki belgesinin hükmü kalmaması**: Oylamada grevin yapılmaması yönünde salt çoğunluk kararı çıkmasının ve ardından maddede belirtilen sürelerde anlaşma sağlanamaması veya Yüksek Hakem Kurulu başvurusunun yapılmamasının sonucudur. Bu hâlde yetki belgesi, uyuşmazlık bakımından hükmünü yitirir.
- **Oylamaya ilişkin itiraz**: Oylamanın usulüne ya da sonucuna yönelik olarak mahkemeye yapılan başvurudur. Maddede itiraz süresi ve kesin karar niteliği düzenlenmiştir.

### Grev oylaması: hangi şartlar aranır?

- Grev kararının işyerinde ilan edilmiş olması ve ilan tarihinde o işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin ilan tarihinden itibaren altı iş günü içinde görevli makama yazılı başvuruda bulunması gerekir.
- Görevli makamın, başvurunun yapılmasından başlayarak altı iş günü içinde grev oylamasını yapması gerekir; bu süre görevli makamın talebi kabul etmesiyle değil, talebin yapılmasıyla başlar.
- Oylamaya ilişkin itirazın, oylama gününden başlayarak üç iş günü içinde mahkemeye yapılması gerekir.
- Oylamada grev ilanının yapıldığı tarihte işyerinde çalışan işçilerden oylamaya katılanların salt çoğunluğunun grevin yapılmaması yönünde karar vermesi gerekir; bu hâlde alınan grev kararı bu uyuşmazlıkta uygulanamaz.
- İşletme toplu iş sözleşmesinde oylama talebi, işletmenin her işyerinin bağlı olduğu görevli makama yapılır; sonuçlar işletme merkezinin bağlı olduğu makamda toplanarak tek bir toplu sonuç olarak belirlenir.
- Grup toplu iş sözleşmesinde oylama talebi, grubun her işyerinin bağlı olduğu görevli makama yapılır ve sonuç her işyeri için ayrı belirlenir.
- Oylamanın usul ve esaslarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmiş olması gerekir.

### Grev oylaması: hangi sonuçları doğurur?

- Ilan tarihinde işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin başvurusu yoksa grev oylaması yapılmaz.
- Görevli makamca altı iş günü içinde oylama yapılır; oylama sonucunda grevin yapılmaması yönünde salt çoğunluk kararı çıkarsa, bu uyuşmazlıkta alınan grev kararı uygulanamaz.
- Salt çoğunluk grevin yapılmaması yönünde karar vermişse, 60. maddenin birinci fıkrasındaki süre sonuna kadar anlaşma sağlanamaz ya da işçi sendikası 51. maddenin birinci fıkrasındaki süre içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa yetki belgesinin hükmü kalmaz.
- Oylamaya ilişkin itiraz mahkemece üç iş günü içinde kesin olarak karara bağlanır; bu karara karşı başka bir yol öngörülmemiştir.
- İşletme toplu iş sözleşmesinde oylama sonucu tek toplu sonuçla belirlenir; grup toplu iş sözleşmesinde her işyeri için ayrı sonuç belirlenir.
- Oylamanın usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir; yönetmelik hükümlerine aykırı yapılan oylamanın sonucu, bu aykırılık itiraz konusu yapılarak denetlenebilir.

### İşyeri ile işletme toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında oylama arasındaki fark nedir?

- İşyeri uyuşmazlığında oylama, tek işyerinde çalışan işçiler bakımından ve o işyerinin bağlı olduğu görevli makama yapılan başvuru ile yürür.
- İşletme uyuşmazlığında her işyeri ayrı görevli makama başvurur, ancak tespit ve sonuç işletme merkezinin bağlı olduğu makamda toplanır.

Sonuç: İşletmede tek bir toplu sonuç belirlenir; işyeri bazında ayrı karar verilmez.

### İşletme ile grup toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında sonuç arasındaki fark nedir?

- İşletme toplu iş sözleşmesinde yeterli oran ve oylama sonucu tek toplu sonuçla belirlenir.
- Grup toplu iş sözleşmesinde her işyeri için sonuç ayrıca belirlenir.

Sonuç: Grup uyuşmazlığında bir işyerinde oylamanın olumsuz çıkması, diğer işyerlerindeki sonucu değiştirmez; her işyeri ayrı değerlendirilir.

### Oylamaya ilişkin itiraz süresi ile oylama süresi arasındaki fark nedir?

- Oylamanın yapılması için görevli makama başvuru yapılmasından başlayarak altı iş günü süre tanınmıştır.
- Oylamaya ilişkin itiraz ise oylama gününden başlayarak üç iş günü içinde mahkemeye yapılır.

Sonuç: Oylama işlemi ile itiraz süreleri ayrı başlangıç anlarına bağlıdır ve birbirine karıştırılmamalıdır.

### Salt çoğunluk kararı ile oylamaya katılmayanlar arasındaki fark nedir?

- Salt çoğunluk, oylamaya katılanlar arasında hesaplanır.
- Oylamaya katılmayan işçiler, ilan tarihinde çalışsalar bile hesapta yer almaz.

Sonuç: Oylamaya katılmama, grevin yapılmaması yönündeki kararı etkilemez; kararı yalnızca katılan işçilerin çoğunluğu belirler.

### Grev oylaması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Oylamanın, grev kararının ilan edildiği tarihte değil de oylama tarihinde çalışan işçilerle yapılacağını varsaymak; hesap ilan tarihindeki işçi sayısına göre yapılır.
- Salt çoğunluğu, işyerindeki toplam işçi sayısının yarısı olarak hesaplamak; hesapta yalnızca oylamaya katılan işçiler esas alınır.
- Oylamaya ilişkin itiraz süresini oylama tarihi yerine başvuru tarihinden saymak; itiraz süresi oylama gününden başlar.
- Oylama sonucunda grevin yapılmaması yönünde salt çoğunluk çıktığında yetki belgesinin kendiliğinden hükümsüz olacağını sanmak; hükümsüzlük, 60. maddedeki süre sonunda anlaşma sağlanamaması ya da 51. maddedeki başvuru süresinin kaçırılması şartına bağlıdır.
- İşletme toplu iş sözleşmesinde her işyeri için ayrı oylama sonucu belirlemek; işletme uyuşmazlığında sonuç işletme merkezinde toplanır.
- Grup toplu iş sözleşmesinde tek bir toplu sonuç belirlemek; grup uyuşmazlığında sonuç her işyeri için ayrı belirlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Grev oylaması talebinin, m.61/1'de öngörülen şartları taşımadığı gerekçesiyle reddedilmesinin mevzuata ve yerleşik içtihada uygun olup olmadığı, talebin yapıldığı tarihte işyerinde işçi sayısı ve oran şartının gerçekleşip gerçekleşmediğine göre değerlendirilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/12507 E., 2024/13289 K., 10.10.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2022/15797 E., 2023/2944 K., 23.02.2023)
- Grev kararının ilan edildiği tarihte işyerinin hâlen açık olup olmadığı ve işçilerin çalıştığının tespiti, oylamanın hangi işçilerle yapılacağını belirlediği için önemli kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2023/16274 E., 2023/15689 K., 23.10.2023; 9. Hukuk Dairesi, 2023/6237 E., 2023/4608 K., 29.03.2023)
- Grev kararının işçilere hangi tarihte ve hangi yöntemle bildirildiği, oylamanın dayandığı ilan tarihinin belirlenmesinde esas alınmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2022/16493 E., 2022/17889 K., 27.12.2022)
- Yetki belgesinin hükmünün kalmayacağı hâllerin m.61/3, m.46/2, m.47/2, m.51/1, m.59/4 ve m.60/1 hükümlerinde ayrı ayrı düzenlendiği, bozma nedenlerinin buna göre değerlendirildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017)

### Nasıl ispat edilir?

- Grev oylamasının yapılmasını isteyen işçi sendikası ya da işçilerden oranın yeterli olduğunu ispat yükü başvuruda bulunana aittir; ilan tarihinde işyerinde çalışan işçi sayısı, işyeri kayıtları ve bordro ile gösterilir.
- Grev kararının işyerinde ilan edildiği tarih ve ilan şekli, ilan belgesi ve tutanakla ispatlanır; ilan tarihi belirsizse oylama hakkı tartışmalı hâle gelir.
- Oylama sonucunda salt çoğunluğun grevin yapılmaması yönünde karar verdiği iddiası, oylama tutanağı ve oy sayım kayıtlarıyla ispatlanır; oylamaya katılanların sayısı bu belgelerden çıkarılır.
- Oylamaya ilişkin itirazda usulsüzlük iddiasını ileri süren taraf, oylamanın yönetmelik hükümlerine aykırı yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6356 m.60: Grev kararının alınması ve grev için tanınan süre belirlenir; m.61/3 uyarınca yetki belgesinin hükmünün kalmaması, 60. maddedeki süre sonuna bağlanmıştır.
- 6356 m.51: Yüksek Hakem Kuruluna başvuru süresini belirler; oylamanın olumsuz çıkması hâlinde bu başvurunun yapılmaması yetki belgesinin hükmünü kaldırır.
- 6356 m.62: Grev ve lokavtın yapılamayacağı işleri düzenler; oylama sonucu grevin yapılmaması kararı yanında bu yasakların da birlikte değerlendirilmesi gerekir.
- 6356 m.79: Yetkili mahkemeyi düzenler; m.61/2 uyarınca yapılacak oylama itirazlarında görevli makamın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.62 — Grev ve lokavt yasakları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-62)

6356 sayılı Kanun'un 62. maddesi, grev ve lokavtın yasak olduğu işleri, yerleri ve ulaştırma araçlarını sayar; Cumhurbaşkanına doğa olayları nedeniyle geçici yasak verme yetkisi tanır. Madde, kanuni grev ve lokavta ilişkin kurallar bakımından toplu iş sözleşmesi taraflarını, yani işçi sendikasını ve işvereni, grev veya lokavt yapılabilecek işyerleri bakımından bağlar. Madde grev kararının alınma usulünü, grev oylamasını, grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespitini ve grev sırasında iş sözleşmelerinin etkisini düzenlemez (m.60, m.65, m.66, m.67). Yüksek Hakem Kuruluna başvuru ve erteleme usulü de bu maddede yer almaz (m.63). Grevin kanuna uygunluk koşulları ile grev kararı alınmasına ilişkin esaslar da bu maddenin konusu değildir (m.60).

### Grev ve lokavt yasakları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Grev yasağı**: Belirli işlerde, yerlerde veya ulaştırma araçlarında grev ve lokavtın yapılamaması durumudur. Yasak, kanunda sayılan hallerle sınırlıdır ve bu sayılanların dışına genişletilemez.
- **Geçici grev yasağı**: Grev ve lokavtın belirli bir olay nedeniyle geçici olarak yapılamamasıdır. Yasağın kalkmasıyla birlikte grev ve lokavt yeniden yapılabilir; bu nedenle kalıcı yasaktan ayrılır.
- **Doğa olayı**: Genel hayatı önemli ölçüde etkileyen olaydır. Cumhurbaşkanının geçici yasak yetkisi yalnızca bu tür olayların gerçekleştiği yerlerde kullanılabilir.
- **Yurt içindeki varış yeri**: Ulaştırma aracının yolculuğunun bitmesi gereken yer olarak yurt içinde bulunan noktadır. Araç bu noktaya ulaşmadan yolculuğu bitmiş sayılmaz ve grev yasağı devam eder.

### Grev ve lokavt yasakları: hangi şartlar aranır?

- Grev veya lokavtın, maddede sayılan işlerden birinde yapılmak istenmesi gerekir: can ve mal kurtarma, cenaze ve mezarlık, şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz, petrol üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı, nafta veya doğal gazdan başlayan petrokimya işleri, kanunda sayılan kamu kuruluşlarının itfaiye ve hastane işleri ya da Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerleri.
- Grev veya lokavtın yapılacağı işyerinin, maddede sayılan işyerlerinden biri olması, bu nedenle yasak alanına girmesi gerekir.
- Yasağın uygulanması için yolculuğu yurt içindeki varış yerlerinde bitirmemiş deniz, hava, demir veya kara ulaştırma aracında grev veya lokavt yapılmak istenmesi gerekir.
- Cumhurbaşkanının, genel hayatı önemli ölçüde etkileyen doğa olaylarının gerçekleştiği yerde, bu durumun devamı süresince yürürlükte kalmak kaydıyla, gerekli gördüğü işyerleri için yasak kararı vermesi gerekir.
- Geçici yasağın kalkmasından sonra grev veya lokavta devam edilebilmesi için, yasağın kalkmasından itibaren altmış gün içinde ve altı iş günü önce karşı tarafa bildirim yapılması gerekir.

### Grev ve lokavt yasakları: hangi sonuçları doğurur?

- Birinci fıkradaki işlerde ve yerlerde grev veya lokavt yapılamaz; yapılırsa kanuna aykırı bir eylem ortaya çıkar.
- Üçüncü fıkradaki ulaştırma araçlarında yolculuk yurt içindeki varış yerinde bitmediği sürece grev veya lokavt yapılamaz.
- Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen işyerlerinde geçici yasak süresince grev veya lokavt yapılamaz ve yapılmakta olan grev de devam ettirilemez.
- Geçici yasağın kalkmasından sonra, altmış gün içinde altı iş günü önce bildirim yapılırsa grev veya lokavta devam edilebilir.
- Yasak kapsamındaki işyerlerinde yapılan grev veya lokavt kanuni grev veya lokavt sayılmaz.
- Yasak kapsamına girmeyen işyerleri için bu madde grev veya lokavt yapılmasını engellemez.
- Maddede sayılmayan işyerleri ve işler için bu maddeye dayanarak yasak kurulamaz; bu, maddenin yorum yoluyla genişletilmemesi anlamına gelir.
- Anayasa Mahkemesi kararıyla birinci fıkradaki bankacılık hizmetleri ile şehir içi toplu taşıma hizmetlerine ilişkin ibareler iptal edilmiştir; bu işler için madde kapsamında yasak bulunmaz.

### Kalıcı yasak ile geçici yasak arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki işler ve yerler ile üçüncü fıkradaki ulaştırma araçları kalıcı yasak niteliğindedir. Bu yasaklar, koşulu gerçekleşince sürekli olarak grev ve lokavtı engeller.
- İkinci fıkradaki yasak, Cumhurbaşkanının kararına ve doğa olayının devamına bağlı geçici niteliktedir.

Sonuç: Geçici yasağın kalkmasından sonra grev veya lokavt, belirlenen bildirim süresine uyulursa yeniden uygulanabilir. Kalıcı yasaklarda böyle bir bildirim yoluyla devam mümkün değildir.

### Birinci fıkradaki kamu kuruluşu işi ile milli Savunma ve Jandarma işyeri arasındaki fark nedir?

- İtfaiye ve hastane yasağı yalnızca kamu kuruluşlarınca yürütülen işler için geçerlidir.
- Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının yasağı ise bu kurumlarca doğrudan işletilen işyerleri için geçerlidir.

Sonuç: Özel sektörde işletilen benzer itfaiye veya hastane işyerleri bu yasak kapsamında sayılmaz. Yasağın uygulanabilmesi için işletmenin kamu kuruluşu veya ilgili bakanlık tarafından doğrudan yürütülmesi aranır.

### Doğrudan yasak ile yurt içi varış yerine ulaşma arasındaki fark nedir?

- Yolculuğu yurt içindeki varış yerinde bitirmemiş ulaştırma aracında grev ve lokavt yasaktır.
- Yolculuğu yurt içinde tamamlayan araç için yasak ortadan kalkar.

Sonuç: Araç varış noktasına ulaştığında grev ve lokavt yapılabilir hale gelir. Yolculuk sırasında yapılan grev ise yasağa aykırı kalır.

### Grev ve lokavt yasakları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddede sayılan işi, sadece adı benzediği için geniş yorumlayarak yasağı başka işyerlerine uygulamak; yasak sınırlıdır ve genişletilemez.
- Kamu kuruluşu niteliği taşımayan özel itfaiye veya hastane işletmesini de yasak kapsamında saymak; yasak kamu kuruluşlarıyla sınırlıdır.
- Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği bankacılık ve şehir içi toplu taşıma ibarelerini hâlâ yasak kapsamında saymak; iptal kararı yasağı bu işler bakımından ortadan kaldırmıştır.
- Cumhurbaşkanı yasağının kalkmasından sonra 60 günlük ve altı iş günlük bildirim sürelerini hesaplamamak; bildirimin süresinde yapılması gerekir.
- Ulaştırma aracının yurt içindeki varış yerine ulaşmasını yanlış tespit etmek; varış noktasına ulaşılmadan yasak sona ermez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, can ve mal kurtarma işlerinde grev yasağını 6356 sayılı Kanun'un 62. maddesine dayanarak uygulamaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/2170 E., 2017/1426 K., 22.11.2017)
- Grev ve lokavt yasaklarının 6356 sayılı Kanun'un 62. maddesinde düzenlendiği ve bu yasağın dışına çıkılamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017)
- Yasak kapsamında olan bir sektörde, sendikanın grev kararı alması kanuni olmayan bir grev sayılmakta ve sendikanın sorumluluğu gündeme gelmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2014/5370 E., 2014/4574 K., 03.03.2014)
- Grev yasağının bulunmaması koşulu gerçekleşmeden grevin kanuni grev olarak nitelendirilemeyeceği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2025/2444 E., 2025/3283 K., 09.04.2025)
- Mahkemeler, grev yasağının bulunup bulunmadığını somut işyerinin faaliyet konusuna bakarak belirlemektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/10496 E., 2024/13920 K., 21.10.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/10497 E., 2024/13921 K., 21.10.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Grev veya lokavtın yasak kapsamında olduğunu ileri süren taraf, yasağın koşullarını ispatlamakla yükümlüdür; örneğin işyerinin faaliyet konusunu, kamu kuruluşu niteliğini veya bakanlıkça doğrudan işletildiğini gösteren belgelerle ispat eder.
- Yasağa dayanan taraf, işyerinin m.62 kapsamına girdiğini resmi kayıt, ticaret sicili kaydı, işletme belgesi ve bakanlık yazısı gibi belgelerle gösterir.
- Cumhurbaşkanı kararının varlığı ve kapsamı, Resmî Gazete'de yayımlanmış karar ile ispatlanır; kararın doğa olayının devamına bağlı olduğu da kararın metninden anlaşılır.
- Varış yeri iddiası, ulaştırma aracının yolculuk belgeleri ile ispatlanır. Yolculuğun yurt içinde tamamlanıp tamamlanmadığını iddia eden taraf bunu kanıtlamakla yükümlüdür.
- Grevin yasak kapsamına girmediğini savunan taraf, işyerinin m.62'de sayılan işlerden birini yürütmediğini ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63): Cumhurbaşkanının genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelikteki uyuşmazlıkta erteleme yetkisini düzenler. Bu erteleme, m.62'deki yasaktan farklı olarak uyuşmazlığa özgüdür.
- [6356 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65): Grev ve lokavta katılmayacak işçileri belirler. Yasak olmayan bir işyerinde bile belirli işçilerin çalışması m.65 ile zorunlu olabilir.
- [6356 sayılı Kanun m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-68): Grev veya lokavt süresince işçi alınmasını yasaklar. Yasağa ilişkin genel kural m.62'nin dışında kalır, ancak yasak olan işyerinde de uygulanır.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.63 — Grev ve lokavtın ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63)

6356 sayılı Kanun'un 63. maddesi, yasal bir grev veya lokavtın karar alınmış ya da uygulanmaya başlanmış olması ve toplumun sağlığını ya da ülkenin milli güvenliğini bozacak bir nitelik taşıması hâlinde Cumhurbaşkanına uyuşmazlığı altmış gün süreyle erteleme yetkisi vermekte; erteleme süresinde arabulucunun çalışmasını, özel hakeme götürme seçeneğini ve erteleme sonunda uyuşmazlığın Yüksek Hakem Kurulunca çözülmesini ya da yetkinin düşmesini düzenler. Kural, kanuni grev ve lokavt uyuşmazlıklarında taraf olan işçi sendikası ve işveren bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: grev ve lokavtın kararına ve uygulanmasına ilişkin süreler ile bildirim yükümlülüğü (m.60), grev oylaması (m.61), grev ve lokavt yasakları (m.62) ve grevin uygulanmasının sonuçları (m.64). Erteleme kararına karşı yargı yolu ve yürütmenin durdurulması talebi de bu maddede düzenlenmemiştir; bu konuda kararlar ayrıca incelenmelidir.

### Grev ve lokavtın ertelenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Erteleme**: Kanuni bir grev veya lokavtın uygulanmasının Cumhurbaşkanı kararıyla altmış gün süreyle durdurulmasıdır. Erteleme yalnızca uyuşmazlığın genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelikte olması hâlinde mümkündür. Erteleme, grevi yasaklamak anlamına gelmez; grev ve lokavtın uygulanmasının geciktirilmesidir.
- **Genel sağlık ve milli güvenlik bozulması**: Grev ya da lokavtın toplumun sağlığını veya ülkenin milli güvenliğini tehlikeye düşürecek nitelikte olmasıdır. Kanun bu nitelik için ayrıca bir ölçüt koymamıştır; takdir Cumhurbaşkanına aittir.
- **Erteleme süresi**: Altmış gün olup kararın yayımı tarihinde başlar. Kanunun öngördüğü azami süredir ve bu süre içinde Cumhurbaşkanı kararını geri alabilir.
- **Olağanüstü arabuluculuk**: Erteleme süresince uyuşmazlığın çözümü için arabulucunun her türlü çabayı göstermesidir. Arabulucu, 60. maddenin yedinci fıkrasına göre belirlenen kişidir.
- **Özel hakem**: Erteleme süresi içinde tarafların anlaşarak uyuşmazlığı götürebileceği hakemdir. Bu yol yalnızca taraflar anlaştığında açılır; tek taraflı başvuru ile işlemez.
- **Yüksek Hakem Kurulu**: Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamaması hâlinde uyuşmazlığı kesin olarak çözen kuruldur. Bu kurula başvuru, taraflardan birinin altı iş günü içinde yapacağı başvuruyla gerçekleşir.

### Grev ve lokavtın ertelenmesi: hangi şartlar aranır?

- Grev veya lokavtın karar verilmiş veya başlanmış olması ve kanuni nitelikte bulunması gerekir.
- Uyuşmazlığın genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelikte olması gerekir; Cumhurbaşkanı bu nedenlerden birinin varlığını takdir eder.
- Erteleme kararı Cumhurbaşkanınca verilmeli ve yayımlanmalıdır; erteleme süresi kararın yayımı tarihinde başlar ve altmış günü geçemez.
- Erteleme süresi içinde arabulucu, uyuşmazlığın çözümü için her türlü çabayı göstermelidir.
- Erteleme süresi içinde taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık özel hakeme götürülebilir; bu yol tarafların ortak iradesine bağlıdır.
- Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamamışsa, altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusu gerekir; bu başvuru üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür.
- Altı iş günü içinde başvuru yapılmazsa işçi sendikasının yetkisi düşer.

### Grev ve lokavtın ertelenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Erteleme kararı yayımlandığında grev veya lokavt erteleme süresince uygulanamaz.
- Erteleme süresi içinde arabulucu uyuşmazlığın çözümü için her türlü çabayı gösterir.
- Erteleme süresi içinde taraflar anlaşırsa uyuşmazlık özel hakeme götürülebilir.
- Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanır ve özel hakeme gidilmezse, altı iş günü içinde başvuru üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür.
- Altı iş günü içinde başvuru yapılmazsa işçi sendikasının yetkisi düşer.
- Erteleme süresi sonunda uyuşmazlık, grev ve lokavt uygulanarak değil, Yüksek Hakem Kurulu kararıyla çözülür.
- Genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelik bulunmazsa erteleme kararı verilemez; kararın dayanaksız olduğu ileri sürülebilir.

### Erteleme ile yasak arasındaki fark nedir?

- Erteleme, kanuni bir grev veya lokavtın belirli süre uygulanmamasıdır ve Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır.
- Yasak, m.62 kapsamındaki işler veya işyerleri için grev ve lokavtın baştan yapılamamasıdır.

Sonuç: Erteleme süreli ve geçicidir; yasakta grev hiç yapılamaz. Erteleme süresi sonunda uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunda çözülür.

### Erteleme süresi içinde anlaşma ile erteleme süresi sonunda anlaşmazlık arasındaki fark nedir?

- Erteleme süresi içinde taraflar anlaşarak uyuşmazlığı özel hakeme götürebilir.
- Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamazsa altı iş günü içinde başvuru yapılmalıdır.

Sonuç: Anlaşma ile özel hakem yolu açılır. Anlaşmazlık hâlinde Yüksek Hakem Kurulu yolu işler, başvuru yapılmazsa yetki düşer.

### Erteleme kararının geri alınması ile süre dolumu arasındaki fark nedir?

- Cumhurbaşkanı, altmış gün dolmadan erteleme kararını yürürlükten kaldırabilir.
- Süre sonuna kadar erteleme sürer.

Sonuç: Kararın kaldırılması hâlinde ertelemeye kadar bekleyen grev, m.60 uyarınca yeniden uygulanabilir. Süre dolumunda uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunda çözülür.

### Grev ve lokavtın ertelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Erteleme ile yasağı karıştırmak; erteleme süreli bir tedbirdir, yasak ise grevi baştan engeller.
- Altmış günlük süreyi erteleme süresi bitiminden sonraki bir süre gibi hesaplamak; süre kararın yayımı tarihinde başlar.
- Erteleme süresi sonunda grevin yeniden uygulanabileceğini varsaymak; anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür.
- Altı iş günü süresini takvim günü olarak saymak; süre iş günü üzerinden hesaplanır.
- Arabulucunun, taraflardan birinin tek başına başvurusu üzerine özel hakeme götürme yetkisi olduğunu düşünmek; özel hakem yolu tarafların anlaşmasına bağlıdır.
- Yüksek Hakem Kurulu başvurusu yapılmadığında yetkinin düştüğünü, ancak işverenin tek taraflı başvurusunun bu düşmeyi önleyebileceğini sanmak; başvurudan her iki tarafın da yararlanabilmesi ayrı bir konudur, madde metni yalnızca 'taraflardan birinin başvurusunu' öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Erteleme kararlarında genel sağlık veya milli güvenlik nedenlerinin dar yorumlanması ve erteleme gerekçesinin açıkça belirtilmesi gerektiği yönünde eleştiriler vardır; Anayasa Mahkemesi bir erteleme kararını sendika hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. (Genel Kurul, 2016/5002 E., 23.03.2023)
- Bakanlar Kurulu döneminde verilen ve Cumhurbaşkanı dönemine de aktarılan erteleme kararlarının yürürlüğe konulmasına ilişkin işlemler, idari yargıda iptal davasına konu olmaktadır. (İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/252 E., 2021/430 K., 08.03.2021; İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/244 E., 2021/429 K., 08.03.2021)
- Erteleme kararlarına karşı iptal davası açılabileceği ve yürütmenin durdurulması istenebileceği kabul edilmektedir; Danıştayın kararı iptal etmesi hâlinde erteleme ortadan kalkar ve grev yeniden uygulanabilir. (Birinci Bölüm, 2021/60361 E., 24.12.2025)
- Bir dokuma fabrikasındaki grevin genel sağlığı veya milli güvenliği bozmadığı, dolayısıyla bu tür bir grevin ertelenmesinin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. (Genel Kurul, 2014/12166 E., 02.07.2015)

### Nasıl ispat edilir?

- Erteleme kararının geçerliliğini iptal davasında ileri süren taraf, genel sağlık veya milli güvenlik bozulmasının bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür; idari işlemin gerekçesi bu bakımdan önemlidir.
- Erteleme kararının yayım tarihi, Resmî Gazete kaydı ile belgelenir ve altmış günlük sürenin başlangıcı buna göre belirlenir.
- Altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kurulu başvurusunun yapıldığını ileri süren taraf, başvuru tarihini yazılı belgeyle ispatlamalıdır; başvurunun yapılmadığını ileri süren taraf da bunu ispatlar.
- Erteleme süresi içinde özel hakeme gidildiğinin ispatı, tarafların ortak anlaşmasını gösteren yazılı belgeye dayanır; tek taraflı başvuru bu ispatı sağlamaz.
- Yetkinin düşmesi iddiasında, süre sonunda anlaşmanın sağlanamadığı ve başvurunun yapılmadığı, işçi sendikasının yetkisi düşer.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6356 m.60: Erteleme süresince çalışacak arabulucunun belirlenmesi, grev ve lokavt kararının alınması ve uygulanması için gereken süreler bu maddeye bağlıdır.
- 6356 m.58: Erteleme kararı yürürlüğe girmeden ya da süreler aşılarak uygulanan grev ve lokavtın kanun dışı sayılmasıyla ilgilidir.
- 6356 m.62: Grev ve lokavt yasakları ile erteleme farklı kurumlardır; yasak kapsamındaki işler ertelemeden değil, baştan yasaklıdır.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.64 — Grev ve lokavtın uygulanması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-64)

Madde, kanuni grev ve lokavt sırasında işçilerin katılma serbestisini, greve katılan ve lokavta maruz kalan işçilerin işyerinden ayrılma zorunluluğunu, greve katılmayanların çalışma hakkını, işyerine giriş çıkışın engellenmesinin yasaklanmasını, grev öncesi üretilen ve greve katılmayanlarca üretilen ürünlerin satış ve çıkarılmasını ve grev sırasındaki zarardan sorumluluğu düzenler. Hükümler, kanuni grev ve lokavt uygulanan işyerindeki işçi, sendika ve işveren ilişkileri bakımından uygulanır. Grev ve lokavt kararının alınması ve uygulama tarihinin bildirilmesi (m.60), grev dışında kalacak işçilerin tespiti (m.65), işlerin görülmesinde işçi alma yasağı (m.68) ve iş sözleşmelerinin askıda kalması (m.67) madde kapsamında değildir; bunlar ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Grev ve lokavtın uygulanması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kanuni grev**: 6356 sayılı Kanunun grev kararı alınması, bildirimi ve uygulanmasına ilişkin şartlarına uygun yapılan grevdir. Şartlara uyulmadan yapılan grev kanun dışıdır ve bu maddedeki korumalardan yararlanamaz.
- **Lokavt**: İşveren veya işveren vekilinin işçileri işyerinden toplu olarak uzaklaştırmasıdır. Kanuni lokavt, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında kanundaki şartlara uygun yapılan lokavttır.
- **Yetkili işçi sendikasının kararı**: Grevi yürüten ve bağlayıcı kararını veren sendikanın organ kararıdır. Bu karar olmadan işçi ya da yöneticilerin bireysel eylemleri sendikaya yüklenemez.
- **Grev öncesi üretilen ürün**: Grev başlamadan önce imal edilmiş ve işyerinde bulunan mallardır. Bunların satılması ve işyeri dışına çıkarılması engellenemez.
- **Askıda kalma**: Kanuni grev veya lokavt süresince iş sözleşmesinin yürürlükte kalmakla birlikte edimlerinin durmasıdır. Bu kavram m.67 kapsamındadır ve madde metninde yer almaz.

### Grev ve lokavtın uygulanması: hangi şartlar aranır?

- Grevin ve lokavtın kanuni olması, yani m.58 ve m.60 şartlarına uygun alınıp bildirilmiş ve uygulanmış olması gerekir.
- Greve katılacak işçinin katılıp katılmama özgürlüğünü kullanması gerekir; bu seçim işçiye bırakılmıştır.
- Greve katılan ve lokavta maruz kalan işçilerin işyerinden ayrılması gerekir.
- Greve katılan veya lokavta maruz kalan işçilerin işyerine giriş çıkışını engellememesi gerekir.
- Grev başlamadan önce üretilen ürünlerin satılmasına ve işyeri dışına çıkarılmasına engel olunmaması gerekir.
- Greve katılmayıp çalışan işçilerin ürettiği ürünlerin satılmasına, çıkarılmasına ve işyeri için gerekli madde, araç ve gereçlerin işyerine sokulmasına engel olunmaması gerekir.
- Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçilerin işyerinde çalışması hiçbir şekilde engellenmemesi gerekir; işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
- Grev sırasında oluşan maddi zararın sorumlusunun belirlenmesi için sendikanın kusurlu hareketi veya yetkili sendika kararı olmadan yapılan bireysel eylemin kusuru aranmalıdır.

### Grev ve lokavtın uygulanması: hangi sonuçları doğurur?

- Greve katılan ve lokavta maruz kalan işçiler işyerini terk etmek zorundadır; bu yükümlülüğe uymayan işçinin işyerinde kalması grevin kapsamını etkiler.
- Greve katılan veya lokavta maruz kalan işçilerin işyerine giriş çıkışını engellemeleri yasaktır; bu eylem hukuka aykırıdır.
- Grev başlamadan önce üretilen ürünlerin satılması ve işyeri dışına çıkarılması engellenemez.
- Greve katılmayıp çalışan işçilerin ürettiği ürünlerin satılması ve çıkarılması, işyeri için gerekli madde, araç ve gereçlerin işyerine sokulması engellenemez.
- Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçinin çalışması engellenemez; işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
- Grev sırasında sendikanın kusurlu hareketi sonucu işyerinde oluşan maddi zarardan sendika sorumludur.
- Yetkili işçi sendikasının kararı olmadan işçi veya yöneticilerin bireysel eylemlerinden doğan zarardan, kusuru olan yönetici ya da işçi sorumludur.
- Madde emredici niteliktedir; greve katılmayanların çalışmasını engelleyen veya giriş çıkışa izin vermeyen sözleşme kayıtları ve uygulamalar hukuka aykırıdır.

### Greve katılan işçi ile greve katılmayan işçi arasındaki fark nedir?

- Greve katılan işçi, grev kararına uyarak işi bırakan ve işyerinden ayrılmak zorunda olan işçidir.
- Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçi, işyerinde kalabilen ve çalışması engellenemeyen işçidir.

Sonuç: Greve katılmayan işçinin çalıştırılıp çalıştırılmayacağı işverenin takdirindedir. Katılmayan işçi, ancak kendi işinde çalıştırılabilir (m.68 hükümleri uygulanır).

### Grev öncesi üretilen ürün ile grev sırasında greve katılmayanlarca üretilen ürün arasındaki fark nedir?

- Grev başlamadan önce üretilmiş ürünler, grev öncesi stok olarak değerlendirilir.
- Greve katılmayıp çalışan işçilerin grev sırasında ürettiği ürünler, ayrı bir fıkra kapsamındadır.

Sonuç: Her iki durumda da satış ve işyeri dışına çıkarma engellenemez. Ancak grev sırasında üretim, işverenin tek başına veya greve katılmayan işçilerle yaptığı ve m.64/4 kapsamına giren faaliyetle sınırlıdır.

### Sendikanın kusuru ile yetkili sendika kararı olmayan bireysel eylem arasındaki fark nedir?

- Grev kararını veren sendikanın kusurlu hareketi sonucu oluşan maddi zarar sendikaya aittir.
- Yetkili işçi sendikasının kararı olmadan işçi veya yöneticilerin bireysel eylemlerinden doğan zarar, bu eylemi yapan kusurlu yönetici ya da işçiye aittir.

Sonuç: Sorumluluk, zararı doğuran eylemin sendika kararına dayanıp dayanmamasına göre sendika ile bireysel kusurlu kişi arasında ayrılır.

### Grev ve lokavtın uygulanması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Greve katılmayan işçileri de grev kapsamında sayıp işyerine girmelerini engellemek; bu işçilerin çalışması hiçbir şekilde engellenemez.
- Grev öncesi üretilen ürünlerin satışını grev süresince yasak saymak; bu ürünlerin satılması ve çıkarılması engellenemez.
- Greve katılmayan işçilerin çalıştırılmasını işverenin zorunluluğu saymak; işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
- Sendikanın sorumluluğunu her zarar için kabul etmek; yalnızca sendikanın kusurlu hareketi sonucu oluşan maddi zarardan sorumlu tutulur.
- Yetkili sendika kararı olmadan yapılan bireysel eylemlerin zararını sendikaya yüklemek; bu zarardan kusuru olan yönetici veya işçi sorumludur.
- Greve katılan işçilerin işyerinden ayrılma yükümlülüğünü yalnızca grev uygulanırken aramak; lokavta maruz kalan işçiler için de aynı yükümlülük geçerlidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Grev öncesi üretilen ürünlerin işyeri dışına çıkarılmasının engellenemeyeceği, buna karşılık grev döneminde greve katılan işçilerin yaptığı işin greve katılmayan işçilere yaptırılmasının m.68 kapsamında sınırlandığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016)
- Yargıtay uygulamasında, işverenin grevi etkisiz kılmak amacıyla hammaddeleri dışarı çıkarmasının, m.65 ve m.64 hükümleri karşısında hukuka aykırı sayıldığı kabul edilmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2026/251 E., 2026/759 K., 03.04.2026)
- Greve katılmayan işçilerin çalışmasının engellenemeyeceği, işverenin bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbest olduğu kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2014/32356 E., 2014/33512 K., 11.11.2014)

### Nasıl ispat edilir?

- Grev sırasında işyerine giriş çıkışın engellendiğini veya işçilerin çalışmasının engellendiğini iddia eden taraf, bu iddiayı tanık, fotoğraf, video ve tutanak gibi delillerle ispatlamakla yükümlüdür.
- Grev öncesi üretilen ürünlerin üretim tarihini gösteren stok kayıtları, sevk irsaliyeleri ve üretim belgeleri ile ispat edilir; bu belgelerin eksikliği hakkın kullanılmadığı sonucuna götürebilir. (7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016)
- Sendikanın kusurlu hareketi sonucu zarar oluştuğunu iddia eden işveren, zararın varlığını ve sendikanın kusurunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Zararın yetkili sendika kararı olmadan bireysel eylemden doğduğunu savunan sendika, bu savunmasını karar ve eylem belgeleriyle ispatlamalıdır.
- Grev kararının sendika tarafından alındığını ve yetkili organ kararına dayandığını ispat yükü sendikaya düşer; bu belge, sorumluluktan kurtulma savunmasının temelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.58](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-58): Kanuni grev ve lokavt şartlarını düzenler. Bu şartlara uyulmayan grev kanun dışıdır ve m.64'teki koruma uygulanmaz.
- [6356 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60): Grev ve lokavt kararının alınması, bildirilmesi ve uygulanma süreleri ile şartlarını düzenler. Kanuni grev olup olmadığı bu maddeye göre belirlenir.
- [6356 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65): Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin tespitini düzenler. Bu işçiler greve katılmaz ve m.64 hükmündeki katılma serbestisinden farklı olarak çalışmak zorundadır.
- [6356 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-67): Grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin askıda kalmasını düzenler; m.64'teki ayrılma ve çalışma hükümlerinin hukuki sonucunu tamamlar.
- [6356 sayılı Kanun m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-68): Greve katılmayan işçilerin çalıştırılması ve grev sırasında işçi alma yasağını düzenler. m.64/4 uyarınca işlerin görülmesinde bu hükümler uygulanır.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.65 — Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65)

Madde, kanuni grev ve lokavt sırasında da çalışmak zorunda olan işçileri (zorunlu çalıştırma) ve bu işçilerin tespitine ilişkin usulü düzenler. Zorunlu çalışma, üretim veya satış amacı taşımayan, işin niteliği gereği sürekli yürütülmesi teknik zorunluluk olan işlerde faaliyetin devamlılığını, işyeri güvenliğini, makine, gereç ve maddelerin bozulmamasını ya da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıda işçi için geçerlidir. Madde, grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin ilanını, bu ilana itirazı, sonradan yapılacak tespiti, görevli makamın üç iş günü içinde yapacağı ismen belirlemeyi ve işveren tarafından yeni işçi alınmasını düzenler. Kime uygulanacağı bakımından kanuni grev ve lokavta katılan işçi ile işveren ilişkisi esastır. Maddenin düzenlemediği konular arasında grev ve lokavt yasakları (m.62), grev oylaması (m.61), Cumhurbaşkanınca erteleme (m.63) ve greve katılan veya katılmayan işçilerin işyerine giriş çıkış ve çalışma hürriyeti (m.64) bulunmaktadır. Ayrıca yüksek hakem kurulu sürecine ilişkin usuller ile grev sırasında doğan ücret ve tazminat sonuçları bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Zorunlu çalışma**: Kanuni grev veya lokavt sırasında, işverenin çalıştırmak zorunda olduğu ve işçinin de çalışmakla yükümlü olduğu işçi grubudur. Maddenin ilk fıkrasındaki koşullara bağlıdır ve grevde çalışmayı tercih eden işçiden ayrıdır.
- **Üretim veya satış amacı dışında kalan iş**: Zorunlu çalıştırmanın konusu olabilecek işin, üretim veya satışa yönelik olmayan, koruma ve güvenlik amacı taşıyan iş olmasıdır. Üretim ya da satış amacı taşıyan işler bu kapsama girmez.
- **Teknik zorunluluk**: İşin niteliği gereği kesintisiz sürdürülmesinin zorunlu olmasıdır. Yalnızca işverenin tercihi ya da ekonomik gerekçe bu zorunluluğu oluşturmaz.
- **Görevli makam**: Grev ve lokavt dışında kalacak işçi sayısını ve kimliğini tespit eden, 65. maddede belirlenen resen tespit ve itiraz sürecinin merkezindeki kamu makamıdır.
- **İlan**: Zorunlu çalışacak işçilerin niteliği, sayısı ve yedeklerinin işyerinde yazıyla duyurulması işlemidir. İlanın bir örneği taraf işçi sendikasına tebliğ edilir.
- **Yedek**: Zorunlu çalışacak işçilerin yerine geçebilecek, ilanda ayrıca belirtilen işçilerdir. Sayılarının ve niteliklerinin ilanda gösterilmesi gerekir.

### Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler: hangi şartlar aranır?

- İşin hiçbir surette üretim veya satışa yönelik olmaması gerekir.
- İşin niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunmalıdır.
- Çalıştırılacak işçi sayısı, faaliyetin devamlılığını, işyeri güvenliğini, makine, demirbaş, gereç ve maddelerin bozulmamasını ya da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıyla sınırlı tutulmalıdır.
- Grev veya lokavtın kanuni olması gerekir; bu fıkra kanuni grev ve lokavt için uygulanır.
- Zorunlu çalışacak işçilerin niteliği, sayısı ve yedekleri, işveren veya işveren vekili tarafından toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde işyerinde yazıyla ilan edilmelidir.
- İlanın bir örneği taraf işçi sendikasına tebliğ edilmelidir. Sendika bu tebliğden itibaren altı iş günü içinde mahkemeye itiraz etmezse ilan kesinleşir; itiraz hâlinde mahkeme altı iş günü içinde kesin karar verir.
- Tespit kanuni süre içinde yapılmamışsa işveren veya işçi sendikası, süre geçtikten sonra da görevli makamdan tespit isteyebilir. Görevli makamın tespitine karşı taraflar altı iş günü içinde mahkemeye itiraz edebilir.
- Grev ve lokavtın uygulanacağı dönemde çalışacak işçiler, grev kararının bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde görevli makamca resen belirlenip işveren ve işçilere yazıyla bildirilir.
- Yöneticilerin zorunlu çalışma hükmüne tabi tutulması, işyerinde çalışan ve toplu görüşmede taraf olan sendika ile şube yöneticileri bakımından yasaktır.
- İşveren, zorunlu çalışacak işçilerden herhangi bir nedenle çalışmayanların yerine ancak görevli makamın yazılı izniyle yeni işçi alabilir.

### Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler: hangi sonuçları doğurur?

- Zorunlu çalışma koşulları varsa işveren, bu işçileri kanuni grev ve lokavt sırasında çalıştırmak zorundadır; çalıştırmama bir yükümlülük ihlalidir.
- Zorunlu çalışacak işçilerin ilanı ve tespiti kesinleştiğinde, bu işçiler grev ve lokavta katılamaz; işçi sendikası ilanda tespit edilenleri greve çekemez.
- Sendika altı iş günü içinde itiraz etmezse ilan hükümleri kesinleşir ve bu süre sonunda itiraz hakkı düşer.
- İtiraz hâlinde mahkemenin kesin kararı, ilanın veya tespitin hukuka uygunluğunu belirler.
- Kanuni süre içinde tespit yapılmamışsa, süre geçtikten sonra da işveren veya işçi sendikası tespit talep edebilir.
- Maddede yer alan koşullar gerçekleşmezse, yani üretim veya satış amaçlı iş ya da teknik zorunluluk bulunmayan iş söz konusuysa, zorunlu çalışma yükümlülüğü doğmaz.
- Greve katılmayan işçinin çalışıp çalışmaması 64. maddeye göre serbesttir; zorunlu çalışma kapsamındaki işçi ise kanun gereği çalışmak zorundadır.
- Yasal izin olmadan yeni işçi alınması, madde 65/5 bakımından hukuka aykırıdır.
- Bu hüküm emredicidir; işveren ile sendika bu maddeye aykırı sözleşmeyle zorunlu çalışma yükümlülüğünü kaldıramaz.

### Zorunlu çalışan işçi ile grevde çalışmayı seçen işçi arasındaki fark nedir?

- Zorunlu çalışan işçi, 65. maddedeki işin niteliği ve sayı ölçütüne göre belirlenmiş ve kanun gereği çalışmak zorunda olan işçidir.
- Greve katılmayıp gönüllü olarak çalışan işçi, 64. maddeye göre serbesttir; işveren onu çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.

Sonuç: Zorunlu çalışan işçinin çalışma yükümlülüğü, gönüllü çalışanın ise işveren kararına bağlı çalışmasının aksine kanundan doğar. Greve katılmayan işçinin işverenin çalıştırma kararına bağlı olduğu, zorunlu işçinin ise işverenin çalıştırma yükümlülüğü altında olduğu ayrımı önemlidir.

### Kanuni grev ile yasa dışı grev arasındaki fark nedir?

- Kanuni grev ve lokavt sırasında madde 65 uygulanır ve zorunlu çalışma yükümlülüğü doğar.
- Kanuna aykırı grev veya lokavt hakkında bu maddedeki ilan ve tespit usulü özel olarak uygulanmaz.

Sonuç: Zorunlu çalışma yükümlülüğü yalnız kanuni grev ve lokavt için doğar; kanuna aykırılık hâlinde bu maddenin usulü işletilmez.

### Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin ilanı ile sonradan yapılan tespit arasındaki fark nedir?

- Toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde yapılan ilan, kanuni süre içindeki tespittir.
- Kanuni süre geçtikten sonra işveren veya işçi sendikası görevli makamdan tespit isteyebilir.

Sonuç: Kanuni süre içinde ilan yapılmamışsa tespit süre geçtikten sonra da istenebilir; görevli makam bu tespiti en kısa zamanda yapıp tebliğ eder.

### İşveren tarafından yapılan ilan ile görevli makamca resen tespit arasındaki fark nedir?

- İşveren veya işveren vekilinin yaptığı ilan, toplu görüşme başlamasından itibaren altı iş günü içindedir.
- Görevli makam, gerekli hâllerde resen tespit yapabilir; grev kararının bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde işçileri ismen belirler.

Sonuç: Hem işverenin ilanı hem makamın resen tespiti söz konusu olabilir; ismen belirleme ayrı bir aşamadır ve üç iş günü içinde yapılır.

### Sendikanın itirazı ile görevli makam tespitine itiraz arasındaki fark nedir?

- Grev dışında kalacak işçilerin ilanına karşı sendika altı iş günü içinde itiraz eder.
- Görevli makamın tespitine karşı taraflardan her biri altı iş günü içinde itiraz eder.

Sonuç: İki itirazın süresi aynıdır ancak konusu farklıdır: biri ilanın, diğeri makam tespitinin hukuka uygunluğudur. Her ikisinde mahkeme altı iş günü içinde kesin karar verir.

### Zorunlu çalıştırılan işçi ile sendika ve şube yöneticileri arasındaki fark nedir?

- Genel olarak zorunlu çalışmaya tabi tutulabilecek işçilerdir.
- İşyerinde çalışan ve toplu görüşmede taraf olan sendika ile şube yöneticileri bu hükme tabi tutulamaz.

Sonuç: Sendika ve şube yöneticileri hakkında 65. maddeye dayanarak zorunlu çalışma kararı verilemez.

### Çalışmayanın yerine yeni işçi alınması ile yasal izin olmadan işçi alınması arasındaki fark nedir?

- İşveren, zorunlu çalışacak işçilerden çalışmayanın yerine görevli makamın yazılı izniyle yeni işçi alabilir.
- Görevli makamın yazılı izni olmadan yeni işçi alınması bu fıkra kapsamında değildir.

Sonuç: Yazılı izin alınmadan alınan işçi, madde 65/5 kapsamında yasal dayanak bulamaz.

### Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Üretim veya satış amaçlı işi zorunlu çalışma kapsamına sokmak; madde 65 yalnızca koruma ve güvenlik amaçlı işler için geçerlidir.
- Ekonomik nedenle ya da işverenin tercihiyle çalışan sayısını artırmak; zorunlu çalışma sayısı teknik zorunlulukla sınırlıdır.
- Altı iş günü süresini takvim günü olarak saymak; süre iş günü üzerinden hesaplanır.
- Sendikanın itiraz süresini ilanın işyerinde asılma tarihinden başlatmak; süre ilanın bir örneğinin tebliğinden itibaren işler.
- Görevli makamın üç iş günlük resen belirleme süresini ilan süresiyle karıştırmak; ikisi ayrı süreler ve ayrı başlangıç anlarıdır.
- Sendika ve şube yöneticilerini genel işçi gibi zorunlu çalıştırılabilir saymak; 65/4 bu yöneticileri kapsam dışında tutar.
- Yazılı izin alınmadan çalıştırılan yeni işçinin zorunlu çalışma kapsamında olduğunu kabul etmek; 65/5 izin şartını açıkça koşar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargı kararlarında, zorunlu çalışma kapsamına giren işlerin üretim ya da satış amacı taşımadığı ve koruma ya da güvenlik amacıyla yürütüldüğü ölçütünün ele alındığı görülmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2026/251 E., 2026/759 K., 03.04.2026)
- Mahkemelerin, ham maddenin fabrika dışına çıkarılmasına ilişkin işverenin eylemini 65/1 bağlamında değerlendirdiği ve grevi etkisiz kılan bu tür eylemleri hukuka aykırı saydığı kabul edilmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2026/251 E., 2026/759 K., 03.04.2026)
- Görevli makamın 65/2 ve 65/3 kapsamındaki tespitlerine karşı açılan itiraz davalarında, mahkemenin altı iş günü içinde kesin karar verdiği ve bu kararın kesin olduğu kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2018/6728 E., 2018/16947 K., 28.09.2018)
- 65/2 uyarınca ilanın kesinleşmesi ve ilan hükmünün uygulanmasında, davanın husumetinin ilgili kurum bakımından değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2020/2146 E., 2020/9245 K., 24.09.2020)
- Sürelerin yürürlükteki düzenlemeye göre hesaplanması gerektiği; 2012 tarihli bir kararda ilgili fıkranın itiraz süresine ilişkin ibarenin değiştirildiği görülmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2012/28031 E., 2012/28693 K., 19.12.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Zorunlu çalışma yükümlülüğünü ileri süren taraf, işin üretim veya satış amacı taşımadığını ve teknik zorunluluk bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat için iş tanımı, teknik raporlar ve işyeri belgeleri kullanılabilir.
- İşveren, ilanı altı iş günü içinde yazıyla yapmakla yükümlüdür; ilanın işyerinde yapıldığı ve sendikaya tebliğ edildiği yazılı belgelerle ispatlanır.
- İlanın kesinleştiğini ileri süren taraf, sendikanın altı iş günü içinde itiraz etmediğini tebliğ belgesi ile ispatlamalıdır.
- Görevli makamın tespitine itiraz eden taraf, tespitin tebliğ tarihini ve itirazın süresinde yapıldığını belgeyle göstermelidir.
- Sendika veya şube yöneticisinin 65/4 kapsamında zorunlu çalıştırılamayacağını ileri süren taraf, yöneticilik sıfatını ve toplu görüşmedeki taraflığını ispatlamalıdır.
- Yazılı izin olmadan yeni işçi alındığını ileri süren taraf, görevli makamdan izin alınmadığını ve alımın gerçekleştiğini kanıtlamalıdır; işveren izin belgesini sunarak savunmasını ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-64): Greve katılan ve katılmayan işçilerin işyerinde çalışma hürriyetini düzenler; 65. maddedeki zorunlu çalışma bu hürriyetin istisnasını oluşturur.
- [6356 sayılı Kanun m.62](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-62): Grev ve lokavt yasaklarını düzenler; yasaklı işyerlerinde madde 65 uygulanmaz çünkü grev ya da lokavt yapılamaz.
- [6356 sayılı Kanun m.61](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-61): Grev oylamasını düzenler; kanuni grevin varlığı için gerekli olan oylama süreci, zorunlu çalışmanın ön koşuludur.
- [6356 sayılı Kanun m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63): Cumhurbaşkanınca grev ve lokavtın ertelenmesini düzenler; erteleme süresinde zorunlu çalışma tespiti bakımından ilgili olabilir.

## [Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.66 — Grev hakkının ve lokavtın güvencesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-66)

Madde, grev ve lokavt sırasında sözleşme hükümlerinin ve kanuni grev kararına katılmanın işçi üzerindeki etkilerini düzenler. Buna göre toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmelerinde grev hakkı veya lokavttan vazgeçmeyi ya da bunların kısıtlanmasını öngören hükümlerin geçersizliği, kanuni greve katılma veya teşvik nedeniyle iş sözleşmesinin feshinin yasaklanması ve grev ile lokavt süresince sigorta yardımlarından yararlanma hakkı hükme bağlanır. Madde, kanuni grev ve lokavt kararına bağlı işçiler ile bu kararın uygulandığı işyerindeki ilişkiler bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: grev ve lokavtın kanuniliğinin koşulları (m.58 ve devamı), grev dışında kalacak işçilerin tespiti (m.65), iş sözleşmelerinin askıda kalması ve ücret ödenmemesi (m.67), işçi alma yasağı (m.68) ve konut hakkına ilişkin sonuçlar (m.69). Grev ve lokavtın kötüye kullanılması ile dur durulması usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Grev hakkının ve lokavtın güvencesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kanuni grev**: Kanunda öngörülen şartlar gerçekleşerek, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında işçi sendikasınca alınan ve uygulanan grevdir. Şartlara uyulmadan yapılan grev kanun dışıdır ve bu maddenin koruması kanuni grevle sınırlıdır.
- **Kanuni lokavt**: Toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığı sırasında işçi sendikasının grev kararı alması üzerine, kanuna uygun biçimde yapılan lokavttır. Grev kararı olmadan yapılan lokavt kanuni lokavt sayılmaz.
- **Sözleşmeye konan kısıtlayıcı hüküm**: Grev hakkından ya da lokavttan vazgeçilmesini veya bunların sınırlandırılmasını öngören toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi kaydıdır. Bu tür kayıtlar madde uyarınca geçersizdir.
- **Sigorta yardımları**: Grev ve lokavt süresince işçilerin 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre yararlanabileceği sigorta kapsamındaki yardımlardır. Maddenin atfı yalnızca bu yardımlara ilişkindir; ücret ve sosyal yardımları kapsamaz.

### Grev hakkının ve lokavtın güvencesi: hangi şartlar aranır?

- Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde grev hakkından veya lokavttan vazgeçilmesine ilişkin bir hüküm bulunmamalıdır; böyle bir hüküm geçersizdir.
- Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde grev hakkının veya lokavtın kısıtlanmasına ilişkin bir hüküm bulunmamalıdır; böyle bir hüküm de geçersizdir.
- Grev kanuni olmalıdır; yani grev kararı ve uygulaması 6356 sayılı Kanunun şartlarına uygun olmalıdır.
- İşçinin fesih nedeni, kanuni grev kararının alınmasına katılma, teşvik etme, greve katılma ya da greve katılmaya teşvik etme olmamalıdır.
- Grev ya da lokavt süresi bulunmalı ve işçi sigorta yardımına ilişkin koşulları taşımalıdır; yararlanma 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre gerçekleşir.

### Grev hakkının ve lokavtın güvencesi: hangi sonuçları doğurur?

- Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde grev veya lokavttan vazgeçmeyi ya da bunların kısıtlanmasını öngören hükümler geçersizdir.
- Kanuni grev kararının alınmasına, greve katılmaya, teşvik etmeye ya da greve katılmaya teşvik etmeye dayanan fesih yapılamaz.
- Bu yasağa aykırı yapılan fesih, işçinin iş sözleşmesini feshedilemez hale getirir; fesih hukuka aykırı sayılır.
- Grev ve lokavt süresince işçiler, 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre sigorta yardımlarından yararlanır.
- Kanuni olmayan bir grev için bu maddedeki fesih yasağı ve sigorta yardımı güvencesi aynı biçimde kurulmamıştır.

### Genel sözleşme kaydı ile kanuni grev sırasında işten çıkarma arasındaki fark nedir?

- Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde grev hakkından vazgeçme veya bunun kısıtlanmasını öngören kayıt.
- Kanuni greve katılma veya teşvik nedeniyle yapılan fesih.

Sonuç: Birincisi baştan geçersizdir; ikincisi fesih yasağı kapsamında kalır ve feshin geçersizliği sonucunu doğurur.

### Kanuni grev ile kanuni olmayan grev arasındaki fark nedir?

- Kanuni grev kararı alınmış ve uygulanmış grev.
- Kanuni şartlara uyulmadan yapılan grev.

Sonuç: Fesih yasağı ve sigorta yardımı hükümleri kanuni grev için geçerlidir; kanuni olmayan greve katılma bu maddenin fesih koruması kapsamında değerlendirilmez.

### Sigorta yardımı ile ücret ve sosyal yardım arasındaki fark nedir?

- Grev ve lokavt süresince 5510 sayılı Kanuna göre sağlanan sigorta yardımları.
- İş sözleşmesinin askıda kalması sırasında işverence ödenmesi gereken ücret ve sosyal yardımlar.

Sonuç: Sigorta yardımına ilişkin bu madde hükmü uygulanır; ücret ve sosyal yardımların akıbeti m.67 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

### Grev hakkının ve lokavtın güvencesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kanuni olmayan greve katılmayı da bu maddenin fesih yasağı kapsamında saymak; yasağın yalnızca kanuni grev kararına bağlı olduğunu gözden kaçırmak.
- Grev hakkından vazgeçme kaydını yalnızca iş sözleşmesinde değil, toplu iş sözleşmesinde de aramak yerine geçerlilik sorununu yalnız bir sözleşme türüyle sınırlamak.
- Sigorta yardımı hükmünü ücret ve sosyal yardım ödemesiyle karıştırmak; m.66/3 sigorta yardımlarını düzenler, ücret konusu m.67'dedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Fesih yasağına dayanan işçi, feshin kanuni greve katılma veya teşvik nedeniyle yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Grev kararının ve greve katılma olgusunun kanuniliği, grev kararı ve tebliğ belgeleri ile ispatlanır.
- İşveren, feshin greve katılma dışındaki başka bir nedene dayandığını ileri sürerse bu savunmasını ispatlamakla yükümlüdür.
- Sözleşme kaydının grev hakkından vazgeçme veya kısıtlama içerdiği iddiası, ilgili toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi metniyle ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6356 sayılı Kanun m.58](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-58): Kanuni grevin şartlarını belirler; m.66/2 yalnızca kanuni grev kararına katılmayı korur, bu nedenle kanuniliğin koşulları için başvurulur.
- [6356 sayılı Kanun m.59](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-59): Lokavtın tanımını ve kanuni lokavt ayrımını yapar; m.66/1 kapsamındaki lokavt hakkının neyi kapsadığını belirler.
- [6356 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-67): Grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin askıda kalmasını ve ücret ile sosyal yardımların ödenmemesini düzenler; m.66'nın düzenlemediği ücret ve sosyal yardım konusunu tamamlar.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.66/3'ün atıfta bulunduğu sigorta yardımlarının kapsamını ve koşullarını belirler.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| altmış gün | [m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60) | (1) Grev kararı, 50 nci maddenin beşinci fıkrasında belirtilen uyuşmazlık tutanağının tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve bu süre içerisinde altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte uygulamaya… |
| altı iş günü | [m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-60) | (1) Grev kararı, 50 nci maddenin beşinci fıkrasında belirtilen uyuşmazlık tutanağının tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve bu süre içerisinde altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte uygulamaya… |
| altı iş günü | [m.61](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-61) | (1) Grev kararının işyerinde ilan edildiği tarihte o işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin ilan tarihinden itibaren altı iş günü içinde işyerinin bağlı bulunduğu görevli makama yazılı başvurusu üzerine, görevli makamca talebin… |
| üç iş günü | [m.61](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-61) | (2) Oylamaya ilişkin itirazlar, oylama gününden başlayarak üç iş günü içinde mahkemeye yapılır. |
| altmış gün | [m.62](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-62) | Yasağın kalkmasından itibaren altmış gün içinde altı iş günü önce karşı tarafa bildirilmek kaydıyla grev ve lokavt uygulamasına devam edilir. |
| altı iş günü | [m.62](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-62) | Yasağın kalkmasından itibaren altmış gün içinde altı iş günü önce karşı tarafa bildirilmek kaydıyla grev ve lokavt uygulamasına devam edilir. |
| altmış gün | [m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63) | Aynen kabul: 1/2/2018- 7071/32 md.) Karar verilmiş veya başlanmış olan kanuni bir grev veya lokavt; genel sağlığı veya millî güvenliği, (…)13 bozucu nitelikte ise Cumhurbaşkanı bu uyuşmazlıkta grev ve lokavtı altmış gün süre ile… |
| altı iş günü | [m.63](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-63) | (3) Erteleme süresinin sonunda anlaşma sağlanamazsa, altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. |
| altı iş günü | [m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65) | (2) Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin niteliği, sayısı ve yedekleri, işveren veya işveren vekili tarafından toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde işyerinde yazı ile ilan edilir ve bu ilanın bir örneği taraf… |
| üç iş günü | [m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-65) | (4) Grev ve lokavtın uygulanacağı dönemde hangi işçilerin işyerinde çalışmaya devam edecekleri görevli makamca grev ve lokavt kararının bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde resen tespit edilerek ilgili işverene ve işçilere yazı ile… |

## Konuda geçen kararlar

- 2018/90 E., 2019/85 K., 14.11.2019 (m.63)
- 2016/141 E., 2018/27 K., 28.02.2018 (m.65)
- Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017 (m.58, m.59, m.60, m.61, m.62)
- Hukuk Genel Kurulu, 2015/2170 E., 2017/1426 K., 22.11.2017 (m.62)
- 9. Hukuk Dairesi, 2025/2444 E., 2025/3283 K., 09.04.2025 (m.62)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/10496 E., 2024/13920 K., 21.10.2024 (m.62)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/10497 E., 2024/13921 K., 21.10.2024 (m.62)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/12507 E., 2024/13289 K., 10.10.2024 (m.61)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/7674 E., 2024/10554 K., 04.07.2024 (m.60)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/7782 E., 2024/10555 K., 04.07.2024 (m.60)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/7861 E., 2024/10557 K., 04.07.2024 (m.60)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/6486 E., 2024/9391 K., 30.05.2024 (m.60)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/16274 E., 2023/15689 K., 23.10.2023 (m.61)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/14146 E., 2023/11993 K., 14.09.2023 (m.60)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/13939 E., 2023/11992 K., 14.09.2023 (m.65)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/7435 E., 2023/6590 K., 03.05.2023 (m.64, m.66)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/6237 E., 2023/4608 K., 29.03.2023 (m.61)
- 9. Hukuk Dairesi, 2022/15797 E., 2023/2944 K., 23.02.2023 (m.61)
- 9. Hukuk Dairesi, 2022/16493 E., 2022/17889 K., 27.12.2022 (m.61)
- İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/252 E., 2021/430 K., 08.03.2021 (m.63)
- İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/244 E., 2021/429 K., 08.03.2021 (m.63)
- 9. Hukuk Dairesi, 2020/2146 E., 2020/9245 K., 24.09.2020 (m.65)
- 9. Hukuk Dairesi, 2018/6728 E., 2018/16947 K., 28.09.2018 (m.65)
- 22. Hukuk Dairesi, 2017/31145 E., 2017/9461 K., 25.04.2017 (m.58)
- 22. Hukuk Dairesi, 2016/16477 E., 2016/18981 K., 23.06.2016 (m.58)
- 22. Hukuk Dairesi, 2016/16719 E., 2016/18983 K., 23.06.2016 (m.58)
- 22. Hukuk Dairesi, 2016/16895 E., 2016/18985 K., 23.06.2016 (m.58)
- 22. Hukuk Dairesi, 2016/16897 E., 2016/18987 K., 23.06.2016 (m.58)
- 7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016 (m.64)
- 22. Hukuk Dairesi, 2015/27644 E., 2015/29701 K., 02.11.2015 (m.59)
- 9. Hukuk Dairesi, 2014/32356 E., 2014/33512 K., 11.11.2014 (m.64)
- 22. Hukuk Dairesi, 2014/5370 E., 2014/4574 K., 03.03.2014 (m.62)
- 22. Hukuk Dairesi, 2012/28031 E., 2012/28693 K., 19.12.2012 (m.65)
- Birinci Bölüm, 2021/60361 E., 24.12.2025 (m.63)
- Genel Kurul, 2016/5002 E., 23.03.2023 (m.63)
- Genel Kurul, 2014/12166 E., 02.07.2015 (m.63)
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2026/251 E., 2026/759 K., 03.04.2026 (m.64, m.65)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 31.10.2016 (m.63).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/grevin-tanimi-ve-lokavtin-tanimi