--- title: "Butlanı gerektirmeyen sebepler, butlan kararı ve sonuçları — Medeni Hukuk konu anlatımı" course: "Medeni Hukuk" law: "Türk Medeni Kanunu" articles: "TMK m.154–160" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/butlani-gerektirmeyen-sebepler-butlan-karari-ve-sonuclari" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Butlanı gerektirmeyen sebepler, butlan kararı ve sonuçları Medeni Hukuk › Aile hukuku › Evlilik hukuku › Evlenme › Batıl olan evlenmeler — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk) ## Kısaca TMK m.154, kadının bekleme süresinin (iddet) dolmadan yapılan evliliğin geçerliliğini düzenler. TMK m.155, evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmamış olması nedeniyle butlanına karar verilemeyeceğini düzenler. TMK m.156, batıl (mutlak butlan kapsamındaki) bir evliliğin nasıl sona ereceğini ve bu hâlde evliliğin hangi tarihe kadar hüküm doğuracağını düzenler. ## Kapsam Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.154–160 hükümlerini kapsar: bekleme süresine uymama, şekil kurallarına uymama, genel olarak, çocuklar yönünden, eşler yönünden, mirasçıların dava hakkı, yetki ve yargılama usulü. - [TMK m.154 — Bekleme süresine uymama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-154) - [TMK m.155 — Şekil kurallarına uymama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-155) - [TMK m.156 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-156) - [TMK m.157 — Çocuklar yönünden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-157) - [TMK m.158 — Eşler yönünden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-158) - [TMK m.159 — Mirasçıların dava hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-159) - [TMK m.160 — Yetki ve yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160) ## [TMK m.154 — Bekleme süresine uymama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-154) Bu madde, kadının bekleme süresinin (iddet) dolmadan yapılan evliliğin geçerliliğini düzenler. Kadının önceki evliliğinin sona ermesinden sonra yeniden evlenmesine ilişkin geçici evlenme engelinin ihlalinin evliliğin butlanına yol açmayacağını belirtir. Kanunun 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun evlenmenin mutlak ve nispi butlan sebeplerini, bekleme süresinin kaldırılmasını ve bulaşıcı hastalık gibi diğer şekil ve engel kurallarını düzenlemediği açıktır. Kapsamı evlenen kadın bakımındandır; erkeğin bekleme süresi bu maddede yer almaz. Evlenme engellerinin ayrıntıları (m.132 bekleme süresinin kendisi, m.149-151 iptal sebepleri) ve mutlak butlan davası (m.143-145) bu maddenin dışındadır. ### Bekleme süresine uymama: hangi kavramlar bilinmeli? - **Bekleme süresi (iddet)**: Evliliği sona eren kadının, yeni evlenmeden önce beklemesi gereken süredir. Kadının gebe olmadığının anlaşılması veya eşlerin yeniden evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırabilir. - **Evlenmenin butlanı**: Evliliğin kanunda öngörülen geçerlilik koşullarından birinin eksikliği nedeniyle geçersiz sayılmasıdır. Bu madde kapsamındaki bekleme süresi ihlali bu sonucu doğurmaz. - **Geçici evlenme engeli**: Belirli bir süre ortadan kalktığında evlenmeye izin verilen engeldir. Bekleme süresi bu türden bir engeldir ve ihlali evliliği geçersiz kılmaz. ### Bekleme süresine uymama: hangi şartlar aranır? - Evliliği sona eren kadının, önceki evliliğin sona ermesinden itibaren bekleme süresini tamamlamadan yeniden evlenmesi gerekir. - Bu durumda evlenme, bekleme süresine ilişkin ihlal nedeniyle butlan kararıyla geçersiz kılınamaz. - Bekleme süresinin ihlali, evlenmenin geçerliliğini etkilemeyeceğinden, bu eksiklik dışında evlenmenin diğer geçerlilik koşullarının bulunması gerekir. ### Bekleme süresine uymama: hangi sonuçları doğurur? - Kadın bekleme süresi dolmadan evlenmişse, bu evlenme butlan nedeniyle geçersiz sayılmaz ve evlilik geçerli kalır. - Bekleme süresinin ihlali, evlenmenin mutlak butlan davasına konu olamaz. - Bekleme süresinin ihlali, kanunda öngörülen diğer sonuçlara (ör. nüfus kaydı, eşlerin hakları) etkisiz kalmaz; evlilik kurulmuş sayılır. ### Bekleme süresi ihlali ile diğer evlenme engelleri arasındaki fark nedir? - Kadının bekleme süresi dolmadan evlenmesi bu maddeye göre geçerli bir evlilik doğurur. - Evliliğin mutlak butlan sebepleri, örneğin evli bir kişinin yeniden evlenmesi, hısımlık veya sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, mahkeme kararıyla geçersizliğe yol açar. Sonuç: Bekleme süresi ihlali butlan değil, yalnızca ayrı bir hukuki sorumluluk ve kanunda öngörülen diğer sonuçlar doğurur; diğer engeller ise butlan sebebidir. ### Bekleme süresine uymama: sık yapılan hatalar nelerdir? - Bekleme süresi ihlalini, evlilik butlan sebebi gibi değerlendirmek. - Bekleme süresinin ihlalini, mutlak butlan davası konusu saymak. - Bekleme süresinin kaldırılması koşulunu, mahkeme kararı olmadan da uygulanabilir sanmak; kararın varlığını ayrıca kontrol etmemek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Bekleme süresi ihlali, evlenmenin geçerliliğini etkilemeyen bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir. ### Nasıl ispat edilir? - Bekleme süresinin ihlalini ileri süren taraf, evliliğin önceki eşle sona erme tarihini ve evlenme tarihini ilgili belgelerle (nüfus kaydı, boşanma veya ölüm kaydı) ispatlamalıdır. - Bekleme süresinin mahkeme kararıyla kaldırıldığını ileri süren taraf, bu kararı ibraz ederek ispat yükünü yerine getirmelidir. - Evlenmenin geçerliliğini etkilemeyen bu eksikliğin ileri sürülmesi, evliliğin diğer geçerlilik koşullarının ayrıca ispatını ortadan kaldırmaz. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.132: Kadının bekleme süresini düzenler. Bu madde, bu sürenin ihlalinin evlilik geçerliliğine etkisini sınırlar. - 4721 m.143: Mutlak butlan davasının açılmasını düzenler. Bekleme süresi ihlalinin bu davaya konu olmadığını gösterir. - 4721 m.155: Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evliliğin şekil kurallarına aykırılığının butlana yol açmayacağını düzenler; bu madde ile benzer bir geçerlilik koruması sağlar. ## [TMK m.155 — Şekil kurallarına uymama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-155) TMK m.155, evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmamış olması nedeniyle butlanına karar verilemeyeceğini düzenler. Hüküm evlilik şekli bakımından, yani resmi nikâh işleminin yetkili memur önünde yapıldığı hallerde uygulanır. Hükmün evlilik akdinin esasına ilişkin (ehliyet, muvafakat, evlenme engelleri) butlan sebeplerini ve bunlara bağlı butlan davasını kapsamadığı açıktır. Madde, evlenme ehliyeti, evlenme engelleri, evlenmede irade sakatlığı ve evlilik birliğinin sona ermesi gibi konuları düzenlemez; bunlar için evlenme ehliyetine ilişkin hükümlere (m.124 vd.) ve evliliğin butlanına ilişkin hükümlere (m.142 vd.) bakılır. ### Şekil kurallarına uymama: hangi kavramlar bilinmeli? - **Evlendirmeye yetkili memur**: Nikâh işlemini yapmaya kanunen yetkili kılınmış resmi memurdur. Bu memur önünde yapılan evlilik, şekil bakımından resmi nikâh niteliğindedir. - **Şekil kuralları**: Evlilik töreninin yapılışına, belgelerin hazırlanmasına ve nikâh memurunun işlemlerine ilişkin, kanunun öngördüğü biçimsel gereklerdir. Madde, bu gereklere uyulmamasının butlan sebebi olmayacağını belirtir. - **Evliliğin butlanı**: Evliliğin baştan itibaren hükümsüz kabul edilmesi ve bu yönde dava açılmasıdır. Madde, şekil eksikliği bakımından butlan kararı verilmesini engeller; esasa ilişkin butlan sebepleri ayrı değerlendirilir. ### Şekil kurallarına uymama: hangi şartlar aranır? - Evlilik, evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olmalıdır. - Şekil noksanlığı, kanunun diğer şekil kurallarından birine aykırılık olmalıdır. - Bu aykırılık, evliliğin butlanına karar verilmesi için gerekçe yapılamaz; yani şekil eksikliği tek başına butlan sebebi sayılmaz. ### Şekil kurallarına uymama: hangi sonuçları doğurur? - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez. - Şekil eksikliği, evliliğin geçerliliğini tek başına ortadan kaldırmaz. - Şekil eksikliğinin evlilik akdinin esasına ilişkin başka bir butlan sebebiyle birlikte ileri sürülmesi halinde, esasa ilişkin sebep ayrıca değerlendirilir. ### Şekil kuralı ile esasa ilişkin kural arasındaki fark nedir? - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evlilikte şekil kurallarına uyulmaması. - Evlenme ehliyeti, evlenme engelleri veya muvafakat gibi esasa ilişkin koşullara aykırılık. Sonuç: Şekil eksikliği nedeniyle butlan kararı verilemez; esasa ilişkin aykırılık ise butlan sebebi olabilir ve bu hallerde madde uygulanmaz. ### Yetkili memur önünde yapılan evlilik ile yetkisiz merci önünde yapılan evlilik arasındaki fark nedir? - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evlilik; bu durumda madde uygulanır. - Yetkili memur dışındaki bir merci önünde yapılan işlem; madde kapsamında değildir. Sonuç: Yetkili memur önünde yapılan evlilikte şekil noksanı butlan sebebi sayılmaz; yetkisiz merci önünde yapılan işlemde ise madde koruma sağlamaz. ### Şekil kurallarına uymama: sık yapılan hatalar nelerdir? - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış evlilikte şahit eksikliğini veya diğer şekil noksanlığını tek başına butlan sebebi saymak. - Şekil eksikliğini esasa ilişkin butlan sebebiyle karıştırmak; evlenme ehliyeti veya engel gibi sebeplerin m.155 kapsamında olduğunu varsaymak. - Yetkili memur önünde yapılmamış bir işlemi m.155 korumasına dayandırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evlilikte şekil noksanlığının, örneğin nikâhta şahit bulunmamasının, tek başına evliliğin butlanına gerekçe yapılamayacağı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024) - Şahit bulunmaması tek başına evlilik akdini geçersiz kılmaz; bu nedenle butlan davasında şekil eksikliği yalnız başına değerlendirilemez. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024) - Madde metni, 4721 sayılı Kanun'un 155. maddesinin evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evlilikte şekil eksikliğini butlan sebebi saymadığını göstermektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Evliliğin butlanını isteyen taraf, şekil eksikliği dışında evlilik akdinin esasına ilişkin bir butlan sebebinin varlığını ispatlamakla yükümlüdür; yalnız şekil eksikliğine dayanan talep sonuç vermez. - Evlendirmeye yetkili memur önünde yapıldığını gösteren nikâh kaydı ve evlilik cüzdanı, evliliğin bu şekilde yapıldığını ispatlamak için kullanılan temel belgelerdir. - Şekil eksikliğinin varlığı, nikâh dosyası ve tanık beyanı ile ortaya konabilir; ancak bu olgu tek başına butlan kararı için yeterli değildir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.124](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-124): Evlenme ehliyeti ve evlenme engelleri gibi esasa ilişkin koşulları düzenler; bu koşullara aykırılık m.155 kapsamında değildir. - [4721 sayılı Kanun m.142](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-142): Evliliğin butlanına ilişkin esasa dayalı sebepleri düzenler; m.155 ile sınırlar birlikte okunur. ## [TMK m.156 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-156) TMK m.156, batıl (mutlak butlan kapsamındaki) bir evliliğin nasıl sona ereceğini ve bu hâlde evliliğin hangi tarihe kadar hüküm doğuracağını düzenler. Batıl evliliğin ancak hâkim kararıyla sona ermesi ve kararın kesinleşmesine kadar evliliğin bütün sonuçlarını doğurması kuralı bu maddenin konusudur. Kanun, ilgililerin açacağı butlan davasının kimler tarafından ve hangi süreyle açılacağını bu maddede düzenlemez; bu konular TMK m.146 ve devamındaki butlan davası hükümlerinde yer alır. Evlilik butlanının sonuçlarını (çocukların durumu, eşlerin iyiniyeti, mirasçılık, mal rejimi) bu madde değil, TMK m.157 ve m.158 ile m.159 düzenler. Mutlak butlan ile nispi butlan arasındaki ayrım ve nispi butlana yol açan nedenler de bu maddenin kapsamı dışındadır; bunlar TMK m.145 ve m.148 vd. hükümlerinde yer alır. Evlilik sona erdikten sonra yeniden evlenme yasağı (TMK m.132) bu maddede değil, ayrı bir hükümde düzenlenmiştir. ### Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mutlak butlan**: Evlenmenin kamu düzenini ilgilendiren, en ağır geçerlilik şartlarının eksikliğinden doğan kesin hükümsüzlük hâlidir. Kanun bu hâllerin sınırını ayrıca çizer ve bu hâllerde evlilik hiçbir zaman kendiliğinden hükümsüz kabul edilmez. - **Batıl evlilik**: Mutlak butlan sebeplerinden birine dayanan ve henüz hâkim kararıyla sona erdirilmemiş evliliktir. Bu tür evlilik, kararın kesinleşmesine kadar geçerli bir evlilik gibi sonuç doğurur. - **Yenilik doğuran (bozucu) dava**: Hâkim kararıyla var olan bir hukuki durumu ileriye dönük olarak sona erdiren davadır. Butlan davası, evliliğin kararla sona ermesi nedeniyle bu niteliktedir. - **Kararın kesinleşmesi**: Butlan kararının artık olağan kanun yollarıyla değiştirilemez hâle gelmesidir. Evliliğin sona erme anı, geçmişe etki etmeyen bu karar anına bağlanır. ### Genel olarak: hangi şartlar aranır? - Evliliğin mutlak butlan sebebinden birine dayanarak batıl olduğu hâlde, bu evliliğin sona erebilmesi için bir butlan davasının açılması ve hâkimin butlan kararı vermesi gerekir. - Hâkim kararı verilmeden evlilik kendiliğinden sona ermez; mutlak butlan hâli, kararın verilmesine kadar hüküm doğurmaya devam eder. - Butlan kararının kesinleşmesi gerekir; evlilik ancak bu andan itibaren ileriye etkili olarak sona erer. ### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur? - Batıl evlilik, yalnızca hâkimin butlan kararıyla sona erer; taraflar anlaşarak veya kendiliğinden evliliği sona erdiremez. - Mutlak butlan hâlinde bile evlilik, hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. - Butlan kararı geçmişe etkili değildir; evlilik kararın kesinleşmesinden itibaren ileriye doğru hükümsüz hâle gelir. - Karar kesinleşinceye kadar eşler arasındaki evlilikten doğan haklar ve yükümler devam eder; bu süre içinde doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m.157). ### Mutlak butlan ile yokluk arasındaki fark nedir? - Mutlak butlanda evlilik, kurucu unsurları tam olduğu hâlde bir geçerlilik şartının eksikliği nedeniyle batıldır; ortada bir evlilik vardır ve bu evlilik hâkim kararıyla sona erdirilir. - Yokluğu olan evlilikte kurucu unsurlardan biri eksiktir; evlilik hiç doğmamıştır ve bu nedenle bir dava açılmasına gerek yoktur. Sonuç: Mutlak butlanda hâkim kararı gerekir ve karara kadar evlilik bütün sonuçlarıyla geçerlidir; yokluk hâlinde ise karar gerekmez, evlilik baştan hiç sonuç doğurmaz. ### Mutlak butlan ile sözleşmenin butlanı (TBK) arasındaki fark nedir? - Evlenmede mutlak butlan, hâkimin kararıyla sona erer ve kararın kesinleşmesine kadar hüküm doğurmaya devam eder. - Borç ilişkisinde butlan, herhangi bir hâkim kararına gerek olmadan işlemin yapıldığı andan itibaren hükümsüzlük doğurur. Sonuç: Evlenmede karar gerekir ve sonuçlar kararın kesinleşmesine kadar korunur; sözleşmede ise butlan başlangıçtan geçerlidir ve taraflar arasında ancak tespit davası açılabilir. ### Mutlak butlan ile nispi butlan (bu maddenin uygulandığı hâl) arasındaki fark nedir? - Mutlak butlanda dava kamu düzenine ilişkin olduğu için savcı tarafından re'sen açılabilir ve ilgili herkes tarafından açılabilir. - Nispi butlanda davayı yalnızca belirli kişiler açabilir ve dava, belirli bir hak düşürücü süreye tabidir. Sonuç: Her iki hâlde de madde metni aynı kuralı getirir; ancak davacı kimliği ve dava süresi bakımından ayrı hükümler uygulanır. ### Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mutlak butlan sebebinin varlığını, dava açılmadan ve karar verilmeden evliliği kendiliğinden sona ermiş saymak; kanun karar verilene kadar evliliğin geçerli sonuçlar doğurduğunu öngörür. - Hâkimin boşanma davası sırasında mutlak butlanı resen dikkate alarak evliliği sona erdirebileceğini düşünmek; bu, batıl evliliğin ancak butlan kararıyla sona ereceği kuralına aykırıdır (2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024). - Butlan kararını geçmişe etkili saymak ve karar öncesinde doğan sonuçları geriye dönük olarak ortadan kaldırmaya çalışmak; karar ileriye etkilidir. - Mutlak butlan ile yokluğu aynı sonuca bağlamak; yokluk hâlinde karar gerekmez, mutlak butlanda ise karar gereklidir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mutlak butlan davası açılmadan ve hâkim kararı verilmeden, evlilik hukuki sonuç doğurmaya devam eder; mahkeme davası görülen bir boşanma davasında evliliğin mutlak butlanla sakat olduğunu anlasa bile bunu resen dikkate alıp evliliği sona erdiremez (2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024). - Butlan kararı geçmişe etkili olmadığından, kararın kesinleşmesinden önceki dönemde doğan sonuçlar korunur ve bu sonuçlar karar sonrasında geriye dönük olarak ortadan kaldırılmaz (2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023). - Mutlak butlan davasının niteliği bozucu yenilik doğuran davadır; dava sonucunda verilen karar evliliği karar anından itibaren geçersiz kılar (2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024). ### Nasıl ispat edilir? - Butlan davasını açan ilgili, evliliğin mutlak butlan sebebinden birine dayandığını ispatlamakla yükümlüdür; bu, evlilik cüzdanı ve evlenmeye ilişkin resmi kayıtlarla ortaya konulur. - Davayı açmayan eşin ya da üçüncü kişinin, evliliğin hâkim kararından önce geçerli sayıldığını ileri sürmesi hâlinde, evliliğin sona ermediğini ve sonuçlarının devam ettiğini kendisi ispatlamaz; bu sonuç kanundan doğar. - Mutlak butlan sebebinin varlığı, dosyadan anlaşılsa dahi hâkim bu sebebi ancak dava açılmış olduğunda değerlendirir; butlan davası açılmamışsa evliliğin sona erdiğine dair savunma ileri sürülemez (2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024). ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.157](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-157): Butlan kararı verilen evlilikten doğan çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını ve ana babayla ilişkilerinin boşanma hükümlerine göre düzenleneceğini belirtir; m.156'nın geçmişe etkisizlik ilkesinin çocuk yönündeki sonucunu tamamlar. - [4721 sayılı Kanun m.158](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-158): Butlan kararının eşler bakımından sonuçlarını, iyiniyetin korunması, mal rejimi tasfiyesi ve tazminat-nafaka hükümlerini düzenleyerek m.156'daki kararın kesinleşmesine kadar sonuç doğuran evliliğin etkisini tamamlar. - [4721 sayılı Kanun m.146](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-146): Mutlak butlan davasının kimler tarafından açılacağını belirler; m.156'daki hâkim kararı ihtiyacının işletilmesi için gereken davayı düzenler. - [4721 sayılı Kanun m.159](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-159): Butlan davasının eşlerden birinin ölümü hâlinde mirasçılara geçişini ve mirasçılık sonuçlarını düzenler; m.156'nın davanın sürdürülmesine ilişkin uzantısıdır. ## [TMK m.157 — Çocuklar yönünden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-157) Madde, butlanına karar verilen bir evliliğten doğan çocukların durumunu düzenler: bu çocuklar, ana ve babanın iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın evlilik içinde doğmuş sayılır. Madde ayrıca, butlan kararı verilmiş evlilikte çocuk ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörür. Madde, butlan kararının evlilik üzerindeki hukuki sonuçlarını, butlanın hüküm ve sonuçlarını, iyiniyetli eşin korunmasını veya malvarlığı rejimine ilişkin sonuçları düzenlemez; bu konular evliliğin butlanına ilişkin diğer maddelerde yer alır. Madde, çocuğun velayeti, kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi hususların ayrıntılarını da kendisi kurmaz; bunlar boşanmaya ilişkin hükümlerde (m.182-183, m.323 vd.) düzenlenmiştir. ### Çocuklar yönünden: hangi kavramlar bilinmeli? - **Evlilik içinde doğan çocuk**: Anne ile koca arasındaki evlilik devam ederken veya evlilik sona erdikten sonra belirli sürelerde doğan ve soybağı karinesinden yararlanan çocuktur. Madde bakımından, evliliğin mahkeme kararıyla butlanına karar verilmiş olması bu niteliği ortadan kaldırmaz. - **Evliliğin butlanı**: Evlenmenin kanunda öngörülen geçerlilik koşullarına aykırı olması nedeniyle mahkeme kararıyla hükümsüz kılınmasıdır. Madde, butlan kararının varlığını şart koşar; kararın verilmemiş olması durumunda madde uygulanmaz. - **İyiniyet**: Ana veya babanın evliliğin geçersizliğini bilmemesi veya bilmesi gereken durumda olmamasıdır. Madde, çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılması bakımından iyiniyetin aranmayacağını belirtir; yani iyiniyetsizlik çocuğun statüsünü etkilemez. ### Çocuklar yönünden: hangi şartlar aranır? - Evliliğin mahkeme kararıyla butlanına karar verilmiş olması gerekir. - Çocuğun bu butlanı verilen evlilikten doğmuş olması gerekir. - Çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılması için ana ve babanın iyiniyetli olması aranmaz; iyiniyetsizlik bu sonucu engellemez. - Çocuk ile ana ve baba arasındaki ilişkilerde boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanabilmesi için, butlan kararı verilmiş bir evlilikte bu ilişkilerin düzenlenmesi gerekir. ### Çocuklar yönünden: hangi sonuçları doğurur? - Butlan kararı verilmiş bir evlilikten doğan çocuk, ana ve babanın iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın evlilik içinde doğmuş sayılır. - Çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılması, soybağı ve nüfus kaydı bakımından ona evlilik içi çocuğun hukuki durumunu verir. - Ana ve babanın iyiniyetsiz olması, çocuğun statüsünü etkilemez ve çocuğun evlilik dışı çocuk sayılmasına yol açmaz. - Çocuk ile ana ve baba arasındaki ilişkiler bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır; velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi konularda boşanma hükümleri esas alınır. - Madde, çocuk dışındaki eşler arasındaki ilişkiler ve malvarlığına ilişkin sonuçlar bakımından bir hüküm kurmaz. ### İyiniyetli ana-baba ile iyiniyetsiz ana-baba arasındaki fark nedir? - Ana ve babanın evliliğin geçersizliğini bilmeyerek evlenmiş olması hâli. - Ana veya babanın evliliğin geçersizliğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâl. Sonuç: Madde, çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılması bakımından bu iki hâl arasında fark gözetmez; her iki durumda da çocuk evlilik içinde doğmuş sayılır. ### Butlan kararı verilmiş evlilikten doğan çocuk ile boşanmış evlilikten doğan çocuk arasındaki fark nedir? - Evliliğin butlanına karar verilmiş olması; evlilik baştan geçersiz sayılır. - Evliliğin boşanma kararıyla sona ermesi; evlilik geçerli iken sona erer. Sonuç: Butlan durumunda da çocuğun ana ve babayla ilişkisine boşanma hükümleri uygulanır; böylece her iki durumda da velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası hükümleri aynı şekilde işler. ### Çocuklar yönünden: sık yapılan hatalar nelerdir? - Butlan kararı verilen evlilikte ana ve babanın iyiniyetli olmasını aramak; madde iyiniyeti şart koşmaz. - Butlanın, çocuğun evlilik içi sayılmasını ortadan kaldırdığını varsaymak. - Butlan kararı verilen evlilikte çocuk ile ana-baba ilişkisine boşanma hükümlerinin uygulanmayacağını düşünmek. - Maddeyi evliliğin butlan sonuçlarının tamamını düzenleyen bir hüküm sanmak; madde yalnız çocuk yönünden bir hüküm içerir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Butlan kararı verilmiş evlilikten doğan çocukların evlilik içi çocuk sayılmasında ana ve babanın iyiniyetinin aranmadığı kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2013/7920 E., 10.03.2016) ### Nasıl ispat edilir? - Çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılmasını isteyen taraf, evliliğin butlanına karar verildiğini mahkeme kararıyla ispatlar. - Çocuğun butlan kararı verilen evlilikten doğduğu, doğum kaydı veya nüfus kaydıyla ispatlanır. - İyiniyetin bulunmadığını ileri süren taraf, bu iddiasını ispatlamakla yükümlü olmaz; zira madde iyiniyeti aramaz. - Velayet, kişisel ilişki ve nafaka taleplerinde, boşanma hükümlerine göre çocuğun menfaatinin gözetildiği ilgili kayıtlarla ispatlanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 sayılı Kanun: Evliliğin butlanına ve butlanın sonuçlarına ilişkin genel düzenlemeleri içerir; m.157 bu sonuçların çocuk yönünden bir bölümünü tamamlar. - 4721 sayılı Kanun: Boşanmaya ilişkin hükümler (m.182-183 velayet ve kişisel ilişki, m.323 vd. çocuğun bakım ve eğitim giderleri) m.157 ikinci fıkrasının uygulanacağı kurallardır. ## [TMK m.158 — Eşler yönünden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-158) TMK m.158, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde iyiniyetli eşin evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu koruması ile butlan kararının mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı bakımından boşanma hükümlerine bağlanmasını düzenler. Hükmün yalnızca butlan kararının sonuçlarına ilişkin olduğu, evlenmenin butlan sebeplerini, butlan davasının açılmasını ve kimlerin dava açabileceğini düzenlemediği; bu konuların TMK m.146-153 arasında yer aldığı; boşanma hükümlerinin ayrıntısının (TMK m.161 vd.) ayrıca uygulanacağı; evlenmenin iptalinin ayrı bir rejime tabi olduğu, bu nedenle iptal kararının sonuçlarının bu maddede aranmaması gerektiği belirtilir. Madde, kişisel durumun korunmasında eş ayrımı gözetmez ve hem kadın hem erkek eş bakımından aynı şekilde uygulanır. ### Eşler yönünden: hangi kavramlar bilinmeli? - **Evlenmenin butlanı**: Evlenmenin baştan itibaren hükümsüz sayılmasına yol açan, mahkeme kararıyla saptanan durum. Kararın etkisi geriye etkilidir ve evlilik hiç kurulmamış sayılır. - **İyiniyet**: Eşin veya eşlerin evlenme sırasında evlenmeyi batıl kılan sebebi bilmemesi ve gerekli özeni göstermesine rağmen bunu öğrenememiş olması. İyiniyetin varlığı, bilmemekle birlikte özen yükümünün yerine getirilmiş olmasına bağlıdır. - **Evlenmeyle kazanılan kişisel durum**: Evlenme sonucunda eşin elde ettiği, ancak butlan kararıyla ortadan kalkması gereken statü; örneğin evlilik yoluyla kazanılan vatandaşlık veya kişisel durumdaki diğer değişiklikler. Maddede bu durumun neler olduğu sayılmamıştır. - **Boşanma hükümleri**: Butlan kararı üzerine, mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında boşanma için öngörülen kuralların kıyasen uygulanması. Bu hükümler butlan davasının kendi hükümleri değildir; yalnızca belirtilen dört konuda uygulanır. ### Eşler yönünden: hangi şartlar aranır? - Evlenmenin mahkeme kararıyla butlanına karar verilmiş olmalıdır. - Kişisel durumun korunması için eşin evlenirken iyiniyetli bulunması gerekir; eşin evlenmeyi batıl kılan sebebi bilmemesi ve gerekli özeni göstermesine rağmen öğrenememiş olması aranır. - Korunmak istenen kişisel durum, evlenme ile kazanılmış olmalıdır. - Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında, boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanabilmesi için butlan kararının verilmiş olması yeterlidir; bu sonuçlar için ayrıca iyiniyet aranmaz. ### Eşler yönünden: hangi sonuçları doğurur? - Butlan kararı verildiğinde, iyiniyetli eş evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur. - Kötüniyetli eş, evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu butlan kararından sonra koruyamaz. - Butlan kararı üzerine eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, boşanma hükümlerine göre yapılır. - Butlan kararı üzerine tazminat ve nafaka hakkında boşanma hükümleri uygulanır. - Butlan kararı üzerine soyadı hakkında boşanma hükümleri uygulanır. ### İyiniyetli eş ile kötüniyetli eş arasındaki fark nedir? - Evlenirken evlenmeyi batıl kılan sebebi bilmeyen ve özen yükümünü yerine getiren eş iyiniyetlidir. - Evlenmeyi batıl kılan sebebi bildiği ya da özen göstermesine rağmen öğrenebileceği hâlde öğrenmeyen eş kötüniyetlidir. Sonuç: İyiniyetli eş kazandığı kişisel durumunu koruyabilir; kötüniyetli eş bu durumu butlan kararından sonra koruyamaz. ### Kişisel durumun korunması ile mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı sonuçları arasındaki fark nedir? - Kişisel durumun korunması yalnızca iyiniyetli eş için öngörülmüş bir hakkı kapsar ve iyiniyet koşuluna bağlıdır. - Mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı konuları boşanma hükümlerine bağlanmıştır ve iyiniyet koşulu aranmaz. Sonuç: Kötüniyetli eş de bu dört konudan boşanma hükümlerine göre yararlanabilir ve yükümlülük altına girebilir. ### Kadın eş ile erkek eş (kişisel durumun korunması) arasındaki fark nedir? - Eski Medeni Kanun'un 126. maddesi iyiniyetli kadın eşi koruyor, erkek eşi kapsamıyordu. - TMK m.158 eş terimini kullanarak iyiniyetli kadın ve erkek eşi aynı şekilde korur. Sonuç: Kişisel durumun korunması bakımından cinsiyete göre bir ayrım yoktur; eski düzenleme kadın-erkek eşitliğine aykırı görüldüğü için değiştirilmiştir. ### Butlan ile iptal arasındaki fark nedir? - Butlan, evlenmenin baştan hükümsüz olduğu hâlleri kapsar ve bu maddenin konusudur. - İptal, evlenmenin sonradan kaldırılmasıdır ve TMK m.158 bu hâli kapsamaz. Sonuç: Maddenin hükmü yalnızca butlan kararları için uygulanır; iptal kararlarında aynı sonuçların doğup doğmayacağı bu maddeye göre değil, ayrı hükümlere göre belirlenir. ### Eşler yönünden: sık yapılan hatalar nelerdir? - Butlan ile iptali karıştırmak; TMK m.158'i iptal kararlarına da uygulamak. - Kişisel durumun korunmasında iyiniyeti yalnızca kadın eş için aramak; eski düzenlemenin kadın eşe özgü hükmünü günümüze taşımak. - Mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı sonuçları için iyiniyet koşulunu aramak; bu sonuçlar için iyiniyet gerekmez. - İyiniyeti yalnızca bilmemek olarak anlamak; gerekli özen yükümünün yerine getirilip getirilmediğini değerlendirmemek. - Boşanma hükümlerinin tamamının butlan davasında uygulandığını varsaymak; madde yalnızca dört konuyu sayar. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Evliliğin butlanı davalarında kusur değerlendirmesi yapılmasının gerekli olmadığı kabul edilmektedir; ancak TMK m.158 bakımından kusur ve iyiniyet ayrı değerlendirilir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024) - Kişisel durumun korunmasında iyiniyetin değerlendirilmesi, somut olayda eşin evlenme sırasındaki bilgisi ve gösterdiği özen esas alınarak yapılmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024) - TMK m.158'in uygulamasında 151, 152 ve 158. maddelerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/10073 E., 2024/1673 K., 12.03.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/250 E., 2023/3474 K., 21.06.2023) - Butlan davalarında 158. maddenin hem birinci hem ikinci fıkrasının sonuçlarının birlikte hükme bağlanması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Kişisel durumunun korunmasını talep eden eş, iyiniyetini ispatla yükümlüdür; ancak iyiniyet karine olarak kabul edilmekte, karşı taraf kötüniyetini ispatlamak zorundadır. - İyiniyetin ispatında, evlenme sırasındaki bilgi durumu, belgeler ve gösterilen özen ile ilgili tanık ve yazılı deliller esas alınır. - Kötüniyeti ileri süren eş, evlenmeyi batıl kılan sebebi diğer eşin bildiğini veya öğrenebilecek durumda olduğunu yazılı belge veya tanıkla ispatlar. - Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafaka taleplerinde ispat yükü, boşanma hükümlerine göre belirlenir; iyiniyet bu talepler için ayrıca aranmaz. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.146: Evlenmenin butlan sebeplerini ve butlanın hangi durumlarda söz konusu olacağını düzenler; bu madde ancak orada belirlenen butlan kararı verildiğinde uygulanır. - 4721 m.161: Boşanmanın sonuçlarını düzenler; butlan kararı üzerine uygulanacak boşanma hükümlerinin ayrıntısı bu maddelerde yer alır. - 4721 m.172: Boşanma hâlinde soyadı kullanımını düzenler; butlan kararında soyadı konusunda kıyas yoluyla uygulanacak hükümlerin kaynağıdır. - 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.5/1-1: Evlenme yoluyla kazanılan Türk vatandaşlığının iptal kararından sonra korunabilmesi için kadın eşin iyiniyetli olmasını şart koşar; TMK m.158 ile paralel çalışır. ## [TMK m.159 — Mirasçıların dava hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-159) TMK m.159, evlenmenin butlanı davasının ölümle mirasçılara geçip geçmeyeceğini, mirasçıların açılmış bir davayı sürdürme yetkisini ve dava sonucunda sağ kalan eşin iyi niyetine bağlı mirasçılık ile ölüme bağlı tasarruflardan yararlanma hakkının akıbetini düzenler. Hüküm, evliliğin butlanına ilişkin davalarda sağ kalan eş ve mirasçılar bakımından uygulanır. Evlenmenin butlanının kendisi (m.145-151 arası sebepler), boşanma davasında kusur ve mirasçıların boşanma davasına devamı (m.181) ve ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi (m.560 vd. ile TMK m.556 vd. düzenlemeleri) bu maddenin düzenlediği konu değildir. ### Mirasçıların dava hakkı: hangi kavramlar bilinmeli? - **Evlenmenin butlanı**: Kanunda öngörülen ağır şekil ve esas noksanlıkları sebebiyle evliliğin baştan itibaren hükümsüz sayılmasıdır. Mutlak butlan ile nisbi butlan ayrılır ve madde bu iki türde farklı sonuç doğurur. - **Mutlak butlan**: Dava hakkı kamu düzenine dayandığı için ilgililere tanınan, evlilik sona erdikten sonra da açılabilen butlan türüdür. Eşlerden birinin ölümünden sonra açılan dava bu kapsamdadır. - **Nisbi butlan**: Yalnızca belirli kişilerin dava açabildiği ve eşlerden birinin davayı açtıktan sonra ölmesi hâlinde mirasçıların davaya devam edebildiği butlan türüdür. - **İyi niyet (evlenme bakımından)**: Sağ kalan eşin evlenme anında, evliliğin butlanına yol açan sebebi öğrenmemiş olması ve öğrenebilecek bir konumda bulunmamasıdır. Bu nitelik, bilmesi gerekip gerekmediği ölçütüyle de belirlenir. - **Yasal mirasçılık hakkının kaybı**: Kötü niyetli sağ kalan eşin, evlilik bâtıl bulunduğu için mirasçı olamaması ve yasal miras payını alamamasıdır. Bu sonuç mirasçılık belgesinin iptali ile de gerçekleşebilir. - **Ölüme bağlı tasarruf**: Vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi, ölümle birlikte hüküm doğuran tasarruflardır. Maddede yer alan kaybetme, eşin bu tasarruflarla kendisine sağlanan haklarını kapsar. ### Mirasçıların dava hakkı: hangi şartlar aranır? - Evlenmenin butlanı davasının açılmış olması gerekir; bu dava ya eşlerden biri tarafından ölüme kadar açılmış olmalı ya da ölümden sonra mutlak butlan olarak ilgililerce açılmış bulunmalıdır. - Dava sonucunda evliliğin butlana karar verilmiş olması gerekir; butlan kararı kesinleşmiş olmalıdır. - Mirasçıların dava açma hakkı miras yoluyla geçmediği için, nisbi butlanda davanın mirasçılar tarafından sürdürülmesi gerekir; mirasçılar ancak davayı devam ettirebilir, yeni dava açamaz. - Sağ kalan eşin evlenme sırasında iyi niyetli olmadığının ispatlanması gerekir; kötü niyet, butlan sebebini bilen ya da bilmesi gereken eşin durumunda bulunur. - Kötü niyetin sonucu olarak sağ kalan eşin yasal mirasçılık hakkı kaybedilir ve lehine yapılmış ölüme bağlı tasarruftan doğan haklar da sona erer. ### Mirasçıların dava hakkı: hangi sonuçları doğurur? - Mirasçılar açılmış bir butlan davasını sürdürebilir, ancak davayı yeni baştan açamazlar. - Dava sonucunda sağ kalan eşin iyi niyetli olduğu anlaşılırsa, yasal mirasçı olma hakkı korunur ve lehine yapılmış ölüme bağlı tasarruftan doğan haklar da devam eder. - Dava sonucunda sağ kalan eşin iyi niyetli olmadığı anlaşılırsa, yasal mirasçı olamaz ve lehine yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybeder. - Mirasçılar dava hakkını mirastan almadıkları için, davanın ölümle sona ermesi yerine sürdürülmesi mümkündür ve bu hak onların ölümle doğan kendi hakkıdır. - Madde hükmü emredici niteliktedir; iyi niyetsiz eşin mirasçılığının korunmasına ilişkin sözleşme veya vasiyet kaydı geçerli sayılmaz. ### Mirasçı olarak ikinci cümle ile üçüncü cümle arasındaki fark nedir? - İkinci cümle, mirasçıların açılmış davayı sürdürebileceğini söyler. - Üçüncü cümle, dava sonucunda iyi niyetsiz sağ kalan eşin mirasçılık hakkını kaybetmesini düzenler. Sonuç: Mirasçılar davayı sürdürdüğünde, sonuçta kötü niyetli eşin mirasçılığı önlenebilir. ### İyi niyetli eş ile iyi niyetsiz eş arasındaki fark nedir? - İyi niyetli sağ kalan eş, evliliğin bâtıl olduğunu bilmeyen ve bilmesi gerekmeyen kişidir. - İyi niyetsiz eş, butlan sebebini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde evlenen kişidir. Sonuç: İyi niyetli eş yasal mirasçı olabilir ve lehine yapılmış ölüme bağlı tasarruftan yararlanır; iyi niyetsiz eş bu iki hakkı da kaybeder. ### Evlenmenin butlanı sebebi ile ölüme bağlı tasarruf arasındaki fark nedir? - Butlan kararı geriye yürümediği için, evlilik geçerli iken ölen eşin mirasçılığı önlenmiş olur. - Lehine ölüme bağlı tasarruf yapılmış eş, bu tasarrufla sağlanan hakları madde gereği kaybeder. Sonuç: Kötü niyetli eşin hem miras payı hem de ölüme bağlı tasarruftan doğan hakkı birlikte sona erer. ### Mirasçıların dava hakkı: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde metnindeki "mirasçılar" ifadesini yalnız birden çok mirasçının katılmasını gerektiren bir koşul olarak okumak; oysa bir mirasçının davaya devamı yeterlidir. - Sağ kalan eşin iyi niyetini yalnız evlilik akdi anındaki bilgiye bakarak değerlendirmek; bilmesi gerektiği durumlar da kötü niyet kapsamına girer. - Mirasçı olmanın kaybını, mirasçılık belgesi alınmış olması yerine hukuki yoksunluk hâli sanmak; bu sonuç evlilik butlanı kararından doğar. - Dava hakkının mirasçılara geçtiğini kabul etmek; hak mirastan geçmez, sürdürme yetkisi vardır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Dava sonucunda iyi niyetin tespiti için, sağ kalan eşin evlenme öncesi durumu ve evliliğin olağan akışına uygunluk bakılır; örneğin boşanmanın hemen ardından yapılan evlilik kötü niyet yönünde değerlendirilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024) - Sağ kalan eşin kötü niyeti, evlilik akdi sırasında bilinen veya bilinmesi gereken durum üzerinden ispatlanır; bu ispat davacı mirasçılar tarafından yapılır. (İkinci Bölüm, 2021/53104 E., 15.04.2025; 2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023) - Mirasçıların açılmış davayı sürdürme hakkı, bir mirasçının davaya devam etmesiyle de sağlanabilir; diğer mirasçıların katılması şart değildir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023) - Mirasçıların butlan davasını ıslah yoluyla kusur tespitine dönüştürmesi kabul edilmemektedir; m.159 kapsamında dava evlenmenin butlanı davası olarak sürdürülür. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023) - Mirasçılık belgesinin iptali, sağ kalan eşin mirasçılık belgesinin alındığı durumda öteki mirasçılar tarafından asliye hukuk mahkemesinde talep edilebilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2022/10990 E., 2024/3229 K., 07.05.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Sağ kalan eşin iyi niyetsizliğini ileri süren mirasçılar, bu iddiayı ispatlamakla yükümlüdür; ispat yükü davacı mirasçıdadır. - İyi niyetin tespitinde evlilik öncesi ilişki, boşanma tarihleri ve evlilik aralığı gibi olgular delil olarak kullanılabilir; bu olgular yazılı belgelerle ve tanıklarla ispatlanır. - Sağ kalan eşin iyi niyetinin bulunduğunu ileri süren taraf, evlenme sırasında butlan sebebini bilmediğini ispatlamalıdır; bu savunmanın reddi kötü niyet kararını doğurur. - Lehine ölüme bağlı tasarruf yapılmış eşin hakkının kaybı için, tasarrufun varlığı ve bu tasarruftan doğan hakların belirlenmesi ayrıca ispatlanmalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.145](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-145): Evlenmenin butlanı sebeplerini ve dava hakkının kapsamını belirler; m.159 bu sebeplerin sonucunu düzenler. - [4721 sayılı Kanun m.146](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-146): Evlenmenin butlanını bu madde kapsamında mutlak ve nisbi butlan olarak ayırır; m.159 bu ayrımı varsayar. - [4721 sayılı Kanun m.181](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-181): Boşanma davasında eşlerin ölümünde mirasçıların davaya devam etmesini düzenler; m.159 ile karşılaştırmalı okunur. - [4721 sayılı Kanun m.149](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-149): Yanılma sebebiyle evlenmenin butlanına ilişkin hükümdür; bu sebeplerde iyi niyet değerlendirmesi m.159'un konusudur. - [4721 sayılı Kanun m.150](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-150): Aldatma sebebiyle evlenmenin butlanına ilişkin hükümdür; m.159 kapsamındaki iyi niyet değerlendirmesi bu sebebe de uygulanır. ## [TMK m.160 — Yetki ve yargılama usulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160) TMK m.160, evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını düzenler. Hüküm, butlan davalarının yetki ve usulünü boşanma rejimine bağlar; butlan sebeplerinin kendisini, dava açma hakkını ve sonuçlarını düzenlemez. Evlenmenin butlanı davasında taraflar bakımından ve dava usulü açısından bu bağlantı kurulur. Yetkiyi belirleyen asıl kural boşanma yetkisini düzenleyen TMK m.168'dir; butlanın sebepleri ve dava hakkı, ayrıca görev ve yetkinin ayrıntıları bu madde kapsamında değildir. Evlenmenin butlan sebeplerini (TMK m.145 ve devamı) ve butlan davasının kimler tarafından açılabileceğini (TMK m.147 ve devamı) bu madde düzenlemez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Butlanın hükümsüzlük sonuçları ve mal rejimi tasfiyesi gibi sonuç konuları da bu maddede yoktur. ### Yetki ve yargılama usulü: hangi kavramlar bilinmeli? - **Evlenmenin butlanı**: Kanunda öngörülen sebeplerden birinin varlığı nedeniyle evliliğin baştan itibaren hükümsüz sayılmasını sağlayan dava türüdür. Hükmün kapsamı, butlan sebeplerinin kendisi değil, bu davanın yetki ve yargılama usulüdür. - **Yetki**: Davanın hangi yer mahkemesinde görüleceğini belirleyen kuraldır. Bu madde bakımından yetki, boşanma davasında olduğu gibi TMK m.168'e göre belirlenir. - **Yargılama usulü**: Davanın açılmasından karara kadar izlenecek usul kurallarıdır. Butlan davasında bu kurallar boşanma davasına ilişkin olanlardır. - **Boşanmaya ilişkin hükümler**: Boşanma davalarında yetki ve usule dair TMK ve diğer kanunlarda yer alan düzenlemelerdir. Madde, bu hükümleri butlan davasına kıyasen uygulanır kılar ve kapsamını bu alanla sınırlar. ### Yetki ve yargılama usulü: hangi şartlar aranır? - Davanın evlenmenin butlanı davası olması gerekir; yani evliliğin hükümsüzlüğü TMK'nın butlan hükümlerine göre istenmelidir. - Yetki ve yargılama usulü yönünden boşanma davasına ilişkin hükümler uygulanır; bu nedenle TMK m.168 uyarınca yetkili mahkeme belirlenir. - Boşanmaya ilişkin yetki kuralı kesin yetki olmadığından, yetki itirazı davalı tarafça ilk itiraz süresi içinde yapılmalıdır. ### Yetki ve yargılama usulü: hangi sonuçları doğurur? - Yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma davasına ilişkin kurallar uygulandığından, butlan davası TMK m.168'de belirtilen yetkili mahkemede açılır. - Davalının süresinde yetki itirazı yoksa mahkeme yetkisizlik kararı veremez; davanın esasının incelenmesi gerekir. - Yetki itirazı süresinde yapılmışsa mahkeme yetkisizliğe karar verebilir. ### Evlenmenin butlanı davası ile boşanma davası arasındaki fark nedir? - Butlan davası evliliğin baştan hükümsüz olduğunu ileri sürer ve evlilik bağının kurulmamış sayılmasını ister. - Boşanma davası geçerli bir evlilik bağının sona erdirilmesini ister. Sonuç: Dava türleri farklı olsa da bu madde gereği yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma hükümleri uygulanır; görev ve dava sebebi farklılığı sürer. ### Kesin yetki ile kesin olmayan yetki arasındaki fark nedir? - Kesin yetkide mahkeme re'sen dikkate alır ve yetki sözleşmesi ya da itirazla değişmez. - Boşanmada yetki kuralı kesin yetki değildir; itiraza bağlıdır. Sonuç: Butlan davasında da yetki kuralı kesin değildir; davalının süresinde itirazı olmadıkça mahkeme yetkisizlik kararı veremez. ### Yetki ve yargılama usulü: sık yapılan hatalar nelerdir? - Butlan davasında yetkiyi TMK m.168 yerine genel yetki kuralına (HMK m.6) göre belirlemek; bu madde ile boşanma yetki kuralı uygulanmalıdır. - Boşanma yetkisini kesin yetki sanıp mahkemenin davalı itirazı olmadan re'sen yetkisizlik kararı vermesi; yetki kuralı kesin değildir ve itiraz süresi beklenmelidir. - Madde metnindeki bağlantıyı yalnız yetkiye değil görev sorununa da yaymak; bu madde yalnız yetki ve yargılama usulünü boşanmaya bağlar, görev ayrıca değerlendirilir. - Butlan sebeplerini ve dava hakkını bu madde ile belirlemeye çalışmak; bunlar ayrı maddelerde düzenlenmiştir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Evlenmenin butlanı davasında yetki bakımından boşanma davasına ilişkin yetki kuralının uygulanacağı kabul edilmektedir. (5. Hukuk Dairesi, 2022/4316 E., 2022/6759 K., 18.04.2022; 17. Hukuk Dairesi, 2013/256 E., 2013/3029 K., 07.03.2013; 17. Hukuk Dairesi, 2012/16548 E., 2012/15113 K., 31.12.2012) - Boşanma yetkisi kesin yetki olmadığından, davalının ilk itiraz süresinde yetki itirazında bulunmaması hâlinde mahkemenin re'sen yetkisizlik kararı vermesi usul ve yasaya aykırı kabul edilmektedir. (İkinci Bölüm, 2019/33669 E., 27.02.2025) - Evlenmenin butlanı davasında yetki ve usul bakımından aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerektiği görüşü ağırlıklıdır; bu davaların görevi ayrı bir sorundur. (5. Hukuk Dairesi, 2025/14226 E., 2026/3646 K., 02.03.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Butlan davasını açan taraf, evliliğin butlan sebebine dayandığını ve davanın bu madde kapsamında açıldığını gösterir; yetki bakımından boşanma yetkisinin koşulları (eşlerden birinin yerleşim yeri veya altı aydan beri birlikte oturma) dosya kapsamıyla ispatlanır. - Yetki itirazında bulunan taraf, itirazını süresinde ve açıkça yapmak zorundadır; süresinde yapılmayan itirazı ileri süremez ve bu hâlde yetki değerlendirmesi mahkemece re'sen yapılmaz. - Yerleşim yeri ve birlikte oturma bilgisi nüfus kayıtları, adres kayıtları ve tanık beyanlarıyla gösterilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.168: Boşanma davalarında yetkili mahkemeyi belirler; butlan davasında bu madde aracılığıyla uygulanır. - 4721 sayılı Kanun: Butlan sebepleri ve dava hakkı gibi konuları düzenleyen kanunun bütünüdür; bu madde yalnız yetki ve usul yönünü boşanmaya bağlar. ## Konuda geçen kararlar - 5. Hukuk Dairesi, 2025/14226 E., 2026/3646 K., 02.03.2026 (m.160) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024 (m.158) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024 (m.156, m.158, m.159, m.160) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/6056 E., 2024/5610 K., 10.09.2024 (m.155) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024 (m.156) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024 (m.159) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10990 E., 2024/3229 K., 07.05.2024 (m.159) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10073 E., 2024/1673 K., 12.03.2024 (m.158) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023 (m.155) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023 (m.159) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023 (m.155) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023 (m.156, m.158, m.159) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/250 E., 2023/3474 K., 21.06.2023 (m.158) - 5. Hukuk Dairesi, 2022/4316 E., 2022/6759 K., 18.04.2022 (m.160) - 10. Daire, 2016/3334 E., 2021/1052 K., 10.03.2021 (m.156) - 17. Hukuk Dairesi, 2013/256 E., 2013/3029 K., 07.03.2013 (m.160) - 17. Hukuk Dairesi, 2012/16548 E., 2012/15113 K., 31.12.2012 (m.160) - İkinci Bölüm, 2021/53104 E., 15.04.2025 (m.159) - İkinci Bölüm, 2019/33669 E., 27.02.2025 (m.155, m.158, m.160) - Birinci Bölüm, 2013/7920 E., 10.03.2016 (m.157) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/butlani-gerektirmeyen-sebepler-butlan-karari-ve-sonuclari