--- title: "Değerin belirlenmesi ve artık değere katılma — Medeni Hukuk konu anlatımı" course: "Medeni Hukuk" law: "Türk Medeni Kanunu" articles: "TMK m.232–243" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/degerin-belirlenmesi-ve-artik-degere-katilma" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Değerin belirlenmesi ve artık değere katılma Medeni Hukuk › Aile hukuku › Evlilik hukuku › Eşler arasındaki mal rejimi — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk) ## Kısaca TMK m.232, edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye sırasında malvarlığı değerlerinin hangi değer üzerinden hesaplanacağını belirleyen değerleme kuralıdır. TMK m.233, eşlerden birinin malik olarak bizzat işlettiği ya da sağ kalan eş veya altsoyundan birinin bir bütün olarak özgülenmesini isteyebileceği tarımsal işletmede değer artışı payı ve katılma alacağının gelir değeri üzerinden hesaplanmasını düzenler. ## Kapsam Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.232–243 hükümlerini kapsar: sürüm değeri, değerlendirme anı, kanuna göre, ödeme ve ertelenmesi, aile konutu ve ev eşyası, üçüncü kişilere karşı dava, yönetim, yararlanma ve tasarruf, diğer hükümler. - [TMK m.232 — Sürüm değeri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-232) - [TMK m.233](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-233) - [TMK m.234](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-234) - [TMK m.235 — Değerlendirme anı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-235) - [TMK m.236 — Kanuna göre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-236) - [TMK m.237](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-237) - [TMK m.238](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-238) - [TMK m.239 — Ödeme ve ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-239) - [TMK m.240 — Aile konutu ve ev eşyası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-240) - [TMK m.241 — Üçüncü kişilere karşı dava](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241) - [TMK m.242 — Yönetim, yararlanma ve tasarruf](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-242) - [TMK m.243 — Diğer hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-243) ## [TMK m.232 — Sürüm değeri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-232) TMK m.232, edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye sırasında malvarlığı değerlerinin hangi değer üzerinden hesaplanacağını belirleyen değerleme kuralıdır. Madde, tasfiyeye konu malların sürüm değerlerinin esas alınacağını söyler ve bu ana kuralı belirler. Kural, mal rejiminin tasfiyesinde değerlemeyi yapan mahkeme, bilirkişi ve tarafların tümü için geçerlidir. Madde, tarımsal işletmelerde gelir değeri esasının uygulanmasını düzenlemez (m.233). Özel hallerde hesaplanan değerin artırılmasını düzenlemez (m.234). Değer artış payı ve katılma alacağının hesaplanmasını düzenlemez (m.227, m.236). Tasfiyenin yapılış usulünü ve alacakların ödenmesini düzenlemez (m.239, m.240). ### Sürüm değeri: hangi kavramlar bilinmeli? - **Sürüm değeri**: Malın serbest piyasada normal ilişkiler içinde, değerleme anında parayla ifade edilebilen olağan değişim değeridir. Malın tasfiye anındaki rayiç değerine karşılık gelir. - **Tasfiye**: Mal rejiminin sona ermesinden sonra eşlerin malvarlıklarının ayrılması, artık değerlerin belirlenmesi ve alacakların hesaplanması işlemidir. Değerleme, tasfiyenin bir parçasıdır. - **Gelir değeri**: Tarımsal işletmelerde, işletmenin gelir potansiyeline göre hesaplanan değerdir. Sürüm değerinin istisnasıdır ve yalnızca m.233 kapsamındaki tarımsal işletmelerde söz konusu olur. ### Sürüm değeri: hangi şartlar aranır? - Değerlemenin mal rejiminin tasfiyesi kapsamında yapılması gerekir. - Değerlenen malvarlığı unsurunun tasfiyeye dahil edilen bir mal olması gerekir. - Değerleme, malın tasfiye sırasındaki sürüm değeri üzerinden yapılmalıdır. - Tarımsal işletme için gelir değeri esasının uygulanıp uygulanmayacağı m.233 kapsamında ayrıca belirlenmelidir. ### Sürüm değeri: hangi sonuçları doğurur? - Tasfiyede malların değeri sürüm değeri üzerinden belirlenir. - Değer, tasfiye anındaki sürüm değerine göre hesaplanır; malın daha önce elden çıkarılmış olması halinde m.230 uyarınca hakkaniyete göre belirlenir. - Tarımsal işletme için m.233 koşulları varsa gelir değeri esası uygulanabilir. ### Genel değerleme ile tarımsal işletme değerlemesi arasındaki fark nedir? - Genel kural olarak tasfiyeye konu her mal sürüm değeri ile değerlenir. - Tarımsal işletmede, m.233 koşulları varsa gelir değeri esas alınır. Sonuç: Tarımsal işletmede değer, sürüm değerinden farklı, gelir değeri üzerinden hesaplanabilir; malik veya mirasçılar sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir. ### Sürüm değeri: sık yapılan hatalar nelerdir? - Sürüm değeri ile gerçek değeri veya alım değerini karıştırmak; değerlemeyi edinim tarihindeki bedel üzerinden yapmak. - Tarımsal işletme olmayan bir malda gelir değeri esasını uygulamak. - Değerlemeyi tasfiye anı yerine dava tarihi veya rastgele bir tarih üzerinden yapmak; malın tasfiye anındaki sürüm değerini esas almamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Tasfiye alacağı miktarının belirlenmesinde, tasfiyeye konu malın karara en yakın tarihteki sürüm değerinin esas alınması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6615 E., 2025/10316 K., 26.11.2025; 2. Hukuk Dairesi, 2024/2350 E., 2025/9092 K., 21.10.2025) - Sürüm değerinin tespiti için bilirkişi raporlarına dayanıldığı ve rayiç değerlerin bu raporlarla belirlendiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3725 E., 2024/4929 K., 27.06.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/3557 E., 2024/4924 K., 27.06.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/1954 E., 2023/2811 K., 01.06.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Sürüm değerini iddia eden taraf, değerin tespiti için bilirkişi incelemesi veya piyasa verileri ile ispat yükü altındadır. - Malın tasfiye anındaki sürüm değeri, bilirkişi raporu ile belirlenir; karşı taraf farklı değer iddia ediyorsa kendi delillerini sunmak zorundadır. - Tarımsal işletme nedeniyle gelir değeri esasının istenmesi halinde, bu istisnanın koşullarını ileri süren taraf ispat yükü altındadır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.233: Tarımsal işletmelerde sürüm değeri yerine gelir değerinin esas alınmasını düzenler; m.232'nin istisnasıdır. - 4721 m.234: Gelir değeri ile hesaplanan değerin özel hallerde artırılmasını düzenler. - 4721 m.230: Malın tasfiyeden önce elden çıkarılmış olması halinde değerin hakkaniyete göre belirlenmesini düzenler. ## [TMK m.233](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-233) Madde, eşlerden birinin malik olarak bizzat işlettiği ya da sağ kalan eş veya altsoyundan birinin bir bütün olarak özgülenmesini isteyebileceği tarımsal işletmede değer artışı payı ve katılma alacağının gelir değeri üzerinden hesaplanmasını düzenler. Ayrıca işletmenin sürüm değeri üzerinden hesap yapılmasını isteme hakkını ve miras hukukundaki değerlendirme ile kazançtan pay ödenmesi kurallarının kıyasen uygulanmasını kapsar. Madde, tarımsal işletme dışındaki malların değer artışı ve katılma alacağının hesabını, artık değere katılmanın genel esaslarını, aile konutu ve eşya ile ödeme ve ertelemeyi düzenlemez (m.236, m.239, m.240, m.238, m.231 ve izleyen maddeler). Bu kısımda yer alan konular için ilgili maddelere bakılmalıdır. ### m.233: hangi kavramlar bilinmeli? - **Tarımsal işletme**: Tarımsal üretimin yapıldığı, malikin bizzat işlettiği veya mirasçılara bir bütün olarak bırakılabilecek nitelikteki işletmedir. Madde bu özel nitelik taşıyan işletmelere ilişkin hesap kuralını getirir. - **Gelir değeri**: İşletmenin sürekli elde edilebilecek kazancına dayanan değerdir. Değer artışı payı ve katılma alacağı bu değer üzerinden hesaplanabilir. - **Sürüm değeri**: İşletmenin varlıklarının piyasada satılması hâlinde elde edilecek değeridir. Maliki veya mirasçıları talep ederse katılma alacağı ve değer artışı payı bu değer üzerinden hesaplanır. - **Değer artışı payı**: Edinilmiş mallara katılma rejiminde, diğer eşin mal değerindeki artıştan doğan payıdır. Tarımsal işletmede bu pay gelir değerine göre belirlenebilir. ### m.233: hangi şartlar aranır? - Tarımsal işletmenin eşlerden birine ait olduğu ve o eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği ya da sağ kalan eş veya altsoyundan birinin işletmenin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini isteme hakkının bulunduğu belirlenmelidir. - Değer artışı payı veya katılma alacağının bu işletme için hesaplanması gerektiği ve gelir değerinin esas alınacağı kabul edilmelidir. - Maliki veya mirasçılarının, işletmenin yalnızca sürüm değeri üzerinden hesap yapılmasını istemesi hâlinde bu istem dikkate alınmalıdır. - Değerlendirme ve işletme kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyasen uygulanmalıdır. ### m.233: hangi sonuçları doğurur? - Tarımsal işletmenin değer artışı payı ve katılma alacağı, gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır. - Maliki veya mirasçıları isterse, değer artışı payı veya katılma alacağı yalnızca işletmenin sürüm değeri üzerinden hesaplanır. - Değerlendirme ve kazançtan mirasçılara pay ödenmesi konusunda miras hukuku hükümleri kıyasen uygulanır. - Madde koşulları taşımayan tarımsal işletmelerde bu özel hesap yöntemi uygulanmaz ve genel katılma kuralları geçerli olur. ### Gelir değeri ile sürüm değeri arasındaki fark nedir? - Gelir değeri, işletmenin sürekli kazancına göre belirlenen değerdir ve fıkranın ana kuralıdır. - Sürüm değeri, işletmenin varlıklarının satışa çıkarılması hâlinde elde edilecek değerdir ve malik veya mirasçıların talebi üzerine uygulanır. Sonuç: Hesaplama yöntemi değişir; malik veya mirasçılar sürüm değerini isteyebilir ve bu, alacağın miktarını belirgin biçimde değiştirebilir. ### Bizzat işletme ile mirasçıya bütün olarak özgüleme arasındaki fark nedir? - Eşin malik olarak bizzat işletmeye devam etmesi hâli. - Sağ kalan eş veya altsoyunun işletmenin bir bütün olarak kendisine özgülenmesini isteyebildiği hâl. Sonuç: Her iki durumda da gelir değeri esası uygulanır; ancak özgülenme hakkı bulunmayan kişinin bu kurala dayanması mümkün değildir. ### Tarımsal işletme ile diğer işletmeler arasındaki fark nedir? - Tarımsal işletme için madde özel hesap kuralı getirir. - Tarım dışı işletmeler için bu özel kural uygulanmaz, genel katılma hükümleri geçerlidir. Sonuç: Gelir değerine dayalı hesap yalnız tarımsal işletmede yapılır; diğer işletmelerde genel değer esasları uygulanır. ### m.233: sık yapılan hatalar nelerdir? - Tarımsal işletme olmayan bir malvarlığına bu özel gelir değeri kuralını uygulamak. - Sürüm değeri talebini kendiliğinden, talep olmadan uygulamak. - Miras hukuku değerlendirme kurallarını doğrudan uygulamak, oysa madde bu hükümleri yalnızca kıyasen uygulamayı öngörür. - Gelir değeri ile sürüm değerini karıştırmak ve hesaplamada yanlış yöntem seçmek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, tarımsal işletmede değer artışı hesabında işletmenin gelir değerinin esas alınmasını ve sürüm değeri talebinin malik veya mirasçı tarafından ileri sürülmesini gerektiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/7784 E., 2023/1663 K., 06.04.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Değer artışı payı veya katılma alacağını talep eden tarafın, işletmenin tarımsal niteliğini ve eşlerden birine ait olduğunu ispatlaması gerekir. - İşletmenin gelir değerinin belirlenmesi için bilirkişi incelemesi ve işletme kayıtları gibi belgeler kullanılabilir. - Sürüm değeri talebinde bulunan malik veya mirasçı, bu talebini açıkça ileri sürmek zorundadır; talebin ileri sürülmemesi hâlinde gelir değeri esas alınır. - Sürüm değerinin işletmenin satılması hâlinde elde edilecek bedel olduğunu ileri süren taraf bu iddiayı ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.236: Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada artık değerdeki pay oranının azaltılması ya da kaldırılması kuralını düzenler; bu madde tarımsal işletme hesabına da etki eder. - 4721 m.239: Katılma alacağının ve değer artış payının ayni ödenmesinde sürüm değerinin ve işletmelerin ekonomik bütünlüğünün gözetilmesini düzenler. - 4721 m.240: Katılma alacağının ödenmesinin ertelenmesini düzenler; tarımsal işletmede ödeme takviminin belirlenmesinde uygulanır. ## [TMK m.234](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-234) Madde, artık değere katılma rejiminde hesaplanan değerin özel hâllerde uygun bir miktarda artırılmasına ilişkindir. Hükmün, sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, tarımsal işletmenin kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımlar ve malî durum gibi özel hâllerin bulunduğu durumlarda uygulanacağını düzenler. Madde, değerin hangi esaslarla hesaplanacağını, artırımın oranını veya tutarını sayısal olarak belirlemez. Artık değere katılma rejiminin genel tasfiye hesabı (m.227 ve devamı), artık değerdeki payın azaltılması veya kaldırılması (m.236) ile aile konutu ve eşyasına ilişkin hükümler (m.240) bu maddede düzenlenmemiştir. ### m.234: hangi kavramlar bilinmeli? - **Özel hâller**: Hesaplanan değerin artırılmasını gerektiren, maddede sayılan veya bunlara benzer olağan dışı durumlardır. Madde özel hâlleri örnekleyerek sayar; bu sayım kapsamında, sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, tarımsal işletmenin kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımlar ve malî durum yer alır. - **Hesaplanan değer**: Artık değere katılma rejiminde tasfiye sırasında belirlenen ve bu madde uyarınca artırılabilecek değerdir. Artırım yalnız bu hesaplanmış değer üzerinden yapılır. - **Tarımsal işletme**: Maddede özel hâl olarak ayrıca anılan, değeri ayrı bir ölçüt olarak dikkate alınan işletmedir. Alım değeri ve eşin yatırımları bakımından ayrıca değerlendirilir. ### m.234: hangi şartlar aranır? - Artık değere katılma rejiminin uygulanıyor olması ve tasfiye sırasında değerin hesaplanmış bulunması gerekir. - Özel hâllerin gerçekleşmiş olması gerekir; bu hâller maddede sayılanlarla sınırlı değildir, ancak örneklerin taşıdığı nitelikte olmalıdır. - Artırımın, özel hâllerin gerektirdiği ölçüde ve uygun bir miktarda yapılması gerekir; aşırı ya da keyfi bir artırım yapılamaz. - Artırım, hesaplanan değer üzerinden yapılır; ayrı bir alacak veya yeni bir değer kalemi yaratmaz. ### m.234: hangi sonuçları doğurur? - Özel hâller gerçekleşmişse hesaplanan değer uygun bir miktarda artırılabilir. - Özel hâller gerçekleşmemişse hesaplanan değer kanunda öngörülen esaslarla olduğu gibi kalır. - Artırım, hâkimin takdirine bırakılmış bir yetkidir; madde artırımın oranını sayısal olarak belirlemez. - Sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, tarımsal işletmenin kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımlar ve malî durum, artırımı gerektiren özel hâllerdir. ### Sağ kalan eşin geçim koşulları ile tarımsal işletmenin alım değeri arasındaki fark nedir? - Sağ kalan eşin geçim koşulları, ölen eşin mirasçısı durumundaki ya da tasfiyeye konu olan kişinin ekonomik durumunun eşin yaşamını sürdürmesine ilişkin ihtiyacıyla ilgilidir. - Tarımsal işletmenin alım değeri ise işletmenin kendisine özgü değeri ve devredilmesi halindeki bedelle ilgilidir. Sonuç: Her iki hâl de artırım gerekçesi olabilir; hangisinin uygulanacağı somut olayın koşullarına göre belirlenir. ### Tarımsal işletme ile diğer mal arasındaki fark nedir? - Kendisine ait olan eşin tarımsal işletmesine yaptığı yatırımlar, işletmenin değerinin özellikle artırılmasına bağlanmış bir özel hâldir. - Diğer mallar üzerindeki yatırımlar veya malî durum, maddede ayrı bir özel hâl olarak ancak genel nitelikte sayılmıştır. Sonuç: Tarımsal işletmeye ilişkin yatırım, madde metninde açıkça sayıldığı için artırımın gerekçesi olarak daha doğrudan ileri sürülebilir. ### m.234: sık yapılan hatalar nelerdir? - Artırım oranını kanunda sayısal olarak belirlenmiş sanmak; madde bu konuda somut bir oran vermez, takdir hâkime aittir. - Özel hâl sayımını kapalı liste olarak görmek; madde örnekleme yapar, benzer olağan dışı hâller de dikkate alınabilir. - Artırımı, hesaplanan değer yerine doğrudan mal değeri üzerinden yapmak; artırım hesaplanan değer üzerinden yapılır. - Artırım ile m.236 kapsamındaki pay indirimini karıştırmak; birincisi değeri yükseltir, ikincisi katılma payını azaltır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Özel hâllerin varlığının somut olayda ayrıca ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/7784 E., 2023/1663 K., 06.04.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Artırımı talep eden taraf, özel hâlin varlığını ispatla yükümlüdür. - Geçim koşullarının ağırlığı, malî durum ve tarımsal işletmenin alım değeri konusunda belge ve bilirkişi incelemesi ile ispat yapılabilir. - Tarımsal işletme kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımların varlığı ve miktarı, ilgili fatura ve belgelerle ispatlanır. - Karşı taraf, özel hâlin bulunmadığını veya artırımın hakkaniyete aykırı olduğunu ileri sürerek ispat yükünü taşır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.227: Artık değere katılmada hesaplanan değerin belirlendiği genel tasfiye hükümleridir; bu madde, o hesaplanan değer üzerinde yapılacak artırımı düzenler. - 4721 m.236: Artık değerdeki pay oranının azaltılması veya kaldırılmasına ilişkin hâllerdir; bu madde ile aynı rejim içinde farklı bir sonucu düzenler, artırımı değil indirimi konu alır. ## [TMK m.235 — Değerlendirme anı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-235) TMK m.235, edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesinde edinilmiş malların hangi değerle hesaba katılacağını düzenler. Birinci fıkra, mal rejimi sona erdiği sırada mevcut edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılmasını; ikinci fıkra ise hesaba eklenecek malların (ivazsız kazandırmalar) değerinin malın devredildiği tarihe göre hesaplanmasını öngörür. Hüküm, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin katılma alacağının ve artık değerin hesabında uygulanır. Madde, tarımsal işletmelerde gelir değeri esasına (m.233), özel hallerde değerin artırılmasına (m.234), artık değerin ve katılma alacağının hesabına (m.231, m.236) ve değerlendirme ilkesine (m.232) ilişkin hükümleri düzenlemez. Mal rejiminin tasfiyesine, edinilmiş malın ayni ya da değer olarak paylaşımına ve hesaba eklenecek malların tespitine ilişkin kurallar da bu maddede yer almaz; bunlar m.229 ve m.231-236 kapsamındadır. ### Değerlendirme anı: hangi kavramlar bilinmeli? - **Tasfiye anı**: Mal rejiminin sona erdiği ve edinilmiş malların değerlemesinde esas alınan andır. Eşler bu anı anlaşarak belirleyebilir; anlaşamazlarsa uygulamada hâkimin tasfiye kararını verdiği tarih esas alınır. - **Edinilmiş mal**: Mal rejimi sona erdiğinde eşlerden birinin adına kayıtlı veya kişisel mal sayılmayan, katılma rejimine tabi malvarlığı değeridir. Mal rejiminin sona erdiği anda mevcut olması gerekir. - **Hesaba eklenen mal (ivazsız kazandırma)**: Eşlerden birinin mal rejimi sırasında karşılıksız olarak devrettiği ve m.229 uyarınca edinilmiş malların hesabına eklenen malvarlığı değeridir. Değeri, malın devredildiği tarihe göre belirlenir. - **Devredildiği tarih**: Hesaba eklenecek malın karşılıksız olarak kazandırıldığı, yani mülkiyetin el değiştirdiği tarihtir. Tasfiye anındaki değer yerine bu tarih esas alınır. ### Değerlendirme anı: hangi şartlar aranır? - Mal rejiminin sona ermiş olması gerekir; bu andan itibaren edinilmiş malların değerlemesi yapılır. - Değerlemenin konusu, mal rejimi sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar olmalıdır. - Hesaba eklenecek bir malın bulunması hâlinde, bu malın değeri malın devredildiği tarih esas alınarak belirlenmelidir. - Tasfiye anındaki değer, malların değerlendirilmesinde ayrı bir ölçüt olarak uygulanmalıdır; devir tarihi sadece hesaba eklenecek mallar için geçerlidir. ### Değerlendirme anı: hangi sonuçları doğurur? - Mal rejimi sona erdiğinde mevcut edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle artık değerin hesabına katılır. - Hesaba eklenecek malların değeri, devir tarihindeki değer üzerinden hesaplanır ve tasfiye anındaki değer bu malların hesabında kullanılmaz. - Değerleme zamanının tasfiye anı olması, malın tasfiye öncesinde elden çıkarılmış olması hâlinde değişir; bu durumda devir tarihi ayrı ölçüt olarak uygulanır. - Tasfiye anının eşlerce anlaşılarak belirlenmesi hâlinde bu anlaşma değerlemenin zamanını bağlar; anlaşma yoksa hâkimin tasfiye kararını verdiği tarih kullanılır. ### Mevcut edinilmiş mal ile hesaba eklenecek mal arasındaki fark nedir? - Mal rejimi sona erdiği sırada eşlerin elinde bulunan edinilmiş mallar, birinci fıkra uyarınca tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. - Eşlerden birinin mal rejimi sırasında karşılıksız olarak devrettiği ve hesaba eklenen mallar, ikinci fıkra uyarınca devir tarihindeki değerleriyle hesaba katılır. Sonuç: İki malın değeri farklı tarihe göre belirlenir; hesaba eklenen malın değer artışı veya azalışı tasfiye anına kadar etkilemez. ### Tasfiye anı ile devir tarihi arasındaki fark nedir? - Tasfiye anı, mal rejiminin sona erdiği andır ve eşler anlaşarak belirleyebilir. - Devir tarihi, malın karşılıksız kazandırıldığı andır ve hesaba eklenecek mallar için kanunen belirlenmiştir. Sonuç: Değerleme zamanı, malın türüne göre değişir: edinilmiş mallarda tasfiye anı, hesaba eklenen mallarda devir tarihi esas alınır. ### Değerlendirme anı: sık yapılan hatalar nelerdir? - Hesaba eklenen malların değerini tasfiye anındaki değerle hesaplamak; ikinci fıkra gereğince devir tarihi esas alınmalıdır. - Tasfiye anını her zaman mal rejiminin sona erdiği tarih ile karıştırmak; tasfiye anı, eşlerin anlaşmasına veya hâkimin tasfiye kararına göre belirlenir. - Değerlemeyi edinilmiş mallar ile hesaba eklenen mallar için aynı tarihe bağlamak; iki malın değer tespiti farklı tarihlere göre yapılır. - Bilirkişinin değerlemeyi karar tarihinden çok uzak bir tarihe göre yapması; uygulamada karar tarihine en yakın tarih esas alınmalıdır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6615 E., 2025/10316 K., 26.11.2025) ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Edinilmiş malların değerlemesinde kural olarak tasfiye anındaki değerin esas alınması, bu tarihin de karar tarihine en yakın tarih olarak belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6615 E., 2025/10316 K., 26.11.2025; 2. Hukuk Dairesi, 2024/2350 E., 2025/9092 K., 21.10.2025) - Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş malların tasfiye edilmesi kuralının kararlarda temel alındığı görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3557 E., 2024/4924 K., 27.06.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2025/49 E., 2025/923 K., 04.02.2025; 2. Hukuk Dairesi, 2024/1258 E., 2024/10123 K., 17.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/283 E., 2024/8526 K., 07.11.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Katılma alacağını ileri süren eş, tasfiye kapsamındaki edinilmiş malların mevcudiyetini ve değerini ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat tapu kaydı, banka kaydı ve bilirkişi raporuyla yapılır. - Hesaba eklenecek malın karşılıksız kazandırıldığını ve devir tarihini ileri süren taraf, bu hususu tapu kaydı veya devir belgesiyle ispatlamalıdır. - Tasfiye anının eşlerce anlaşıldığını iddia eden taraf, bu anlaşmayı yazılı belgeyle ispatlamalıdır; anlaşma ispatlanamazsa hâkimin tasfiye kararı tarihi esas alınır. - Değerleme zamanı konusunda bilirkişi raporu, tasfiye anına veya karar tarihine en yakın tarihli değerleri esas almalıdır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6615 E., 2025/10316 K., 26.11.2025) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.229: Hesaba eklenecek ivazsız kazandırmaların tanımını ve kapsamını belirler; ikinci fıkradaki devir tarihi kuralı bu maddeye bağlıdır. - 4721 m.231: Artık değerin hesaplanmasında edinilmiş malların toplam değeri ve borçlar bu maddede belirlenir; m.235 ile değer tespiti bu çerçevede yapılır. - 4721 m.232: Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerinin esas alınacağını düzenler; m.235'teki tasfiye anındaki değer bu ölçütle birlikte uygulanır. - 4721 m.236: Artık değer alacağı ve katılma alacağının hesabında m.235'teki değerleme sonuçları kullanılır. ## [TMK m.236 — Kanuna göre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-236) Madde, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin ve mirasçılarının diğer eşin artık değerinin yarısı üzerindeki hakkını, bu alacakların takasını ve zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasını veya kaldırılmasını düzenler. Kural, edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığı evliliklerde eşler ve ölen eşin mirasçıları bakımından geçerlidir. Maddenin ikinci fıkrasının sözleşmeye ilişkin bölümü (a. Genel olarak) başlık düzeyinde yer almakta olup, sözleşmeyle artık değere katılmanın başka bir esasa bağlanmasının ayrıntıları m.237 ve m.238'dedir. Artık değerin hesaplanması (m.227 ve m.230 ile m.231), katılma alacağının ödenme usulü ve ertelenmesi (m.239), aile konutu ve eşya (m.240) ile katılma alacağına karşı korunma ve tenkis yönü (m.241) bu maddede düzenlenmemiştir. ### Kanuna göre: hangi kavramlar bilinmeli? - **Artık değer**: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılması ve eklenecek değerler ile denkleştirmenin eklenmesiyle bulunan miktardır. Hesaplamada değer eksilmesi dikkate alınmaz, sürüm değerleri esas alınır. - **Katılma alacağı**: Artık değer alacaklarının takas edilmesinden sonra, alacağı daha yüksek olan eş lehine doğan tek alacaktır. Takas sonucu ortaya çıkan fark tutarındadır ve tasfiye kararıyla doğar. - **Artık değer alacağı**: Eşlerin birbirinin artık değerinin yarısı üzerinde sahip olduğu alacak hakkıdır. Kanun gereği kendiliğinden takasa girer. - **Kusurlu eş**: Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada kusuru bulunan eştir. Pay oranının azaltılması ya da kaldırılması bu eş bakımından gündeme gelir. - **Saklı pay**: Mirasçılığa dair kanunen korunan paydır. Sözleşmeyle artık değere katılma esası belirlenirken ortak olmayan çocukların ve onların altsoylarının saklı paylarının zedelenemeyeceği m.237 ile sınırlandırılmıştır. ### Kanuna göre: hangi şartlar aranır? - Edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olmalıdır; sözleşmeyle farklı bir esas kabul edilmemiş olmalıdır. - Eşlerden her birinin ya da mirasçılarının diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olması için artık değerin hesaplanmış olması gerekir. - Karşılıklı artık değer alacakları takas edilmelidir; takas kanun gereği kendiliğinden gerçekleşir. - Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâli bulunmalı ve kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının azaltılması ya da kaldırılması talep edilmelidir. - Azaltma veya kaldırma kararı hâkimin hakkaniyet takdirine bağlıdır; bu takdir yapılmadan oran değişmez. - Sözleşmeyle artık değere katılmanın başka bir esasa bağlanması, ortak olmayan çocukların ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez. ### Kanuna göre: hangi sonuçları doğurur? - Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. - Karşılıklı artık değer alacakları kendiliğinden takasa girer ve takas sonucunda kalan fark katılma alacağı olarak doğar. - Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir ya da tamamen kaldırabilir. - Zina veya hayata kast dışındaki boşanma sebeplerinde m.236/2'deki azaltma veya kaldırma yetkisi doğmaz. - Sözleşmeyle artık değere katılmada başka bir esas kabul edilirse, bu esas ortak olmayan çocukların ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez; zedeleyen kısım tenkis hükümlerine tabidir. - Mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmemişse, evliliğin iptal veya boşanma ile sona ermesi hâllerinde kanundaki yasal düzenlemeden farklı anlaşmalar geçersiz sayılır (m.238). ### Yasal oran ile sözleşmeyle farklı oran arasındaki fark nedir? - Kanunda yer alan kural: her eş ya da mirasçılar diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. - Mal rejimi sözleşmesinde artık değere katılmada başka bir esas kabul edilmiş olması; örneğin farklı bir oran ya da sabit bir miktar öngörülmesi. Sonuç: Sözleşme kaydı geçerliyse yasal yarı oran yerine o kayıt uygulanır. Ancak bu kayıt ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeliyorsa o ölçüde geçersiz sayılır. ### Ölüm dışı sona erme ile ölümle sona erme arasındaki fark nedir? - Evliliğin iptal veya boşanma ile sona ermesi ve mal ayrılığına geçilmesi hâlleri. - Mal rejiminin eşlerden birinin ölümü ile sona ermesi hâli. Sonuç: Ölüm dışı sebeplerle sona erdiğinde sözleşmesel farklı düzenlemeler ancak mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüşse geçerlidir. Bu hâlde m.238 gereğince sözleşme kaydı aleyhe karinedir; ölümle sona ermede m.237 esasları uygulanır. ### Zina ile hayata kast arasındaki fark nedir? - Zina nedeniyle boşanmada kusurlu eşin pay oranı azaltılabilir veya kaldırılabilir. - Hayata kast nedeniyle boşanmada da aynı yetki hâkime tanınmıştır. Sonuç: İki sebep de aynı hukuki sonucu doğurur: hâkim hakkaniyete uygun olarak azaltma ya da kaldırma kararı verebilir. Bu iki sebep dışındaki boşanma sebeplerinde m.236/2 uygulanmaz. ### Kanuna göre: sık yapılan hatalar nelerdir? - Zina veya hayata kast dışındaki boşanma sebeplerinde de m.236/2 uygulamak; bu yetki yalnızca iki sebeple sınırlıdır. - Pay oranının azaltılmasını otomatik bir sonuç saymak; hâkimin hakkaniyet takdirine bağlı olduğunu gözden kaçırmak. - Artık değer alacaklarının takasını atlayarak her eş için ayrı katılma alacağı hesaplamak; takas sonrası tek katılma alacağı doğar. - Sözleşmesel farklı esası ölüm dışı sona erme hâllerinde kanunun açık kaydı olmadan uygulamak; m.238 bu hâllerde mal rejimi sözleşmesinde açık öngörü arar. - Ortak olmayan çocukların saklı paylarını zedeleyen sözleşme kaydını geçerli saymak; bu kısım tenkis hükümlerine tabidir. - Maddenin ikinci fıkrasındaki kusur azaltmasını m.236/1 kapsamındaki artık değer hesabıyla karıştırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada m.236/2 uyarınca pay oranının azaltılması talebinde, hâkimin kusur derecesini ve hakkaniyeti değerlendirerek karar verdiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3434 E., 2024/4923 K., 27.06.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2022/5499 E., 2023/2112 K., 03.05.2023) - Mutlak ve nispi boşanma sebepleri arasında kusur kıyaslaması yapılarak m.236/2 uygulanamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/415 E., 2024/422 K., 12.09.2024) - Pay oranının azaltılmasına ilişkin talep, boşanma kararının kesinleşmemiş olması hâlinde de incelenebilmekte, ancak hâkimin rapor alarak takdir yapması beklenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3434 E., 2024/4923 K., 27.06.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/3259 E., 2024/4534 K., 11.06.2024) - Azaltma talebi, katılma alacağı davasında ayrı bir talep olarak ileri sürülmekte ve dosyanın boşanma kararı ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/1956 E., 2023/3046 K., 07.06.2023; 2. Hukuk Dairesi, 2022/10383 E., 2023/5800 K., 30.11.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Katılma alacağını ya da artık değer alacağını ileri süren eş, diğer eşin edinilmiş mallarının değerini ve kendi artık değerini ispatlamakla yükümlüdür. - Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma kararı, pay oranının azaltılmasını isteyen tarafından mahkeme dosyasından veya kesinleşmiş karar belgesiyle ispatlanır. (2. Hukuk Dairesi, 2022/10383 E., 2023/5800 K., 30.11.2023) - Kusurlu eşin pay oranının azaltılmasını isteyen taraf, zina veya hayata kastın varlığını ve sonucunda hakkaniyetle oranın değişmesi gerektiğini ispatlamakla yükümlüdür. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3434 E., 2024/4923 K., 27.06.2024) - Sözleşmeyle farklı bir esas kabul edildiğini ileri süren taraf, bu kaydı mal rejimi sözleşmesiyle belgelendirmekle yükümlüdür; yazılı belge bulunmazsa kanundaki yasal oran uygulanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.237](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-237): Sözleşmeyle artık değere katılmada başka bir esasın kabulünü düzenler ve bu esasın saklı paylarla sınırını çizer; m.236/1'in son cümlesindeki saklı pay sınırının kaynağıdır. - [4721 sayılı Kanun m.238](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-238): Ölüm dışı sebeplerle mal rejiminin sona ermesinde sözleşmesel farklı düzenlemelerin geçerlilik koşulunu belirler. - [4721 sayılı Kanun m.227](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-227): Değer artış payının koşullarını ve hesaplanmasını düzenler; artık değerin hesaplanmasında bu alacakların etkisi m.227 ile birlikte değerlendirilir. - [4721 sayılı Kanun m.239](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-239): Katılma alacağının ödenmesi, ödemenin ertelenmesi ve faiz ile teminat konularını düzenler; m.236 kapsamında doğan alacağın ödenme usulünü tamamlar. - [4721 sayılı Kanun m.241](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241): Katılma alacağına karşı, mirasçıların ve üçüncü kişilerin korunması ve tenkis yönünü düzenler; m.236'nın sınırlarını belirler. ## [TMK m.237](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-237) TMK m.237, mal rejimi sözleşmesiyle artık değere katılma rejiminde kanundaki (m.236) hesaplama ve paylaşım esasının sözleşmeyle başka bir esasa bırakılabilmesini düzenler. Maddenin ikinci fıkrası, bu sözleşmelerin eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedelemeyeceğini kurar. Madde, kanundaki artık değere katılma esasından ayrılan sözleşme kayıtlarının geçerlilik sınırını çizer. Kişisel kapsamı evlilik birliği içindeki eşler ile onların ortak olmayan çocuklarıdır. Madde, katılma alacağının hesabını, değer artış payını, ödeme koşullarını ve aile konutu ile eşya gibi özel kalemleri düzenlemez (m.236, m.238 ve devamı). Mal rejimi sona erdikten sonra katılma alacağının doğumu ve ödenmesi ile mal rejimi sözleşmesinin şekli ve içeriğinin genel kuralları da bu maddenin dışındadır. Saklı pay ve tenkis usulü de bu maddede düzenlenmemiştir (ilgili Miras Hukuku hükümleri). ### m.237: hangi kavramlar bilinmeli? - **Artık değere katılma**: Mal rejimi sona erdiğinde eşlerin her birinin, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olduğu kanuni mal rejimi esasıdır. Madde metni bu esasın yerine sözleşmeyle başka bir esas konabileceğini öngörür. - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin mal rejimine ilişkin kararlarını yazılı biçimde bağladıkları sözleşmedir. Bu maddedeki sözleşmesel esas değişikliği, bu sözleşme aracılığıyla yapılır. - **Ortak olmayan çocuk**: Evlilik birliği içinde eşlerin tamamının çocuğu olmayan, yalnızca birinin çocuğu olan çocuktur. Madde, bu çocukların ve altsoylarının saklı paylarını korur. - **Saklı pay**: Kanunun mirasçılar için ayırdığı ve murisin ölüm sonrası tasarrufla zedelenemeyen miras payıdır. Madde, mal rejimi sözleşmesinin bu payları zedelememesi gerektiğini belirtir; saklı payın hesabı ve korunma yolları bu maddede düzenlenmemiştir. ### m.237: hangi şartlar aranır? - Eşler arasında geçerli bir mal rejimi sözleşmesi bulunmalıdır; sözleşme ile artık değere katılmada kanundaki esas yerine başka bir esas kabul edilmiş olmalıdır. - Sözleşmedeki farklı esas, eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedelememelidir. - Sözleşme, kanunda öngörülen mal rejimi sözleşmesi şekline uygun yapılmış olmalıdır (şekil koşulu bu maddede değil, genel mal rejimi hükümlerinde aranır). ### m.237: hangi sonuçları doğurur? - Mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kararlaştırılmışsa, artık değere katılma alacağı bu esasa göre hesaplanır. - Sözleşmedeki esas, ortak olmayan çocukların ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeliyorsa, zedeleyen kısım geçersizdir ve bu kişilerin saklı payları korunur. - Sözleşmede başka bir esas kararlaştırılmamışsa, kanundaki artık değere katılma esası (m.236) uygulanır. - Sözleşme ile saklı payları zedeleyen bir düzenleme yapılmışsa, bu kısım dışında kalan sözleşme hükümlerinin geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir (kısmi geçersizlik kuralı genel hükümlere göre uygulanır). ### Ortak çocuk ile ortak olmayan çocuk arasındaki fark nedir? - Eşlerin ortak çocukları, mal rejimi sözleşmesiyle belirlenen esasın doğrudan etkisine tabi olabilir. - Eşlerden yalnızca birinin çocuğu olan ortak olmayan çocuklar ve onların altsoyları, sözleşmenin bu kişilerin saklı paylarını zedelememesi güvencesinden yararlanır. Sonuç: Sözleşme, ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeliyorsa bu kısım geçersiz sayılır, ortak çocuklar bakımından böyle bir sınır uygulanmaz. ### Sözleşmesel esas ile kanuni esas (m.236) arasındaki fark nedir? - Sözleşmeyle kabul edilen başka esas, kanundaki artık değere katılma esasının yerine geçer. - Sözleşme ile bir esas kararlaştırılmamışsa kanundaki artık değere katılma esası uygulanır. Sonuç: Sözleşmesel esas, kanun esasını ancak sözleşmede açıkça öngörülen oranda değiştirir; sözleşmenin sessiz kaldığı noktalarda kanun hükmü geçerlidir. ### m.237: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mal rejimi sözleşmesiyle kanuni esasın tamamen kaldırılabileceğini varsaymak; madde yalnızca başka bir esas kabul edilebileceğini, ancak saklı paylar korunarak uygulanabileceğini öngörür. - Ortak olmayan çocuğun saklı payını, ortak çocuklarla aynı sınır altında değerlendirmek; madde koruma yalnızca ortak olmayan çocuklar ve altsoyları için getirilmiştir. - Sözleşmenin tamamını geçersiz saymak; saklı payı zedeleyen kısım geçersiz olabilir, diğer hükümler ayrıca değerlendirilmelidir. - Maddede yer almayan saklı pay hesabını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; hesap ilgili miras hükümlerine göre yapılır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal rejimi sözleşmesiyle kanundaki katılma esasından ayrılan kararlar, sözleşmede açıkça öngörülmüş olmasına göre değerlendirilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024) - Sözleşmenin şekil ve geçerlilik koşulları, taşınmaza ilişkin işlemlerde ayrıca incelenmekte ve sözleşmenin bu koşullara uygun olup olmadığı tespit edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/5201 E., 2023/6079 K., 07.12.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Sözleşmesel esasın kanundan farklı olduğunu ileri süren taraf, mal rejimi sözleşmesinin varlığını ve içeriğini yazılı belgeyle ispatlamakla yükümlüdür. - Ortak olmayan çocuğun veya altsoyun saklı payının zedelendiğini ileri süren taraf, sözleşme kaydının bu payları etkilediğini ve çocuğun ortak olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. - Sözleşmenin geçerli olduğunu savunan eş, sözleşmenin usulüne uygun yapıldığını belgeyle ortaya koymalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.236: Artık değere katılmanın kanuni esasını ve zina/hayata kast nedeniyle pay oranının azaltılmasını düzenler; m.237 bu kanuni esasın sözleşmeyle değiştirilebilmesinin sınırını çizer. - 4721 m.238: Aile konutu ve eşyası gibi özel kalemlere ilişkin katılma hükümlerini içerir; sözleşmesel esas bu kalemlere ilişkin kuralları da kapsayabileceğinden birlikte değerlendirilir. - 4721 sayılı Kanun: Mal rejimi sözleşmesinin şekli, mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye hükümleri bu maddenin tamamlayıcısıdır. ## [TMK m.238](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-238) Madde, mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesi ya da mal ayrılığına geçilmesi hâllerinde, eşlerin artık değere katılmaya ilişkin kanun hükmünden farklı anlaşmalarının geçerlilik koşulunu düzenler. Edinilmiş mallara katılma rejiminde ve bu rejimin tasfiyesinde, kanundaki artık değere katılma düzenlemesinden sapan mal rejimi sözleşmesi hükümlerine uygulanır. Madde, evliliğin eşlerden birinin ölümüyle sona ermesi hâlini düzenlemez; bu hâl için sağ kalan eşin mirasçılara karşı talep hakkı (m.240) ve tenkis (m.241) hükümleri geçerlidir. Katılma alacağının muacceliyeti, ödeme şekli ve ertelenmesi (m.239, m.231) ile katılma alacağına ilişkin dava süresi (m.202 ve ilgili hükümler) bu maddenin kapsamına girmez. Ayrıca mal ayrılığı rejiminin kendisinin kurulması ve işleyişi (m.242-243) bu maddede düzenlenmemiştir. ### m.238: hangi kavramlar bilinmeli? - **Artık değere katılma**: Edinilmiş mallara katılma rejiminde, tasfiye sırasında eşlerin edinilmiş mallarındaki artık değerden yasal olarak payı oranında yararlanmasıdır. Kanunda yasal oran yarı yarıyadır. - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin mal rejimini kanunun öngördüğünden farklı biçimde belirlediği, resmî şekilde yapılması gereken sözleşmedir. Madde bakımından artık değere katılmaya ilişkin farklı hükümler bu sözleşmede yer almalıdır. - **Evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesi**: Mahkemenin evliliği iptal ya da boşanma kararıyla sona erdirmesidir. Eşlerden birinin ölümü bu kapsamda değildir. - **Mal ayrılığına geçilmesi**: Mahkemenin mal rejiminin sona erdirilerek mal ayrılığına hükmetmesidir. Bu hâlde de katılma rejimindeki sözleşme hükümlerinin korunması için aynı açık öngörü aranır. ### m.238: hangi şartlar aranır? - Evliliğin mahkeme kararıyla iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmiş olması ya da mahkemece mal ayrılığına geçilmesine karar verilmiş bulunması gerekir. - Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olarak uygulanıyor olması gerekir. - Eşlerin artık değere katılmaya ilişkin kanundaki düzenlemeden farklı bir anlaşması bulunmalıdır. - Bu farklı anlaşmanın mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüş olması gerekir; genel bir ifade veya dolaylı yorum yeterli değildir. - Mal rejimi sözleşmesi, yasal şekle uygun olarak yapılmış ve geçerli olmalıdır. ### m.238: hangi sonuçları doğurur? - Mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüş farklı artık değer katılma anlaşması, madde kapsamındaki boşanma, iptal veya mal ayrılığı hâllerinde geçerlidir. - Mal rejimi sözleşmesinde açık öngörü yoksa, artık değere katılmaya ilişkin farklı anlaşma bu hâllerde geçersiz sayılır ve kanundaki düzenleme uygulanır. - Maddede bir karine öngörülmüştür: Ölüm dışındaki sebeplerle sona eren hâllerde farklı sözleşme hükümlerinin uygulanmayacağı kabul edilir ve bu karinenin çürütülmesi için eşlerin açık iradesinin sözleşmede yer aldığı ispatlanmalıdır. - Açık öngörü bulunduğu hâlde de, sözleşme kayıtları saklı payları zedeliyorsa, ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı payını ihlal ettiği ölçüde tenkise tabi olabilir (m.237 ile bağlantılı tartışma). - Madde, eşlerden birinin ölümü hâlini kapsamadığı için ölümle sona eren evlilikte bu sınırlama uygulanmaz. ### Ölüm ile boşanma-iptal-mal ayrılığı arasındaki fark nedir? - Eşlerden birinin ölümüyle sona eren evlilikte, sağ kalan eş ile mirasçılar arasındaki ilişki m.240 ve m.241 hükümlerine göre kurulur. - Madde kapsamında kalan iptal, boşanma veya mal ayrılığı hâlinde, katılma düzenlemesinden farklı sözleşme hükümleri ancak açık öngörü varsa geçerlidir. Sonuç: İkinci hâlde sözleşmenin açık hükmü aranır; ölüm hâlinde ise madde uygulanmaz ve miras hukuku hükümleri devreye girer. ### Açık öngörü ile genel anlaşma arasındaki fark nedir? - Mal rejimi sözleşmesinde artık değere katılmanın farklı oranda veya miktarda olduğu açıkça yazılmış ise bu hüküm geçerlidir. - Sözleşmede bu konuda açık bir hüküm yoksa, eşlerin genel iradesine dayanılarak farklı sonuca gidilemez. Sonuç: Açık öngörü bulunmayan hâlde kanundaki yasal katılma düzeni (yarı yarıya) uygulanır. ### m.238: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mal rejimi sözleşmesindeki genel bir ifadeyi, artık değere katılmaya ilişkin farklı hükmün açık öngörüsü gibi değerlendirmek. - Maddeyi eşlerden birinin ölümü hâline de uygulamak; ölüm hâlinde m.240 ve m.241 hükümlerinin uygulanacağını gözden kaçırmak. - Sözleşmede açık öngörü olmadığı hâlde eşlerin ortak iradesine dayanarak farklı oran uygulamak. - Madde kapsamındaki sözleşme kaydını, saklı paylar bakımından tenkis sınırını dikkate almadan kesin geçerli saymak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal rejimi sözleşmesinde artık değere katılmanın tam pay olarak kabul edildiği açıkça yazılmış ise, sözleşmenin bu kısmı boşanma hâlinde geçerli kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024) - Sözleşmenin geçerliliği değerlendirilirken, madde metnindeki açık öngörü şartının yerine getirilip getirilmediği dikkate alınmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024) - Mal ayrılığı ve boşanma gibi hâllerde, kanundaki artık değere katılma düzenlemesinden farklı sözleşme hükümlerinin uygulanabilmesi için eşlerin bu konudaki iradesinin sözleşmede açıkça yer alması aranmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2022/7784 E., 2023/1663 K., 06.04.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Farklı anlaşmaya dayanan taraf, bu anlaşmanın mal rejimi sözleşmesinde açıkça yer aldığını yazılı belgeyle ispat etmekle yükümlüdür. - Mal rejimi sözleşmesinin resmî şekilde yapıldığı ve geçerli olduğu, sözleşme metninin kendisiyle ispat edilir. - Karşı taraf, sözleşmede açık bir öngörü bulunmadığını ya da sözleşmenin şekle aykırı olduğunu ileri sürebilir ve bu savunmayı kanıtlamakla yükümlüdür. - Sözleşmede yer alan artık değer katılma kaydının saklı payları zedelediği iddiası varsa, bu iddiayı ileri süren taraf zedelenmeyi ispat etmek zorundadır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.237](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-237): Mal rejimi sözleşmesiyle artık değere katılmanın farklı düzenlenmesinin sınırını çizer; ortak olmayan çocukların saklı paylarını koruyan hükmü içerir ve madde ile birlikte okunur. - [4721 sayılı Kanun m.239](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-239): Katılma alacağının ve değer artış payının ayın veya para olarak ödenmesini düzenler; madde ile birlikte ödeme düzeni belirlenir. - [4721 sayılı Kanun m.240](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-240): Eşlerden birinin ölümü hâlinde sağ kalan eşe tanınan talep hakkını düzenler; madde bu hâli kapsamaz ve iki hâlin ayrımını gösterir. - [4721 sayılı Kanun m.241](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241): Ölüm hâlinde mirasçılara karşı tenkis talebini düzenler; madde ile karşılaştırıldığında ölümle sona eren evlilik bakımından farklı rejim öngörür. - [4721 sayılı Kanun m.242](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-242): Mal ayrılığı rejiminin kurulmasını ve işleyişini düzenler; madde bu rejime geçişe bağlanan sözleşme hükümlerinin geçerlilik koşulunu belirler. ## [TMK m.239 — Ödeme ve ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-239) TMK m.239, katılma alacağı ve değer artış payının nasıl ödeneceğini düzenler. Ödemenin ayın mı para mı olacağı, aynî ödemede değerin nasıl belirleneceği, borçlu eşin ifanın ertelenmesini isteme hakkı ile aksine anlaşma yoksa faizin ve gerektiğinde güvencenin hangi koşulda istenebileceği bu maddenin konusudur. Madde, mal rejimi sona eren evlilik birliğinde katılma alacağı ve değer artış payı alacağının borçlusu ve alacaklısı olan eşler ile mirasçıları bakımından uygulanır. Katılma alacağının doğup muaccel olmasını, hesaplama kurallarını ve artık değerin belirlenmesini düzenlemez (m.236, m.231 ve m.227). Ertelemenin dışındaki ödeme zamanına ilişkin genel kurallar ile zamanaşımı ve dava usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Ödeme ve ertelenmesi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Ayın ödeme**: Katılma alacağının veya değer artış payının malvarlığındaki somut bir mal ya da malların devriyle karşılanmasıdır. Borçlu eş, alacaklı eşin seçimine değil kendi seçimine bağlı olarak bu yolu kullanabilir ve bu seçimde dürüstlük kuralına uymak zorundadır. - **Sürüm değeri**: Aynî ödemede malın esas alınan değeridir. Malın piyasada satılabileceği bedel olarak anlaşılır ve tasfiye zamanındaki değer esas alınarak belirlenir. - **Mesleki birim ve ekonomik bütünlük**: Bir mesleğin icrasına ayrılmış malvarlığı birimleri ile birlikte bir işletme oluşturan malların bütünü anlamına gelir. Aynî ödemede bu birimler parçalanarak ödenemez, bütün olarak gözetilir. - **İfanın ertelenmesi**: Borçlu eşin, katılma alacağı ve değer artış payının derhal ödenmesinin kendisi için ciddi güçlük doğurması halinde, uygun bir süre ödemelerinin ertelenmesini isteyebilmesidir. Güçlüğün ekonomik nitelikte olması gerekir. - **Güvence**: Durum ve koşulların gerektirmesi halinde alacaklı eşin borçludan isteyebileceği teminat anlamına gelir. Maddede hangi teminatın verileceği belirtilmemiş, bu hususun durum ve koşullara bırakıldığı anlaşılmaktadır. - **Tasfiyenin sona ermesi**: Faizin başlangıç anıdır. Bu tarih, katılma alacağının ve değer artış payının miktarının belirlendiği tasfiye aşamasının bittiği andır. ### Ödeme ve ertelenmesi: hangi şartlar aranır? - Ödemenin ayın veya para olarak yapılabilmesi için borçlu eşin ödeme şeklini seçmesi gerekir; ayın ödemede seçim borçlunun dürüstlük kuralına uygun kullanmasına bağlıdır. - Aynî ödemede malların sürüm değerinin esas alınması gerekir. - Aynî ödemede bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğünün gözetilmesi gerekir; bu birimler parçalanarak ödenemez. - Ertelemenin istenebilmesi için katılma alacağının ve değer artış payının derhal ödenmesinin borçlu eş için ciddi güçlükler doğurması gerekir. - Ertelemeyi isteyen borçlu eş olmalıdır ve talep uygun bir süre ile sınırlı olmalıdır. - Güvence istenebilmesi için durum ve koşulların bunu gerektirmesi gerekir. - Faiz yürümesi için aksine bir anlaşmanın bulunmaması gerekir. ### Ödeme ve ertelenmesi: hangi sonuçları doğurur? - Borçlu eş, katılma alacağını ve değer artış payını ayın veya para olarak ödeyebilir. - Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır. - Mesleğe ayrılmış birimler ya da ekonomik bütünlüğü oluşturan malların aynî ödemede parçalanarak verilmesi hukuka uygun değildir. - Ertelemenin koşulları gerçekleşirse borçlu eş ödemelerinin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir; koşullar gerçekleşmezse erteleme kararı verilemez. - Aksine anlaşma yoksa katılma alacağına ve değer artış payına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürür. - Durum ve koşullar gerektiriyorsa alacaklı eş borçludan güvence isteyebilir. - Madde, bu konuda eşlerin sözleşme ile farklı düzenleme yapmasına engel olmadığından, faize ilişkin kuralın emredici olmayıp yedek nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. ### Ayın ödeme ile para ile ödeme arasındaki fark nedir? - Ayın ödemede borçlu, katılma alacağını bir malın devriyle karşılar. Bu yolda malın sürüm değeri esas alınır. - Para ile ödemede borç nakdî bir tutar olarak ödenir ve değer tartışması aynî ödemedeki gibi malın sürüm değeri üzerinden yapılmaz. Sonuç: Aynî ödemede mesleki birim ve ekonomik bütünlük korunmak zorundadır. Para ile ödemede bu sınırlama uygulanmaz. ### Ertelemeli ödeme ile derhal ödeme arasındaki fark nedir? - Ertelemeyi isteyen borçlu eş, derhal ödemenin kendisi için ciddi güçlük doğurduğunu ileri sürer. - Güçlük bulunmayan borçlu için ödeme hemen yapılır. Sonuç: Ertelemenin kabul edilmesi halinde ödeme uygun bir süreye yayılır ve bu sürede faiz yürümeye devam eder. ### Aksine anlaşma var ile aksine anlaşma yok arasındaki fark nedir? - Eşlerin aralarında faiz konusunda bir anlaşması varsa, faiz bu anlaşmaya göre belirlenir. - Aksine bir anlaşma yoksa faiz kanunun öngördüğü şekilde tasfiyenin sona ermesinden itibaren yürür. Sonuç: Faiz için kanunî başlangıç anı ancak anlaşma bulunmadığında geçerlidir. ### Güvence istenen durum ile güvence istenmeyen durum arasındaki fark nedir? - Durum ve koşulların gerektirdiği hallerde alacaklı eş borçludan güvence isteyebilir. - Durum ve koşulların bunu gerektirmediği hallerde güvence istenemez. Sonuç: Güvence bir hak olarak doğmaz; ancak somut olayın koşulları buna dayanak oluşturursa talep edilebilir. ### Ödeme ve ertelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Aynî ödemede malın sürüm değeri yerine alış değerini ya da tasfiyeden önceki bir değeri esas almak. - Mesleğe ayrılmış birimleri ya da ekonomik bütünlüğü parçalayarak aynî ödeme önermek. - Ertelemeyi her borçlu eş için kendiliğinden kabul etmek; ertelemenin ciddi güçlük koşulunu aramamak. - Faiz başlangıcını tasfiyenin sona ermesi yerine boşanma davasının açıldığı tarih olarak almak. - Güvenceyi her durumda alacaklı eşin hakkı saymak; güvencenin yalnız durum ve koşullar gerektirdiğinde istenebileceğini gözden kaçırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, katılma alacağı ve değer artış payı alacağına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülmesini, mahkemenin bu faizi aksine anlaşma yoksa kendiliğinden hükme bağlamasını kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/842 E., 2024/9924 K., 12.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/5654 E., 2024/9578 K., 05.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/4635 E., 2024/8913 K., 20.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/2849 E., 2024/6905 K., 07.10.2024) - Yargıtay, borçlu eşin ertelemeyi talep ettiği hallerde ödemenin uzun süreye bırakılmasını ve taksitlendirilmesini talep eden davalı taraf açısından ertelemenin koşullarını ayrıca değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/10109 E., 2023/2549 K., 18.05.2023) - Yargıtay, ertelemenin istenmesini ve güvence talebini somut olayın ekonomik durumuna göre değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2025/49 E., 2025/923 K., 04.02.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Katılma alacağının ödenme şeklini değiştirmek için borçlu eş, derhal ödemenin kendisi için ciddi güçlük doğurduğunu ispatlamakla yükümlüdür. - Ertelemenin koşullarında ekonomik güçlüğün varlığı, gelir ve malvarlığına ilişkin belgelerle ispatlanır. - Aynî ödemede malın sürüm değerinin tespiti için bilirkişi incelemesi ve piyasa değerine ilişkin belgeler kullanılır; bu değer üzerinde ihtilaf varsa tarafların ispat yükü bulunur. - Güvence isteyen alacaklı eş, durum ve koşulların güvenceyi gerektirdiğini ispatlamakla yükümlüdür. - Faizin başlangıç tarihi tasfiye kararına ve aksine bir anlaşmanın bulunmadığına dayanır; aksine anlaşmayı ileri süren taraf bunu yazılı belgeyle ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.227: Değer artış payı alacağının muacceliyetini ve hakkaniyete uygun belirlenmesini düzenler; m.239 bu alacağın ödenme biçimini belirler. - 4721 m.236: Katılma alacağının hesaplanma esasını ve takas kuralını düzenler; m.239 bu alacağın nasıl ödeneceğini belirler. - 4721 m.237: Sözleşmeyle artık değere katılmada farklı esas kabul edilebilmesini düzenler; m.239'daki aksine anlaşma ifadesi bu düzenlemeye bağlanır. - 4721 m.238: Boşanma veya ayrılık hallerinde sözleşmeyle farklı esasın geçerlilik şartını düzenler; faize ilişkin aksine anlaşmanın kapsamını belirler. - 4721 m.231: Artık değerin hesaplanmasını düzenler; katılma alacağının miktarı bu hesaba göre belirlenir. - 4721 m.241: Katılma alacağının borçlusunun ölümü halinde mirasçıların sorumluluğu bakımından m.239 ile birlikte uygulanır. ## [TMK m.240 — Aile konutu ve ev eşyası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-240) Madde, mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığı evliliklerde eşlerden birinin ölmesi hâlinde, sağ kalan eşin birlikte yaşadığı konut ve ev eşyası bakımından talep edebileceği hakları düzenler. Bu haklar konut için intifa veya oturma hakkı, ev eşyası için mülkiyet hakkı, haklı sebep varsa konut üzerinde mülkiyet hakkıdır. Madde, sağ kalan eşe ait bu talep hakkı için; meslek veya sanat icrası bakımından kullanım sınırını ve tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku saklılığını da kapsar. Madde, mirasçılara karşı dava yolunu ve tenkis davasını düzenlemez; bu konular ayrı maddelerde yer alır. Katılma alacağının hesaplanmasını, denkleştirme ve tasfiye usulünü de düzenlemez; bunlar katılma rejimine ilişkin maddelerdedir. Ayrıca ölüm dışındaki sebeplerle rejimin sona ermesi ve miras sözleşmesi hükümleri bu maddenin konusu değildir. ### Aile konutu ve ev eşyası: hangi kavramlar bilinmeli? - **Birlikte yaşanılan konut**: Eşlerin ölüm anına kadar birlikte yaşadıkları taşınmazdır. Kanunun kenar başlığındaki aile konutu kavramından daha geniştir; aile konutu niteliği taşımasa da eşlerin birlikte kullandığı yazlık gibi konutlar bu kapsama girebilir. - **Ev eşyası**: Eşlerin birlikte yaşadıkları konutta ortak kullanımda bulunan eşyadır. Talep konusu olabilmesi için konutun içinde ortak kullanımda olması gerekir. - **İntifa hakkı**: Başka birinin malını kullanma ve ondan yararlanma hakkıdır. Bu maddede sağ kalan eş lehine konut üzerinde şahsa bağlı irtifak hakkı olarak tanınabilir. - **Oturma hakkı**: Konutun belirli bir kısmını veya tamamını oturma amacıyla kullanma hakkıdır. Kişiye sıkı sıkıya bağlı bir irtifak hakkı niteliğindedir ve devredilemez. - **Haklı sebep**: Konut üzerinde intifa veya oturma hakkı yerine mülkiyet hakkı tanınmasını gerektiren olgudur. Talep eden eşin yaşı, mirasçılarla kişisel ilişkiler, tarafların ekonomik ve sosyal durumu gibi somut olaya göre belirlenir. - **Katılma alacağı**: Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden birinin tasfiye sonunda diğerinden isteyebileceği alacaktır. Bu maddede sağ kalan eşin konut ve ev eşyası taleplerinin ilk mahsup kalemi olarak kullanılır. ### Aile konutu ve ev eşyası: hangi şartlar aranır? - Eşler arasında geçerli mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejiminin bulunması gerekir; aksi mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırılmamış olmalıdır. - Eşlerden birinin ölmesiyle rejimin sona ermiş olması gerekir. - Sağ kalan eşin, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde talepte bulunması gerekir. - Talep edilen konut veya eşyanın ölen eşe ait olması ve eşlerin birlikte yaşadıkları yer olması gerekir. - Sağ kalan eşin, eski yaşantısını sürdürebilmek için bu hakka ihtiyaç duyması gerekir. - Konut için talep önce katılma alacağına mahsup yoluyla yapılmalı; yetmezse bedel eklenmelidir. - Mülkiyet hakkının tanınması için haklı sebeplerin varlığı aranmalıdır. - Sağ kalan eş, miras bırakanın meslek veya sanatını icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı yapmasına gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. ### Aile konutu ve ev eşyası: hangi sonuçları doğurur? - Şartlar gerçekleşirse sağ kalan eş konut üzerinde intifa veya oturma hakkı isteyebilir; bu hak katılma alacağına mahsup edilir, yetmezse bedel eklenerek tanınır. - Katılma alacağı konut değerini karşılamıyorsa aradaki fark bedel eklenmek suretiyle denkleştirilir. - Sağ kalan eş aynı koşullarda ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı isteyebilir. - Haklı sebep varsa konut üzerinde intifa veya oturma hakkı yerine mülkiyet hakkı tanınabilir. - Mirasbırakanın meslek veya sanatına ilişkin gerekli bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz. - Tarımsal taşınmazlarda miras hukukunun ilgili hükümleri saklıdır. - Mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır; bu hâlde madde yerine sözleşmedeki düzenleme uygulanır. - Rejimin ölüm dışında sona ermesi veya katılma rejimi bulunmaması hâlinde madde uygulanmaz. ### Konut ile ev eşyası arasındaki fark nedir? - Konut üzerinde talep, kural olarak şahsa bağlı intifa veya oturma hakkıdır. - Ev eşyasında talep her zaman eşyanın mülkiyetidir. Sonuç: Ev eşyası sağ kalan eşin mülkü olur; konut ise yalnızca kullanma hakkı olarak tanınır, haklı sebep yoksa mülkiyet verilmez. ### Kural (intifa/oturma) ile haklı sebep halinde mülkiyet arasındaki fark nedir? - Kural olarak konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınır. - Haklı sebep varsa sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir. Sonuç: Mülkiyet, hâkimin takdirine bağlı istisnai bir çözümdür ve istek mirasçılardan da gelebilir. ### Birlikte yaşanılan konut ile aile konutu arasındaki fark nedir? - Aile konutu, MK 194 anlamında eşlerin barınma yeri olan konuttur. - MK 240 kapsamındaki konut, eşlerin birlikte yaşadığı her konuttur ve aile konutu niteliği şart değildir. Sonuç: Aile konutu niteliği taşımayan ancak birlikte kullanılan yazlık gibi konutlarda da madde uygulanır. ### Ölen eşin kişisel malı ile edinilmiş malı konut arasındaki fark nedir? - Konut ölen eşin edinilmiş malı ise taleple karşılaşılır. - Konut ölen eşin kişisel malı ise de madde uygulanır. Sonuç: Konutun mal niteliği talebin varlığını etkilemez. ### Meslek veya sanat icrası halinde sınırlama ile genel hal arasındaki fark nedir? - Miras bırakanın meslek veya sanatı icra ettiği ve altsoyun aynı işi yapmasına gerekli bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz. - Bu sınırlamanın bulunmadığı bölümlerde haklar normal şekilde kullanılabilir. Sonuç: Sınır yalnızca gerekli bölümleri kapsar; konutun tamamı için otomatik bir yasak doğmaz. ### Aile konutu ve ev eşyası: sık yapılan hatalar nelerdir? - Konut için kural olarak mülkiyet hakkı tanındığını varsaymak; kural intifa veya oturma hakkıdır, mülkiyet yalnızca haklı sebep varsa tanınır. - Birlikte yaşanılan konut ile aile konutu kavramını aynı saymak; MK 240 daha geniş bir kavram kullanır. - Konutun ölen eşin kişisel malı olması hâlinde talebi hiç incelememek; mal niteliği talebin varlığını etkilemez. - Talebi katılma alacağına mahsup etmeden doğrudan bedel eklemek; önce mahsup, yetmezse bedel sırası izlenmelidir. - Meslek veya sanat sınırını konutun tamamına yaymak; sınır yalnızca gerekli bölümlerle sınırlıdır. - Talebin ölümden sonra süresiz ileri sürülebileceğini sanmak; konut veya eşyanın elden çıkması ya da yok olması hâlinde talep artık ileri sürülemez. - Haklı sebebi yalnızca eşin yaşına bakarak belirlemek; somut olaydaki ekonomik, sosyal ve kişisel ilişkiler birlikte değerlendirilmelidir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Hayatta kalan eşin konut ve ev eşyası talebinin, katılma rejiminin ölümle sona ermesi şartına bağlı olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/159 E., 2024/38 K., 31.01.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/388 E., 2024/8909 K., 20.11.2024) - Ölen eşin kişisel malı niteliğindeki konut için de hayatta kalan eşin MK 240 talebinin bulunduğu kabul edilmekte; bunu reddeden Yargıtay uygulamasının isabetsiz olduğu öne sürülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/1524 E., 2024/293 K., 17.01.2024) - Haklı sebebin her somut olayda tarafların ekonomik ve sosyal yaşantısı, meslek ve sanatı, miras ve tapu sicilindeki pay oranları gibi unsurlara göre belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/6489 E., 2023/2705 K., 25.05.2023) - Talep hakkının ölümden katılma alacağının ifasına kadar ileri sürülebileceği, ancak konut veya eşyanın elden çıkarılması ya da yok olması hâlinde artık ileri sürülemeyeceği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/11407 E., 2023/2555 K., 18.05.2023) - Hayatta kalan eşin bakıma muhtaç olduğu ve sağlık nedeniyle kurumda kalması gereken hâllerde bu hakkını kullanamayacağı kabul edilmektedir. (İkinci Bölüm, 2014/582 E., 17.05.2016) ### Nasıl ispat edilir? - Sağ kalan eş talebini ileri süren taraf olduğundan, eşler arasında geçerli mal rejiminin edinilmiş mallara katılma rejimi olduğunu ve eşin ölümüyle sona erdiğini ispatlamakla yükümlüdür. - Evlilik tarihi, mal rejimi sözleşmesinin bulunup bulunmadığı ve ölüm belgesi resmi kayıtlarla ispatlanır. - Konutun birlikte yaşanılan yer olduğu, ev eşyasının ortak kullanımda bulunduğu tanık beyanları ve tapu ya da yerleşim kayıtlarıyla gösterilebilir. - Haklı sebebin varlığını sağ kalan eş ileri sürdüğünde ispat yükü onundur; tarafların ekonomik durumu ve pay oranları belgelerle ortaya konur. - Karşı taraf olarak mirasçılar, konutun birlikte yaşanılan yer olmadığını, talebin düştüğünü ya da meslek veya sanat sınırının bulunduğunu ileri sürerse bu savunmalarını kendileri ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.194: Aile konutu kavramını tanımlar. MK 240 kapsamındaki birlikte yaşanılan konut bu kavramdan daha geniştir; iki kavramın farkı uygulamada önemlidir. - 4721 m.226: Eşlerin birlikte yaşadıkları konut paylı mülkiyette ise sağ kalan eş alternatif olarak bu madde uyarınca da talepte bulunabilir. - 4721 m.652: Tenkis ve miras hukukuna ilişkin hükümlerle ilgilidir; uygulamada MK 240 ile birlikte ileri sürülen talepler için bağlantılıdır. - 4721 sayılı Kanun: Edinilmiş mallara katılma rejimini, katılma alacağını ve tasfiyeyi düzenler; MK 240 bu rejimin ölümle sona ermesine bağlıdır. ## [TMK m.241 — Üçüncü kişilere karşı dava](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241) Madde, mal rejiminin tasfiyesi sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin katılma alacağını karşılamadığı hallerde, alacaklı eş veya mirasçılarının edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaların yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktar kadar istenmesini düzenler; bu talebin dayanağı ile dava hakkının süreleri de maddede yer alır. Madde, katılma alacağına sahip eş ile mirasçılarını ve karşılıksız kazandırmada bulunan eşin üçüncü kişilere karşı yaptığı kazandırmaları kapsar. Madde, karşılıksız kazandırmanın hangi hallerde hesaba katılacağını ve hangi kazandırmaların üçüncü kişiye yapılmış sayılacağını düzenlemez (m.229). Katılma alacağının hesaplanmasını, tasfiye ve değer tespitini düzenlemez (m.236 ve devamı). Mirasçılar bakımından tenkis davasının esaslarını ve tenkis davasında yetkiyi düzenlemez (TMK m.560 ve devamı; m.241/3 bu hükümleri kıyasen uygulamaya yollar). Kazandırmanın iptaline yönelik genel hükümleri ve İcra ve İflas Kanunu'ndaki tasarrufun iptali yolunu düzenlemez. ### Üçüncü kişilere karşı dava: hangi kavramlar bilinmeli? - **Karşılıksız kazandırma**: Borçlu eşin, mal rejiminin sona ermesinden önce bir karşılık almaksızın üçüncü kişiye yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmadır. Hesaba katılma ölçütü m.229 kapsamında belirlenir, bu madde o ölçütü yeniden kurmaz. - **Üçüncü kişi**: Mal rejimi ilişkisinin tarafı olmayan ve karşılıksız kazandırmadan yararlanan kişidir. Bu talep, üçüncü kişinin kazandırmadan yararlanmış olmasını gerektirir; kazandırmayı yapan eş aleyhine yönelen bir talep değildir. - **Eksik kalan miktar**: Tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin katılma alacağını karşılamadığı ölçüde ortaya çıkan açıktır. Talep, üçüncü kişiden istenebilecek en yüksek tutarı bu açıkla sınırlar. - **Tasfiye anı**: Borçlu eşin malvarlığının veya terekenin katılma alacağını karşılayıp karşılamadığının tespit edildiği andır. Karşılama durumu bu ana göre belirlenir. - **İkincil talep**: Borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin önce katılma alacağını karşılamaya yetmemesi halinde başvurulabilen talep niteliğidir. Önce borçlu eşin malvarlığına, sonra üçüncü kişilere başvurulur. ### Üçüncü kişilere karşı dava: hangi şartlar aranır? - Eşlerden birinin mal rejiminin tasfiyesinde bir katılma alacağına sahip olması gerekir. - Borçlu eşin, m.229 kapsamına giren bir kazandırmayı üçüncü kişiye karşılıksız olarak yapmış olması gerekir. - Borçlu eşin malvarlığının veya ölümü halinde terekesinin, tasfiye anında katılma alacağını karşılamaması, yani borca batık olması gerekir. - Talep, karşılıksız kazandırmada bulunan eşin rızası aranmaksızın, yalnızca eksik kalan miktarla sınırlı olarak ileri sürülebilir. - Talep, önce borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin yetmediğinin ortaya konulmasına bağlıdır; bu olmadan üçüncü kişiye karşı talep kurulamaz. ### Üçüncü kişilere karşı dava: hangi sonuçları doğurur? - Tasfiyede borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılıyorsa, üçüncü kişiye karşı talep kurulamaz. - Açık varsa alacaklı eş veya mirasçılar, üçüncü kişiden yalnızca eksik kalan miktarla sınırlı olarak talepte bulunabilir. - Talep, karşılıksız kazandırmada bulunan eşin rızasına bağlı değildir. - Dava hakkı, öğrenme tarihinden bir yıl ve her hâlde rejimin sona ermesinden beş yıl geçince düşer. - Üçüncü kişi, aldığı değerin tamamını değil, açık ölçüsünde sorumlu tutulur. - Maddede sözleşme kaydıyla değiştirilebilir ya da kaldırılabilir bir hüküm bulunmadığından, hükmün emredici niteliği metinden çıkar (metinde açıkça belirtilmemiş; sonucundan çıkarılmıştır). ### Sağ eş ile ölüm halinde mirasçılar arasındaki fark nedir? - Mal rejimi sağlığında tasfiye edildiğinde talep, katılma alacaklısı eş tarafından ileri sürülür. - Borçlu eşin ölümü halinde talep, katılma alacaklısı eş ve mirasçıları tarafından, tereke üzerinden ileri sürülür. Sonuç: Talep sahibinin sıfatı değişir ancak sınır aynıdır: eksik kalan miktar. Mirasçılar kendi payları oranında hareket eder. ### Karşılıksız kazandırma ile tenkis davası arasındaki fark nedir? - Bu madde, eşin üçüncü kişiye yaptığı karşılıksız kazandırmalara karşı mal rejiminden doğan katılma alacağı için açılan taleptir. - Tenkis davası, mirasçının saklı payını korumak için mirasbırakanın sağlar yaptığı kazandırmalara yöneliktir. Sonuç: Bu maddede dava süreleri maddenin kendi süreleridir; tenkis esasları yalnızca m.241/3 uyarınca kıyasen uygulanır. ### Eşin rızası ile üçüncü kişinin iyiniyeti arasındaki fark nedir? - Borçlu eşin rızası aranmaz; kazandırmanın yapılmasını engelleyen eşin onayı bu talep bakımından şart değildir. - Üçüncü kişinin iyiniyetinin varlığı talebi doğrudan etkileyen bir koşul olarak metinde ayrıca düzenlenmemiştir. Sonuç: Metin iyiniyet koşulu koymadığı için talep, sadece kazandırma, üçüncü kişinin yararlanması ve açığın varlığıyla kurulur; iyiniyet savunması uygulamada tartışmalıdır. ### Birinci fıkra talebi ile ikinci fıkra dava hakkı arasındaki fark nedir? - Birinci fıkra hakkın kapsamını ve niteliğini belirler. - İkinci fıkra hakkın dava ile ileri sürülebilme süresini belirler. Sonuç: Hakkın varlığı ile dava süresi ayrı değerlendirilir; süre geçtiğinde talep dava yoluyla istenemez. ### Üçüncü kişilere karşı dava: sık yapılan hatalar nelerdir? - Talebi borçlu eşe karşı ileri sürülen bir katılma alacağı talebiyle karıştırmak; oysa bu talep üçüncü kişiye yöneliktir. - Açığı tasfiye anındaki değer yerine dava tarihindeki değerle hesaplamak. - Dava süresini yalnızca bir yıl olarak almak ve beş yıllık üst sınırı göz ardı etmek. - Üçüncü kişinin ödediği değeri tam olarak sorumlu tutmak; sorumluluk eksik kalan miktarla sınırlıdır. - Mirasçılar için tenkis davasının süresini doğrudan uygulamak; bu madde kendi süresini içerir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Talebin ikincil nitelikte olduğu, önce borçlu eşin malvarlığı veya terekesinin tasfiye anında katılma alacağını karşılayıp karşılamadığının tespit edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1258 E., 2024/10123 K., 17.12.2024) - Eksik kalan miktarın hesabında, üçüncü kişinin kazandırmayı yaptığı tarihteki değerin esas alındığı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1258 E., 2024/10123 K., 17.12.2024) - Mirasçıların tenkis davası esaslarına kıyasen başvurması, ancak fıkra hükümlerinin ve yetki kurallarının dışında kalan konularla sınırlı olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025) - Dava süresinin öğrenme tarihi ile mal rejiminin sona ermesinden beş yıllık üst sınırın birlikte gözetildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Talebi ileri süren alacaklı eş veya mirasçılar, katılma alacağının varlığını ve tutarını ispat yükü altındadır. - Borçlu eşin malvarlığının veya terekenin tasfiye anında katılma alacağını karşılamadığı, tasfiye tutanağı, bilirkişi raporu ve mal beyanı ile ispatlanır. - Karşılıksız kazandırmanın varlığı ve üçüncü kişinin bundan yararlandığı, tapu kaydı, banka kaydı ve tanık beyanı ile ispatlanır. - Üçüncü kişinin karşılık verdiğini veya kazandırmanın m.229 kapsamı dışında kaldığını savunması halinde bu savunmayı o ispat eder. - Öğrenme tarihinin tespiti, süre savunması bakımından davalı tarafça ileri sürülüyorsa, davacı öğrenme anını ispatlamakla yükümlüdür. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.229](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-229): Hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmanın kapsamını belirler; bu madde ona bağlı bir talep kurar. - [4721 sayılı Kanun m.560](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-560): Tenkis davasına ilişkin hükümler, m.241/3 uyarınca yalnızca fıkra hükümleri ve yetki kuralları dışında kıyas yoluyla uygulanır. - [4721 sayılı Kanun m.236](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-236): Katılma alacağının hesaplanması ve tasfiyesi, bu talebin ön koşulu olan açığın tespitini sağlar. ## [TMK m.242 — Yönetim, yararlanma ve tasarruf](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-242) Madde, mal ayrılığı rejiminde her eşin kendi malvarlığı üzerindeki yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını ve bu haklarının sınırını düzenler. Madde, mal ayrılığı rejiminin tabi olduğu temel yetki kuralını koyar ve eşlerin kendi malları bakımından bağımsız hareket etmesini esas alır. Kişisel malların ve eşlerin birbirinden bağımsız malvarlığının bulunduğu tüm mal ayrılığı ilişkilerine uygulanır. Madde, paylı mülkiyet payı üzerinde tasarruf sınırlamasını düzenlemez (m.223); ispat kurallarını düzenlemez (m.245); borçlardan sorumluluğu düzenlemez (m.246); paylı mülkiyet konusu malın özgülenmesini düzenlemez (m.248); paylaşmalı mal ayrılığı rejimine özgü değer ve katkı alacaklarını düzenlemez (m.236-241 ilgili hükümler ile paylaşmalı mal ayrılığı hükümleri). ### Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mal ayrılığı rejimi**: Eşlerin evlilik süresince her birinin kendi malvarlığını bağımsız yönettiği ve bu malvarlığı üzerinde tasarruf ettiği mal rejimidir. Rejimin kapsamı, eşlerin birbirlerinin malvarlığına bağımlı olmadığı ilişkiyi ifade eder. - **Yasal sınırlar**: Eşlerin kendi malvarlığı üzerindeki haklarını kullanırken aşamayacakları kanuni çerçevedir. Bu sınırlar, kanunun diğer hükümlerinde yer alan kısıtlamalar ile diğer eşin korunmasına yönelik düzenlemelerden oluşur. - **Yönetim hakkı**: Malın idaresine, kullanımına ve bakımına ilişkin işlemleri yapma yetkisidir. Bu hak, malın sahibi eşe aittir ve diğer eşin rızasına bağlı değildir. - **Yararlanma hakkı**: Malın ürün ve gelirlerinden faydalanma yetkisidir. Malın kendisinin devrini değil, ondan elde edilen faydanın alınmasını ifade eder. - **Tasarruf hakkı**: Malın mülkiyetini devretme, üzerinde sınırlı aynî hak kurma veya malı değiştirme yetkisidir. Yönetim ve yararlanmadan ayrılan, malın hukuki akıbetini belirleyen yetkidir. ### Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi şartlar aranır? - Malın eşlerden birine ait kişisel mal ya da o eşin mal ayrılığı rejimi altında malvarlığı kapsamında bulunması gerekir. - Yönetim, yararlanma ve tasarruf işlemlerinin yasal sınırlar içinde yapılması gerekir. - İşlemin malın sahibi eşin kendi malvarlığına ilişkin olması gerekir; diğer eşin malvarlığına yönelik işlem bu maddenin kapsamına girmez. - Paylı mülkiyet konusu malda payın devri söz konusu olduğunda bu madde tek başına yeterli değildir; paylı mülkiyete ilişkin ayrı kurallar aranır. ### Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi sonuçları doğurur? - Eşlerden her biri kendi malvarlığı üzerinde yasal sınırlar içinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisini kullanabilir. - Yasal sınırları aşan bir yönetim, yararlanma veya tasarruf işlemi, hukuka aykırı sayılır ve ilgili hükümlere göre yaptırıma tabidir. - Diğer eşin malvarlığı üzerinde yapılan işlem bu maddeye dayanarak geçerli kılınamaz. - Madde emredici niteliktedir; eşler mal ayrılığı rejimine ilişkin ayrıntıyı değiştirebilir, ancak bu maddenin temel kuralını ortadan kaldıran sözleşme kayıtları geçerli sayılmaz. ### Mal ayrılığı ile edinilmiş mallara katılma arasındaki fark nedir? - Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi malvarlığını yönetir, yararlanır ve tasarruf eder; katılma alacağı yoktur. - Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin tasarruf hakkı da kendi malları üzerinde sınırsız görünse de sona erme anında edinilmiş mallar üzerinden katılma alacağı doğar. Sonuç: Mal ayrılığında rejimin sona ermesinde katılma alacağı bulunmaz; bu nedenle yönetim ve tasarruf hakkı rejim sonunda bir tasfiye hesabına bağlı değildir. ### Kişisel mal yönetimi ile paylı mülkiyet payı arasındaki fark nedir? - Eşin tek başına sahip olduğu malda yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkı bu maddeye göre doğrudan kullanılır. - Eşlerin paylı mülkiyette sahip olduğu pay üzerinde tasarruf, paylı mülkiyet hükümlerine göre diğer eşin rızasını gerektirebilir. Sonuç: Tek başına sahip olunan malda madde doğrudan uygulanır; paylı mülkiyet payında ise m.223 ve paylı mülkiyet hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır. ### Yönetim, yararlanma ve tasarruf: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mal ayrılığı rejiminde edinilmiş mallara katılma rejiminin paylı mülkiyet payı sınırlamasını (m.223/2) uygulamak; bu kural mal ayrılığında kıyasen uygulanmaz. - Maddenin tek başına yeterli olduğunu düşünerek paylı mülkiyet konusu malda payın devrini m.242 ile çözmek; paylı mülkiyet hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır. - Yönetim ve tasarruf hakkını sınırsız sanmak; yasal sınırlar içinde kullanılması gerekir. - Diğer eşin malvarlığı üzerindeki işlemi m.242 ile geçerli saymak; madde yalnız kendi malvarlığını kapsar. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal ayrılığı rejiminde eşler kendi malvarlıkları üzerinde edinilmiş mallara katılma rejimindeki paylı mülkiyet payı sınırlamasının uygulanmadığı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024) - Yargıtay, mal ayrılığı rejiminde paylı mülkiyet payı üzerinde tasarrufta m.223/2 kuralının kıyasen uygulanmayacağı yönünde görüş bildirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024) - Mal ayrılığı rejiminde eşlerin kendi malları bakımından tasarruf yetkisini kullanmasının diğer eşin rızasına bağlanmadığı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden taraf, bu iddiasını ispatla yükümlüdür; bu ispat kuralı m.245'e dayanır. - Malın kime ait olduğu tapu kaydı, satın alma belgesi ve benzeri yazılı delillerle ispatlanır; yazılı delil yoksa tanık beyanı dinlenebilir. - Malın eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemezse, mal paylı mülkiyette sayılır ve paylı mülkiyet hükümleri uygulanır. - Tasarruf işleminin geçerliliğine itiraz eden taraf, malın sahibinin eşe ait olmadığını ya da işlemin yasal sınır dışında kaldığını ispatlamakla yükümlüdür. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.223: Edinilmiş mallara katılma rejiminde paylı mülkiyet payı üzerinde tasarrufu diğer eşin rızasına bağlar; mal ayrılığı rejiminde bu kuralın uygulanmadığı kabul edilir. - 4721 m.243: Mal ayrılığı rejimine ilişkin hükümleri düzenler ve bu maddenin mal ayrılığı rejiminde uygulanacağını belirtir. - 4721 m.245: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunun ispatını düzenler; bu maddenin kapsamındaki malların ait olduğunu belirlemede kullanılır. - 4721 m.246: Eşlerin kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumlu olmasını düzenler; yönetim ve tasarruf hakkının sorumluluk boyutunu tamamlar. - 4721 m.248: Paylı mülkiyet konusu malın eşlerden birine özgülenmesini düzenler; bu maddenin tasarruf ve yararlanma hakkı ile bağlantılıdır. ## [TMK m.243 — Diğer hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-243) TMK m.243, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin üç alanda uygulanacağını belirler: ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi. Hüküm, eşlerin mal rejimi olarak paylaşmalı mal ayrılığını seçmesi hâlinde bu rejimin ilgili kurallarına gönderme yapar. Hüküm, paylaşmalı mal ayrılığının diğer bütün kurallarını genel olarak uygulanabilir kılmaz; yalnızca üç konu bakımından atıf yapar. Madde, edinilmiş mallara katılma ya da mal ayrılığı rejimlerinin kendi kurallarını düzenlemez. Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kuruluşu, sona ermesi ve tasfiyesi ilgili maddelerde (m.256 vd.) yer alır. Mal rejimi sözleşmesinin şekli ve içeriği de bu maddenin konusu değildir. ### Diğer hükümler: hangi kavramlar bilinmeli? - **Paylaşmalı mal ayrılığı**: Eşlerin evlilik sırasında edindikleri malların ortak olmadığı, ancak tasfiye sırasında her birinin kendi edinimleri oranında ortaklık kurallarına göre paylaşımda bulunduğu bir mal rejimidir. Rejimin kendisi bu maddede tanımlanmaz; yalnızca atıf yapılan kuralları belirlenir. - **Paylı mülkün özgülenmesi**: Paylı mülkiyette, paydaşlar arasındaki payların belirli bir malın somut parçalarına dönüştürülmesi işlemidir. Bu maddede yer alan atıf, paylaşmalı mal ayrılığında ortak malların bu yolla belirli eşlere ayrılmasına ilişkin kuralları kapsar. - **Borçlardan sorumluluk**: Eşlerin, evlilik sırasında yaptıkları borçlardan kendi malvarlıkları ile sorumlu olması ilkesidir. Paylaşmalı mal ayrılığında her eş, kendi borcundan öncelikle kendi malvarlığı ile sorumludur; bu kural maddede atıfla uygulanır. - **İspat**: Malvarlığının hangi eşe ait olduğunun ve borcun kimin borcu olduğunun ortaya konulmasını ifade eder. Paylaşmalı mal ayrılığında mal edinimi ve borç ilişkisi bakımından ispat kuralları bu maddeyle belirlenir. ### Diğer hükümler: hangi şartlar aranır? - Eşler arasında paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olarak kurulmuş olması gerekir. - Uyuşmazlığın ispat, borçlardan sorumluluk veya paylı mülkün özgülenmesi konularından birine ilişkin olması gerekir. - Atıf yapılan konular dışında kalan bir uyuşmazlıkta bu madde uygulanmaz; ilgili genel hükümlere ya da başka mal rejimi kurallarına başvurulur. ### Diğer hükümler: hangi sonuçları doğurur? - Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi geçerli olarak kurulmuşsa, ispat konusunda bu rejimin ilgili kuralları uygulanır. - Eşlerin borçlardan sorumluluğu, bu maddeye bağlanan paylaşmalı mal ayrılığı kurallarına göre belirlenir. - Paylı mülkün özgülenmesinde bu maddeye bağlı kurallar uygulanır. - Madde, atıf yapılan konular dışında bir uyuşmazlığa doğrudan uygulanmaz. ### İspat ile diğer mal rejimi hükümleri arasındaki fark nedir? - Paylaşmalı mal ayrılığında ispat konusundaki kurallar, bu maddeyle açıkça paylaşmalı mal ayrılığı hükümlerine bağlanmıştır. - Edinilmiş mallara katılma ve mal ayrılığı rejimlerinde ispat kuralları ayrı bir bölümde belirlenmiştir ve bu madde bunlara atıf yapmaz. Sonuç: Paylaşmalı mal ayrılığında ispat sorusunda ilgili rejimin kendi ispat kuralı değil, bu maddenin gönderdiği paylaşmalı mal ayrılığı hükmü uygulanır. ### Borçlardan sorumluluk ile tasfiye sonrası borç paylaşımı arasındaki fark nedir? - Bu madde, eşin evlilik sırasında yaptığı borçtan hangi malvarlığıyla sorumlu olacağını belirleyen kurallara atıf yapar. - Tasfiye sırasında malların paylaştırılması ve değer hesabı ilgili maddelerde düzenlenir; bu madde bu hesabı doğrudan yapmaz. Sonuç: Borçlardan sorumluluk konusu bu maddeyle belirlenirken, tasfiye hesabının ayrıntıları ayrı maddelerde aranır. ### Paylı mülkün özgülenmesi ile ortaklık hukuku genel kuralları arasındaki fark nedir? - Paylaşmalı mal ayrılığında ortak malların paylaştırılmasında özgülenme, bu madde ile paylaşmalı mal ayrılığı kurallarına bağlanır. - Eşler dışındaki paydaşlar arasındaki paylı mülkiyette özgülenme genel paylı mülkiyet hükümlerine tabidir. Sonuç: Eşler arasındaki paylı malın özgülenmesinde paylaşmalı mal ayrılığı kuralları, diğer paydaşlar arasında ise genel paylı mülkiyet kuralları uygulanır. ### Diğer hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir? - Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tüm kurallarının bu maddeyle uygulanacağını varsaymak; madde yalnızca üç konuya atıf yapar. - Edinilmiş mallara katılma rejiminin ispat kurallarını paylaşmalı mal ayrılığına doğrudan uygulamak. - Paylı mülkün özgülenmesi ile genel paylı mülkiyet hükümlerini aynı şey saymak. ### Nasıl ispat edilir? - Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin geçerli olarak kurulduğunu iddia eden taraf, bunu evlilik sözleşmesi veya mal rejimi sözleşmesiyle ispatlamalıdır. - Borçlardan sorumluluk konusunda borcun hangi eşe ait olduğu, borcu doğuran işlemin ve tarafların ispat yükü altındadır. - Malın hangi eşe ait olduğu iddiası, edinimin kanıtlanmasına bağlıdır ve bu konuda tanık ile yazılı belge birlikte değerlendirilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.256: Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kuruluşu ve sona ermesi ile ilgili kuralları içerir; bu madde ile birlikte okunarak rejimin uygulanabilirliği belirlenir. - 4721 m.240: Edinilmiş mallara katılma rejimi için ölüm hâlinde talep hakkını düzenler; bu maddenin uygulandığı paylaşmalı mal ayrılığı rejiminden farklı bir rejimdir ve ayrım için karşılaştırılır. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | bir yıl | [m.241](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241) | Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. | | beş yıl | [m.241](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-241) | Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. | ## Konuda geçen kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025 (m.241) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025 (m.241) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/618 E., 2025/231 K., 16.04.2025 (m.241) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/415 E., 2024/422 K., 12.09.2024 (m.236) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024 (m.241) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/159 E., 2024/38 K., 31.01.2024 (m.240) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1042 E., 2023/1101 K., 15.11.2023 (m.241) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/6615 E., 2025/10316 K., 26.11.2025 (m.232, m.235) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/2350 E., 2025/9092 K., 21.10.2025 (m.232, m.235) - 2. Hukuk Dairesi, 2025/49 E., 2025/923 K., 04.02.2025 (m.235, m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/1258 E., 2024/10123 K., 17.12.2024 (m.235, m.241) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/842 E., 2024/9924 K., 12.12.2024 (m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/5654 E., 2024/9578 K., 05.12.2024 (m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024 (m.242) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/4635 E., 2024/8913 K., 20.11.2024 (m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/388 E., 2024/8909 K., 20.11.2024 (m.240) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/283 E., 2024/8526 K., 07.11.2024 (m.235) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024 (m.242) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/2849 E., 2024/6905 K., 07.10.2024 (m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024 (m.237, m.238) - 6. Hukuk Dairesi, 2023/4480 E., 2024/2388 K., 02.07.2024 (m.237) - 6. Hukuk Dairesi, 2024/645 E., 2024/2390 K., 02.07.2024 (m.237) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3725 E., 2024/4929 K., 27.06.2024 (m.232) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3557 E., 2024/4924 K., 27.06.2024 (m.232, m.235) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3434 E., 2024/4923 K., 27.06.2024 (m.236) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3259 E., 2024/4534 K., 11.06.2024 (m.236) - 1. Hukuk Dairesi, 2023/1371 E., 2024/1773 K., 04.03.2024 (m.237) - 1. Hukuk Dairesi, 2023/1793 E., 2024/1775 K., 04.03.2024 (m.237) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/1524 E., 2024/293 K., 17.01.2024 (m.240) - 7. Hukuk Dairesi, 2023/5201 E., 2023/6079 K., 07.12.2023 (m.237) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10383 E., 2023/5800 K., 30.11.2023 (m.236) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/1956 E., 2023/3046 K., 07.06.2023 (m.236) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/1954 E., 2023/2811 K., 01.06.2023 (m.232) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/6489 E., 2023/2705 K., 25.05.2023 (m.240) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10109 E., 2023/2549 K., 18.05.2023 (m.239) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/11407 E., 2023/2555 K., 18.05.2023 (m.240) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/5499 E., 2023/2112 K., 03.05.2023 (m.236) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/7784 E., 2023/1663 K., 06.04.2023 (m.232, m.233, m.234, m.238) - İkinci Bölüm, 2014/582 E., 17.05.2016 (m.240) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/degerin-belirlenmesi-ve-artik-degere-katilma