--- title: "Genel hükümler, mal rejimi sözleşmesi ve olağanüstü mal rejimi — Medeni Hukuk konu anlatımı" course: "Medeni Hukuk" law: "Türk Medeni Kanunu" articles: "TMK m.202–208" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/genel-hukumler-mal-rejimi-sozlesmesi-ve-olaganustu-mal-rejimi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Genel hükümler, mal rejimi sözleşmesi ve olağanüstü mal rejimi Medeni Hukuk › Aile hukuku › Evlilik hukuku › Eşler arasındaki mal rejimi › Genel hükümler — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk) ## Kısaca TMK m.202, eşler arasındaki mal ilişkilerinde yasal mal rejiminin edinilmiş mallara katılma rejimi olduğunu ve bu rejimin uygulanmasının asıl olduğunu belirler. TMK m.203, mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılabilmesini ve eşlerin istedikleri mal rejimini yalnızca kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilmesini, kaldırabilmesini ya da değiştirebilmesini düzenler. ## Kapsam Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.202–208 hükümlerini kapsar: yasal mal rejimi, sözleşmenin içeriği, sözleşme ehliyeti, sözleşmenin şekli, karar, yetki, mal ayrılığına geçişten dönme. - [TMK m.202 — Yasal mal rejimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-202) - [TMK m.203 — Sözleşmenin içeriği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-203) - [TMK m.204 — Sözleşme ehliyeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-204) - [TMK m.205 — Sözleşmenin şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-205) - [TMK m.206 — Karar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-206) - [TMK m.207 — Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-207) - [TMK m.208 — Mal ayrılığına geçişten dönme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-208) ## [TMK m.202 — Yasal mal rejimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-202) Madde, eşler arasındaki mal ilişkilerinde yasal mal rejiminin edinilmiş mallara katılma rejimi olduğunu ve bu rejimin uygulanmasının asıl olduğunu belirler. Ayrıca eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle kanunda öngörülen diğer rejimlerden (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) birini seçebileceğini düzenler. Maddenin uygulanması eşlerin evlilik birliği içindeki malvarlığı ilişkisini kapsar. Mal rejimi sözleşmesinin ehliyet, şekil, yapılma zamanı ve sona erdirilmesi (m.203-205) ile diğer rejimlerin ayrıntılı hükümleri (m.206 vd. ve m.242 vd.) bu maddede düzenlenmez. Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağının hesabı (m.218 vd.) ile yabancı unsurlu evliliklerde uygulanacak hukuk bu maddenin konusu değildir. ### Yasal mal rejimi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yasal mal rejimi**: Eşlerin mal rejimi sözleşmesi yapmadıkları sürece kendiliğinden geçerli olan mal rejimidir. Türk hukukunda bu rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. - **Sözleşmesel mal rejimi**: Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle, kanunda öngörülen seçenekler arasından seçtikleri mal rejimidir. Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı bu kapsamdadır. - **Edinilmiş mallara katılma rejimi**: Eşlerin evlilik süresince karşılığını vererek edindikleri edinilmiş mallar ile kişisel mallarını kapsayan, yasal mal rejimi olarak kanunda kabul edilen rejimdir. - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin evlilik birliği süresince aralarında geçerli olacak mal rejimini seçtikleri, değiştirdikleri veya kaldırdıkları sözleşmedir. Sözleşme özgürlüğü, kanunda yazılı sınırlar içinde kullanılabilir. - **Sınırlı sayı ilkesi**: Eşlerin mal rejimini yalnızca kanunda düzenlenen rejimler arasından seçebilmesi, kanunda öngörülmeyen yeni bir mal rejimi kurabilmemesi anlamına gelir. ### Yasal mal rejimi: hangi şartlar aranır? - Eşler arasında geçerli bir mal rejimi sözleşmesi bulunmamalıdır; sözleşme yoksa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. - Eşler diğer rejimlerden birini seçmek istiyorsa, bunu mal rejimi sözleşmesiyle yapmalıdır. - Seçilen rejim, kanunda öngörülen mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden biri olmalıdır; kanunda bulunmayan bir rejim kurulamaz. - Mal rejimi sözleşmesi, kanunda yazılı sınırlar içinde seçilmeli, kaldırılmalı veya değiştirilmelidir. ### Yasal mal rejimi: hangi sonuçları doğurur? - Eşler herhangi bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışlarsa, evlilik boyunca edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. - Eşler kanunda öngörülen rejimlerden birini mal rejimi sözleşmesiyle seçmişlerse, katılma rejimi yerine seçilen rejim uygulanır. - Kanunda öngörülmeyen bir mal rejimi üzerinde anlaşılamaz; bu tür bir düzenleme sınırlı sayı ilkesine aykırı olur ve bu sınırlar dışına çıkan sözleşme kayıtları geçerli kabul edilmez. - Kanunun öngördüğü sınırlar içinde yapılan sözleşmeyle rejim değiştirilebilir veya kaldırılabilir. ### Yasal mal rejimi ile sözleşmesel mal rejimi arasındaki fark nedir? - Eşler sözleşme yapmamışsa uygulanan yasal rejim, edinilmiş mallara katılma rejimidir. - Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle seçtiği mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimidir. Sonuç: Sözleşme yoksa katılma rejimi uygulanır; geçerli bir sözleşme varsa o rejim uygulanır ve katılma rejimi devre dışı kalır. ### Asıl rejim ile olağan ve olağanüstü rejim ayrımı arasındaki fark nedir? - Edinilmiş mallara katılma, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı ile eşlerce anlaşılarak seçilen mal ayrılığı olağan rejimdir. - Kanunun doğrudan öngördüğü veya hakim kararıyla, eşlerden birinin iradesine karşı kurulan mal ayrılığı olağanüstü rejimdir. Sonuç: Olağanüstü rejim, eşlerin seçiminden bağımsız olarak kanun veya hakim eliyle doğar; bu madde ise olağan rejimlerin seçimini düzenler. ### Yasal mal rejimi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde metnindeki asıl rejimi, kanunda yazılı olmayan bir sözleşme ya da evlilik beyanı ile bağdaştırmak; sözleşme yoksa kendiliğinden katılma rejimini uygulamamak. - Seçenekleri sınırlı sayı ilkesine aykırı biçimde genişletmek; kanunda bulunmayan bir rejimi sözleşmeyle geçerli saymak. - Mal rejimi sözleşmesinin yapılma şekil ve ehliyet koşullarını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu konular m.203-205'te düzenlenmiştir. - Madde metnindeki yasal rejimi, eski mal ayrılığı rejimiyle karıştırmak; 01.01.2002 öncesi evlilikler için geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Uygulamada mal rejimi sözleşmesi çok nadir yapıldığından, eşler arasındaki davaların neredeyse tamamı edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkin kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025) - 01.01.2002 tarihinden önce evlenen eşler bakımından, kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bir yıl içinde rejim seçmedikleri takdirde yasal rejimin edinilmiş mallara katılma olduğu, bu süre geçmeden önce ise önceki rejimin devam ettiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025) - Yürürlük hükmündeki bir yıllık süreye rağmen, eşlerin aralarında yeni yasal rejimin evlilik tarihinden geçerli olacağını kararlaştırabileceği görüşü kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/709 E., 2025/325 K., 21.05.2025) - Önceki rejimin mal ayrılığı olduğu dönemde yapılan işlemlerin hukuki sonuçlarının, 01.01.2002 öncesi dönem bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/2201 E., 2024/4058 K., 30.05.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasını isteyen taraf, eşler arasında geçerli bir mal rejimi sözleşmesinin bulunmadığını ispatla yükümlüdür; bu ispat genellikle sözleşmenin noter onaylı yazılı olarak yapılmamış olmasıyla yapılır. - Diğer rejimlerden birinin uygulanmasını ileri süren eş, noter düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmış bir mal rejimi sözleşmesini belgeyle ispatlamalıdır; sözleşme yazılı şekle uygun değilse geçerli sayılmaz. - Sözleşmenin ehliyet yönünden geçerliliğine itiraz eden taraf, sözleşmeyi yapanın ayırt etme gücünden yoksun olduğunu veya yasal temsilcinin rızasının bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür. - Evlilik tarihinin ve 01.01.2002 öncesi/sonrası ayrımının önemli olduğu hallerde, evlenme cüzdanı veya evlenme kaydı belgeleriyle hangi rejimin geçerli olduğu tespit edilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.203](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-203): Mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılabilmesini ve kanunda yazılı sınırlar içinde seçilebilmesini düzenler; m.202'deki seçim hakkının kullanım koşullarını belirler. - [4721 sayılı Kanun m.204](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-204): Mal rejimi sözleşmesini yapma ehliyetini düzenler; sözleşme yapma yetkisinin kimde bulunduğunu gösterir. - [4721 sayılı Kanun m.205](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-205): Mal rejimi sözleşmesinin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasını ve imza koşulunu düzenler. - [4721 sayılı Kanun m.218](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-218): Edinilmiş mallara katılma rejiminin kapsamını, yani edinilmiş mallar ile kişisel malları tanımlar; m.202'nin yasal rejim olarak uygulandığında kapsamını belirler. - [4721 sayılı Kanun m.242](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-242): Mal ayrılığı rejimini düzenler; m.202'de seçenek olarak sayılan rejimlerden biridir. - [4721 sayılı Kanun m.256](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-256): Mal ortaklığı rejimini düzenler; m.202'de seçenek olarak sayılan rejimlerden biridir. ## [TMK m.203 — Sözleşmenin içeriği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-203) Madde, mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılabilmesini ve eşlerin istedikleri mal rejimini yalnızca kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilmesini, kaldırabilmesini ya da değiştirebilmesini düzenler. Kişisel kapsamı evli veya evlenecek eşlerdir. Maddenin kapsamında yer almayan konular: sözleşmenin ehliyet koşulları ve küçük ile kısıtlıların yasal temsilci rızası (m.204), sözleşmenin şekli ve imzası (m.205), evlendirme memuruna yazılı bildirim (m.209), olağanüstü mal rejiminin hâkim kararıyla doğması (m.206, m.210), mal rejiminin sona ermesi ve tasfiyesi (m.225 ve devamı) ile boşanma ve ayrılık halinde rejimin sona ermesi (m.178 ile ilgili hükümler). ### Sözleşmenin içeriği: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin evlilik birliği süresince aralarındaki mal ilişkilerini düzenlemek için yaptıkları, kanunda öngörülen rejimlerden birini seçen, kaldıran veya değiştiren sözleşmedir. Yeni bir rejim yaratılamaz; yalnızca kanunda tanımlanan rejimler arasında tercih yapılabilir. - **Sözleşmesel mal rejimi**: Eşlerin sözleşmeyle seçtiği mal rejimidir. Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı sözleşmesel rejim olarak kurulabilir; edinilmiş mallara katılma ise sona ermiş bir rejime sözleşmeyle yeniden dönüldüğünde sözleşmesel nitelik kazanır. - **Olağan ve olağanüstü mal rejimi**: Olağan mal rejimi, eşlerin iradesiyle ya da kendiliğinden uygulanan rejimdir; edinilmiş mallara katılma asıl rejimdir. Olağanüstü mal rejimi ise kanun gereği ya da hâkim kararıyla, en azından eşlerden birinin iradesine karşı uygulanan mal ayrılığıdır. - **Sınırlı seçim yetkisi**: Eşlerin rejim seçme, kaldırma ve değiştirme yetkisinin kanunda çizilen sınırlara tabi olmasıdır. Sınırların dışına çıkan düzenlemeler kanunda öngörülmemiş olduğundan geçerli kabul edilmez. ### Sözleşmenin içeriği: hangi şartlar aranır? - Sözleşmenin evlenmeden önce veya evlilik sırasında ya da sonra yapılmış olması gerekir; evlenme öncesi yapılan sözleşme de evlilikle birlikte geçerlilik kazanır. - Seçilen, kaldırılan ya da değiştirilen rejim kanunda düzenlenmiş rejimlerden biri olmalıdır; kanunda bulunmayan yeni bir rejim kurulamaz. - Sözleşmenin ehliyet, şekil ve imza koşullarını (m.204, m.205) taşıması gerekir; bu koşullar yerine getirilmeden sözleşme rejim değişikliği doğurmaz. - Değişiklik ve kaldırma, kanunda yazılı sınırlar içinde kalmalıdır; kanunun emredici hükümlerine, özellikle rejimlerin kendi içinde öngördüğü zorunlu kurallara aykırı düzenleme yapılamaz. ### Sözleşmenin içeriği: hangi sonuçları doğurur? - Sözleşme, kanunda öngörülen rejimlerden birini seçtiğinde o rejim eşler arasında uygulanır. - Sözleşme yapılmamışsa edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. - Kanunda yazılı sınırlar aşılarak yapılan seçim, kaldırma veya değiştirme geçerli sayılmaz; bu sınırlama kamu düzenine ilişkin kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/626 E., 2024/6099 K., 19.09.2024) - Sözleşmenin ehliyet ve şekil koşullarına uyulmaması hâlinde rejim değişikliği hüküm doğurmaz (m.204, m.205). ### Evlenme öncesi ile evlilik sırasındaki sözleşme arasındaki fark nedir? - Evlenmeden önce yapılan sözleşme, evlenme ile birlikte rejim olarak yürürlüğe girer. - Evlilik sırasında yapılan sözleşme, yapıldığı andan itibaren geçerlidir ve geriye etkili değildir. Sonuç: Evlenme öncesi sözleşmenin rejim etkisi evlilikle başlar; evlilik sırasındaki sözleşme ise sonradan doğan mallar bakımından uygulanır. ### Seçim / kaldırma / değiştirme: fark nedir? - Seçim, kanunun öngördüğü rejimlerden birinin ilk kez benimsenmesidir. - Kaldırma ve değiştirme, mevcut bir sözleşmesel rejimin ortadan kaldırılması ya da başka bir rejimle yer değiştirmesidir. Sonuç: Her üç işlem de yasal sınırlara bağlıdır; değişiklikte rejimin tasfiyesine ilişkin sonuçlar ayrıca ortaya çıkabilir. ### Sözleşmesel rejim ile olağan ve olağanüstü rejim arasındaki fark nedir? - Sözleşmesel rejim, eşlerin anlaşmasıyla seçilen rejimdir. - Olağanüstü rejim, kanun gereği veya hâkim kararıyla, en azından eşlerden birinin iradesine karşı uygulanan mal ayrılığıdır. Sonuç: Olağanüstü rejim sözleşmeyle kaldırılamaz gibi bir kısıtla karşılaşabilir; bu nedenle sözleşmeyle seçilmiş rejim ile hâkim kararıyla uygulanan rejim ayrı değerlendirilir. ### Edinilmiş mallara katılma ile diğer rejimler arasındaki fark nedir? - Edinilmiş mallara katılma, kanunun asıl rejimidir ve sözleşme yapılmadığında kendiliğinden uygulanır. - Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı, sözleşmeyle seçilebilen rejimlerdir. Sonuç: Sözleşme yapılmazsa edinilmiş mallara katılma uygulanır; sözleşmeyle seçim yapılırsa madde kapsamındaki sınırlar devreye girer. ### Sözleşmenin içeriği: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde metnindeki 'kanunda yazılı sınırlar' ifadesini, kanunda açıkça düzenlenmemiş yeni bir rejim kurulabileceği biçiminde yorumlamak; kanun yalnızca tip rejimler arasında seçim tanır. - Evlenme öncesi sözleşmeyi evlilik tarihinden bağımsız, hemen geçerli bir rejim değişikliği gibi değerlendirmek. - Evlendirme memuruna yapılan rejim bildiriminin sözleşme yerine geçtiğini sanmak; bu bildirim yalnızca seçimin yazılı bildirimidir ve sözleşmenin şeklini karşılamaz (m.209, m.205). - Sözleşmesel rejim ile hâkim kararıyla doğan olağanüstü rejimi aynı hukuki rejimde saymak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal rejimi sözleşmesinde kanunda yazılı sınırlar kamu düzenine ilişkin kabul edilmekte; bu sınırlara aykırı sözleşme kayıtları geçersiz sayılmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/626 E., 2024/6099 K., 19.09.2024) - Sözleşmenin 203. maddenin birinci fıkrası çerçevesinde evlenmeden önce ya da sonra yapılabileceği ve tarafların ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçim yapabileceği vurgulanmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024) - Madde, 203. ve ilgili hükümler birlikte değerlendirilerek mal rejimi sözleşmesinin kapsamı ve sınırları belirlenmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/1878 E., 2024/2030 K., 15.04.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Mal rejimi sözleşmesinin varlığını ve içeriğini ileri süren taraf, sözleşmeyi ispatlar; sözleşme noterde düzenlenmiş veya onaylanmış olmalıdır (m.205). - Sözleşmenin kanunda yazılı sınırlar içinde yapıldığını iddia eden taraf bunu ispatlar; sınır dışı bir düzenlemenin geçerliliğini savunan taraf, o düzenlemenin kanunda yer aldığını göstermelidir. - Ehliyet eksikliği ya da temsil rızasının bulunmaması savunmasında, karşı taraf bu eksikliği ortaya koyar; küçük ya da kısıtlının yasal temsilci rızası belgeyle gösterilir. - Evlenme öncesi sözleşmenin evlilik tarihine bağlanması iddiasında evlenme kaydı ve evlilik belgesi delil olarak kullanılır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.204: Sözleşmenin yapılabilmesi için ayırt etme gücü ve küçük ile kısıtlıların yasal temsilci rızası koşullarını düzenler; m.203'teki serbestlik bu ehliyet koşuluna bağlıdır. - 4721 m.205: Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklini ve imza zorunluluğunu düzenler; şekle uyulmaması sözleşmenin geçerliliğini etkiler. - 4721 m.206: Hâkim kararıyla olağanüstü rejimin doğmasına ilişkin hükümdür; m.203'teki sözleşme serbestisinin dışında kalan bir yoldur. - 4721 m.209: Evlendirme memuruna yapılan yazılı bildirimin yalnızca rejim seçimi bakımından yeterli olduğunu düzenler; sözleşme yerine geçmez. - 4721 m.210: Eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin olağanüstü rejime karar vermesini düzenler; m.203'teki iradi seçimin dışındaki bir hâldir. - 4721 m.202: Eşlerin mal rejimini serbestçe belirleme yetkisini ve bu yetkinin sınırlarını genel olarak düzenler; m.203 ile birlikte okunur. ## [TMK m.204 — Sözleşme ehliyeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-204) Madde, mal rejimi sözleşmesinin kimler tarafından yapılabileceğini ve küçük ile kısıtlıların bu sözleşmeyi yaparken yasal temsilcilerinin rızasını alma zorunluluğunu düzenler. Madde, ehliyetin genel ilkelerine yapılan bir atıf niteliğindedir ve mal rejiminin içeriğini, sözleşmenin şeklini ve tasfiyeyi düzenlemez. Ayırt etme gücü ve fiil ehliyetinin genel kuralları (m.13, m.14, m.16) ile evlilik içi mal rejimlerinin türleri ve sonuçları (m.202 vd.) bu maddede yer almaz. Mal rejimi sözleşmesinin şekli ve sözleşmenin iptali gibi konular da bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Sözleşme ehliyeti: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mal rejimi sözleşmesi**: Evlilere, evlilik birliği içindeki malvarlığı ilişkilerini belirleyen sözleşmedir. Madde, bu sözleşmenin yapılabilmesi için aranan ehliyeti düzenler. - **Ayırt etme gücü**: Bir kimsenin akla uygun davranabilmesi, fiilinin sebep ve sonuçlarını kavrayabilmesidir. Göreli bir kavramdır ve her somut olayda ayrıca değerlendirilir. - **Küçük ve kısıtlı**: Ayırt etme gücüne sahip olmakla birlikte ergin olmayan ya da kısıtlanmış kişilerdir. Madde bakımından bu kişiler, mal rejimi sözleşmesi yapabilmek için yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır. - **Yasal temsilci**: Küçük ve kısıtlı adına rıza verecek kişidir; veli veya vasi olarak anılır. Rızanın verilme biçimi ve zamanı madde metninde ayrıca düzenlenmemiştir. ### Sözleşme ehliyeti: hangi şartlar aranır? - Sözleşmeyi yapan kişinin ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. - Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin mal rejimi sözleşmesi yapması mümkün değildir. - Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı sözleşme yapacaksa yasal temsilcisinin rızasını almış olması gerekir. - Sözleşmenin evlilik birliğine ilişkin bir mal rejimi sözleşmesi olması gerekir. ### Sözleşme ehliyeti: hangi sonuçları doğurur? - Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı mal rejimi sözleşmesi hukuken geçerli değildir. - Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin rızası olmadan yaptığı mal rejimi sözleşmesi, bu kişileri bağlamaz. - Ehliyetin eksikliği karşı tarafın iyiniyetiyle giderilmez; iyiniyetli karşı taraf da sözleşmeyle bağlanmaz. - Rıza alınarak yapılan sözleşme, ehliyet koşulunu karşılamış olur. - Madde, mal rejimi sözleşmesinin ehliyet dışındaki geçerlilik koşullarını, örneğin şeklini, düzenlemez. ### Ayırt etme gücü bulunan ergin ve kısıtlı olmayan kişi ile ayırt etme gücü bulunmayan kişi arasındaki fark nedir? - Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişi madde uyarınca mal rejimi sözleşmesi yapabilir. - Ayırt etme gücü bulunmayan kişi, yaş ve kısıtlılık durumundan bağımsız olarak bu sözleşmeyi yapamaz. Sonuç: Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı mal rejimi sözleşmesi geçersizdir; rıza ile geçerli hale gelmez. ### Küçük ve kısıtlı ile ergin ve kısıtlı olmayan kişi arasındaki fark nedir? - Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin rızasını almak zorundadır. - Ergin ve kısıtlı olmayan kişi için madde ek bir rıza koşulu getirmez. Sonuç: Küçük veya kısıtlı, rıza olmadan yaptığı sözleşmeyle bağlanmaz; ergin ve kısıtlı olmayan kişi bağımsız olarak sözleşme yapabilir. ### Sözleşme ehliyeti: sık yapılan hatalar nelerdir? - Ayırt etme gücüne sahip küçük ya da kısıtlının rızasız yaptığı sözleşmeyi, karşı tarafın iyiniyeti nedeniyle geçerli saymak. - Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin rıza ile sözleşme yapabileceğini düşünmek. - Ehliyet koşulunu, sözleşmenin şekil veya içerik koşullarıyla karıştırmak. - Ergin ve kısıtlı olmayan kişiler için de rıza aranacağını varsaymak. ### Nasıl ispat edilir? - Mal rejimi sözleşmesinin geçerliliğini ileri süren taraf, sözleşmeyi yapan kişinin ayırt etme gücüne sahip olduğunu ispatlamalıdır. - Sözleşmeyi yapan kişinin küçük veya kısıtlı olduğu iddia ediliyorsa, yasal temsilcinin rızasının alındığını ileri süren taraf bu rızayı belgeyle ispat etmelidir. - Ehliyetsizliği ileri süren taraf, ayırt etme gücünün bulunmadığını ya da rızanın alınmadığını ispat etmelidir. - Rızanın bulunduğunu gösteren yazılı belge veya diğer kayıtlar, karşı tarafın ehliyet savunmasına karşı başlıca delil olarak kullanılabilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.13](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-13): Ayırt etme gücünün tanımını yapar; bu maddedeki ayırt etme gücü kavramının dayanağıdır. - [4721 sayılı Kanun m.14](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-14): Ayırt etme gücü bulunmayanların ve küçüklerin fiil ehliyetinin sınırlarını belirler. - [4721 sayılı Kanun m.16](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-16): Ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlının yasal temsilcisinin rızası olmadan yaptığı işlemlerin geçerlilik durumunu düzenler; bu maddedeki rıza koşulu ile doğrudan bağlantılıdır. ## [TMK m.205 — Sözleşmenin şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-205) Madde, mal rejimi sözleşmesinin şekline ilişkin kuralı düzenler: sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması, evlenme başvurusu sırasında seçilen mal rejiminin yazılı bildirilmesi ve sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunluluğu bu kapsamdadır. Madde, mal rejiminin türlerini, tasfiyesini, aile konutu ve aile malları sicilini düzenlemez (m.202-m.204 ile m.218 vd. ve aile malları sicili hükümleri). Mal rejimi sözleşmesinin ehliyeti ve irade sakatlıklarına ilişkin genel hükümler de bu maddenin konusu değildir (ilgili genel borçlar hükümleri). ### Sözleşmenin şekli: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin evlilik sırasında ve evlilik sonunda mallarının hangi kurala göre yönetileceğini, kullanılacağını ve tasfiye edileceğini belirleyen sözleşmedir. Sözleşme, eşlerin yasal mal rejimi dışında bir rejim seçmesi halinde söz konusu olur. - **Noterde düzenleme**: Sözleşmenin noter tarafından düzenlenerek resmi senet haline getirilmesi yöntemidir. Taraflar sözleşme metnini noterin huzurunda oluşturur ve noter tarafından senet düzenlenir. - **Noterde onaylama**: Taraflarca hazırlanmış metnin noterin huzurunda imzalanması ve noterce onaylanmasıdır. Düzenlemeden farklı olarak metnin içeriği noter tarafından yazılmaz, yalnızca imza onaylanır. - **Evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirim**: Evlenmek isteyen tarafların evlenme başvurusu sırasında seçtikleri mal rejimini yazılı olarak bildirmeleri yoluyla yapılan, maddenin ikinci fıkrasında öngörülen alternatif seçim biçimidir. Bu bildirim, sözleşme yerine geçen ayrı bir yazılı işlemdir. - **Yasal temsilci**: Ehliyetsiz veya kısıtlı taraf yerine sözleşmeyi imzalamaya yetkili kişidir. Maddenin üçüncü fıkrası gereğince, gerektiğinde yasal temsilcinin de imzası aranır. ### Sözleşmenin şekli: hangi şartlar aranır? - Mal rejimi sözleşmesinin noterde düzenleme veya noterde onaylama şeklinde yapılması gerekir. - Taraflar evlenme başvurusu sırasında seçtikleri mal rejimini yazılı olarak bildirmek istiyorlarsa bu bildirim, evlenme başvurusu sırasında yapılmış olmalıdır; bu durumda ayrıca noter şekli aranmaz. - Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca imzalanması zorunludur. - Gerektiğinde yasal temsilcilerin de sözleşmeyi imzalaması gerekir. - Yazılı bildirim ile noter şekli arasında seçim yapılabilir; sözleşmenin noter dışı, serbest bir yazılı biçimde yapılması ise bu fıkra kapsamında öngörülmemiştir. ### Sözleşmenin şekli: hangi sonuçları doğurur? - Mal rejimi sözleşmesi bu maddede öngörülen şekle uygun yapılmazsa geçerli olmaz ve hüküm doğurmaz. - Evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirim yapılmışsa seçilen rejim, noter şeklini aramadan bildirilmiş sayılır. - Sözleşmenin taraflarca imzalanmaması, şekle aykırılık nedeniyle sözleşmenin hüküm doğurmamasına yol açar. - Gerektiğinde yasal temsilcinin imzası eksikse sözleşme geçerli kurulmamış sayılır. - Maddede yer alan şekil kuralı, Türk Borçlar Kanunu'ndaki genel şekil serbestisi ilkesinin bu alandaki istisnasıdır; mal rejimi sözleşmesi için şekil kanuni geçerlilik şeklidir. ### Noter düzenleme veya onaylama ile evlenme başvurusunda yazılı bildirim arasındaki fark nedir? - Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; bu, genel şekildir. - Evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirim, eşlerin seçtikleri rejimi evlenme işlemi içinde bildirdikleri ayrı bir yoldur. Sonuç: Evlenme başvurusu sırasında yapılan yazılı bildirim, noter şekli yerine geçen alternatif bir yöntemdir; taraflar bu yolu tercih ederse noter masrafı ve işlemi gerekmez. ### Taraflar imzası ile yasal temsilci imzası arasındaki fark nedir? - Sözleşmenin taraflarca imzalanması her halde zorunludur. - Yasal temsilcinin imzası ise yalnızca gerektiği hallerde aranır. Sonuç: Ehliyeti sınırlı veya ehliyetsiz bir eş bulunuyorsa yasal temsilcinin de imzası gerekir; aksi halde imza eksikliği şekle aykırılık doğurur. ### Sözleşmenin şekli: sık yapılan hatalar nelerdir? - Evlenme başvurusundaki yazılı bildirimi, noter düzenlemesinin yerine geçen tam bir mal rejimi sözleşmesi saymak; bildirim ile sözleşmenin hukuki niteliği ayrıdır. - Yasal temsilci imzasının her durumda aranacağını düşünmek; madde yalnızca gerektiği hallerde bu imzayı öngörür. - Noterde onaylamayı düzenlemeyle aynı şey saymak; onaylamada metin noter tarafından yazılmaz, yalnızca imza onaylanır. - Şekil eksikliğinin sonradan imza atılmasıyla giderilebileceğini varsaymak; şekle aykırılık sözleşmenin hüküm doğurmamasına yol açar. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal rejimi sözleşmesinin noter şekline uyulmadan yapılan sözleşmelerin hüküm doğurmayacağı yönünde genel bir kabul vardır. - Evlenme başvurusu sırasında yapılan yazılı bildirimin, noter şeklinin alternatifi olarak değerlendirildiği kabul edilmektedir. ### Nasıl ispat edilir? - Mal rejimi sözleşmesinin geçerli şekilde yapıldığını iddia eden taraf, noter düzenleme veya onaylama belgesini ya da evlenme başvurusundaki yazılı bildirimi ibraz ederek ispat yükü altındadır. - Yazılı bildirimin evlenme başvurusu sırasında yapıldığı, evlenme dosyasındaki belgelerle ispatlanır. - Sözleşmenin imzalanmadığını ya da yasal temsilci imzasının eksik olduğunu ileri süren taraf, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. - Noter onayının bulunmadığını öne süren taraf, noterlik kayıtlarının celbi yoluyla bu iddiasını destekleyebilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.202: Mal rejimi sözleşmesinin yapılabileceği rejimleri ve sözleşme serbestisinin sınırlarını belirler; bu maddedeki şekil kuralı, o rejimlerin seçimine uygulanır. - 4721 m.203: Mal rejimi sözleşmesinin içeriğine ilişkin sınırları düzenler; şekil kuralı bu içerik için de geçerlidir. - 4721 m.204: Mal rejimi sözleşmesinin yapılış zamanı ve ehliyet konularında ilişkilidir; şekil şartı ile birlikte değerlendirilir. - 6098 sayılı Kanun m.12: Genel şekil serbestisi ilkesini düzenler; mal rejimi sözleşmesi için kanuni şeklin öngörüldüğü hallerden biri olarak bu ilkenin istisnasını oluşturur. - 6098 sayılı Kanun m.13: Yazılı şekil ve imza kurallarını düzenler; yazılı bildirim ve imza gerekliliğine genel çerçeve sağlar. ## [TMK m.206 — Karar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-206) TMK m.206, evlilik birliğinde mal rejiminin eşlerden birinin istemi üzerine, haklı bir sebep varlığında hâkim kararıyla mal ayrılığına dönüşmesini düzenler. Hüküm, yasal ve mal ayrılığı dışındaki sözleşmesel mal rejimlerinin tümünde (edinilmiş mallara katılma, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) uygulanır; haklı sebeplerin sayımı ile eşin ayırt etme gücünden yoksunluğunda yasal temsilcinin istem yetkisini kapsar. Maddenin düzenlemediği konular: iflas ve haciz üzerine kanun gereği olağanüstü rejime geçiş (TMK m.209, m.210), olağanüstü rejimin sona ermesi ve eski rejime dönüş (TMK m.208, m.211), yetkili mahkeme (TMK m.207) ile mal rejiminin tasfiyesi (TMK m.218 vd.). ### Karar: hangi kavramlar bilinmeli? - **Haklı sebep**: Mevcut mal rejiminin sürdürülmesini eşlerden birinden beklenemez hale getiren, maddede sayılanlarla sınırlı olmayan olgudur. Madde 'özellikle' diyerek beş hâli örnek olarak gösterir; bu hâllerin dışındaki olgular da haklı sebep oluşturabilir. - **Mal ayrılığına dönüşüm**: Mevcut rejimin hâkim kararıyla mal ayrılığı rejimine çevrilmesidir. Karar ileriye etkili olup rejimi kararın kesinleşmesinden önceki dönemde geriye çevirmez; uygulamada karar, davanın açıldığı tarihten itibaren sonuç doğurur. - **Ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk**: Eşin akıl hastalığı, zihinsel engel veya benzeri nedenlerle kendi işlerini değerlendirme yeteneğini kalıcı olarak kaybetmesidir. Geçici durumlar bu kapsama girmez; yoksunluk sürekli olmalıdır. - **Borca batıklık**: Eşin malvarlığının pasifinin aktifinden fazla olması hâlidir. Bu hâlde haklı sebep kendiliğinden kabul edilir. - **Ortaklıktaki payın haczi**: Mal ortaklığı rejiminde eşin ortaklıktaki payına alacaklılarca haciz konulmasıdır. Hüküm yalnızca mal ortaklığı rejiminde uygulanır. - **Yasal temsilci**: Ayırt etme gücünden sürekli yoksun eşi temsil eden kişidir. Bu sıfatla istem, yoksun eşin kendi istemi yerine geçer ve ayrıca bir yetki belgesi aranmaz. ### Karar: hangi şartlar aranır? - Mevcut mal rejiminin yasal rejim ya da mal ayrılığı dışındaki sözleşmesel rejim olması gerekir; mal ayrılığı rejiminde bu yola başvurulamaz. - Eşlerden birinin istemi bulunmalıdır; hâkim re'sen karar veremez. - Haklı sebebin varlığı bulunmalıdır; bu sebep ya m.206 f.2'de sayılan hâllerden biri olmalı ya da başka bir ağır olguyla ortaya konulmalıdır. - Diğer eşe ait malvarlığının borca batık olması ya da ortaklıktaki payının haczedilmiş olması hâlinde haklı sebep kabul edilir (bent 1). - Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması gerekir (bent 2). - Mal ortaklığında, diğer eşin ortaklık malları üzerindeki tasarruf için gereken rızayı haklı bir sebep olmadan esirgemesi gerekir (bent 3). - Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması gerekir (bent 4). - Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması gerekir (bent 5); eşlerden birinin bu durumu varsa yasal temsilcisi de istemde bulunabilir (f.2). ### Karar: hangi sonuçları doğurur? - Haklı sebep varsa ve eşlerden birinin istemi bulunursa hâkim mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir; karar hâkimin takdirine bağlıdır. - Haklı sebep bulunmazsa hâkim mal ayrılığına dönüşüme karar veremez ve mevcut rejim sürer. - Mal ayrılığına dönüşüm ileriye etkilidir; karar kesinleşinceye kadar geçen dönemdeki işlemler mevcut rejime tabi kalır. - Sayılan hâllerden birinin varlığı hâlinde haklı sebep kabul edilir; karşı tarafın bu hâlde haklı sebebin bulunmadığını ispatlaması gerekir. - Mal ayrılığına geçişe yol açan sebep ortadan kalktığında, eşlerden birinin talebi üzerine mahkeme eski mal rejimine geri dönülmesine karar verebilir (m.208 f.2 ile birlikte okunur). ### Borca batıklık ile ortaklıktaki payın haczi arasındaki fark nedir? - Borca batıklık, eşin malvarlığının pasifinin aktifinden fazla olmasıdır ve her mal rejiminde geçerlidir. - Ortaklıktaki payın haczi yalnızca mal ortaklığı rejiminde söz konusu olan, eşin ortaklık payına konulan hacizdir. Sonuç: Payın haczi yalnızca mal ortaklığında haklı sebep sayılır; diğer rejimlerde aynı olgu tek başına bu bent kapsamında değerlendirilmez, genel haklı sebep ölçütüne bakılır. ### Bent 2 ile bent 3 (tehlikeye düşürme ve rıza esirgeme) arasındaki fark nedir? - Bent 2, eşin istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesini kapsar ve genel bir ölçüttür. - Bent 3, yalnızca mal ortaklığında ortaklık malları üzerindeki tasarruf için gereken rızanın haklı sebep olmadan esirgenmesini düzenler. Sonuç: Rızanın esirgenmesi mal ortaklığı dışındaki rejimlerde bent 3 kapsamında değildir; genel haklı sebep ölçütüne göre incelenir. ### Bent 4 ile bent 2 (bilgi verme ile menfaat tehlikesi) arasındaki fark nedir? - Bent 4, malvarlığı, gelir, borç ya da ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınmayı düzenler. - Bent 2, bilgi vermeyi aşan, menfaatleri fiilen tehlikeye düşüren davranışları kapsar. Sonuç: Bilgi verme yükümünün ihlali bent 4 ile; zararın fiilen doğması ya da tehlikeye düşmesi bent 2 ile ayrı değerlendirilir. ### Eşin kendisi ile yasal temsilci (ayırt etme gücü) arasındaki fark nedir? - Ayırt etme gücünden sürekli yoksun eş hakkında bent 5 uyarınca istem diğer eş tarafından yapılır. - Aynı yoksunluk hâlinde yasal temsilci, f.2 uyarınca kendi sıfatıyla istemde bulunabilir. Sonuç: Yasal temsilci de istem yetkisine sahip olur; istemi eşin kendi yerine yapabilir. ### Sayılan haller ile diğer haklı sebepler arasındaki fark nedir? - Madde 'özellikle' ifadesiyle beş hâli sayar; bu hâller kendiliğinden haklı sebep kabul edilir. - Sayılmayan olgular da haklı sebep oluşturabilir; örneğin diğer eşin rızası olmadan mallarının yönetimine karışması. Sonuç: Sayılmayan olgularda haklı sebebin varlığı somut olayda ayrıca ispat edilmelidir. ### Karar: sık yapılan hatalar nelerdir? - Haklı sebebin yalnız m.206 f.2'de sayılan hâllerle sınırlı olduğunu düşünmek; sayım örnek niteliğindedir. - Ortaklıktaki payın haczini her mal rejiminde haklı sebep saymak; bu hâl yalnızca mal ortaklığında geçerlidir. - Rızanın esirgenmesi bendini mal ortaklığı dışındaki rejimlere uygulamak. - Yasal temsilcinin istem yetkisini yalnız vasi veya veli ile sınırlı görmek; f.2 yasal temsilcinin genel olarak istemde bulunabileceğini düzenler. - Mal ayrılığına dönüşüm kararının geriye etkili olduğunu varsaymak; karar ileriye etkilidir ve davanın açıldığı tarihten itibaren sonuç doğurur. - Hâkimin re'sen mal ayrılığına karar verebileceğini düşünmek; istem şarttır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, mal ayrılığına dönüşüm kararının kesinleşmesiyle önceki mal rejiminin davanın açıldığı tarihte sona erdiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3945 E., 2024/3009 K., 30.04.2024) - Mal ayrılığına dönüşüm kararı, evlilik birliği devam etse bile geçmişe değil davanın açıldığı tarihten itibaren etkili kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3945 E., 2024/3009 K., 30.04.2024) - Yargıtay, m.206 f.2'deki sayımın sınırlayıcı olmadığını, 'özellikle' ifadesinin örnek niteliğini gösterdiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2005/3039 E., 2005/6149 K., 18.04.2005) ### Nasıl ispat edilir? - Mal rejiminin dönüşümünü isteyen eş, haklı sebebin varlığını ispatla yükümlüdür. - Borca batıklık ve haciz hâllerinde tapu kayıtları, icra dosyası ve mal varlığı belgeleri ile ispat yapılır. - Bilgi vermekten kaçınma iddiasında, bilgi talebinin yapıldığını ve yanıt verilmediğini gösteren yazılı belgeler ile tanık delili kullanılabilir. - Ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk iddiasında sağlık kurulu raporu ile ispat yapılır. - Karşı eş, sayılan bir halin bulunmadığını veya rızasının haklı bir sebebe dayandığını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamakla yükümlüdür. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.207: Mal ayrılığına karar verme davasında yetkili mahkemeyi, eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi olarak belirler. - 4721 m.208: Haklı sebebin ortadan kalkması hâlinde eski mal rejimine dönülmesini düzenler; m.206'nın tersine işleyen hükümdür. - 4721 m.209: Mal ortaklığında iflas hâlinde kendiliğinden mal ayrılığına geçişi düzenler; haklı sebep aranmaz. - 4721 m.210: Mal ortaklığını kabul eden eşe karşı icra takibinde haciz zararı hâlinde alacaklının istemiyle mal ayrılığına geçişi düzenler. - 4721 m.211: Alacaklı tatmin edildiğinde eşlerden birinin istemiyle mal ortaklığının yeniden kurulmasını düzenler. - 4721 m.202: Mal rejimi sözleşmesinin kanunda yazılı sınırlar içinde yapılabileceğini belirler; m.206'nın uygulanacağı sözleşmesel rejim çerçevesini çizer. ## [TMK m.207 — Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-207) Madde, eşler arasındaki evlilik birliğinden doğan davalarda yetkili mahkemenin belirlenmesine ilişkindir ve yetkili mahkemeyi eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi olarak gösterir. Madde, evlilik birliğinden doğan davaların yetkisini düzenler; eşlerin yerleşim yeri, dava türü veya tarafların anlaşmasıyla yetki değişikliği gibi ayrıntılar bu maddede yer almaz. Madde, boşanma ve ayrılık davalarında görevli ve yetkili mahkemeye ilişkin ayrı hükümleri (ör. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili yetki kuralları) düzenlemez; bu konular ilgili usul kanunu hükümlerine bırakılmıştır. Evlilik birliği dışındaki ilişkilerden doğan davaların yetkisi, evlilik sona erdikten sonra açılacak mal rejimi davaları ve nafaka ile ilgili özel yetki kuralları da bu maddenin kapsamına girmez. ### Yetki: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yetkili mahkeme**: Belirli bir davaya bakmaya yer bakımından yetkili olan mahkemedir. Madde, evlilik birliğinden doğan davalar bakımından bu yetkiyi eşlerin yerleşim yerine bağlar. - **Yerleşim yeri**: Bir kişinin oturma niyetiyle sürekli olarak bulunduğu yerdir. Madde, eşlerden herhangi birinin yerleşim yerini yeterli görür; bu nedenle her iki eşin yerleşim yerinin ayrı olması davayı açmaya engel değildir. ### Yetki: hangi şartlar aranır? - Davanın eşler arasındaki evlilik birliğinden doğan bir dava olması gerekir. - Davacı eşin ya da davalı eşin yerleşim yerinin Türkiye'de bulunması gerekir; yetki, eşlerden herhangi birinin yerleşim yerine göre belirlenir. - Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesine açılmalıdır; yetkili mahkemenin tespitinde iki eşten hangisinin dava açtığı değil yerleşim yeri esas alınır. ### Yetki: hangi sonuçları doğurur? - Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir ve dava bu mahkemede açılabilir. - Eşlerin yerleşim yerleri farklı ise her iki yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kabul edilir. - Madde, yetki kuralının emredici olup olmadığına veya tarafların yetki sözleşmesi yapıp yapamayacağına ilişkin doğrudan hüküm içermez; bu konu usul hukuku çerçevesinde değerlendirilir. ### Davacı eşin yerleşim yeri ile davalı eşin yerleşim yeri arasındaki fark nedir? - Davacı eşin yerleşim yerinde dava açılması, o eşin yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. - Davalı eşin yerleşim yerinde dava açılması da aynı şekilde yetkili mahkemeyi belirler. Sonuç: Madde, iki eşten herhangi birinin yerleşim yerini yeterli saydığı için davacı eş bakımından ayrı bir yetki kuralı aramaz; davacı, kendi ya da karşı eşin yerleşim yerini tercih edebilir. ### Yetki: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yetkiyi yalnızca davalı eşin yerleşim yerine bağlamak; madde iki eşten herhangi birinin yerleşim yerini yeterli saymaktadır. - Yerleşim yeri ile nüfus kaydındaki adresi aynı saymak; yerleşim yerinin tespiti fiili oturma ve oturma niyetine dayanır. - Maddenin boşanma davalarının görevini ya da ayrı yetki kurallarını da düzenlediğini sanmak; madde yalnızca yetkili mahkemenin yerleşim yerine göre belirlenmesini düzenler. ### Nasıl ispat edilir? - Yetkiye itiraz eden taraf, yerleşim yerinin madde kapsamındaki eşlerden birinin yerleşim yeri olmadığını ileri sürerse bunu ispatla yükümlüdür. - Yerleşim yerinin tespitinde nüfus kaydı, ikametgâh belgesi ve fiili oturma durumunu gösteren belgeler kullanılabilir. - Davacı eş, kendi yerleşim yerinin ya da karşı eşin yerleşim yerinin mahkemede açıldığını belgeleyerek yetkiyi dayandırır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.166: Evlilik birliği içindeki eşlerin yerleşim yeri ve evlilik konutu bakımından ilgili hükümdür; yetkili mahkemenin belirlenmesinde eşlerin yerleşim yerinin değerlendirilmesine ışık tutar. - 4721 sayılı Kanun: Evlilik birliğinden doğan davaların görevli ve yetkili mahkemesini belirleyen usul kuralları için madde bu kanunun ilgili hükümleriyle birlikte okunmalıdır. ## [TMK m.208 — Mal ayrılığına geçişten dönme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-208) Madde, eşlerin her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilmesini ve mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde eski mal rejimine dönülmesini düzenler. Hüküm, mal ayrılığı rejimine geçişin ardından uygulanacak yolları belirler ve evlilik süresince eşlerin rejim değişikliğine ilişkin iradesini ve hâkim kararıyla dönüşü kapsar. Mal ayrılığına geçişin haklı sebeplerini (m.206), yetkili mahkemeyi (m.207), olağanüstü mal rejimine geçişi (m.209, m.210, m.211) ve mal rejimi sözleşmesinin ehliyet ve şekil koşullarını (m.203 ve devamı) düzenlemez; bu konular ilgili maddelerdedir. Mal rejiminin tasfiyesi ve tasfiye yetkisi de bu maddenin konusu değildir. ### Mal ayrılığına geçişten dönme: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mal rejimi sözleşmesi**: Eşlerin evlilik içindeki mal ilişkilerini kanunda öngörülen rejimlerden biri ile düzenlemek için yaptıkları sözleşmedir. Sözleşme, her zaman yeni bir sözleşmeyle önceki rejimin yerine geçebilir. - **Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebep**: Eşlerden birinin mal ayrılığı rejimine geçişini haklı kılan olgulardır. Bu olguların varlığı, eski rejime dönüş talebinin dayanağını oluşturur; sebebin ortadan kalkması ise dönüşün ön koşuludur. - **Eski mal rejimi**: Mal ayrılığına geçişten önce eşler arasında uygulanmakta olan mal rejimidir. Hâkim, sebep ortadan kalktığında bu rejime dönülmesine karar verebilir. - **Hâkimin dönüş kararı**: Eşlerden birinin istemi üzerine, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalktığının tespit edilmesi hâlinde verilen karardır. Karar, eski rejimin yeniden uygulanmasını sağlar ve sözleşme yoluna bağlı değildir. ### Mal ayrılığına geçişten dönme: hangi şartlar aranır? - Eşler arasında geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapılabilmesi için sözleşmenin her zaman, yani evlilik süresince herhangi bir anda, yapılmış olması gerekir. - Sözleşmeyle geçişte, yeni rejimin kabulü için eşlerin ortak iradesi bulunmalı ve sözleşme kanunda öngörülen şekil ve ehliyet koşullarına uygun kurulmalıdır. - Hâkim kararıyla eski rejime dönüşte, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkmış olması gerekir. - Hâkim kararıyla dönüş için eşlerden birinin istemi bulunmalıdır; hâkim kendiliğinden bu karara hükmedemez. - Hâkim kararıyla dönüş talebinde, eski mal rejiminin yeniden uygulanması için bu rejimin dönüşe elverişli olması ve taleple sınırlı bir karar verilmesi gerekir. ### Mal ayrılığına geçişten dönme: hangi sonuçları doğurur? - Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle önceki rejimi yeniden kabul edebilir veya başka bir mal rejimini seçebilir; bu sözleşme için evlilik süresinde bir üst sınır yoktur. - Sözleşmeyle kabul edilen yeni rejim, sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren geçerlidir ve eşler arasındaki mal ilişkisini bu tarihten sonra düzenler. - Sebebin ortadan kalkması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir; hâkim bu kararı zorunlu olarak vermez, takdir yetkisi vardır. - Sebebin ortadan kalkmadığı veya istemde bulunulmadığı hâllerde mal ayrılığı rejimi devam eder ve eski rejime dönüş gerçekleşmez. - Eşlerin sözleşmeyle rejim değiştirmesi kanunda belirlenen sınırlar içinde yapılmalıdır; kanuna aykırı sözleşme kayıtları geçersizdir. ### Sözleşmeyle değişiklik ile hâkim kararıyla dönüş arasındaki fark nedir? - Eşler her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesi ile önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler; bu iradi yoldur. - Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması halinde ise eşlerden birinin istemi üzerine hâkim eski rejime dönülmesine karar verebilir; bu yargısal yoldur. Sonuç: İradi değişiklikte mahkeme kararı gerekmez; yargısal dönüşte ise mahkeme kararı ve eşlerden birinin istemi zorunludur. ### Sözleşmeyle rejim seçimi ile mal ayrılığından eski rejime dönüş arasındaki fark nedir? - Sözleşme yapılırken eşlerin yeni rejimi serbestçe seçmesi, mal rejimi sözleşmesi şekline ve ehliyetine tabidir. - Mal ayrılığına geçiş dolayısıyla eski rejime dönüşte ise sebebin ortadan kalkmış olması ve hâkimin takdiri aranır. Sonuç: Sözleşmeyle geçiş taraf iradesine bağlıdır; mal ayrılığından dönüş ise sebebin ortadan kalktığının somut olarak ortaya konmasına bağlıdır. ### Mal ayrılığına geçişten dönme: sık yapılan hatalar nelerdir? - Sözleşmeyle rejim değişikliğinin de hâkim kararı gerektirdiğini sanmak; iradi değişiklikte mahkeme kararı aranmaz. - Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkmasını dönüş için yeterli görmek; eşlerden birinin istemi de gerekir. - Dönüş kararını kendiliğinden verilebilir saymak; hâkim yalnız istem üzerine karar verir. - Eski rejime dönüşü sözleşmeyle yapılan değişiklikle karıştırmak; iki yol farklı şartlara ve farklı kurumlara bağlıdır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkıp kalkmadığı, sebebin türüne göre somut olayda belirlenir ve dönüş talebi bu tespite bağlanır. - Sözleşmeyle yapılan rejim değişikliğinin, sözleşmenin geçerlilik koşullarını taşımaması hâlinde geçersiz sayılacağı kabul edilmektedir. ### Nasıl ispat edilir? - Eski mal rejimine dönüş talebinde bulunan eş, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalktığını ispatla yükümlüdür. - Mal rejimi sözleşmesinin varlığı ve yeni rejimin kabulü, noter düzenleme veya onay ya da evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle ispatlanır. - Karşı taraf, sebebin ortadan kalkmadığını veya dönüş koşullarının oluşmadığını ileri sürerse bunu kendisi ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.206: Mal ayrılığına geçişi gerektiren haklı sebepleri düzenler; m.208/2 bu sebeplerin ortadan kalkması hâlinde dönüşü öngörür. - 4721 m.207: Mal ayrılığına karar verme ve dönüş yetkili mahkemesini belirler; m.208/2 kapsamındaki dönüş kararı bu yetkiye bağlıdır. - 4721 m.209: Mal ortaklığı rejiminde iflâs hâlinde kendiliğinden mal ayrılığına dönüşü düzenler; m.208 bu dönüşten bağımsız iradi değişikliği öngörür. - 4721 m.210: Mal ortaklığında icra takibi hâlinde olağanüstü mal rejimini düzenler; m.208/2'deki dönüş mekanizmasının kullanıldığı diğer bir örnektir. - 4721 m.211: Olağanüstü mal rejiminin sona ermesini ve alacaklı tatmininden sonra mal ortaklığının yeniden kurulmasını düzenler; m.208 ile birlikte rejim değişikliği yollarını tamamlar. ## Konuda geçen kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025 (m.202) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025 (m.202) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/709 E., 2025/325 K., 21.05.2025 (m.202) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023 (m.202) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1042 E., 2023/1101 K., 15.11.2023 (m.202) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7024 E., 2024/6794 K., 03.10.2024 (m.203) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/626 E., 2024/6099 K., 19.09.2024 (m.203) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/2201 E., 2024/4058 K., 30.05.2024 (m.202) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3945 E., 2024/3009 K., 30.04.2024 (m.206) - 7. Hukuk Dairesi, 2023/1878 E., 2024/2030 K., 15.04.2024 (m.203) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/5650 E., 2023/6538 K., 26.12.2023 (m.207) - 2. Hukuk Dairesi, 2005/3039 E., 2005/6149 K., 18.04.2005 (m.206) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/genel-hukumler-mal-rejimi-sozlesmesi-ve-olaganustu-mal-rejimi