--- title: "Mutlak butlan ve nisbî butlan — Medeni Hukuk konu anlatımı" course: "Medeni Hukuk" law: "Türk Medeni Kanunu" articles: "TMK m.145–153" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/mutlak-butlan-ve-nisbi-butlan" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Mutlak butlan ve nisbî butlan Medeni Hukuk › Aile hukuku › Evlilik hukuku › Evlenme › Batıl olan evlenmeler — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk) ## Kısaca TMK m.145, evlenmenin mutlak butlan sebeplerini sayar: eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel derecede hısımlık. TMK m.146, evliliğin mutlak butlanı davasının kimler tarafından açılabileceğini düzenler: Cumhuriyet savcısı re'sen dava açar, ilgisi olan herkes de dava açabilir. ## Kapsam Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.145–153 hükümlerini kapsar: sebepleri, dava açma görevi ve hakkı, dava hakkının sınırlanması veya kalkması, ayırt etme gücünden geçici yoksunluk, yanılma, aldatma, korkutma, hak düşürücü süre, yasal temsilcinin dava hakkı. - [TMK m.145 — Sebepleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-145) - [TMK m.146 — Dava açma görevi ve hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-146) - [TMK m.147 — Dava hakkının sınırlanması veya kalkması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-147) - [TMK m.148 — Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-148) - [TMK m.149 — Yanılma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-149) - [TMK m.150 — Aldatma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-150) - [TMK m.151 — Korkutma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-151) - [TMK m.152 — Hak düşürücü süre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152) - [TMK m.153 — Yasal temsilcinin dava hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-153) ## [TMK m.145 — Sebepleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-145) Bu madde, evlenmenin mutlak butlan sebeplerini sayar: eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel derecede hısımlık. Maddenin sonucu, bu hâllerde evlenmenin mahkeme kararıyla sona ermesidir. Evlenmeye ilişkin nisbi butlan sebeplerini, evlenmenin iptalini, dava hakkı sahiplerinin sınırlarını ve dava süresini düzenlemez (m.148-153). Evlenmenin butlanına karar verilmesinin usulü ve yetkili mahkeme ile yargılama kuralları da bu maddenin kapsamı dışındadır (m.146, m.156, m.160). Madde, evlilik birliğinin tarafları olan eşler ve evlenmeye ilişkin ilgili kişiler bakımından uygulanır. ### Sebepleri: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mutlak butlan**: Evlenmenin baştan itibaren geçersiz olduğu, ancak bu geçersizliğin mahkeme kararıyla ileri sürülebildiği hâldir. Kararsız bir hükümsüzlük değildir; dava açılıp karar verilene kadar evlilik geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurur. - **Ayırt etme gücü**: Kişinin davranışlarının sonuçlarını anlayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Maddenin ikinci bendinde aranan yoksunluk, evlenme sırasında mevcut olan ve sürekli nitelik taşıyan yoksunluktur; geçici yoksunluk nisbi butlan sebebidir. - **Evlenmeye engel akıl hastalığı**: Evlenmeyi yasaklayan derecede ağır akıl hastalığıdır. Kanunda bu hâl için sağlık kurulu raporu aranır; raporu bulunmayan ya da gerçeğe aykırı raporla yapılan evlenme de mutlak butlanla sakattır. - **Evlenmeye engel hısımlık**: Kanunun evlenmeyi yasakladığı hısımlık ilişkisidir. Kan hısımlığı, kayın hısımlığı ve evlat edinme ilişkisinden doğan hısımlık, ilgili yasak derecelerinde bu bendin kapsamına girer. - **Evliyken yeniden evlenme**: Evli bir kişinin, önceki evlilik devam ederken başka biriyle evlenmesidir. Bu hâlde önceki evliliğin evlenme anında sürmesi aranır; önceki evlilik evlenmeden önce sona ermişse bu bent uygulanmaz. - **Sona ermiş evlilik**: Ölüm, gaiplik, boşanma veya butlan kararıyla sona eren evliliktir. Bu tür evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından resen dava edilemez. ### Sebepleri: hangi şartlar aranır? - Evlenme sırasında eşlerden birinin evli bulunması gerekir; önceki evlilik evlenme anında devam ediyorsa bu bent gerçekleşir. - Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması gerekir; geçici yoksunluk bu bende girmez ve nisbi butlan sebebidir. - Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması gerekir. - Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması gerekir. - Sayılan hallerden birinin varlığı, evlenmenin mahkeme kararıyla butlanına yol açar; bu hâllerde kendiliğinden hüküm doğmaz. ### Sebepleri: hangi sonuçları doğurur? - Mutlak butlan hallerinde evlilik kendiliğinden hüküm doğurmaz; mahkeme kararıyla sona erer. - Mahkeme kararına kadar evlilik geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurur. - Butlan kararı geçmişe etkili değildir; kesinleşmeden itibaren ileriye etkili olur. - Evlenme sırasında iyiniyetli olan eş, kararla kazanılmış kişisel durumunu korur (m.155/3 gereği). - Mutlak butlan davası hak düşürücü süreye bağlı değildir; her zaman açılabilir. - Sona ermiş evliliğin butlanında savcı resen dava açamaz; ilgililer açabilir (m.147/1). - Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi halinde dava yalnız bu eş tarafından açılabilir (m.147/2). - İkinci evlenme anında önceki evlilik sona ermiş ve diğer eş iyiniyetliyse bu evlenmenin butlanına karar verilemez (m.147/1). - Hısımlık nedeniyle yapılan evlenme, evlilik iptal edilse bile doğan kayın hısımlığını ortadan kaldırmaz (m.148 ilişkisi, bkz. ilgili kaynaklar). ### Mutlak butlan ile nisbi butlan (ayırt etme gücü) arasındaki fark nedir? - Sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk mutlak butlan sebebidir; dava her zaman açılabilir ve savcı da dava açabilir. - Geçici ayırt etme gücünden yoksunluk nisbi butlan sebebidir; yalnızca iptal davası açılır ve süreye bağlıdır. Sonuç: Sürekli yoksunlukta evlilik kendiliğinden geçersiz değildir ama dava açılmadan sona erişmez; geçicilikte ise iptal davası hak düşürücü süreye bağlıdır. ### Evliyken yeniden evlenme: önceki evliliğin evlenme anında sürmesi ile önceden sona ermiş olması arasındaki fark nedir? - Önceki evlilik yeni evlenme anında devam ediyorsa birinci bent uygulanır. - Önceki evlilik yeni evlenmeden önce sona ermişse birinci bent uygulanmaz. Sonuç: Sona ermiş önceki evlilik halinde, ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (m.147/1). ### Akıl hastalığı: raporlu ile raporsuz evlenme arasındaki fark nedir? - Evlenmeye engel akıl hastalığı varken sağlık kurulu raporu olmadan evlenme gerçekleşmişse bent uygulanır. - Raporun gerçeğe aykırı düzenlenmiş olması da aynı sonucu doğurur. Sonuç: Her iki durumda da evlenme mutlak butlanla sakattır; rapor varlığı görünüşte bu sonucu değiştirmez. ### Mutlak butlan ile yokluk: fark nedir? - Mutlak butlanda evlenme yapılmış ve kurucu unsurları tamdır; geçerlilik koşulunda kamu düzenini ilgilendiren eksiklik vardır. - Yokluk halinde kurucu unsurlarda eksiklik bulunur. Sonuç: Mutlak butlanda hâkim kararı gerekir; yokluk halinde dava gerekmez. ### Savcı ile ilgili kişi (sona ermiş evlilik) arasındaki fark nedir? - Evlilik devam ederken Cumhuriyet savcısı resen dava açabilir. - Evlilik sona ermişse savcı resen dava açamaz; ilgililer açabilir. Sonuç: Sona ermiş evlilikte dava hakkı yalnız ilgililere kalır (m.147/1). ### Mutlak butlandan nisbi butlana dönüşme: fark nedir? - Sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk veya evlenmeye engel akıl hastalığı sonradan giderilirse dava hakkı yalnızca ayırt etme gücünü kazanan veya iyileşen eşe tanınır. - Bu sonradan giderilme durumu bulunmayan hallerde dava hakkı kanunun genel düzenine göre herkese tanınır. Sonuç: Sonradan kazanma veya iyileşme halinde savcı ve diğer ilgililer dava açamaz (m.147/2). ### Sebepleri: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mutlak butlanı kendiliğinden hüküm doğuran bir geçersizlik saymak; oysa dava ve mahkeme kararı gerekir ve kararına kadar evlilik geçerlidir. - Sona ermiş evlilikte savcının resen dava açabileceğini varsaymak; m.147/1 bu yetkiyi kaldırır. - Geçici ayırt etme gücünden yoksunluğu mutlak butlan sebebi saymak; bu nisbi butlan sebebidir ve m.145/2 kapsamına girmez. - Sonradan iyileşme veya ayırt etme gücünün kazanılmasında dava hakkını savcı ve diğer ilgililere de tanımak; m.147/2 dava hakkını yalnız ilgili eşe bırakır. - Raporlu olmayan akıl hastalığı evliliğini geçerli saymak; sağlık kurulu raporu eksikse evlenme mutlak butlanla sakattır. - Mutlak butlan davasında hak düşürücü süre aramak; bu dava her zaman açılabilir. - Evlilik iptal edildiğinde hısımlığın ve doğan kayın hısımlığının kendiliğinden ortadan kalktığını varsaymak; bu bağ ortadan kalkmaz. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, evlenme sırasında evli olma hâlinde evlenmenin mutlak butlanla batıl olacağını kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6203 E., 2024/7926 K., 24.10.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024) - Mutlak butlan davasında davacı tarafın dayanağı olarak m.145 birinci fıkra açıkça gösterildiğinde, hukuki nitelendirmenin bu bent üzerinden yapıldığı görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024) - Hısımlık nedeniyle mutlak butlan iddiaları, m.145/4 ve m.146 birlikte değerlendirilerek davada ileri sürülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5004 E., 2024/3734 K., 22.05.2024) - Yargıtay, evlenme sırasında ayırt etme gücünden yoksunluk iddiasının sağlık kurulu veya tıbbi belgelerle değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023) - Mutlak butlan iddiası, evlilik birliğinin iptal ve boşanma talepleriyle birlikte ileri sürüldüğünde, hâkimin her iki talebi ayrı hukuki sebeplerle değerlendirdiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/718 E., 2024/1165 K., 22.02.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/1517 E., 2023/2222 K., 04.05.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Mutlak butlan davasını açan taraf, evlenmenin m.145'teki hallerden birine dayandığını ispatlamakla yükümlüdür. - Evli olma hâlinde önceki evliliğin evlenme anında devam ettiği, nüfus kaydı ve evlilik kütüğü ile ispatlanır. - Ayırt etme gücünün sürekli yoksunluğu ve akıl hastalığı, tıbbi kayıtlar ve sağlık kurulu raporu ile ispatlanır; rapor aranır. - Hısımlık, nüfus kayıtları ve soy ağacı ile ispatlanır. - Sona ermiş evliliğin ikinci evlenmesinde diğer eşin iyiniyetli olduğunu iddia eden taraf, bu iyiniyeti ispatlamakla yükümlüdür; m.147/1 kapsamında karşı taraf kötüniyeti ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.147](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-147): Mutlak butlan davasını kimlerin açabileceğini ve sona ermiş evlilikte savcı ile ilgililer arasındaki farkı düzenler; ayrıca sonradan ayırt etme gücü kazanma veya iyileşme halinde dava hakkını sınırlar. - [4721 sayılı Kanun m.146](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-146): Mutlak butlan davasının açılmasında Cumhuriyet savcısının ve ilgililerin dava hakkını düzenler; bu madde ile birlikte dava sahipliğini belirler. - [4721 sayılı Kanun m.156](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-156): Batıl evlilik hükmünün kesinleşmeye kadar geçerli evliliğin tüm sonuçlarını doğuracağını ve karar anından ileriye etkili olduğunu düzenler. - [4721 sayılı Kanun m.129](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-129): Evlenmeye engel hısımlığın kapsamını belirler; m.145/4 bu hısımlık hallerine bağlanır. - [4721 sayılı Kanun m.133](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-133): Evlenmeye engel akıl hastalığı ve sağlık kurulu raporu gerekliliği ile ilgilidir; raporsuz evlenme m.145/3 kapsamına girer. - [4721 sayılı Kanun m.148](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-148): Geçici ayırt etme gücünden yoksunluğu nisbi butlan sebebi olarak düzenler; m.145/2 ile sınır çizer. - [4721 sayılı Kanun m.155](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-155): Butlan kararının sonuçlarını düzenler; iyiniyetli eşin kişisel durumunu korumasını ve evlilik sonuçlarını belirler. - [4721 sayılı Kanun m.160](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160): Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulünün boşanma hükümlerine göre belirleneceğini düzenler. ## [TMK m.146 — Dava açma görevi ve hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-146) Madde, evliliğin mutlak butlanı davasının kimler tarafından açılabileceğini düzenler: Cumhuriyet savcısı re'sen dava açar, ilgisi olan herkes de dava açabilir. Madde, dava sebeplerini (bunlar TMK m.145'te sayılır), davanın sonuçlarını ve davacının ilgisinin sınırını ayrıntılı olarak düzenlemez. Sona ermiş evliliğin mutlak butlanının savcı tarafından re'sen dava edilemeyeceği kuralı m.147'dedir. Evlilik dışı doğan çocuğun soybağına ilişkin itiraz ve tanımanın iptali gibi savcıya tanınan diğer davalar bu maddenin kapsamında değildir. Davanın zamanaşımı ya da hak düşürücü süre yönü de bu maddede yer almaz. ### Dava açma görevi ve hakkı: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mutlak butlan davası**: Kanunda sayılan ağır şekil ve esas şartların bulunmaması hâlinde evliliğin baştan itibaren hükümsüz olduğunun mahkemece tespitini isteyen davadır. Bu dava, evliliğin kendiliğinden hükümsüz olduğunu ileri sürer ve hükmü geriye etkilidir. - **Re'sen dava**: Davacının talebi aranmaksızın Cumhuriyet savcısının kendi görevi gereği açtığı davadır. Savcı, mutlak butlan sebebini öğrendiğinde taraf talebine bağlı olmadan davayı açar. - **İlgisi olan herkes**: Evliliğin hükümsüzlüğünde hukuki yararı bulunan kişilerdir. Eşler, mirasçılar gibi kişiler bu kapsamda değerlendirilebilir; kimin ilgili olduğu somut olaya göre belirlenir. - **Dava açma hakkı**: Mutlak butlan davasını açmaya yetkili olan kişinin, davayı kendi adına ileri sürebilme yetkisidir. Bu hak yalnız m.146'da sayılan kişilere tanınmıştır. ### Dava açma görevi ve hakkı: hangi şartlar aranır? - Evlilikte mutlak butlan sebebinin bulunması gerekir; bu sebepler TMK m.145'te sayılmıştır. - Davayı açan kişinin Cumhuriyet savcısı olması ya da ilgisi bulunan biri olması gerekir. - Savcı açısından davanın re'sen açılması mümkündür; bunun için taraf talebi aranmaz. - İlgisi olan kişi açısından hukuki yararın bulunması gerekir. - Sona ermiş evlilik bakımından savcının re'sen dava açması engellenmiştir; bu hal m.147 kapsamındadır ve m.146 bu sınırı değiştirmez. ### Dava açma görevi ve hakkı: hangi sonuçları doğurur? - Mutlak butlan sebebi varsa savcı davayı re'sen açabilir ve bu dava taraf talebine bağlı değildir. - İlgisi olan kişi de dava açabilir; böylece savcının harekete geçmediği hallerde de dava yolu açıktır. - Evlilik sona ermişse savcı re'sen dava açamaz; bu sınır m.147'den gelir. - Mutlak butlan kararı hükümsüzlüğü geriye etkili olarak tespit eder. ### Cumhuriyet savcısı ile ilgisi olan kişi arasındaki fark nedir? - Savcı, kamu düzenini koruma görevi gereği ve taraf talebine bağlı olmadan davayı açar. - İlgisi olan kişi ise kendi hukuki yararını göstererek davayı açar; re'sen yetkisi yoktur. Sonuç: Savcının açtığı dava için ilgi aranmaz; ilgisi olan kişinin davası için hukuki yararın varlığı gerekir. ### Evlilik sürerken ile evlilik sona ermişken arasındaki fark nedir? - Evlilik devam ederken savcı, m.145 sebeplerinin varlığında re'sen dava açabilir. - Evlilik sona ermişse savcının re'sen dava açması m.147 ile engellenmiştir. Sonuç: Sona ermiş evlilikte savcı re'sen dava açamaz; m.146'daki yetki bu nedenle sınırlanır. ### Dava açma görevi ve hakkı: sık yapılan hatalar nelerdir? - Savcının re'sen dava açma yetkisini, evlilik sona ermiş olsa da kullanabileceğini düşünmek; m.147 bu yetkiyi engeller. - Mutlak butlan davasını, boşanma davası gibi yalnız eşlerin açabileceğini sanmak; m.146 ilgisi olan herkese dava hakkı tanır. - Davacının ilgisini hiç incelemeden davayı kabul etmek; ilgisi olan kişi davasında hukuki yararını göstermelidir. - Savcının bu maddeye dayanarak evlilik dışı doğan çocuğun soybağına itiraz davası açabileceğini düşünmek; o dava başka maddededir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mutlak butlan davasının ilgisi olan kişi tarafından açılabilmesi için davacının hukuki yararını gösterdiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5004 E., 2024/3734 K., 22.05.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023) - Nüfus kayıtlarındaki akrabalık görünümü gibi somut bir sebebe dayanan butlan istemi, m.145 ve m.146 uyarınca dava konusu yapılmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023) - Mutlak butlan sebebinin ispatlanması ve davanın yasal şartlarının değerlendirilmesi üzerine evliliğin iptaline karar verilebilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Davayı açan savcı açısından ispat yükü, evlilikte m.145 kapsamındaki mutlak butlan sebebinin bulunduğunu göstermektedir; savcı re'sen hareket ettiği için taraf talebi ispat konusu değildir. - İlgisi olan kişi, davacı sıfatını ve hukuki yararını nüfus kaydı, evlilik cüzdanı ve akrabalık belgeleriyle ispatlamak zorundadır. - Davalı eş, evliliğin geçerli olduğunu veya butlan sebebinin bulunmadığını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.145: Mutlak butlan sebeplerini sayar; m.146'daki davanın hangi hallerde açılabileceğini belirler. - 4721 m.147: Sona ermiş evliliğin mutlak butlanında savcının re'sen dava açmasını engeller; m.146'nın savcı yetkisini sınırlar. ## [TMK m.147 — Dava hakkının sınırlanması veya kalkması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-147) Bu madde, sona ermiş bir evliliğin mutlak butlan davasının kimler tarafından ve hangi hallerde açılabileceğini sınırlandırmaktadır. Cumhuriyet savcısının re'sen dava açma yetkisinin evliliğin sona ermesiyle kalkmasını, ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâllerinde davanın yalnızca ilgili eşe ait olmasını ve evlenmede diğer eşin iyiniyetinin korunmasını düzenler. Maddenin uygulanması evliliğin mutlak butlana dayanan iptali bakımından, yani mutlak butlanın hangi kişilerce ileri sürülebileceği bakımından söz konusudur. Mutlak butlan sebeplerinin kendisi (m.145) ile nisbi butlan (m.146), mutlak butlan davasının genel olarak açılması ve bunun usulü, ayrıca evlilik birliğinin sona ermesinin sonuçları bu maddenin düzenleme alanı dışındadır ve ilgili hükümlerde aranmalıdır. ### Dava hakkının sınırlanması veya kalkması: hangi şartlar aranır? - Mutlak butlan davasının konusu sona ermiş bir evlilik olmalıdır; evlilik dava açılmadan önce ölüm, gaiplik, boşanma veya butlan kararı ile sona ermiş olmalıdır. - Re'sen dava hakkının kullanılabilmesi için Cumhuriyet savcısı bakımından evliliğin sona ermemiş olması gerekir; sona ermiş evlilikte savcı dava açamaz. - Her ilgilinin mutlak butlanın karar altına alınmasını istemesi için sona ermiş evliliğin mutlak butlana dayanması yeterlidir ve bu istem için bir süre öngörülmemiştir. - Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâlinde davanın açılabilmesi için yalnızca ayırt etme gücünü kazanan veya hastalığı iyileşen eşin dava açması gerekir; savcı ve diğer ilgililer bu hâlde dava açamaz. - Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermiş olmalıdır. - İkinci evlenmede diğer eş iyiniyetli olmalıdır; bu durumda ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez. ### Dava hakkının sınırlanması veya kalkması: hangi sonuçları doğurur? - Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı için Cumhuriyet savcısı re'sen dava açamaz. - Sona ermiş evlilikte her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir ve bu istem için süre öngörülmemiştir. - Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâlinde dava yalnızca ilgili eş tarafından açılabilir; savcı ve diğer ilgililer dava açamaz. - Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse, ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez. - Ikinci evlenmede diğer eşin iyiniyeti bulunmuyorsa, madde korumasından yararlanılamaz ve butlan kararı verilmesine engel yoktur. - Bu madde mutlak butlan sebebinin varlığını ortadan kaldırmaz; yalnızca dava açma yetkisini sınırlandırır. ### Savcı ile ilgili kişi arasındaki fark nedir? - Cumhuriyet savcısı, evlilik sona ermişse re'sen dava açma yetkisini kaybeder. - Her ilgili, evlilik sona ermiş olsa bile mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Sonuç: Sona ermiş evlilikte dava açma yetkisi savcıda kalmaz; kamu adına resen inceleme yerine ilgilinin talebine bağlı bir yol kalır. ### Genel mutlak butlan ile ayırt etme gücü sonradan kazanılan veya iyileşen eş arasındaki fark nedir? - Genel hâlde mutlak butlan davası, sona ermiş evlilikte ilgililerce açılabilir. - Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâlinde yalnızca ilgili eş dava açabilir. Sonuç: Bu özel hâlde mutlak butlan davası yalnız eşe özgü hâle gelir, diğer ilgililer dava açamaz; mutlak butlan fiilen nisbi butlana dönüşmüş olur. ### İyiniyetli ikinci eş ile kötüniyetli ikinci eş arasındaki fark nedir? - İkinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, önceki evlilik mutlak butlan kararı verilmeden sona ermişse ikinci evlenme korunur. - İkinci evlenmede diğer eş kötüniyetli ise bu koruma uygulanmaz. Sonuç: İyiniyet koşulu gerçekleşirse ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez; aksi hâlde ilgililer açısından dava açılabilmesi sürer. ### Dava hakkının sınırlanması veya kalkması: sık yapılan hatalar nelerdir? - Sona ermiş evlilikte savcının da re'sen dava açabileceğini düşünmek; madde açıkça bu yetkiyi kaldırmıştır. - Ayırt etme gücü hâllerinde savcıya veya diğer ilgililere dava hakkı tanımak; bu hâllerde dava yalnız ilgili eşe aittir. - İyiniyetli ikinci eş korumasını, önceki evliliğin sona ermesinden bağımsız uygulamak; koruma yalnızca önceki evliliğin mutlak butlan kararından önce sona ermesi hâlinde söz konusudur. - Mutlak butlan davasına bu madde gereği süre sınırı uygulamak; madde ilgililer bakımından süre öngörmemektedir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yüksek mahkeme, evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermiş ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise ikinci evlenmenin butlanına karar verilemeyeceğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024) - Mutlak butlan davasının 4721 m.145 kapsamında açıldığı hâllerde, sona ermiş evlilik bakımından savcının re'sen dava hakkının bulunmadığı, ilgililerin ise süre sınırı olmaksızın dava açabildiği uygulamada kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023) - Ayırt etme gücünün yokluğu ya da evlenmeye engel akıl hastalığı nedeniyle açılan davalarda, madde 147/2 uyarınca davanın yalnız ilgili eş tarafından açılabileceği ve mahkemelerin bu ayrımı gözettiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Mutlak butlan davasını açan ilgili, evliliğin sona erdiğini (ölüm, gaiplik, boşanma veya butlan kararı belgesi ile) ve dava hakkının kendisine ait olduğunu ispatlamakla yükümlüdür. - Ayırt etme gücünün sonradan kazanıldığı ya da akıl hastalığının iyileştiği iddiası, davacı eş tarafından sağlık kurulu raporu veya uzman bilirkişi incelemesiyle ispatlanmalıdır. - Evliyken yeniden evlenme hâlinde, ikinci evlenmede diğer eşin iyiniyetli olduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamalıdır; kötüniyet iddiası karşı tarafça ileri sürülüp ispatlanmalıdır. - Önceki evliliğin mutlak butlan kararı verilmeden önce sona erdiğinin tespitinde nüfus kaydı ve mahkeme kararı belgeleri esas alınır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.145: Mutlak butlan sebeplerini düzenler; bu maddedeki dava rejimi, orada sayılan sebeplerin sona ermiş evlilikte ne ölçüde ileri sürülebileceğini belirler. - 4721 m.146: Nisbi butlan hâllerini düzenler; ayırt etme gücü ve akıl hastalığı hâllerinde madde 147/2 ile mutlak butlanın nisbi butlana dönüşmesi, m.146 ile karşılaştırılarak anlaşılır. ## [TMK m.148 — Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-148) TMK m.148, evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eşe tanınan nisbi butlan davasını düzenler; davanın kimler tarafından ve hangi koşulda açılabileceğini belirler. Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu (m.145), yanılma ve aldatma (m.149), korkutma (m.150), bulaşıcı hastalık ve gebelik gibi diğer nisbi butlan sebepleri (m.150-151, m.153) bu maddede yer almaz. Dava süresi ve dava hakkının sona ermesi (m.152) ile mutlak butlan hükümleri (m.145-147) ayrı maddelerde düzenlenmiştir; bu maddenin metni dava süresini kendisi göstermez. ### Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk: hangi kavramlar bilinmeli? - **Ayırt etme gücü**: Kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını algılayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Madde bu gücün evlenme anında geçici olarak yok olmasını konu alır. - **Geçici sebep**: Evlenme anında var olup geçici nitelik taşıyan, ortadan kalkabilen durumdur (örneğin sarhoşluk). Sürekli yoksunluk bu madde kapsamında değil, mutlak butlan sebebidir (m.145). - **Nisbi butlan**: Evliliğin kendiliğinden hükümsüz olmayıp yalnızca dava ile iptal edilebildiği, yenilik doğuran dava niteliğindeki hâldir. Bu dava açılıncaya ve karar verilinceye kadar evlilik geçerli sonuç doğurur. - **Yenilik doğuran dava**: Hâkimin kararıyla hukuki durumu değiştiren davadır. Bu davada iptal kararı geriye etkili değil, evlilik ancak kararla sona erer. ### Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk: hangi şartlar aranır? - Evlenme anında eşlerden birinin ayırt etme gücünden yoksun olması gerekir. - Bu yoksunluğun geçici bir sebepten kaynaklanması gerekir; sürekli nitelikte bir yoksunluk bu maddenin değil m.145'in kapsamına girer. - Davanın yalnızca ayırt etme gücünden yoksun olan eş tarafından açılabilmesi gerekir. - Dava yenilik doğuran nitelikte olup hâkim iptal kararı verinceye kadar evlilik geçerlidir; dava açılmadan evlilik kendiliğinden sona ermez. ### Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk: hangi sonuçları doğurur? - Ayırt etme gücünden geçici yoksun olan eş evlenmenin iptalini dava edebilir ve dava yenilik doğuran bir dava olarak açılır. - Dava açılmadan ve iptal kararı verilmeden evlilik geçerlidir ve evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. - İptal kararı verildiğinde evlilik geçmişe etkili olmaksızın sona erer; iyiniyetli eşin kişisel durumu korunur (m.149 yerine ilgili hükümler, bu madde dışında kalır). - Dava hakkı yalnızca yoksunluk yaşayan eşe ait olduğundan diğer eş, savcı veya ilgililer bu davayı açamaz. - Evlenme anında ayırt etme gücü bulunan eşin evlenme yalnızca geçici yoksunluk nedeniyle iptal edilemez; bu durumda evlilik geçerli kalır. ### Geçici yoksunluk ile sürekli yoksunluk arasındaki fark nedir? - Geçici yoksunluk, evlenme anında var olup ortadan kalkabilen bir sebeple ayırt etme gücünün bulunmamasıdır (m.148). - Sürekli yoksunluk, evlenme töreni sırasında ayırt etme gücünün kalıcı olarak yok olmasıdır (m.145 kapsamında mutlak butlan). Sonuç: Geçici yoksunlukta evlenme nisbi butlanla iptal edilebilir ve dava eşe bağlıdır; sürekli yoksunlukta evlenme mutlak butlanla batıldır ve savcı da dava açabilir. ### Dava hakkı sahibi eş ile diğer ilgililer arasındaki fark nedir? - Ayırt etme gücünden yoksun olan ve sonradan güç kazanan eş bu davayı açabilir. - Diğer eş, savcı ve ilgililer bu davayı açamaz. Sonuç: Dava hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; dava açma yetkisi yalnızca yoksunluk yaşayan eşe tanınmıştır. ### Geçici yoksunluk ile akıl hastalığı (m.145 b.3) arasındaki fark nedir? - Bu maddede geçici bir sebep, evlenme anındaki geçici ayırt etme gücü yoksunluğudur. - Evliliğe engel akıl hastalığı, sağlık kurulu raporu olmadan ya da sahte raporla gerçekleşirse mutlak butlana yol açar. Sonuç: Akıl hastalığı sebebiyle evlilik ancak m.145 kapsamında mutlak butlanla sakattır; geçici yoksunluk ise bu maddede nisbi butlan sebebidir. ### Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk: sık yapılan hatalar nelerdir? - Geçici yoksunluk ile sürekli yoksunluğu karıştırmak; sürekli yoksunluğu bu madde kapsamında nisbi butlan saymak yerine m.145 kapsamında mutlak butlan saymak gerekir. - Dava hakkını savcıya veya diğer eşe tanımak; bu dava yalnızca yoksunluk yaşayan eşe ait bir haktır. - Evliliğin kendiliğinden geçersiz olduğunu kabul etmek; nisbi butlanda dava açılıp iptal kararı verilmedikçe evlilik geçerli sayılır. - Dava süresini bu maddeden çıkarmaya çalışmak; süre m.152'de düzenlenir, bu maddede süre yoktur. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, nisbi butlan davasında eşin evlenme anındaki ayırt etme gücü yoksunluğunun geçici olup olmadığını somut olaya göre değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/8662 E., 2023/304 K., 18.01.2023) - Ayırt etme gücü yoksunluğu iddiasında, akıl hastalığı yönünden sağlık kurulu raporu gibi belgelerin varlığı ayrıca incelenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/8662 E., 2023/304 K., 18.01.2023) - Nisbi butlan davası, boşanma davasında karşı dava olarak da ileri sürülebilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/8662 E., 2023/304 K., 18.01.2023) - Yargıtay, aynı evlilikte diğer nisbi butlan sebeplerinin (yanılma, aldatma) birlikte ileri sürüldüğü hâllerde her sebebi ayrı değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2022/10640 E., 2023/1476 K., 30.03.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Dava hakkını kullanan ve ayırt etme gücünden geçici yoksunluğu ileri süren eş, evlenme anında bu yoksunluğun bulunduğunu ispat yükü altındadır. - Ayırt etme gücü yoksunluğu tıbbi raporlar, sağlık kurulu kayıtları ve tanık beyanları ile ispatlanabilir. - Karşı taraf, evlenme anında eşin ayırt etme gücüne sahip olduğunu savunursa bunu ispatlamakla yükümlüdür. - Yoksunluğun evlenme anında bulunduğunun tespiti için evlenme tarihine yakın tıbbi kayıtlar ve bilirkişi incelemesi önem taşır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.145](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-145): Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğunu mutlak butlan sebebi olarak düzenler; bu maddedeki geçici yoksunluk ile arasındaki ayrım, hangi davanın açılacağını belirler. - [4721 sayılı Kanun m.147](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-147): Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması hâlinde mutlak butlan davasının açılma yetkisini yalnızca güç kazanan eşe tanıyarak mutlak butlanı nisbi butlana dönüştürür; bu madde ile aynı mantıkla işler. - [4721 sayılı Kanun m.152](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152): Nisbi butlan davasının süresini ve dava hakkının sona ermesini düzenler; bu madde dava süresini kendisi göstermediğinden süre konusunda m.152 esas alınır. - [4721 sayılı Kanun m.160](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160): Nisbi butlan davalarında boşanmaya ilişkin hükümlerin örneğin uygulanacağını belirtir; yetki ve usul bakımından bu maddeye bağlanır. ## [TMK m.149 — Yanılma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-149) Bu madde, evlenmede iradeyi bozan yanılmanın hangi hallerde evlenmenin iptalini doğuracağını düzenler. İki hal sayılır: evlenmeyi hiç istememesine ya da evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmemesine rağmen yanılarak razı olma ile eşte bulunmayan ve birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir niteliğde yanılarak evlenme. Dava hakkı evlilik tarafı olan eşlere tanınmıştır. Madde, evlenmenin iptalinin hangi süre içinde ileri sürüleceğini, aldatma ve korkutma hallerini, iptalin sonuçlarını ve evlenmenin butlan türünü düzenlemez; bunlar için aldatma (m.150), korkutma (m.151), iptal davasının süresi (m.152) ve iptalin sonuçları (m.156 vd.) hükümlerine bakılmalıdır. Borçlar Hukuku'ndaki yanılma kuralları (TBK m.30-35) evliliğe doğrudan uygulanmaz. ### Yanılma: hangi kavramlar bilinmeli? - **Esaslı yanılma (evlilikte)**: Eşlerden birinin, evlenme iradesini oluştururken gerçeğe aykırı bir tasavvura dayanması ve bu tasavvurun evliliğe rıza üzerinde belirleyici olmasıdır. Yanılma bilinçli bilmeme ile karıştırılmamalıdır. - **Evlenmenin nisbi butlanı**: Yanılma hâlinde evliliğin kendiliğinden değil, yalnızca eşlerden birinin açacağı davayla sona erdirilebilmesi durumudur. Geçerlilik kendiliğinden kaybolmaz; dava ile iptal edilir. - **Çekilmez duruma sokan nitelik**: Eşte bulunmayan ve onunla birlikte yaşamayı, yanılan eş için dayanılmaz kılacak derecede önemli kişisel niteliktir. Yanılanın kendi öznel düşüncesi değil, makul bir kişinin de bu durumu aynı biçimde değerlendirmesi beklenir. - **Evlenmeyi düşünmemek**: Yanılan kişinin, evlendiği kişiyle evlenmeyi hiç düşünmediği hâldir. Bu hâl, karşı tarafın kimliğinde bir yanılma ile ilgilidir (kişiliğinde yanılma). ### Yanılma: hangi şartlar aranır? - Evlenme iradesinin açıklanması sırasında eşlerden birinin gerçeğe aykırı bir tasavvura sahip olması gerekir. - Birinci bentte yanılan eşin evlenmeyi hiç istememiş ya da evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmemiş olması gerekir; bu hâlde yanılma, evlenmenin istenmediği ya da kişinin yanlış belirlendiği anlamındadır. - İkinci bentte eşte bulunmayan, onunla birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir niteliğin yanılma konusu olması gerekir. - Yanılma, yanılan eşin evlenme kararını doğrudan etkilemiş olmalıdır; yani yanılma olmasaydı evlenmeyeceği ya da o kişiyle evlenmeyeceği ortaya konmalıdır. - Yanılan eş, yanılmayı evlenmenin hemen ardından değil, öğrenmesinden sonra iptal davasını açmalıdır; bu hâlde dava hakkı yalnız eşlere tanınmıştır. ### Yanılma: hangi sonuçları doğurur? - Şartlar gerçekleşirse eşlerden biri evlenmenin iptalini dava edebilir. - Birinci bentteki yanılma için, evlenme iradesinin hiç bulunmadığı ya da kişinin yanlış belirlendiği hâllerde iptal davası açılabilir. - İkinci bentteki yanılma için, çekilmez duruma sokacak önemli niteliğin varlığı kanıtlanmalıdır. - Şartlar gerçekleşmezse evlilik geçerliliğini korur ve iptal davası açılamaz. - Dava yalnız eşlere tanınmıştır; üçüncü kişiler bu davayı açamaz. ### Birinci bend ile ikinci bend arasındaki fark nedir? - Birinci bent, evlenme iradesinin hiç bulunmadığı ya da yanlış kişiyle evlenmenin düşünülmediği durumları kapsar. - İkinci bent, iradenin varlığı ve kişinin doğru belirlenmesi kabul edildikten sonra eşin niteliğindeki önemli bir yanılmayı konu alır. Sonuç: Birinci bentte yanılmanın evlenme iradesi üzerindeki etkisi temel alınır; ikinci bentte ise yanılmanın birlikte yaşamayı çekilmez kılma ölçütüne ulaşması aranır. ### Kişiliğinde yanılma ile niteliğinde yanılma arasındaki fark nedir? - Kişiliğinde yanılmada yanılan eş, evlendiği kişinin kimliği konusunda gerçeği bilmemektedir. - Niteliğinde yanılmada kişinin kimliği doğrudur, ancak onun belirli bir özelliği konusunda yanılgı vardır. Sonuç: Kimlik yanılması birinci bentte, nitelik yanılması ikinci bentte değerlendirilir. ### Evlilik iradesinin yanılması ile borçlar hukuku yanılması arasındaki fark nedir? - Evlilikte yanılma, evlenme iradesinin kendisine ilişkindir ve kişisel niteliklerle sınırlıdır. - Borçlar hukukundaki yanılma, sözleşmenin edimlerine ve esaslı nitelik ile miktara ilişkindir. Sonuç: Borçlar hukukunun yanılma kuralları evliliğe doğrudan uygulanmaz; yalnızca gerektiğinde kıyas yoluyla başvurulabilir. ### Yanılma: sık yapılan hatalar nelerdir? - Borçlar hukukundaki esaslı yanılma ölçütlerini evlilik iradesine doğrudan uygulamak; oysa evlilikte yalnız MK m.149 ölçütleri geçerlidir. - Saik yanılmasını evlilikte de geçersiz saymak; birinci ve ikinci bentlerin kapsamı bakımından ayrım yapılmalıdır. - Birinci ve ikinci bendi birbirine karıştırmak; birinci bent iradenin varlığı ve kişinin belirlenmesi ile, ikinci bent nitelik yanılması ile ilgilidir. - Yanılmanın öğrenilmesi tarihini ve evliliğin devamını göz ardı ederek iptal davasının zamanında açıldığını varsaymak; bu süre m.152'dedir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, ikinci bentte yanılmanın çekilmez duruma sokacak önemde olup olmadığını, somut olayın koşullarına ve evliliğin süresine göre değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9073 E., 2024/2665 K., 18.04.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024) - Yanılan eşin, yanılgıya konu olan niteliği evlenmeden önce öğrenebilecek durumda olup olmadığı değerlendirilmektedir; bu, dürüstlük ve açıklık ölçütünü de içerir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023; 2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024) - Sabıka kaydı ve geçmiş hayatına ilişkin gizlenen bilgilerin ikinci bent kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024) - Çocuk sahibi olma ve doğurma yeteneği gibi üreme ile ilgili niteliklerde yanılmanın birinci veya ikinci bentte değerlendirilebileceği ileri sürülmüş ve davaya konu edilmiştir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/1108 E., 2023/3987 K., 14.09.2023) - Dava açılmasının ardından mahkemenin evliliğin iptaline karar verdiği hâllerde, yanılmanın ispatı ile birlikte davanın kabul edildiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/2554 E., 2023/4654 K., 11.10.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Dava açan eş, evlenme iradesinde yanıldığını ve bu yanılmanın evlenmeye rızası üzerinde belirleyici olduğunu ispat yükü altındadır. - Yanılmanın varlığı, tanık beyanı, yazışmalar, sağlık raporları veya evlilik öncesi ilişkileri gösteren belgelerle ispatlanabilir. - Karşı taraf, yanılmanın öğrenilmiş olduğunu ya da yanılan eşin durumu bilebileceğini ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmayı ispatlaması gerekir. - İkinci bentte çekilmez duruma sokan önemin varlığı, yanılan eşin yaşam koşulları ve evliliğin fiilî durumu üzerinden değerlendirilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.150: Aldatma (hile) hâlinde evliliğin iptalini düzenler; yanılma ile aldatma birbirinden ayrı sakatlık nedenleridir. - 4721 m.151: Korkutma hâlinde evliliğin iptalini düzenler; irade sakatlığının başka bir türüdür. - 4721 m.152: Bu maddedeki iptal davası hakkının kullanılma süresini düzenler; yanılmanın öğrenilmesi ve evliliğin devamı konusunda süre sınırı getirir. - 6098 m.30-35: Borçlar hukukunda yanılma kuralları olup evliliğe doğrudan uygulanmaz, yalnızca yöntem bakımından karşılaştırma için bakılabilir. ## [TMK m.150 — Aldatma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-150) Bu madde, evlenmenin aldatma sebebiyle iptalini düzenler. Aldatılan eşe tanınan iptal davasının iki hâlini sayar: eşin namus ve onuru hakkında aldatılarak evlenmeye razı olunması ve davacının ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesi. Hüküm yalnızca evlilik birliğine ilişkindir; sözleşme aldatmasına ilişkin TBK m.36 vd. hükümleri, yanılma sebebiyle iptali düzenleyen MK m.149 ve evlenme ehliyeti, şekil ve mutlak butlan hallerini düzenleyen hükümler bu maddenin kapsamı dışındadır. Dava hakkının süresi, usulü ve iptalin sonuçlarına ilişkin hükümler de bu maddede yer almaz; bunlar MK m.151 ve sonraki maddelerde düzenlenmiştir. ### Aldatma: hangi kavramlar bilinmeli? - **Namus ve onur hakkında aldatma**: Eşin evlilik öncesinde namus ve onuruna ilişkin durumu hakkında doğrudan ya da bilgisi altında bir başkası aracılığıyla yapılan aldatmadır. Aldatma eşin kendisi tarafından yapılabileceği gibi, onun bilgisi altında üçüncü bir kişi tarafından da gerçekleştirilebilir. - **Ağır tehlike oluşturan hastalık**: Davacının ya da altsoyunun sağlığı bakımından ciddi tehlike taşıyan hastalıktır. Hastalığın gizlenmiş olması, hastalığın bilinerek bildirilmemesi anlamına gelir; sıradan bir hastalık bu kapsamda değerlendirilmez. - **İlliyet bağı**: Aldatma ile evlenme kararı arasında nedensellik bağının bulunmasıdır. Aldatılan eş, aldatma olmasaydı evlenmeyecek ya da başka koşullarla evlenecek idiyse bu bağ kurulmuş sayılır. ### Aldatma: hangi şartlar aranır? - Taraflardan birinin, eşinin namus ve onuru hakkında ya da davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık hakkında aldatılmış olması gerekir. - Aldatmanın eşin kendisi veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından yapılmış olması gerekir. - Aldatma fiilinin kasıtlı olması gerekir; aldatan kendi davranışının karşı tarafta yanlış kanaat doğuracağını bilmeli ya da istemelidir. - Aldatılan eşin evlenmeye razı olması, aldatma ile evlenme arasında illiyet bağı bulunması gerekir. - Hastalık hâlinde hastalığın davacıya ya da altsoyuna sağlık bakımından ağır tehlike oluşturması ve bu hastalığın evlenmeden önce gizlenmiş olması gerekir. - Aldatmanın sayılan hâller dışında bir konuya ilişkin olmaması gerekir; sayılmayan konularda yanılma bu madde kapsamında iptal sebebi değildir. ### Aldatma: hangi sonuçları doğurur? - Aldatma sayılan hâllerden birine dayanıyorsa, aldatılan eş evlenmenin iptalini dava edebilir. - Aldatılan eşin evlenmeye razı olması iptal sebebi olur; bu koşullar gerçekleşmezse evlilik geçerliliğini korur. - Sayılan hâllerin dışındaki bir konuda aldatma veya yanılma bu madde ile iptal sebebi değildir. - Hastalık gizlenmişse, hastalığın davacıya ya da altsoyuna ağır tehlike oluşturması şartıyla iptal davası açılabilir. - Aldatmanın eşin bilgisi olmadan üçüncü kişi tarafından yapılması hâlinde bu madde uygulanmaz. ### Aldatma ile yanılma (MK m.149) arasındaki fark nedir? - MK m.150 aldatmasında yanılmanın esaslı olması aranmaz; sayılan hâllerde aldatılmış olmak yeterlidir ve aldatma kasıtlı bir fiile dayanır. - MK m.149 yanılmasında yanılmanın açıkça esaslı olması aranır ve yanılan eş için birlikte yaşamanın çekilmez olması gerekir. Sonuç: Aldatmada birlikte yaşamanın çekilmez olması aranmaz; yalnızca illiyet bağı yeterlidir. Yanılmada ise bu koşullar birlikte aranır. ### Namus ve onur aldatması ile hastalık gizlenmesi arasındaki fark nedir? - Namus ve onur aldatmasında eşin geçmişine ya da niteliğine ilişkin yanlış bilgi verilmesi ya da susulması söz konusudur. - Hastalık gizlenmesinde davacının ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık bilgisi saklanmıştır. Sonuç: İki hâl de sayılı hâller olarak aynı madde kapsamındadır; ancak ispat ve değerlendirme ölçütleri farklıdır: hastalıkta tehlikenin ağırlığı, namus ve onurda ise aldatmanın niteliği tartışılır. ### Aldatma (kasıtlı) ile basit yanılma (saik) arasındaki fark nedir? - Aldatmada aldatan, karşı tarafta yanlış kanaat uyandırmak ya da sürdürmek için kasten hareket eder. - Basit yanılmada kasıt yoktur; kişi kendi kendine yanılır ya da yanlış kanaate karşı tarafın davranışı olmadan düşer. Sonuç: Kasıt bulunmayan yanılma bu madde kapsamında değildir; MK m.149 hükümlerine göre değerlendirilir. ### Eşin aldatması ile üçüncü kişinin aldatması arasındaki fark nedir? - Eşin kendisinin aldatması doğrudan aldatmadır. - Üçüncü kişinin aldatması, eşin bilgisi altında gerçekleşmişse madde kapsamına girer. Sonuç: Eşin bilgisi olmadan üçüncü kişinin yaptığı aldatma bu madde kapsamında sayılmaz; ayrıca eşin bilgisinin ispatı gerekir. ### Aldatma: sık yapılan hatalar nelerdir? - Aldatma ile yanılmayı karıştırmak; aldatmada yanılmanın esaslı olmasının aranmadığını gözden kaçırmak. - Birlikte yaşamanın çekilmez olmasını aldatma için de aramak; aldatmada yalnızca illiyet bağı yeterlidir. - Sayılan hâller dışındaki konularda (örneğin saç rengi gibi) aldatma iddiasını bu madde ile değerlendirmek. - Eşin bilgisi olmadan üçüncü kişinin yaptığı aldatmayı bu madde kapsamında saymak. - Hastalık gizlenmesinde davacının ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlikenin varlığını aramadan hastalığın gizlenmesini yeterli saymak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Aldatmanın varlığı için eşin kasıtlı bir davranışının bulunması aranmakta; yalnızca bilgi verilmemesinin aldatma sayılması için dürüstlük kuralı gereği bilgi verme yükümlülüğünün bulunduğunun ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/10455 E., 2023/1168 K., 21.03.2023; 2. Hukuk Dairesi, 2023/2554 E., 2023/4654 K., 11.10.2023) - Namus ve onur aldatması iddialarında, eşin evlilik öncesi durumuna ilişkin yanlış beyanın ya da susmanın varlığı somut olaylara göre değerlendirilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023; 2. Hukuk Dairesi, 2022/10455 E., 2023/1168 K., 21.03.2023) - MK m.149 ve m.150'nin birlikte ileri sürüldüğü davalarda hangi hükme dayanıldığına göre koşulların ayrı ayrı incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/5185 E., 2024/8038 K., 31.10.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/2872 E., 2024/6387 K., 25.09.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/9120 E., 2024/2639 K., 18.04.2024) - Hastalık gizlenmesi iddiasında, hastalığın davacıya ya da altsoyuna ağır tehlike oluşturup oluşturmadığı tıbbi değerlendirmeyle belirlenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/2872 E., 2024/6387 K., 25.09.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Aldatılan eş, aldatma iddiasını ileri süren taraf olarak aldatmanın varlığını ispatla yükümlüdür. - Aldatmanın kasıtlı olduğunun ispatı için yazılı belge, tanık beyanı ve olay örgüsü birlikte değerlendirilir. - Hastalık gizlenmesi iddiasında, hastalığın varlığı ve davacıya ya da altsoyuna sağlık bakımından ağır tehlike oluşturduğu tıbbi raporla ispatlanır. - Eşin bilgisi altında üçüncü kişinin aldatmasında, eşin bu bilgiye sahip olduğu ispat yükü davacıdadır. - Karşı taraf, aldatmanın olmadığını ya da evlenmeye illiyet bağının bulunmadığını ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmanın ispat yükü ona aittir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.149: Yanılma sebebiyle evlenmenin iptalini düzenler. MK m.150 ile aynı evlilik iptali sonucunu doğurur, ancak yanılmada esaslılık ve birlikte yaşamanın çekilmezliği aranır; bu maddeye göre ayrım yapılması gerekir. - 4721 sayılı Kanun: Evlenmenin iptali hükümlerinin bütünüdür; MK m.150 bu bütünün aldatma sebebine ilişkin hükmüdür. Dava süresi ve usulü için ayrıca bu kanunun ilgili maddelerine bakılmalıdır. - 6098 sayılı Kanun m.36: Sözleşme aldatmasını düzenler; MK m.150'deki evlilik aldatmasının kavramsal kaynağı olarak karşılaştırılabilir, ancak doğrudan uygulanmaz. ## [TMK m.151 — Korkutma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-151) TMK m.151, evlenmeye korkutularak razı edilen eşin evlenmenin iptalini dava edebilmesini düzenler. Hükmün konusu, korkutmanın kişilik değerlerine yönelmiş olması ve bu korkutma nedeniyle evlenmeye razı edilmiş olmasıdır. Hüküm, evlenmede iradesi sakatlanan eş bakımından uygulanır; evlilik dışı sözleşmelerdeki korkutma hükümleri (TBK m.37-39) bu maddenin kapsamına girmez. Maddede dava süresi, iptal davasının kimler tarafından açılacağı ve iptal sebebinin ortadan kalkmasının sonucu düzenlenmemiştir; bunlar m.152 (süre ve icazet), m.149-150 (evlenme ehliyeti ve iptal sebepleri genel hükümleri) ve m.148 (iptal sebeplerinin kesin hükmü) gibi komşu hükümlerde yer alır. Evliliğin butlanı ve evlilik dışı sözleşmelerin korkutma nedeniyle iptali bu maddenin konusu değildir. ### Korkutma: hangi kavramlar bilinmeli? - **Korkutma (evlenmede)**: Eşlerden birinin kendisinin veya yakınlarından birinin hayatına, sağlığına, namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlikeyle evlenmeye razı edilmesidir. Yalnızca mal varlığına yönelik tehdit bu maddedeki korkutma için yeterli değildir; kişilik değerlerine yönelik olması gerekir. - **Pek yakın ve ağır tehlike**: Tehlikenin derhal gerçekleşebilecek nitelikte ve ciddi bir zarar doğurabilecek ağırlıkta olmasıdır. Uzak veya önemsiz tehditler bu kapsamda değerlendirilmez. - **Yakın**: Tehdidin yöneltildiği kişinin korkutulan eşle aile, duygusal bağ veya benzeri bir ilişki içinde bulunan kişi olmasıdır. Hangi kişilerin yakın sayılacağı somut olaya göre belirlenir. - **Evlenmenin iptali davası**: Korkutma nedeniyle evlenmeye razı edilmiş eşin, evliliğin iptalini mahkemeden istediği dava türüdür. Bu dava, irade sakatlığı sebebine dayanır ve sebebe göre süreye bağlanmış ayrı bir iptal davasıdır. ### Korkutma: hangi şartlar aranır? - Evlenmeye razı edilen eşin, kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik bir tehlikeyle korkutulmuş olması gerekir. - Tehlikenin pek yakın ve ağır olması gerekir; uzak ya da önemsiz tehlike bu hükmü doğurmaz. - Korkutulan eşin, tehlikenin gerçekleşeceğine inanmakta haklı olması gerekir; tehlikenin gerçekten gerçekleşme ihtimali aranmaz. - Korkutma ile evlenme iradesi arasında nedensellik bağı bulunması gerekir; korkutma olmasaydı evlenmenin yapılmamış olması veya başka koşullarla yapılmış olması aranır. - Korkutmanın hukuka aykırı olması gerekir; hukuka uygun bir hakkın kullanılmasıyla yapılan baskı bu kapsamda değerlendirilmez. - Evlenme sırasında korkutmanın etkisinin devam ediyor olması gerekir. ### Korkutma: hangi sonuçları doğurur? - Korkutulan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir. - Korkutma koşulları gerçekleşmezse, evlenme iptal edilemez ve evlilik bu sebeple geçersiz sayılmaz. - Dava hakkı yalnızca korkutulan eşe tanınmıştır; korkutma nedeniyle evlenmeye razı edilmiş olan eş dışında başkaları bu sebebe dayanarak dava açamaz. - İptal davası kazanılırsa evlilik geçmişe etkili olarak ortadan kalkar; bu sonuç m.152 ve ilgili hükümlerle birlikte değerlendirilir. ### Kişilik değerlerine karşı korkutma ile yalnızca mal varlığına karşı korkutma arasındaki fark nedir? - Hayat, sağlık, namus ve onur gibi kişilik değerlerine yönelik tehdit, m.151 kapsamındadır. - Yalnızca mal varlığına yönelik tehdit, m.151'in koruma alanına girmez; bu durumda genel irade sakatlığı hükümleri değerlendirilir. Sonuç: Yalnızca kişilik değerlerine yönelik korkutma nedeniyle evlenmenin iptali davası açılabilir. ### Evlenme için korkutma ile bir hakkın kullanılacağı korkutması arasındaki fark nedir? - Doğrudan ağır bir tehlikeyle evlenmeye razı edilme hali m.151 kapsamındadır. - Bir hakkın kullanılacağının bildirilmesi ile aşırı menfaat sağlanması hali, sözleşme hukukunda ayrıca düzenlenmiştir; evlilik bakımından bu durumun ayrı değerlendirilmesi gerekir. Sonuç: Her iki hal aynı kolaylıkla m.151'e sokulamaz; tehlikenin ağır ve yakın nitelikte olup olmadığı ayrıca incelenir. ### Korkutan eş ile korkutan üçüncü kişi arasındaki fark nedir? - Korkutmayı eşin kendisi yapmışsa, korkutma eşin iradesine doğrudan etki eder. - Korkutmayı üçüncü bir kişi yapmışsa, bu kişinin korkutmasının eşe etkisi aynı biçimde değerlendirilir. Sonuç: Maddenin metni korkutanın kim olduğunu ayırt etmez; her iki durumda da evlenmenin iptali davası açılabilir. ### Korkutma: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yalnızca mal varlığına yönelik tehdidi m.151 kapsamında saymak; hüküm yalnızca kişilik değerlerine yönelik korkutmayı kapsar. - Tehlikenin gerçekten gerçekleşme ihtimalini aramak; yeterli olan, korkutulanın gerçekleşeceğine haklı olarak inanmasıdır. - Sözleşme hukukundaki korkutma sürelerini ve hükümlerini evlenme iptaline doğrudan uygulamak; evlenme bakımından m.152 ayrıca değerlendirilir. - Korkutmanın etkisinin kalkmasından sonra evliliğin sürdürülmesini göz ardı etmek; bu durum davanın kabulünü etkileyebilir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024) ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, korkutmanın kişilik değerlerine yönelip yönelmediğini ve tehlikenin pek yakın ve ağır olup olmadığını somut olaya göre inceler. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9120 E., 2024/2639 K., 18.04.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024) - Korkutmanın etkisinin kalkmasından sonra evlilik birliğinin sürdürülmesi, iptal davasının kabulü açısından değerlendirilir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024) - Tehdit ve şantajla evlenmeye zorlandığı ileri sürülen davalarda, mahkemeler evlilik birliğinin kurulmasındaki irade sakatlığını m.149 ve m.151 birlikte değerlendirerek inceler. (2. Hukuk Dairesi, 2024/3241 E., 2024/7651 K., 21.10.2024) - Mahkemelerin m.151'e dayalı davalarda evlenme ile korkutma arasındaki nedensellik bağını ayrıca araştırdığı görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9120 E., 2024/2639 K., 18.04.2024) ### Nasıl ispat edilir? - İptal davasını açan eş, evlenmeye korkutularak razı edildiğini ispatla yükümlüdür. - Tehlikenin kişilik değerlerine yönelik olduğu ve pek yakın ve ağır olduğu tanık, tutanak, şikâyet kaydı ve benzeri delillerle ispatlanır. - Karşı taraf, korkutmanın bulunmadığını veya evlenmenin korkutmadan bağımsız olarak yapıldığını ileri sürerse, bu savunmasını ispatla yükümlüdür. - Evlenmenin korkutma sonucu yapıldığını gösteren yazılı kayıt yoksa, tanık ve olaya ilişkin dolaylı deliller önemli hale gelir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [4721 sayılı Kanun m.152](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152): Evlenmenin iptali davasının süresini ve iptal sebebinin ortadan kalkmasının sonucunu düzenler; m.151 kapsamındaki davanın açılma koşullarını tamamlar. - [4721 sayılı Kanun m.148](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-148): Evlenmenin iptalinin kesin hükümle hangi sebeplere bağlı olduğunu düzenler; m.151'in iptal sebeplerinin genel çerçevesini oluşturur. - [4721 sayılı Kanun m.149](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-149): Evlenmenin iptali davasının genel koşullarını ve iptal sebeplerinin sınırını belirler; m.151 bu genel düzenlemenin özel bir hâlidir. - [4721 sayılı Kanun m.150](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-150): Evlenme ehliyeti veya iradeye ilişkin bir iptal sebebini düzenler; m.151 ile birlikte evlenmedeki irade sakatlığı hallerini tamamlar. - 6098 sayılı Kanun m.37: Sözleşmelerde korkutmayı düzenler; m.151'in ilham aldığı genel irade sakatlığı kuralı olmakla birlikte evlilik bakımından doğrudan uygulanmaz. ## [TMK m.152 — Hak düşürücü süre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152) Madde, evlilik iptali davası açma hakkının ne zamana kadar kullanılabileceğini düzenler. İptal sebebinin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin ortadan kalkmasından başlayan kısa süre ile evlenmenin üzerinden geçen azami süreyi kapsar ve bu sürelerin hak düşürücü niteliğini belirler. Maddenin uygulanması evlilik iptaline ilişkin davalarla sınırlıdır. Dava açma süresinin ne olduğu, iptal sebeplerinin neler olduğu, iptal hükmünün sonuçları ve evliliğin iptal edilebilir ya da yok sayılan hâlleri bu maddede düzenlenmez; bunlar evlenmenin iptaline ilişkin diğer maddelerde yer alır. Zamanaşımının durması veya kesilmesi ile hakimin re'sen dikkate alması gibi hak düşürücü süreye ilişkin genel kurallar da bu maddede yazılı değildir. ### Hak düşürücü süre: hangi kavramlar bilinmeli? - **Hak düşürücü süre**: Süre geçince hakkın kendisinin sona erdiği, hak sahibinin süre içinde kullanmamasından doğan süredir. Hak düşürücü süre, dava ve talep hakkının yanında hakkın kendisini ortadan kaldırır. - **İptal sebebinin öğrenilmesi**: Altı aylık sürenin başlangıcıdır. Burada öğrenmenin, iptal sebebini bilen tarafın gerçekte bilgi sahibi olduğu andan itibaren hesaplanması gerekir. - **Korkunun etkisinin ortadan kalkması**: Korkuya dayalı iradi bozukluk halinde altı aylık sürenin başladığı andır. Tehdit altında evlenen tarafın tehdidin etkisinden kurtulduğu zamanı ifade eder. - **Evlenmenin üzerinden beş yıl**: Hangi halde olursa olsun iptal davasının açılabileceği en geç tarihi belirleyen mutlak üst sınırdır. Bu süre, evlenme tarihinden itibaren işler ve kısa sürenin dolmasından bağımsız olarak uygulanır. ### Hak düşürücü süre: hangi şartlar aranır? - Evlilik iptali davası açma hakkının doğmuş olması, yani evlenmeyi iptal edebilecek bir sebebin bulunması gerekir. - Hakkın kullanıldığı tarihin, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayan altı aylık süre içinde kalması gerekir. - Dava, evlenmenin üzerinden beş yıllık sürenin dolmamış olduğu bir anda açılmış olmalıdır; beş yıl geçmişse kısa süre içinde açılmış olsa bile hak düşmüştür. ### Hak düşürücü süre: hangi sonuçları doğurur? - Altı aylık süre ya da evlenmenin üzerinden beş yıl, hangisi önce dolarsa iptal davası açma hakkı düşer. - Süre dolduktan sonra açılan iptal davası hakkın düşmesi nedeniyle reddedilir. - Hak düşürücü süre olduğu için tarafların savunması gerekmez, hakim süreyi kendiliğinden dikkate alır. - Altı aylık süre içinde hakkın kullanılması, hakkı korur ve dava açılabilir hale gelir. - Hakkın düşmesi sürenin dolmasından kaynaklanır; hak sahibinin süre içinde hareketsiz kalması da bunda rol oynar. ### Altı aylık süre ile beş yıllık süre arasındaki fark nedir? - Altı aylık süre, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren işler; hakkın öznel bir bilgiye bağlı kısa süresidir. - Beş yıllık süre, evlenme tarihinden itibaren işler ve öğrenme anından bağımsızdır; objektif bir üst sınırdır. Sonuç: İki süreden hangisi önce dolarsa hak o an düşer. Sebebi çok sonra öğrenen eşin bile, evlenmenin üzerinden beş yıl geçmişse artık dava açamaz. ### İptal sebebinin öğrenilmesi ile korkunun etkisinin ortadan kalkması arasındaki fark nedir? - Öğrenme, iptal sebebinin varlığını bilen tarafın bu bilgiye ulaştığı andır. - Korkunun etkisinin ortadan kalkması, korkuya dayalı iradi bozukluk hallerine özgü başlangıç anıdır. Sonuç: Her iki hal için de başlangıç anı farklı olsa da süre aynı altı aylıktır; hangi iptal sebebinin söz konusu olduğuna göre başlangıç belirlenir. ### Hak düşürücü süre: sık yapılan hatalar nelerdir? - Altı aylık süreyi evlenme tarihinden başlatmak; başlangıç, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı andır. - Beş yıllık sınırı sebebin öğrenilmesine bağlamak; beş yıl evlenmenin üzerinden işler ve öğrenme anından bağımsızdır. - Altı aylık süreyi beş yıl içinde açıldığı sürece sınırsız saymak; altı ay dolmuşsa hak beş yıl dolmadan da düşer. - Süreyi zamanaşımı gibi değerlendirip durma ve kesilmeye bağlamak; süre hak düşürücü olduğu için durmaz ve kesilmez. - Hakimin süreyi re'sen dikkate almayacağını varsaymak; hak düşürücü süre hakim tarafından kendiliğinden gözetilir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay, evlenmenin iptaline ilişkin hakların hak düşürücü süreye tabi olduğunu kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2022/10073 E., 2024/1673 K., 12.03.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023; 2. Hukuk Dairesi, 2023/250 E., 2023/3474 K., 21.06.2023) - Yargıtay, bu süreleri hak düşürücü nitelikte gördüğünden hakimin süreyi re'sen gözetmesi gerektiğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Evlilik iptali davasını açan taraf, dava tarihinin altı aylık sürenin içinde kaldığını ve beş yıllık sınırın dolmadığını ispatla yükümlüdür. - İptal sebebinin öğrenildiği tarih, tanık beyanları ve yazılı belgelerle ispatlanır; öğrenme anının ispatı davacıya aittir. - Korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarih, davacının beyanı ve tanık dinletilerek ispatlanır. - Evlenme tarihi nüfus kaydından ispatlanır; beş yıllık süre bu tarihten hesaplanır. - Süre dolmuşsa davalı tarafın savunma yapması gerekmez, ancak hakimin süreyi dikkate alması için sürenin geçtiğinin dosyada görünmesi gerekir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.151: Evlenmenin iptal sebeplerini ve bu sebeplerin hangi hallerde dava konusu olacağını düzenler; m.152 bu sebeplere bağlanan dava hakkının süresini belirler. - 4721 m.150: Evlenmenin iptalini gerektiren iradi bozukluk hallerini düzenler; korkunun etkisinin ortadan kalkması başlangıcı bu hal ile ilgilidir. ## [TMK m.153 — Yasal temsilcinin dava hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-153) Madde, küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin iznini almadan evlenmesi hâlinde evliliğin iptali davasını düzenler. Dava hakkının kime ait olduğunu (izni alınmayan yasal temsilci), evlilik ehliyeti ve izin kurumunu ve iptal kararının verilemeyeceği hâlleri kapsar. Madde, izinsiz evlenen kişinin ergin olması, kısıtlılıktan çıkması veya eşinin gebe kalması hâllerinde iptalin engellendiğini belirtir. Evlenme ehliyeti ve evlenme izninin şartları, evliliğin mutlak ve nispi butlan hâlleri, iptal davasının diğer hükümleri (m.149-152 ve m.155 ile ilgili kurallar) bu maddede düzenlenmez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Evlilik dışı ilişkilerin hukuki sonuçları ile evlenme öncesi hazırlık işlemleri de bu maddenin kapsamında değildir. ### Yasal temsilcinin dava hakkı: hangi kavramlar bilinmeli? - **Sınırlı ehliyetsiz**: Ayırt etme gücüne sahip, ancak yaşı veya kısıtlanma nedeniyle fiil ehliyeti sınırlı olan küçük veya kısıtlı kişidir. Bu madde bakımından izinsiz evlenen kişi bu niteliktedir. - **Yasal temsilci**: Sınırlı ehliyetsiz kişinin adına rıza veren veya izin veren kişidir; veli, vasi veya kayyım olabilir. Yalnızca izni alınmayan yasal temsilci iptal davası açabilir. - **Evlenme izni**: Sınırlı ehliyetsiz kişinin evlenmesi için yasal temsilcisinden alınması gereken onaydır. Bu izin alınmadan yapılan evlenme, bu maddenin öngördüğü iptal davasına konu olur. - **Sonradan ergin olma**: Evlenen kişinin sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olmasıdır. Maddeye göre bu durum iptal kararının verilmesini engeller. - **Gebelik**: Evlenen kadının evlenme sırasında veya sonrasında hamile kalmasıdır. Kadın eşin gebe kalması hâlinde iptal kararı verilemez; madde bunu açıkça düzenler. ### Yasal temsilcinin dava hakkı: hangi şartlar aranır? - Evlenen kişinin küçük veya kısıtlı olması gerekir. - Evlenme, yasal temsilcinin izni alınmadan yapılmış olmalıdır. - İzni alınmayan yasal temsilcinin evlenmenin iptalini dava etmesi gerekir. - Evlenen kişinin sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olmaması, kısıtlılık kararının kaldırılmaması veya eşin gebe kalmaması hâlinde iptal kararı verilebilir. ### Yasal temsilcinin dava hakkı: hangi sonuçları doğurur? - İzni alınmayan yasal temsilci dava açarsa ve iptal sebepleri varsa, mahkeme evliliğin iptaline karar verebilir. - Evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olursa iptal kararı verilemez. - Evlenen kişi kısıtlı ise ve kısıtlılıktan çıkmışsa iptal kararı verilemez. - Karı gebe kalmışsa evlenmenin iptaline karar verilemez. - Dava açma hakkı yalnızca izni alınmayan yasal temsilciye aittir; evlenen kişi bu davayı açamaz. ### Yasal temsilci davası ile evlenen kişinin kendi davası arasındaki fark nedir? - Dava hakkı izni alınmayan yasal temsilciye tanınmıştır. - Evlenen sınırlı ehliyetsiz kişinin kendisi bu madde uyarınca dava açamaz. Sonuç: İptal davasını yalnızca izni alınmayan yasal temsilci açabilir; evlenen kişi bu dava hakkına sahip değildir. ### Ergin olma öncesi ile ergin olma sonrası arasındaki fark nedir? - Evlenen kişi on sekiz yaşını doldurmadan önce iptal davası açılabilir. - Evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olmuşsa iptal kararı verilemez. Sonuç: Sonradan ergin olma iptal sebebini ortadan kaldırır ve iptal kararını engeller. ### Kısıtlılık kararı var ile kısıtlılığın kalkması arasındaki fark nedir? - Evlenen kişi kısıtlı olduğu sürece izinsiz evlilik iptale tabidir. - Kısıtlılık kaldırılmışsa iptal kararı verilemez. Sonuç: Kısıtlılığın kalkması, izinsizlik nedeniyle iptali engeller. ### Gebelik yokluğu ile gebelik varlığı arasındaki fark nedir? - Eşin gebe kalmadığı durumda iptal davası sürdürülebilir. - Karının gebe kalması hâlinde iptal kararı verilemez. Sonuç: Gebelik, iptal davasının sonucunu değiştirir ve evliliğin korunmasına yol açar. ### Yasal temsilcinin dava hakkı: sık yapılan hatalar nelerdir? - Evlenen kişinin kendisinin iptal davası açabileceğini varsaymak; bu madde yalnızca izni alınmayan yasal temsilciye dava hakkı tanır. - Sonradan ergin olmanın iptal kararını ortadan kaldırmadığını düşünmek; madde açıkça iptal kararı verilemeyeceğini düzenler. - Kısıtlılığın kalkmasının iptal davasını etkilemeyeceğini sanmak; madde kısıtlılıktan çıkmayı da iptal engeli sayar. - Karının gebeliğinin iptal kararını engellediğini gözden kaçırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Dava sırasında evlenen kişinin ergin olması hâlinde mahkemenin iptal kararı vermediği, evliliğin geçerli sayıldığı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024) ### Nasıl ispat edilir? - İptali dava eden yasal temsilci, evlenme sırasında izin vermediğini ve evlenen kişinin sınırlı ehliyetsiz olduğunu ispatlamakla yükümlüdür. - Evlenen kişinin yaşı nüfus kaydı ile ispatlanır. - Kısıtlılık kararı veya kısıtlılığın kalkmış olduğu, mahkeme kararı ile ispatlanır. - Eşin gebeliği, tıbbi belge veya kayıt ile ispatlanır; bu durumda iptal kararı verilemez. - Sonradan ergin olma veya kısıtlılığın kalkması iddiası, iddiayı ileri süren tarafça belgeyle ispatlanmalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.152: Evlenme ehliyeti ve yaş sınırlarını düzenler; bu maddede sözü edilen izin ve iptal hâllerinin temelini oluşturur. - 4721 m.462: Vesayet altındaki kişinin dava açması ve adına işlem yapılması için vesayet makamı izninin gerekliliğini düzenler; vasinin davadaki yetkisine ilişkin uygulamada ilgilidir. - 4721 sayılı Kanun: Sınırlı ehliyetsizlerin yasal temsilci aracılığıyla hareket etmesi ilkesinin genel çerçevesini çizer. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | altı ay | [m.152](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152) | İptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. | | beş yıl | [m.152](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-152) | İptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. | ## Konuda geçen kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/709 E., 2025/325 K., 21.05.2025 (m.146) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023 (m.146) - Hukuk Genel Kurulu, 2015/2938 E., 2015/2539 K., 11.11.2015 (m.146) - Hukuk Genel Kurulu, 2007/91 E., 2007/85 K., 28.02.2007 (m.152) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/4239 E., 2024/8065 K., 31.10.2024 (m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/5185 E., 2024/8038 K., 31.10.2024 (m.150) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/6203 E., 2024/7926 K., 24.10.2024 (m.145) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/4161 E., 2024/7826 K., 23.10.2024 (m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/3241 E., 2024/7651 K., 21.10.2024 (m.151) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/10103 E., 2024/6856 K., 03.10.2024 (m.148) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/1062 E., 2024/6537 K., 26.09.2024 (m.145, m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024 (m.149, m.153) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/2872 E., 2024/6387 K., 25.09.2024 (m.150, m.151) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024 (m.152) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/4297 E., 2024/4028 K., 30.05.2024 (m.148, m.149) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/5004 E., 2024/3734 K., 22.05.2024 (m.145, m.146, m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024 (m.146, m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/9073 E., 2024/2665 K., 18.04.2024 (m.149) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/9120 E., 2024/2639 K., 18.04.2024 (m.150, m.151) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/7903 E., 2024/2240 K., 01.04.2024 (m.151) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10073 E., 2024/1673 K., 12.03.2024 (m.151, m.152) - 2. Hukuk Dairesi, 2024/718 E., 2024/1165 K., 22.02.2024 (m.145) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/5085 E., 2023/6284 K., 19.12.2023 (m.145, m.148) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/8560 E., 2023/5573 K., 23.11.2023 (m.146) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/2584 E., 2023/5532 K., 22.11.2023 (m.148) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3042 E., 2023/5549 K., 22.11.2023 (m.149, m.150) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023 (m.152) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/2554 E., 2023/4654 K., 11.10.2023 (m.149, m.150) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/1108 E., 2023/3987 K., 14.09.2023 (m.149) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/250 E., 2023/3474 K., 21.06.2023 (m.151, m.152) - 2. Hukuk Dairesi, 2023/1517 E., 2023/2222 K., 04.05.2023 (m.145) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/11305 E., 2023/1978 K., 26.04.2023 (m.147) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10640 E., 2023/1476 K., 30.03.2023 (m.148) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/10455 E., 2023/1168 K., 21.03.2023 (m.150) - 2. Hukuk Dairesi, 2022/8662 E., 2023/304 K., 18.01.2023 (m.148) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/mutlak-butlan-ve-nisbi-butlan