--- title: "Rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar, rehinli tahvil — Medeni Hukuk konu anlatımı" course: "Medeni Hukuk" law: "Türk Medeni Kanunu" articles: "TMK m.962–972" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/rehin-karsiliginda-odunc-verme-isi-ile-ugrasanlar-rehinli-tahvil" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar, rehinli tahvil Medeni Hukuk › Eşya hukuku › Sınırlı aynî haklar › Taşınır rehni — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk) ## Kısaca TMK m.962, taşınır rehni karşılığında ödünç verme işini meslek olarak yapmak isteyenlerin yetkili makamdan izin alma zorunluluğunu düzenler. TMK m.963, özel işletmelere izin verilmesinin süresini ve bu iznin yenilenmesini ile iznin geri alınmasını düzenler. TMK m.964, rehin karşılığında ödünç para veren işletme lehine taşınır rehninin nasıl kurulacağını düzenler; kuruluş için rehnedilen taşınırın işletmeye teslim edilmesi ve buna karşılık bir makbuz verilmesi şartını koyar. ## Kapsam Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.962–972 hükümlerini kapsar: işletme izni alma, süre, kurulması, rehnin paraya çevrilmesi, arta kalan para üzerindeki hak, rehinden kurtarmayı isteme hakkı, ödünç verenin hakları, geri alım hakkı tanıyarak satım, niteliği, şekli, düzenlenmesi. - [TMK m.962 — İşletme izni alma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-962) - [TMK m.963 — Süre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-963) - [TMK m.964 — Kurulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-964) - [TMK m.965 — Rehnin paraya çevrilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-965) - [TMK m.966 — Arta kalan para üzerindeki hak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-966) - [TMK m.967 — Rehinden kurtarmayı isteme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-967) - [TMK m.968 — Ödünç verenin hakları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-968) - [TMK m.969 — Geri alım hakkı tanıyarak satım](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-969) - [TMK m.970 — Niteliği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-970) - [TMK m.971 — Şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-971) - [TMK m.972 — Düzenlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-972) ## [TMK m.962 — İşletme izni alma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-962) Madde, taşınır rehni karşılığında ödünç verme işini meslek olarak yapmak isteyenlerin yetkili makamdan izin alma zorunluluğunu düzenler. Hükmün uygulanma alanı, işletme olarak bu işle uğraşmak isteyen kişilerdir. Maddenin kendisi süre, tutar veya oran içermez. Maddede izin verilme koşulları, izin süresi, izin iptali, denetim ve cezai yaptırımlar düzenlenmez (m.963). Ödünç verme işi için kurulacak rehnin teslime bağlı yapısı ve makbuz zorunluluğu ile rehnin paraya çevrilmesi ayrı maddelerde düzenlenir (m.964, m.965). Rehin karşılığı ödünç verenlerin geri alım (vefa) yoluyla satın alma işleri de bu maddenin kapsamı dışındadır (m.969). Ayrıca 90 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 6361 sayılı Kanunun geçiş hükümleri gibi özel mevzuat hükümleri bu madde içinde ele alınmaz. ### İşletme izni alma: hangi kavramlar bilinmeli? - **İşletme olarak ödünç verme**: Taşınır rehni karşılığında para ödünç verme faaliyetinin meslek olarak, bir işletme çatısı altında sürekli biçimde yürütülmesidir. Tek seferlik ya da yalnızca kişisel nitelikteki bir ödünç ilişkisi bu kavrama girmez. - **Taşınır rehni**: Taşınır mal veya kıymetli evrak üzerinde, alacağın teminatı olarak kurulan rehin hakkıdır. Bu maddede rehin konusu olabilecek varlıklar taşınırlarla sınırlıdır. - **Yetkili makam**: Ödünç verme işini yapmaya izin veren ve bu işletmeleri denetleyen idari mercidir. Maddede hangi kurumun yetkili olduğu adlandırılmamıştır; bu, ilgili özel mevzuatla belirlenir. - **İzin**: İşletmenin ödünç verme faaliyetine başlayabilmesi için yetkili makamdan alması gereken ön onaydır. İzin alınmadan yapılan faaliyet bu maddeye aykırıdır. ### İşletme izni alma: hangi şartlar aranır? - Ödünç verme faaliyetinin işletme olarak, yani meslek olarak yapılması gerekir. - Faaliyetin konusu taşınır rehni karşılığında para ödünç verme olmalıdır. - Faaliyeti yürütecek kişi, yetkili makamdan izin almış olmalıdır. - Bu izin alınmadan faaliyete geçilmemelidir. ### İşletme izni alma: hangi sonuçları doğurur? - İzin alınmadan işletme olarak taşınır rehni karşılığında ödünç verme faaliyetine girişilmesi, maddenin emredici hükmüne aykırılık oluşturur. - İzin alma yükümlülüğü, faaliyetin işletme olarak yürütülmesine bağlıdır; bu koşul yoksa madde uygulanmaz. - Maddede izin verilmemesinin veya iptalinin yaptırımı yer almaz; yaptırımlar m.963 ve ilgili özel mevzuat çerçevesinde belirlenir. - Bu madde izin alma zorunluluğunu koyduğundan, buna aykırı sözleşme kayıtları geçerli kabul edilmez. ### İşletme olarak yapılan ödünç verme ile bireysel ödünç verme arasındaki fark nedir? - Meslek olarak, işletme çatısı altında sürekli biçimde ödünç veren kişi bu maddenin kapsamına girer. - Ara sıra, işletme niteliği taşımayan ve sürekli faaliyet olarak yürütülmeyen ödünç verme ilişkisi bu maddenin kapsamı dışındadır. Sonuç: Yalnızca birinci durumda izin alma zorunluluğu doğar. ### İşletme izni alma: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde 962'deki izin zorunluluğunu, ödünç verme işinin işletme olarak yapılmadığı durumlarda da uygulamak. - Maddenin uygulanabilir olduğunu varsayarak güncel durumda izin bulunduğunu kabul etmek; oysa 6361 sayılı Kanunun geçici 5. maddesi ile izinlere son verilmiştir. - Maddenin yürürlükte olması ile fiilen uygulanabilir olmasını birbirine karıştırmak. - Madde metninde süre veya tutar bulunmadığı hâlde izin süresini ya da bir tutar sınırını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bunlar m.963'te düzenlenir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Madde 962'deki izin zorunluluğu ile birlikte, 6361 sayılı Kanunun geçici 5. maddesi uyarınca ödünç verme izinlerine son verildiği ve bu nedenle m.962-969 hükümlerinin fiilen uygulanamaz hale geldiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/300 E., 2026/359 K., 06.03.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2573 E., 2026/841 K., 21.04.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/407 E., 2026/360 K., 06.03.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2047 E., 2026/364 K., 06.03.2026) - Maddenin uygulanamaz hale gelmesine rağmen, bu hükümlerin yürürlükte olduğu ve ileride mevzuatın yeniden izin vermesi hâlinde uygulanabileceği görüşü yaygındır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/300 E., 2026/359 K., 06.03.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2573 E., 2026/841 K., 21.04.2026) ### Nasıl ispat edilir? - İzin alınmadan ödünç verme faaliyetinin yürütüldüğünü ileri süren taraf, faaliyetin işletme olarak ve taşınır rehni karşılığında yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür. - Faaliyetin işletme olarak yürütüldüğü, ticari kayıtlar, reklam, tekrarlanan sözleşmeler ve tanık beyanı ile ispat edilebilir. - İzin bulunduğunu savunan taraf, yetkili makamdan alınmış izin belgesini ibraz ederek savunmasını ispatlar. - Madde 962'nin emredici niteliği nedeniyle, izin alınmadığına ilişkin bir savunmanın ispatı için belge esastır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.963: İznin süresini, yenilenmesini, denetimini ve geri alınmasını düzenler; m.962'de kurulan izin zorunluluğunun uygulanma çerçevesini tamamlar. - 4721 m.964: Ödünç verme işletmesi lehine rehin kurulabilmesi için rehin konusu malın teslimine ek olarak makbuz düzenlenmesini öngörür. - 4721 m.969: Geri alım (vefa) hakkıyla satın almayı meslek edinenler hakkında bu maddedeki izin ve ödünç verme hükümlerinin uygulanacağını belirtir. ## [TMK m.963 — Süre](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-963) Madde, özel işletmelere izin verilmesinin süresini ve bu iznin yenilenmesini ile iznin geri alınmasını düzenler. Maddede izin veren idarenin hangi yetkiyle hareket edeceği, izin başvurusunun usulü veya izin verilecek işletme türlerinin ayrıntıları yer almaz. Madde, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar bakımından uygulanır ve bu işi yapacak kişilere belirli süreli izin verilmesi öngörülür. Maddede yer almayan konular ise şunlardır: rehin karşılığında ödünç verme işinin tanımı ve izne tabi işlerin belirlenmesi (m.962), izin koşullarına aykırılığın cezai yaptırımları (m.968 ve izleyen maddeler), ödünç verenin rehinli eşyayı satış ve hesap yükümlülükleri (m.964 ve izleyen hükümler). Bu alanda izin verme yetkisinin kullanımı idari mevzuata bırakılmıştır. ### Süre: hangi kavramlar bilinmeli? - **Özel işletme**: Rehin karşılığında ödünç verme işi gibi, kamu hizmeti niteliği taşımayan ve belirli bir izne bağlanmış faaliyeti yürüten işletmedir. Maddenin koruma alanı, izin gerektiren bu tür işletmelerle sınırlıdır. - **Belli süreli izin**: İzin verilirken süresi kararlaştırılmış olan, süresi dolunca kendiliğinden sona eren izindir. Süresiz izin bu madde uyarınca verilemez. - **İznin yenilenmesi**: Belli süreli iznin süresinin bitiminde yeni bir süre için yeniden verilmesidir. Yenileme, önceki iznin devamı değil, yeni bir karar niteliğindedir. - **İznin geri alınması**: Verilmiş olan iznin, gerekli kurallara uyulmadığı hâlde idare tarafından sona erdirilmesidir. Geri alma, izin süresi dolmadan da yapılabilir ve ilgilinin hakkına bağlı değildir. ### Süre: hangi şartlar aranır? - İzin verilecek işletmenin özel işletme niteliğinde olması bulunmalıdır. - İzin, belli bir süre için verilmiş olmalıdır; süresiz izin verilemez. - Süre sonunda izin yenilenecekse, yenileme kararı ayrıca alınmış olmalıdır. - İznin geri alınabilmesi için gerekli kurallara uyulmamış olması gerekir; bu koşul dışında geri alma yapılamaz. ### Süre: hangi sonuçları doğurur? - Özel işletmeye verilen izin, belli bir süre için geçerlidir ve bu süre dolduğunda izin kendiliğinden sona erer. - Süre sonunda izin yenilenmezse işletme izinsiz faaliyet göstermiş olur ve bu durum izin koşullarına aykırılık sayılır. - Süre sonunda izin yenilenirse, yeni süre için yeni bir izin hükmü doğar. - Gerekli kurallara uyulmadığında izin, süresi içinde bile geri alınabilir. - Gerekli kurallara uyulmaması, izin verilmiş olsa bile geri almayı her zaman mümkün kılar; bu geri almanın bir süreye bağlı olduğu maddede öngörülmemiştir. - Maddede izinsiz faaliyetin cezai sonuçları ve izin dışında kalan işlemlerin geçerliliği düzenlenmemiştir; bu konular ilgili özel mevzuata bırakılmıştır. ### Süreli izin ile süresiz izin arasındaki fark nedir? - Belli süre için verilen izin, süresi sonunda kendiliğinden sona erer ve yenilenmesi ayrı bir karara bağlıdır. - Süresiz izin, süresi bulunmayan ve açıkça sona erdirilmedikçe devam eden izindir. Sonuç: Madde süresiz izin verilmesine izin vermediğinden, süresiz verilmiş bir izin maddeye aykırılık taşır. ### Yenileme ile geri alma arasındaki fark nedir? - Yenileme, süre bitiminde yeni bir süre için verilen izindir ve kanunun tanıdığı bir imkândır. - Geri alma, süre dolmadan veya bitmesine rağmen gerekli kurallara uyulmadığı için izni sona erdirmedir. Sonuç: Yenileme yalnızca süre sonunda mümkündür; geri alma ise kurallara uyulmaması hâlinde her zaman yapılabilir. ### Süre sonu ile süre içi sona erme arasındaki fark nedir? - Süre dolduğunda izin kendiliğinden sona erer ve yenileme yoksa işletme faaliyetini sürdüremez. - Süre içinde kurallara uyulmaması hâlinde izin, süre dolmadan geri alınabilir. Sonuç: Süre içinde geri alma için yalnızca gerekli kurallara uyulmaması yeterlidir; süre sonu beklenmez. ### Süre: sık yapılan hatalar nelerdir? - Süreli izni süresiz izin gibi değerlendirmek; süre dolduktan sonra yenileme olmadan faaliyete devam edilebileceğini sanmak. - Yenilemeyi iznin kendiliğinden uzaması olarak görmek; yenileme için yeni bir karar gerektiğini gözden kaçırmak. - Geri almayı yalnızca süre sonunda yapılabilen bir işlem sanmak; gerekli kurallara uyulmadığında süre içinde de geri alınabileceğini ihmal etmek. - Gerekli kurallar ile kurallara uyulmamasının sonucunu karıştırmak; her aykırılığın otomatik geri almayı doğurmadığını dikkate almamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Rehin karşılığında ödünç verme işi yapan kişilere verilen iznin, Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri tarafından süreli izin olarak yorumlandığı görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) - Rehin karşılığında ödünç verme izninin süresinin dolmasıyla birlikte faaliyetin sürdürülüp sürdürülmediğinin, izin yenilemesinin varlığı açısından denetlendiği görülmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026) - İzne aykırılık iddiasının değerlendirilmesinde, gerekli kuralara uyulup uyulmadığının somut olayda ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Geri alma kararının dayanağı olan gerekli kuralara uyulmadığını iddia eden taraf, bu aykırılığı ispatla yükümlüdür; ilgili idari kayıt, denetim tutanağı ve izin belgesi bu amaçla kullanılır. - İznin süreli olduğu ve süre sonunda yenilenmediği iddiasını ileri süren taraf, izin belgesi ve yenileme kararının yokluğunu ispatlamalıdır. - Karşı taraf, izin koşullarına uyulduğunu ve iznin geçerli olduğunu savunuyorsa, bu savunmayı yenileme kararı veya uygunluk belgesi ile ispatlamalıdır. - Yazılı izin belgesi, izin süresinin ve yenileme durumunun en güçlü delilidir; tanık beyanı bu belgenin yerini tutmaz. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.962: Rehin karşılığında ödünç verme işini ve bu işin izne tabi olduğunu tanımlar; m.963'teki izin rejimi bu işe uygulanır. - 4721 m.964: İzin alan ödünç verenin rehinli eşyaya ilişkin yükümlülüklerini düzenler; izin koşullarına uyma bu yükümlülüklerle ilgilidir. - 4721 m.968: İzinsiz ya da izin koşullarına aykırı faaliyete bağlanan cezai yaptırımları düzenler; m.963'teki geri alma ile birlikte değerlendirilir. ## [TMK m.964 — Kurulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-964) Bu madde, rehin karşılığında ödünç para veren işletme lehine taşınır rehninin nasıl kurulacağını düzenler; kuruluş için rehnedilen taşınırın işletmeye teslim edilmesi ve buna karşılık bir makbuz verilmesi şartını koyar. Uygulaması, işletme olarak rehin karşılığı ödünç verme işi yapmaya izinli işletmelerle sınırlıdır. Madde, rehin karşılığı ödünç verme işinin izne bağlanmasını (m.962), izin süresini ve denetimi (m.963), rehnin paraya çevrilmesini (m.965) ve işletmenin diğer hak ve borçlarını düzenlemez. Genel teslime bağlı rehin kuralları (m.939 ve devamı), taşınır rehninin sicile tescili ve rehinli taşınır siciline ilişkin hükümler de bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Kurulması: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehin karşılığı ödünç para verme işletmesi**: Taşınır rehni karşılığında ödünç verme işini meslek olarak yapmak üzere yetkili makamdan izin almış işletmedir. Madde bu işletme lehine kurulan rehni düzenler; izinsiz yapılan işlem bu kapsamda değerlendirilmez. - **Makbuz**: İşletmenin rehin alınan taşınır karşılığında rehin verene verdiği belgedir. Kıymetli evrak niteliği taşımaz, ispat belgesidir ve rehin verenin adına ya da hamiline yazılabilir. - **Teslime bağlı rehin**: Taşınır üzerindeki rehin hakkının, zilyetliğin alacaklıya devriyle kurulduğu rehin türüdür. Bu maddedeki rehin, makbuz şartı eklenerek bu genel rehin kurallarına bağlanmıştır. - **Dolaysız zilyetliğin devri**: Taşınırın fiilen rehin alana teslim edilmesidir. Bu madde bakımından makbuz verilmesi bu teslimin yanında ayrıca aranan bir koşuldur. ### Kurulması: hangi şartlar aranır? - Rehin alan işletmenin, rehin karşılığı ödünç para verme işini yapmaya yetkili makamdan izin almış bir işletme olması gerekir. - Rehnedilecek şeyin taşınır mal ya da kıymetli evrak olması gerekir; haklar ve alacaklar bu kapsamda rehnedilemez. - Rehnedilen taşınırın zilyetliğinin işletmeye fiilen teslim edilmesi gerekir. - İşletme tarafından rehin verene bir makbuz verilmesi gerekir; makbuz düzenlenip teslim edilmedikçe rehin kurulmaz. - Makbuzun rehin verenin adına ya da hamiline yazılması mümkündür; makbuz kıymetli evrak olmadığından ispat belgesi olarak işlev görür. ### Kurulması: hangi sonuçları doğurur? - Teslim ve makbuz birlikte gerçekleştiğinde, işletme lehine taşınır rehni kurulmuş olur. - Teslim yapılmış ancak makbuz düzenlenip rehin verene verilmemişse rehin kurulmamış olur. - Makbuz verilmiş ancak rehnedilen taşınır işletmeye teslim edilmemişse, teslime bağlı rehin kurulmamış olur. - Makbuz, rehin konusunu geri alma hakkında rehin verene hak sahipliğinin kanıtı olur. - Makbuz kıymetli evrak olmadığından, onun kendisi bağımsız bir hak doğurmaz ve devri kıymetli evrak hukukuna tabi değildir. - Rehin hakkının ortaya çıkması, işletmenin izin almış bir işletme olması koşuluna bağlıdır; izinsiz faaliyet kapsamında kurulan rehin bu maddeye dayanamaz. ### Teslim ile makbuz arasındaki fark nedir? - Teslim, rehnedilen taşınırın fiilen işletmeye geçmesidir. - Makbuz, işletmenin bu teslim karşılığında düzenlediği belgedir. Sonuç: Teslim tek başına yeterli değildir; makbuz verilmedikçe işletme lehine rehin kurulmuş olmaz. ### Genel teslime bağlı rehin ile bu madde kapsamındaki rehin arasındaki fark nedir? - Genel teslime bağlı rehinde kuruluş için zilyetliğin devri yeterlidir. - Bu maddede ise ödünç para veren işletme lehine kurulan rehinde ek olarak makbuz verilmesi aranır. Sonuç: Makbuz verilmeyen işletme rehni geçerli biçimde kurulmamış olur. ### Rehin verenin adına yazılmış makbuz ile hamiline yazılmış makbuz arasındaki fark nedir? - Adına yazılmış makbuz, belirli kişiye düzenlenir. - Hamiline yazılmış makbuz, belgeyi elinde bulunduran kişiye hak sahipliği sağlar. Sonuç: Her iki hâlde de makbuz kıymetli evrak değildir; rehin konusunu geri alma hakkının ispatında kullanılır. ### Kurulması: sık yapılan hatalar nelerdir? - Teslim yapıldığı için makbuzun ayrıca düzenlenmesine gerek olmadığını düşünmek; bu maddede makbuz da kurulum koşuludur. - Makbuzu kıymetli evrak gibi değerlendirip devir ve ibraz kurallarını ona uygulamak; makbuz yalnızca ispat belgesidir. - Genel teslime bağlı rehin kurallarını yeterli saymak ve makbuz şartını gözden kaçırmak. - İzinsiz işletmenin kurduğu rehne bu maddeyi dayanak göstermek; izin koşulu yerine getirilmemiştir. - Hamiline yazılmış makbuzun rehin verenin adına yazılmış makbuzdan farklı bir kuruluş koşulu getirdiğini sanmak; her iki hâlde de kuruluş koşulları aynıdır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Rehin karşılığı ödünç para verme işini yapan işletmeler için izin zorunluluğu, rehnin geçerliliğinin ön koşulu olarak değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) - İzinli işletme bulunmadığı için bu maddeye dayanarak kurulan rehin hakkının uygulanabilirliği tartışmalı hâle gelmiştir; kararlar, ilgili hükümlerin fiilen uygulanamaz olduğunu kabul etmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026) - Makbuzun düzenlenip rehin verene teslim edilmemesi halinde rehnin kurulmadığı yönünde değerlendirme yapılmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026) - Yetkili izni olmayan kişilerin rehin karşılığı ödünç verme işi yapmasının, rehin hakkı kurulması bakımından dayanak oluşturmayacağı kabul edilmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Rehin hakkının kurulduğunu ileri süren işletme, teslimin gerçekleştiğini ve bu karşılığında makbuzun düzenlenip rehin verene verildiğini ispatlamakla yükümlüdür. - Makbuz, bu madde bakımından temel yazılı delildir; rehin verenin adına veya hamiline yazılmış olması ispat durumunu belirler. - Rehin verenin, makbuzun kendisine verilmediğini ya da teslimin gerçekleşmediğini savunması hâlinde, bu savunmayı kendisi ileri sürer ve ispatlar. - İşletmenin izinli olup olmadığı, yetkili makamdan alınan izin belgesiyle ispatlanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.962: İşletme olarak rehin karşılığı ödünç verme işinin yetkili makamdan izin alınmasını zorunlu kılar; bu madde kurulan rehnin izinli işletme lehine olması koşulunun dayanağıdır. - 4721 m.963: İznin süreli verilmesini, yenilenmesini ve geri alınmasını düzenler; izin koşulunun devamını belirler. - 4721 m.939: Teslime bağlı taşınır rehninin genel kuralını koyar; bu madde zilyetliğin devri şartını ona bağlar ve makbuz şartını ekler. - 4721 m.965: Ödünç verilen paranın ödenmemesi hâlinde rehnin paraya çevrilmesini düzenler; makbuzun hak sahipliği işlevi bu aşamada önem taşır. - 4721 m.966: Rehin verenin rehin konusu taşınırı geri alması ile makbuzun ilişkisini düzenler; makbuz bu hakkın ispat aracıdır. ## [TMK m.965 — Rehnin paraya çevrilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-965) Bu madde, vadesinde ödenmeyen borç için rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulabilmesinin ön koşulunu, yani borçluya noter aracılığıyla yapılacak ihtarı ve ihtar sonrası rehnin icra yoluyla paraya çevrilmesini düzenler. Ayrıca rehin karşılığı ödünç verenin borçlu bakımından kişisel sorumluluğunun bulunmadığını belirtir. Madde, rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraşanlar ile bunların rehin alacaklısı sıfatıyla başvurduğu ödünç ilişkisi bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: rehnin paraya çevrilmesi usulünün ayrıntıları (İİK m.150 ve devamı), rehin alacaklısının önce rehne başvurma zorunluluğu (İİK m.45), satış isteme süreleri ve takibin düşmesi (İİK m.150/e), satış bedelinin paylaştırılması ve artan kısmın hak sahibine verilmesi (TMK m.966), rehin alacağının zamanaşımı (TMK m.864 ile ilgili taşınmaz rehni düzenlemesi). ### Rehnin paraya çevrilmesi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehin karşılığında ödünç verme**: Ödünç verenin, borçlunun veya bir üçüncü kişinin rehnettiği bir malın güvencesinde para vermesi ilişkisidir. Bu madde yalnızca rehin karşılığı ödünç verme işiyle uğraşanlar bakımından uygulanır. - **Noter aracılığıyla ihtar**: Borçluya, borcunu ödemesi gerektiğinin resmî şekilde bildirilmesidir. İhtarın noter eliyle yapılması şarttır; yazılı ya da sözlü ihtar bu koşulu karşılamaz. - **Rehnin icra yoluyla paraya çevrilmesi**: Rehinli malın icra dairesi eliyle satılarak bedelinden alacağın karşılanmasıdır. Ödünç verenin malı kendi başına satma yetkisi yoktur; satış icra yoluyla gerçekleşir. - **Kişisel sorumluluk**: Borçlunun borcu nedeniyle malvarlığının tamamıyla sorumlu olmasıdır. Madde, rehin karşılığı ödünç verende satış bedelinin yetmemesi halinde bu sorumluluğun bulunmadığını söyler; sorumluluk rehnin kendisiyle sınırlıdır. ### Rehnin paraya çevrilmesi: hangi şartlar aranır? - Ödünç verenin, rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraşan biri olması gerekir. - Borcun vadesinde ödenmemiş olması gerekir. - Ödünç verenin, borçluya önceden noter aracılığıyla borcunu ödemesini ihtar etmiş olması gerekir. - İhtardan sonra rehnin icra yoluyla paraya çevrilmesi istenebilir; ihtarın yapılmaması halinde bu yol açılmaz. - Satış bedelinin borcu karşılamaması halinde borçlunun ödünç verene karşı kişisel sorumluluğu doğmaz; ödünç veren kalan alacağı borçludan kişisel olarak talep edemez. ### Rehnin paraya çevrilmesi: hangi sonuçları doğurur? - Borç vadesinde ödenmezse ve ihtar yapılmışsa, ödünç veren rehnin icra yoluyla paraya çevrilmesini isteyebilir. - Borç vadesinde ödenmezse ancak ihtar yapılmamışsa, paraya çevirme yoluna başvurulamaz. - Satış bedeli borcu karşılamazsa, açık için borçlunun ödünç verene karşı kişisel sorumluluğu bulunmaz. - Rehin satış bedelinden önce alacağı karşılayan ödünç veren, artan kısmın hak sahibine verilmesi ile ilgili ayrı kuralın (TMK m.966) konusudur. ### Noter ihtarı ile diğer ihtar biçimleri arasındaki fark nedir? - Madde, ihtarı noter aracılığıyla yapılmış olarak öngörür. Bu biçim zorunludur. - Noter dışı yapılan ihtar veya başka bir bildirim bu biçimi taşımaz. Sonuç: Noter dışı ihtara dayanılarak rehnin paraya çevrilmesi istenemez; önce geçerli ihtar yapılmalıdır. ### Rehinle sınırlı sorumluluk ile borçlunun kişisel sorumluluğu arasındaki fark nedir? - Rehin satışından sonra kalan açık, borçlunun kişisel sorumluluğuna bağlanamaz. - Borçlunun genel malvarlığı ile sorumluluğu, borcun ayrıca kişisel olarak üstlenilmesi gibi bir ayrı hukuki sebebe dayanabilir. Sonuç: Satış bedeli borcu karşılamazsa açık, rehin karşılığı ödünç verende kişisel alacak olarak takip edilemez. ### Rehnin paraya çevrilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Noter dışı yapılan ihtarı yeterli saymak; madde noter aracılığını şart koşar. - İhtarı yapmadan rehnin paraya çevrilmesini istemek; ihtar bu yolun ön koşuludur. - Satış bedeli borcu karşılamadığında açığı borçludan kişisel alacak olarak talep etmek; madde bu sorumluluğu açıkça dışlar. - Maddeyi bütün ödünç ilişkilerine genelleştirmek; madde yalnızca rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraşanlar için kurulmuştur. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Rehin karşılığında ödünç verme işinin kapsamına giren ödünç verenler bakımından bu maddedeki ihtar ve kişisel sorumluluk kuralının uygulandığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) - Dava dosyalarında uygulanacak hükmün 962 ilâ 969. maddeler arasındaki rehin karşılığında ödünç verme hükümleri olduğu belirtilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) - Bankacılık Kanunu bakımından da ayrı bir düzenleme bulunduğu ve bunun birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) ### Nasıl ispat edilir? - İhtarın varlığını ve noter aracılığıyla yapıldığını ileri süren ödünç veren, noter ihtarnamesi ve tebliğ belgesiyle ispat yükü altındadır. - Borcun vadesinde ödenmediği, asıl talebi ileri süren ödünç verenin ispat yükü altındadır; ödeme savunmasını ileri süren borçlu bunu ödeme belgesiyle ispatlar. - Ödünç verenin rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraştığı, borç senedi, rehin sözleşmesi ve ilgili belgelerle gösterilir. - Satış bedelinin borcu karşılamadığı açığın varlığı, icra dairesinin satış ve paylaştırma tutanağıyla ispatlanır; açık için kişisel sorumluluk talep eden taraf bu açığın dayanağını göstermek zorundadır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.966: Satış bedelinin alacağı aşması halinde artan kısmın hak sahibine verilmesini düzenler; bu madde ile birlikte satış sonrası hesabı tamamlar. - 4721 m.962: Rehin karşılığında ödünç verme işinin tanımını ve bu işi yapanların kapsamını belirler; bu maddenin uygulama alanını çizer. - 4721 m.873: Rehin alacağının muaccel olmadan önce yapılan lex commissoria anlaşmalarını geçersiz kılar; rehin satışının sınırlarını tanımlar. - 4721 m.949: Taşınır rehninde borç ödenmezse rehinli malın alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmünün geçersizliğini düzenler. - 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.45: Rehin alacaklısının alacağını cebri icra yoluyla almak istediğinde önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurma zorunluluğunu getirir. - 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.150: Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibin usulünü ve satış isteme süreleri ile takibin düşmesini düzenler. ## [TMK m.966 — Arta kalan para üzerindeki hak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-966) Bu madde, rehinli taşınırın paraya çevrilmesi sonucunda satış bedelinin rehinle güvence altına alınan alacak miktarını aşan kısmının (arta kalan paranın) hak sahibine ödenmesini düzenler. Ayrıca işletmenin aynı borçludan birden fazla alacağı bulunması hâlinde arta kalan paranın hesaplanma biçimini ve arta kalan miktarı isteme hakkının zamanaşımını kapsar. Madde, rehin karşılığında ödünç verme işi yapan kişilere ilişkin 962-969. maddeler bağlamında uygulanır. Madde, rehin alacaklısının paraya çevirme yetkisini, paraya çevirme usulünü ve satışın yapılma koşullarını düzenlemez (m.950 ve devamı, ilgili rehin hükümleri). Madde, rehin alacaklısının tahsil edemediği açık kalan alacak bakımından borçlunun sorumluluğunu düzenlemez (genel borç hükümleri). Madde, rehin hakkının kuruluşunu ve sona ermesini düzenlemez (m.939 ve devamı, ilgili rehin hükümleri). ### Arta kalan para üzerindeki hak: hangi kavramlar bilinmeli? - **Arta kalan para**: Rehnedilen taşınırın paraya çevrilmesiyle elde edilen satış bedelinin, rehinle güvence altına alınan alacak miktarını aşan kısmıdır. Bu kısım rehin alacaklısında kalmaz ve hak sahibine ödenir. - **Hak sahibi**: Arta kalan parayı talep etme hakkına sahip olan kişidir. Rehin verenin, yani rehnedilen taşınırın malikinin veya rehin verenin hakkının devrolduğu kişinin bu sıfatla hareket ettiği kabul edilir. - **İşletmenin birden fazla alacağı**: Aynı borçludan işletme dolayısıyla doğan birden çok alacağın bulunmasıdır. Bu alacaklar arta kalan paranın hesaplanmasında tek bir bütün olarak değerlendirilir, ayrı ayrı hesaplanmaz. - **Paraya çevirme**: Rehnedilen taşınırın satış yoluyla nakde dönüştürülmesidir. Arta kalan paranın doğup doğmayacağı ve miktarı bu işlemin sonucuna bağlıdır. ### Arta kalan para üzerindeki hak: hangi şartlar aranır? - Rehnedilen taşınırın paraya çevrilmiş olması gerekir; arta kalan para ancak satış bedeli üzerinden doğabilir. - Satış bedelinin rehinli alacak miktarından fazla olması gerekir; eşit veya düşük bedelde arta kalan para doğmaz. - İşletmenin aynı borçludan birden fazla alacağı varsa, arta kalan paranın hesabında bu alacakların tümünün bir bütün olarak göz önünde tutulması gerekir. - Arta kalan miktarın hak sahibine ödenmesi gerekir; bu, paraya çevirme sonucunda doğan bir edimdir. ### Arta kalan para üzerindeki hak: hangi sonuçları doğurur? - Satış bedeli rehinli alacak miktarını aşıyorsa, aradaki fark hak sahibine ödenir. - Satış bedeli rehinli alacak miktarını aşmıyorsa arta kalan para doğmaz ve ödenecek bir miktar bulunmaz. - İşletmenin birden fazla alacağı varsa, arta kalan paranın hesabı tüm alacakların birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. - Arta kalan miktarı isteme hakkı, paraya çevirmenin üzerinden beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Zamanaşımına uğrayan hak varlığını korur, ancak def'i olarak ileri sürülmesi gerekir (metinde açıkça belirtilmemiş; sonucundan çıkarılmıştır). ### Tek alacak ile işletmenin birden fazla alacağı arasındaki fark nedir? - Aynı borçludan tek bir alacağın rehinle güvence altına alındığı hâl. Arta kalan para, satış bedeli ile bu tek alacak arasındaki farktan hesaplanır. - İşletmenin aynı borçludan birden fazla alacağının bulunduğu hâl. Bu alacaklar arta kalan para hesabında bir bütün olarak alınır. Sonuç: İkinci hâlde satış bedelinden tüm alacakların toplamı düşülür; bu nedenle arta kalan para tek alacağa göre hesaplananla farklı çıkabilir. ### Arta kalan para üzerindeki hak: sık yapılan hatalar nelerdir? - Bu maddeyi her türlü rehin ilişkisine genel olarak uygulamak; kapsamın rehin karşılığında ödünç verme işi ile sınırlı olduğunu gözden kaçırmak. - Arta kalan parayı, işletmenin birden fazla alacağı varken her alacak için ayrı ayrı hesaplamak; tüm alacakların bir bütün olarak alınması gerektiğini unutmak. - Beş yıllık süreyi rehinli alacağın doğum veya vade tarihinden saymak; süre paraya çevirme tarihinden başlar. - Zamanaşımını hakkın kendiliğinden sona ermesi olarak yorumlamak; zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe hâkim tarafından dikkate alınmaz. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, bu maddenin rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar bakımından uygulanacağını, bu kapsamın dışındaki rehin ilişkilerinde doğrudan uygulanmayacağını kabul etmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) - Bu madde kapsamında verilen kararlarda, arta kalan paranın hesaplanmasında işletmenin birden fazla alacağının bir bütün olarak alındığı kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026) - Mahkemeler, arta kalan paranın istenmesinde beş yıllık sürenin paraya çevirme tarihinden itibaren işlediğini kabul etmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Arta kalan parayı talep eden hak sahibi, satışın gerçekleştiğini ve satış bedelini ispatlamakla yükümlüdür; satış tutanağı ve satış bedeline ilişkin belgeler bu amaçla kullanılır. - Rehinli alacağın miktarını ve varsa işletmenin diğer alacaklarını ortaya koyma yükü, arta kalan paranın hesabına itiraz eden tarafa ya da hesabı yapan tarafa düşer; alacak kayıtları ve sözleşmeler bu konuda belirleyicidir. - Zamanaşımı savunmasında, karşı taraf paraya çevirme tarihini ve sürenin dolduğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu, satış ve tebligat belgeleriyle yapılır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.962-969: Rehin karşılığında ödünç verme işi yapanlara ilişkin özel hükümler çerçevesinde bu madde uygulanır; kapsam bu bölümle sınırlıdır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023) ## [TMK m.967 — Rehinden kurtarmayı isteme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-967) Madde, taşınır rehninde rehin verenin ya da hak sahibinin rehnedilen taşınırı rehinden kurtarma yollarını düzenler: rehin makbuzunun geri verilmesi, makbuzun ibrazı mümkün değilse hak sahipliğinin ispatı ve makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuş olsa bile altı ay geçtikten sonra hak sahipliğinin ispatı. Kurtarma için muacceliyet ve faiz ödemesi koşullarını da kapsar. Hüküm, rehin karşılığı ödünç para veren işletmeler ile bu işletmelere rehin veren kişiler bakımından uygulanır. Düzenlemediği konular: rehinli alacaklının arta kalan parayı geri verme borcu (m.966), rehin verenin şahsi sorumluluğu ve rehin sınırlılığı (m.965), rehin hakkının sona ermesinde eşyanın geri verilmesi (m.944) ve rehinli alacaklının muhafaza ve hapis hakkı (m.950 vd.). Bu konular ayrı maddelerde düzenlenmiştir. ### Rehinden kurtarmayı isteme hakkı: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehin makbuzu**: Rehin karşılığı ödünç para veren işletmenin, rehnedilen taşınırı teslim aldığını gösteren belgedir. Makbuzun geri verilmesi, taşınırın rehinden kurtarılmasının temel yoludur. - **Muacceliyet**: Alacağın vadesinin gelmiş olması, yani borcun ödenmesinin istenebilir hale gelmesidir. Kurtarma hakkının ikinci fıkra bakımından doğması için alacağın muaccel olması gerekir. - **Hak sahipliğinin ispatı**: Rehinden kurtarmayı isteyen kişinin rehnedilen taşınır üzerinde gerçek hak sahibi olduğunun gösterilmesidir. Makbuz ibraz edilemediğinde ya da makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuşsa bu yol kullanılır. - **Makbuz karşılığı geri verme hakkının saklı tutulması**: Ödünç verenin, taşınırı kimin ibraz ettiğine bakmaksızın makbuzu ibraz edene geri verme hakkını açıkça kayda geçirmesidir. Bu hak saklı tutulmuşsa işletme ibraz edenin gerçek hak sahibi olup olmadığını araştırmak zorunda kalmaz. - **Altı ay**: Üçüncü fıkrada, makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuş olsa bile hak sahipliğinin ispatıyla kurtarma yapılabilmesi için muacceliyetten itibaren geçmesi gereken süredir. Muacceliyet anından değil, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işler. ### Rehinden kurtarmayı isteme hakkı: hangi şartlar aranır? - Rehnedilen taşınırın henüz satılmamış olması gerekir. - Rehin verenin ya da hak sahibinin, rehin makbuzunu geri vererek kurtarma talebinde bulunması gerekir; bu yolda ödenmesi gereken yalnızca rehnin kurtarıldığı ana ilişkin faizlerin tümüdür (m.968 I). - Makbuz geri verilmediğinde, alacağın muaccel olmasının ardından hak sahipliğinin ispatlanması gerekir. - Makbuz karşılığı geri verme hakkı açıkça saklı tutulmuş olsa bile, alacağın muaccel olmasının üzerinden altı ay geçmesi ve hak sahipliğinin ispatlanması gerekir. - Makbuz ibraz edilemiyorsa, muacceliyet ve gerçek hak sahipliğinin diğer delillerle ispatlanması gerekir. - Makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuşsa ve altı ay geçmemişse, rehin kurtarılamaz; borcun muaccel hale gelmesinden önce kurtarma mümkün değildir. - Makbuzu ibraz eden kişinin gerçek hak sahibi olmadığını bilen ya da bilmesi gereken işletme, saklı tutulmuş hak olsa bile sorumlu tutulur. ### Rehinden kurtarmayı isteme hakkı: hangi sonuçları doğurur? - Rehnedilen taşınır, satılıncaya kadar rehin makbuzunun geri verilmesiyle rehinden kurtarılabilir. - Makbuz geri verilmezse, alacağın muaccel olmasından sonra hak sahibi olduğunu ispat eden kişi taşınırı rehinden kurtarabilir. - Ödünç veren makbuz karşılığı geri verme hakkını açıkça saklı tutmuşsa bile, alacağın muaccel olmasının üzerinden altı ay geçtikten sonra hak sahibi olduğunu ispat eden kişi taşınırı kurtarabilir. - Makbuzu ibraz edenin gerçek hak sahibi olup olmadığını araştırmak işletmenin yükümlülüğüdür; araştırmayı yapmadan teslim eden işletme, yapılacak zarardan sorumlu olur. - Hak saklı tutulmuşsa işletmenin araştırma yükümlülüğü yoktur; ancak ibraz edenin hak sahibi olmadığını bilen ya da bilmesi gereken işletme, saklı tutulmuş olsa bile sorumlu tutulur. - Rehin verenin makbuz ibrazıyla malı rehinden kurtarma yetkisi her zaman vardır; bunun için muacceliyet tarihini beklemesi gerekmez, yalnızca rehnin kurtarıldığı ana ilişkin faizlerin tümünü ödemesi yeterlidir. - Makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuşsa ve altı ay geçmemişse, muacceliyetten önce rehin kurtarılamaz. ### Makbuz geri verilmesi ile makbuz ibrazının mümkün olmaması arasındaki fark nedir? - Rehin makbuzunun ibraz edilip geri verilmesi yoluyla kurtarmada, makbuzun kendisi hak sahipliğinin karinesi gibi işler. - Makbuz ibraz edilemiyorsa rehin verenin muacceliyeti ve gerçek hak sahipliğini diğer delillerle ispatlaması gerekir. Sonuç: Makbuz varken kurtarma her zaman mümkündür; makbuz yoksa muacceliyet ve hak sahipliğinin ispatı zorunludur. ### Makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmamış ile saklı tutulmuş arasındaki fark nedir? - Hakkın saklı tutulmadığı durumda, makbuz ibraz edilmediğinde hak sahipliğinin ispatı ile muacceliyetten sonra kurtarma yapılabilir. - Hakkın açıkça saklı tutulduğu durumda, altı ay beklenmesi gerekir ve bu süre dolmadan kurtarma yapılamaz. Sonuç: Saklı tutulmuş hakta muacceliyetten sonra altı ay geçmesi şarttır; bu süre geçmeden ibraz edilmeyen makbuza karşı kurtarma mümkün değildir. ### Makbuz ibrazı ile gerçek hak sahipliği araştırması ile saklı tutulmuş hakta araştırma yükümlülüğü arasındaki fark nedir? - Makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmamışsa işletme, makbuzu ibraz edenin gerçek hak sahibi olup olmadığını araştırmak zorundadır. - Hak saklı tutulmuşsa işletme bu araştırmayı yapmakla yükümlü değildir. Sonuç: Saklı tutulmuş hakta işletme araştırma yapmadan teslim edebilir; ancak ibraz edenin hak sahibi olmadığını bilen ya da bilmesi gereken işletme sorumlu olur. ### Rehin verenin rehni kurtarması ile alacağın muaccel olması arasındaki fark nedir? - Rehin verenin, makbuzu ibraz ederek malı rehinden kurtarması her zaman mümkündür; muacceliyet tarihi beklenmez. - Makbuz ibraz edilmediğinde kurtarma için muacceliyet şarttır. Sonuç: Makbuz ibraz edilirse borcun vadesinden önce bile kurtarma yapılabilir; faizlerin tamamını ödemek yeterlidir. ### Rehinden kurtarmayı isteme hakkı: sık yapılan hatalar nelerdir? - Makbuz karşılığı geri verme hakkı saklı tutulmuş olduğu hâlde altı ay dolmadan kurtarma talebini kabul etmek; m.967 III'teki bekleme süresini gözden kaçırmak. - Altı ayı muacceliyet anından değil, sözleşmenin yapıldığı ya da rehnin verildiği tarihten saymak. - Saklı tutulmuş hakta işletmenin hiçbir durumda araştırma yapmak zorunda olmadığını düşünmek; ibraz edenin hak sahibi olmadığının bilindiği hallerde sorumluluğun ortadan kalktığını sanmak. - Makbuz ibraz edilmediğinde rehin verenin yalnızca makbuzun yokluğuna dayanarak kurtarma yapabileceğini düşünmek; muacceliyet ve hak sahipliğinin ayrıca ispatının gerektiğini gözden kaçırmak. - Rehin verenin her zaman kurtarma yetkisinin, muacceliyet beklenmeden yalnızca faiz ödemesi yapılarak kullanılabileceğini, makbuz ibrazı olmaksızın da geçerli olduğunu varsaymak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Rehin karşılığı ödünç veren işletmenin makbuz karşılığı geri verme hakkını saklı tutmuş olması, işletmeyi araştırma yükümlülüğünden kurtarır; ancak ibraz edenin gerçek hak sahibi olmadığının bilindiği ya da bilinmesi gerektiği hallerde sorumluluk devam eder. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) - Makbuz karşılığı geri verme hakkının saklı tutulduğu durumlarda, muacceliyetten sonra altı ay geçmeden kurtarma yapılamayacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023) - Hak sahipliğinin ispatı, makbuzun ibraz edilemediği hallerde diğer delillerle yapılır ve bu delillerin değerlendirilmesi mahkemeye bırakılmıştır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026) - Rehin karşılığı ödünç veren işletmenin makbuz ibrazı yapılmadan teslimi, zarar doğurduğu takdirde işletmeyi sorumlu kılmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Rehinden kurtarmayı talep eden kişi, makbuzu ibraz ederek kurtarma yapıyorsa hak sahipliğini ayrıca ispatlamak zorunda değildir; makbuz ibrazı bu yönde yeterli kabul edilir. - Makbuz ibraz edilemiyorsa, alacağın muaccel olduğu ve gerçek hak sahibi olunduğu diğer delillerle ispat edilir; bu yükü rehinden kurtarmayı isteyen kişi taşır. - Makbuz karşılığı geri verme hakkının saklı tutulduğu hallerde, işletme ibraz edenin hak sahibi olmadığını bilmesi gerektiği yönünde iddia edilirse, bu bilgiyi ileri süren taraf ispat yükü altındadır. - Altı aylık sürenin dolduğu, muacceliyet tarihine dayanılarak belirlenir; muacceliyet tarihinin belgelenmesi kurtarmayı isteyen tarafın yükümlülüğüdür. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.966: Rehin paraya çevrildikten sonra alacak tahsil edildikten arta kalan tutarın rehin verene ödenmesini düzenler; bu madde rehin verenin kurtarma sonrası hukuki durumunu tamamlar. - 4721 m.965: Rehin karşılığı ödünç para alanın yalnızca rehnedilen eşya ile sınırlı sorumluluğunu düzenler; kurtarma talebinin kapsamı ile sorumluluğun sınırı bu madde ile birlikte değerlendirilir. - 4721 m.968: Rehin verenin rehnin kurtarılabilmesi için ödeyeceği faiz tutarını belirler; m.967 I'deki kurtarmanın bedelini tamamlar. - 4721 m.944: Rehin hakkı sona erdiğinde eşyanın geri verilmesini düzenler; m.967'deki kurtarma ile rehin hakkının sona ermesi ayrı hallerdir. ## [TMK m.968 — Ödünç verenin hakları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-968) Madde, rehin karşılığında ödünç verme işinde (TMK 962 vd.) ödünç verenin, rehinli taşınırı geri alırken ödenecek faiz miktarına ilişkin istemini ve taşınırı makbuz hamiline geri verme yetkisinin sınırlarını düzenler. Düzenleme, rehin karşılığında ödünç verme işiyle uğraşanlar ile bu işte ödünç veren sıfatını taşıyanlar bakımından uygulanır. Rehnin paraya çevrilmesi, faiz oranının belirlenmesi ve ödünç verenin genel ödeme ve teslim yükümlülükleri bu maddede düzenlenmez; rehin karşılığında ödünç verme işinin genel kuralları (TMK m.962-969 sınırları içinde ilgili hükümler) ile tüketim ödüncü ve rehin hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. ### Ödünç verenin hakları: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehin karşılığında ödünç verme**: Ödünç verenin, taşınır rehni karşılığında para veya tüketilebilir şey ödünç verdiği işi ifade eder. Bu madde, bu işin özel kuralları arasında yer alır. - **Taşınırın rehinden kurtarılması**: Borçlunun borcunu ödeyerek rehinli taşınırı geri almasıdır. Faizin tamamının hesaplanmasına esas alınan an budur; kurtarılma ayı içinde işleyen faiz tam olarak istenebilir. - **Makbuz**: Rehin karşılığı teslim alınan taşınırın zilyetliğini temsil eden belgedir. Makbuzun hamiline teslim yetkisi, makbuz üzerindeki hak sahipliğinin varlığına bağlıdır. - **Makbuz hamili**: Makbuzu elinde bulunduran kişidir. Madde, hamilin makbuzu haksız yollarla ele geçirmiş olmasını ve bunu bilmesi gerektiğini koruma sınırı olarak kullanır. - **Açık saklı tutma**: Ödünç verenin makbuzu getiren kişiye taşınırı geri verme hakkını ayrıca ve açıkça kendisinde tutmasıdır. Bu saklı tutma olmadan makbuz hamiline teslim yetkisi doğmaz. ### Ödünç verenin hakları: hangi şartlar aranır? - Rehin karşılığında ödünç verme ilişkisinin bulunması gerekir. - Taşınırın rehinden kurtarılmış olması ve faizin ilgili ayına ait bulunması gerekir; ödünç veren o ayın faizinin tamamını isteyebilir. - Ödünç verenin makbuzu getiren kişiye taşınırı geri verme hakkını sözleşmede açıkça saklı tutmuş olması gerekir. - Makbuz hamilinin makbuzu haksız olarak ele geçirmiş olduğunu bilmiyor ve bilmesi gerekmiyor olması gerekir; bu hal varsa ödünç verenin yetkisi kullanılamaz. ### Ödünç verenin hakları: hangi sonuçları doğurur? - Taşınır rehinden kurtarıldığında ödünç veren, kurtarılma ayına ait faizin tamamını isteyebilir. - Ödünç veren, makbuzu getirene taşınırı geri verme hakkını açıkça saklı tutmuşsa, makbuz hamiline taşınırı teslim edebilir. - Makbuz hamilinin makbuzu haksız olarak ele geçirdiğini bilmesi veya bilmesi gerekmesi hâlinde ödünç veren bu yetkisini kullanamaz. - Açık saklı tutma bulunmuyorsa makbuz hamiline teslim yetkisi doğmaz. - Madde yalnız taşınır rehni ile ilgili olduğundan taşınmaz rehnine ya da genel ödünç ilişkilerine doğrudan uygulanmaz. ### Kurtarılma ayı faizinin tamamı ile kısmi faiz arasındaki fark nedir? - Taşınır, ayın içinde herhangi bir gün rehinden kurtarıldığında ödünç veren, o ayın faizinin tamamını isteyebilir. - Ayın ortasında kurtarılan ve ayın kalan kısmı için kısmi hesap ilkesinin uygulanacağı bir yaklaşım bu maddenin düzenlediği haksız kazanç kuralına aykırıdır. Sonuç: Madde ayın tamamı üzerinden faiz hesabını açıkça öngördüğü için kısmi faiz talebi maddeye dayanarak kabul edilmez. ### Açık saklı tutma var ile yok arasındaki fark nedir? - Ödünç veren sözleşmede makbuzu getirene taşınırı geri verme hakkını açıkça saklı tuttuysa, bu yetki kullanılabilir. - Böyle bir saklı tutma yoksa makbuz hamiline teslim yetkisi doğmaz. Sonuç: Açık saklı tutma olmayan hâlde ödünç verenin taşınırı makbuz hamiline vermesi, teslimin dayanağını kaybeder. ### İyi niyetli makbuz hamili ile bilen veya bilmesi gereken hamil arasındaki fark nedir? - Hamil makbuzun haksız ele geçirildiğini bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa ödünç verenin yetkisi kullanılabilir. - Hamil makbuzun haksız ele geçirildiğini biliyor ya da bilmesi gerekiyorsa yetki kullanılamaz. Sonuç: Kötü niyetli veya ağır ihmalle hareket eden hamile teslim, ödünç verenin sorumluluğuna yol açabilir. ### Ödünç verenin hakları: sık yapılan hatalar nelerdir? - Kurtarılma tarihinden sonraki faizi kısmi olarak hesaplamak; madde ayın tamamı üzerinden faiz istenmesini öngörür. - Makbuz hamiline teslim yetkisini sözleşmede açık saklı tutma olmadan kullanmak. - Hamilin iyi niyetini yalnız makbuzu getirmiş olmasından çıkarmak; bilmesi gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir. - Maddeyi taşınmaz rehnine ya da genel ödünç hükümlerine uygulamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, rehin karşılığında ödünç verme ilişkisinde faiz taleplerinde kurtarılma ayının tamamı üzerinden hesabı benimsemektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) - Makbuz hamiline teslim yetkisinin kullanılabilmesi için ödünç verenin sözleşmede açık bir saklı tutmasının bulunup bulunmadığı incelenmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026) - Makbuz hamilinin iyi niyetinin değerlendirilmesinde, makbuzun nasıl ele geçirildiği ve hamilin bu durumu bilip bilmesi gerektiği dikkate alınmaktadır. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Faizin tamamını isteyen ödünç veren, taşınırın hangi tarihte rehinden kurtarıldığını ve ilgili ayı yazılı belge ile ispatlamakla yükümlüdür. - Makbuz hamiline teslim yetkisini dayandıran ödünç veren, sözleşmede açık saklı tutmanın bulunduğunu yazılı sözleşme ile ispatlamalıdır. - Makbuz hamilinin iyi niyetli olduğunu savunan taraf, makbuzu nasıl edindiğini ve bu durumu bilmediğini ispatlamakla yükümlü olabilir; kötü niyet iddiasını ileri süren ödünç veren bunu ispatlar. - Ödünç veren, makbuzun haksız ele geçirildiğini bilmesi gerektiğini öne sürüyorsa bu hususu tanık ve belgelerle ispat etmelidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.962: Rehin karşılığında ödünç verme işinin tanımını ve bu işle uğraşanların kapsamını belirler; 968. madde bu işin özel hükümleri arasındadır. - 4721 m.962 vd.: Rehin karşılığında ödünç verme işinin genel kuralları olup 968. maddenin faiz ve makbuz hükümlerini tamamlar. ## [TMK m.969 — Geri alım hakkı tanıyarak satım](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-969) Madde, geri alım hakkı tanıyarak satın almayı meslek edinen kişiler hakkında taşınır rehni karşılığında ödünç verenlere ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörür. Düzenlediği konu, bu meslek sahipleri bakımından rehin karşılığı ödünç verme hükümlerinin kıyasen uygulanmasıdır. Kapsam, geri alım hakkı tanıyarak satın alma işini meslek edinenlerdir ve bu nitelikteki kişiler karşısında borçlu olan tarafın korunmasına yöneliktir. Madde, meslek sahibinin hangi yükümlülüklerinin ayrıntısını, ruhsat ve denetim koşullarını düzenlemez (ilgili düzenleme için bkz. 4721 sayılı Kanun m.962 vd. ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu). Madde, geri alım hakkının kendisinin şekil, süre ve şerh koşullarını düzenlemez (TBK m.237-239). Madde, taşınır rehninin kuruluşuna ilişkin genel hükümleri de kendiliğinden kurmaz. ### Geri alım hakkı tanıyarak satım: hangi kavramlar bilinmeli? - **Geri alım hakkı**: Taşınmazını başkasına devretmiş kişiye, tek taraflı irade beyanıyla o malı geri alma yetkisi veren kurucu yenilik doğurucu haktır. Bu maddedeki düzenleme ise geri alım hakkını 'meslek edinerek' tanıyan kişilere ilişkindir. - **Meslek edinme**: Geri alım hakkı tanıyarak satın almanın sürekli ve kazanç amaçlı bir faaliyet olarak yürütülmesi anlamına gelir. Tek seferlik bir geri alım sözleşmesi bu kapsamda değerlendirilmez. - **Taşınır rehni karşılığında ödünç verme**: Borçlunun bir taşınır malı alacaklıya rehin olarak bırakması karşılığında para veya başka bir şeyin ödünç verilmesi işlemidir. Madde, bu işlemi düzenleyen hükümleri geri alım hakkı tanıyan meslek sahiplerine kıyasen uygulanabilir kılar. ### Geri alım hakkı tanıyarak satım: hangi şartlar aranır? - Geri alım hakkının tanınmış olması ve bu hakkın satın alma işlemi kapsamında verilmiş olması gerekir. - Hakkı tanıyan kişinin bu işi meslek edinmiş olması, yani geri alım hakkı tanıyarak satın almayı sürekli bir faaliyet olarak yürütmesi gerekir. - Bu şartlar gerçekleştiğinde taşınır rehni karşılığında ödünç verenlere ilişkin hükümlerin bu kişiler hakkında uygulanması gerekir. ### Geri alım hakkı tanıyarak satım: hangi sonuçları doğurur? - Meslek edinerek geri alım hakkı tanıyan kişi, taşınır rehni karşılığında ödünç verenler gibi değerlendirilir ve bu kişiler hakkında ilgili hükümler uygulanır. - Meslek edinmeyen kişiler bakımından bu madde uygulanmaz; bu durumda genel satış ve geri alım hükümleri geçerlidir. - Maddenin uygulanması, geri alım hakkını kullanan tarafın alacaklı konumunu ve karşı tarafın korunmasını etkiler; hükmün sonucu, meslek sahibinin sorumluluğunun ödünç verme hükümlerine göre belirlenmesidir. ### Meslek sahibi ile bireysel geri alım hakkı tanıyan arasındaki fark nedir? - Geri alım hakkı tanıyarak satın almayı meslek edinen kişi; bu faaliyeti sürekli ve kazanç amaçlı yürütür. - Bir taşınmazını satıp belli koşulla geri almayı kararlaştıran sıradan satıcı-alıcı ilişkisindeki taraf; bu işi meslek edinmemiştir. Sonuç: Yalnız meslek edinen kişiler hakkında taşınır rehni karşılığında ödünç verme hükümleri uygulanır; bireysel geri alım sözleşmesinde bu hükümler kıyasen uygulanmaz. ### Taşınır rehni ile taşınmaz geri alım sözleşmesi arasındaki fark nedir? - Bu madde taşınır rehnine ilişkin hükümlerin kıyasını öngörür. - Taşınmaz geri alım sözleşmesi TBK m.237 uyarınca resmi şekle tabidir ve tapu şerhi ile korunabilir. Sonuç: Madde şekil ve şerh rejimini değil, borç ilişkisinin ödünç verme hükümleriyle düzenlenmesini ele alır; taşınmaz geri alımında şekil şartı ayrıca aranır. ### Geri alım hakkı tanıyarak satım: sık yapılan hatalar nelerdir? - Geri alım hakkı tanıyan her kişiyi meslek sahibi saymak; meslek edinme koşulunun sürekli ve kazanç amaçlı faaliyeti aradığını göz ardı etmek. - Maddeyi doğrudan uygulanabilir bir düzenleme gibi okumak; madde kıyas yoluyla uygulanan bir atıf niteliğindedir. - Taşınmaz geri alım sözleşmesinin şekil ve şerh koşullarını bu maddeyle karıştırmak; bu konular TBK m.237-239 ile düzenlenir. - Rehin karşılığında ödünç verme hükümlerinin tamamının kıyasen uygulanacağını varsaymak; uygulanacak hükümlerin işlemin niteliğine göre belirlenmesi gerekir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, geri alım hakkı tanıyarak satın almayı meslek edinen kişilerin 962 ile 969. maddelerdeki rehin karşılığı ödünç verme hükümlerine tabi tutulacağını kabul etmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/300 E., 2026/359 K., 06.03.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2573 E., 2026/841 K., 21.04.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/407 E., 2026/360 K., 06.03.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2047 E., 2026/364 K., 06.03.2026) - Yargı kararlarında bu hükümlerin, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'ndan doğan sorumluluk ve ruhsat konularıyla birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Meslek edinme koşulunu ileri süren taraf, kişinin geri alım hakkı tanıyarak satın alma işini sürekli ve kazanç amaçlı yürüttüğünü ispatlamakla yükümlüdür. - Bu konuda işlem sayısı, reklam faaliyeti, ticari kayıtlar ve benzeri delillerle ispat yapılabilir; tanık ancak tamamlayıcı nitelikte değerlendirilir. - Meslek edinmediğini savunan taraf, işlemin tek seferlik veya sıradan bir satış-geri alım ilişkisi olduğunu ispatlamakla yükümlüdür. - Geri alım sözleşmesinin resmi şekle uyulup uyulmadığı, taşınmaz bakımından tapu veya noter kaydıyla ispatlanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.962: Rehin karşılığında ödünç verme işinin tanımını ve kapsamını düzenleyen hükümler; bu maddenin kıyas yoluyla uygulandığı ana hükümlerdir. - 4721 m.873: Lex commissoria yasağını düzenler; geri alım hakkı bu yasağın dışında kalan bir yol olarak incelenir. - 4721 m.736: Geri alım hakkının tapu siciline şerh edilebilmesi ve şerhin etkisini düzenler. - 4721 m.1009: Şerhli şahsi hakların munzam etkisini düzenler; geri alım hakkı şerh edildiğinde bu etkiyi doğurur. - 6098 sayılı Kanun m.237: Geri alım sözleşmesinin resmi şekle tabi olduğunu düzenler; bu madde ile birlikte geri alım hakkı tanıyan işin şekil koşulunu oluşturur. - 6098 sayılı Kanun m.238: Geri alım hakkının en çok on yıl süreyle kararlaştırılabileceğini düzenler. - 6098 sayılı Kanun m.239: Geri alım hakkının devri ve miras yoluyla geçmesini düzenler. ## [TMK m.970 — Niteliği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-970) Madde, taşınmaz rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşmak üzere yetkili makamdan izin almış işletmelerin rehinli tahvil çıkarma yetkisini ve bu tahvil hamilleri lehine kanun gereği doğan rehin hakkının kapsamını düzenler. Madde, izin almış işletmeler bakımından uygulanır ve tahvil çıkarılmasının koşulları ile teminat havuzunun niteliğini belirler. Madde, rehinli tahvilin hamile veya nama yazılı olmasını ve itfa planı dışında erken ödeme talep edilememesini düzenlemez; bunlar Medeni Kanun m.971'de yer alır. Tahvil çıkarabilecek kişilerin ve izin makamının özel kanunla belirlenmesi m.972'ye bırakılmıştır. Teslime bağlı taşınır rehni ve hak rehni hükümleri bu maddenin konusu değildir ve rehinli tahvile doğrudan uygulanmaz. ### Niteliği: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehinli tahvil**: İzinli bir işletmenin, taşınmaz rehniyle teminat altına alınmış alacaklarını ve cari işlerinden doğan alacaklarını karşılık göstererek çıkardığı tahvildir. Tahvil, hamiline ya da nama yazılı olabilir. - **İzinli işletme**: Taşınmaz rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşmak üzere yetkili makamdan izin almış işletmedir. İzin alınmadan bu faaliyet yürütülemez ve tahvil çıkarılamaz. - **Taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacaklar**: İşletmenin müşterilerine kredi verirken bu kredileri ipotek ile teminat altına aldığı alacaklardır. Rehinli tahvilin teminat havuzunun ilk unsurunu oluşturur. - **Cari işlerden doğan alacaklar**: İşletmenin olağan ticari faaliyeti sırasında doğan, taşınmaz rehniyle teminat altında olmayan diğer alacaklarıdır. Teminat havuzunun ikinci unsurunu oluşturur. - **Kanunen doğan rehin hakkı**: Tahvil hamilleri lehine, yazılı bir rehin sözleşmesi yapılmadan ve senetler teslim edilmeden yalnızca kanun gereği doğan rehin hakkıdır. Teminat havuzundaki alacakların bireysel olarak belirlenmesi gerekmez. ### Niteliği: hangi şartlar aranır? - İşletmenin taşınmaz rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşmak üzere yetkili makamdan izin almış olması gerekir. - Tahvilin, izni alınmış işletmenin taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacakları veya cari işlerden doğan alacakları karşılık gösterilerek çıkarılması gerekir. - Rehinli tahvil hamilleri lehine rehin hakkının doğması için özel bir rehin sözleşmesi yapılmamış olması yeterlidir; teslim yükümlülüğü aranmaz. - Teminat altına alınacak alacakların tek tek belirlenmesi ve bireyselleştirilmesi gerekmez; rehin hakkı genel olarak ihraç kurumunun ilgili alacaklarını kapsar. - İzin alınmamış bir işletmenin bu madde kapsamında rehinli tahvil çıkarması mümkün değildir. ### Niteliği: hangi sonuçları doğurur? - İzinli işletme, taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacaklarını ve cari işlerden doğan alacaklarını karşılık göstererek rehinli tahvil çıkarabilir. - Tahvil hamilleri lehine, yazılı rehin sözleşmesi ve senet teslimi olmadan kanun gereği rehin hakkı doğar. - Teminat altına alınan alacakların tek tek bireyselleştirilmesi gerekmez; rehin hakkı ihraç kurumunun ilgili alacaklarını genel olarak kapsar. - Rehin hakkı, teminat havuzunda yer alan taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış değişken nitelikteki kredi alacaklarını da kapsar. - İzin alınmadan yapılan rehinli tahvil çıkarılması bu maddenin sağladığı kanuni rehin hakkını doğurmaz. ### Rehinli tahvil ile teslime bağlı taşınır rehni: fark nedir? - Rehinli tahvilde rehin hakkı kanun gereği kendiliğinden doğar; yazılı sözleşme ve senet teslimi aranmaz. - Teslime bağlı taşınır rehninde rehin hakkının doğması için mala fiilen zilyetliğin alacaklıya geçmesi gerekir. Sonuç: Rehinli tahvil için teslim şartı aranmaz; taşınır rehni hükümleri ise teslim olmadan kurulamaz. ### İzinli işletme ile izinsiz işletme arasındaki fark nedir? - Yetkili makamdan izin almış işletme rehinli tahvil çıkarabilir ve bu tahvil için kanunen rehin hakkı doğar. - İzin almamış kişi veya işletme, taşınmaz rehni karşılığında ödünç verme işini yapamaz ve bu maddeye dayanarak tahvil çıkaramaz. Sonuç: Yalnız izinli işletmelerin çıkardığı tahviller bu maddenin korumasından yararlanır. ### Taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacak ile cari işlerden doğan alacak arasındaki fark nedir? - Taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacak, ipotek ile teminat altına alınmış kredi alacağıdır. - Cari işlerden doğan alacak, işletmenin olağan ticari faaliyetinden doğar ve ipotekle teminat altında olmak zorunda değildir. Sonuç: Her iki alacak türü de teminat havuzunu oluşturur; madde ikisini birlikte karşılık göstermeye izin verir. ### Bu madde ile medeni Kanun m.971 arasındaki fark nedir? - Bu madde tahvil çıkarma yetkisini ve teminat havuzunu düzenler. - Medeni Kanun m.971 tahvilin hamile veya nama yazılı olmasını ve itfa planı dışında erken ödenmesinin istenemeyeceğini düzenler. Sonuç: Tahvilin türü ve ödeme düzeni m.971'e, çıkarma ve teminat yapısı bu maddeye tabidir. ### Niteliği: sık yapılan hatalar nelerdir? - Rehinli tahvil için yazılı rehin sözleşmesi ve senet teslimi gerektiğini düşünmek; bu maddede teslim ve sözleşme şartı aranmaz. - Teminat altına alınan her bir alacağın tek tek belirlenip bireyselleştirilmesini istemek; kanun bu zorunluluğu öngörmez. - İzin almamış işletmenin de bu madde kapsamında tahvil çıkarabileceğini varsaymak; izin şartı olumlu koşuldur. - Rehinli tahvili doğrudan teslime bağlı taşınır rehni hükümlerine tabi tutmak; yalnızca uygun düştüğü ölçüde kıyas yoluyla uygulanır. - Tahvilin hamile veya nama yazılı olması ve erken ödeme sorununu bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu konular m.971'de düzenlenmiştir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Taşınmaz rehin senedi deyiminin, ipotekli borç ilişkisini belgeleyen senet anlamında kullanıldığı ve maddedeki ifadenin bu çerçevede yorumlandığı belirtilmektedir. - Teminat havuzundaki alacakların bireysel olarak belirlenmemiş olması, ipotekte aranan belirlilik ilkesinin bu bağlamda istisnası olarak kabul edilmektedir. ### Nasıl ispat edilir? - Rehinli tahvil hamilinin lehine doğan kanuni rehin hakkını ileri süren taraf, işletmenin m.970 kapsamında izinli olduğunu yetkili makamın izin belgesiyle ispatlamalıdır. - Tahvilin teminatının taşınmaz rehni ile güvence altına alınmış alacaklardan veya cari işlerden doğduğu, ihraç belgeleri ve işletmenin kayıtlarıyla ispatlanır. - Yazılı rehin sözleşmesi veya senet teslimi bulunmadığı için bu hususun ispatı, rehin hakkının kanundan doğduğu iddiasına dayanır; karşı taraf izinsizlik veya teminat dışı alacak savunmasını ileri sürerse bu savunmanın ispat yükü ona düşer. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.971: Rehinli tahvilin hamile veya nama yazılı olabileceğini ve itfa planı dışında erken ödenmesinin istenemeyeceğini düzenler; bu madde ile birlikte tahvilin yapısını tamamlar. - 4721 m.972: Tahvil çıkaracakların, tahvil çıkarmaya ilişkin koşulların ve izni verecek makamın özel kanunla belirleneceğini öngörür; bu maddedeki izin şartının kaynağıdır. - 4721 m.954: Hak rehnine ilişkin genel hükümlerdir; rehinli tahvilin hak rehni türü olarak değerlendirilmesi tartışmasında ilgilidir. ## [TMK m.971 — Şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-971) TMK m.971, aile malları ortaklığı kapsamında çıkarılabilecek rehinli tahvillerin vadeden önce ödenmesine ilişkin alacaklı talebini sınırlar ve tahvillerin çıkarılış biçimini (hamile veya nama yazılı, hamile yazılı kuponlu) düzenler. Madde, alacaklıların öngörülen zamandan önce ödeme isteyemeyeceğini belirtir. Madde, tahvillerin rehinle güvence altına alınmasının kurallarını, tahvil bedelinin ödenmesi usulünü ve ortaklığın tasfiyesini düzenlemez; bu konular ilgili TMK hükümlerinde ve sözleşmede aranmalıdır. Madde, aile malları ortaklığının kuruluşunu ve sona ermesini de düzenlemez (m.972 vd. ile ilgili hükümlere bakılmalıdır). ### Şekli: hangi kavramlar bilinmeli? - **Rehinli tahvil**: Ödemesi bir rehinle güvence altına alınmış borçlanma senedi niteliğindeki tahvildir. Alacaklılar, bu tahvil ile sağlanan güvenceye dayanarak ödeme beklerler. - **Hamile yazılı tahvil**: Sahibinin adının değil, senet üzerindeki hamilin hak sahibi olduğu tahvildir. Devri, senedin teslimi ile gerçekleşir. - **Nama yazılı tahvil**: Hak sahibinin adının senet üzerinde gösterildiği tahvildir. Devri, kanunda öngörülen usule uygun olarak yapılır. - **Hamile yazılı kupon**: Tahvile bağlı, faiz veya temettü ödemelerini temsil eden ve hamile ödenen belgelerdir. Madde, tahvillerin hamile yazılı kuponlu çıkarılmasını zorunlu kılar. - **Öngörülen zaman**: Tahvilin ödeme vadesi olarak çıkarılış belgesinde kararlaştırılmış tarihtir. Alacaklılar bu tarihten önce ödeme talep edemezler. ### Şekli: hangi şartlar aranır? - Tahvilin rehinle güvence altına alınmış bir borçlanma aracı olması gerekir. - Tahvillerin hamile veya nama yazılı olarak çıkarılması gerekir. - Hamile yazılı tahvillerin hamile yazılı kuponlarının bulunması gerekir. - Alacaklının öngörülen zamandan önce ödeme talep etmesi bu maddeye göre mümkün değildir. ### Şekli: hangi sonuçları doğurur? - Alacaklılar, rehinli tahvillerin öngörülen zamandan önce ödenmesini isteyemezler. - Tahviller hamile veya nama yazılı olarak çıkarılır. - Hamile yazılı tahvillerin hamile yazılı kuponları bulunur. - Kurala aykırı olarak vadeden önce ödeme yapılması, maddede düzenlenmediği için bu maddeye dayanılarak hüküm kurulamaz. ### Hamile yazılı tahvil ile nama yazılı tahvil arasındaki fark nedir? - Hamile yazılı tahvilde hak sahibi, senedi elinde tutan kişidir ve kuponları hamile ödenir. - Nama yazılı tahvilde hak sahibi senette adı geçen kişidir ve devir, kanunda öngörülen usule uygun yapılır. Sonuç: Madde iki çıkış biçimine de izin verir; hamile yazılı tahvilde kuponların hamile yazılı olması zorunludur. Nama yazılı tahvil için kupon zorunluluğu maddede yer almaz. ### Vadeden önce ödeme talebi ile öngörülen vadede ödeme arasındaki fark nedir? - Alacaklının vadeden önce ödeme talebi, madde gereğince reddedilir. - Öngörülen zamanda ödeme, tahvilin çıkarılış şartlarına göre yapılır. Sonuç: Vade gelmeden ödeme istenemez; alacaklı ancak vadeye kadar bekler. ### Şekli: sık yapılan hatalar nelerdir? - Maddeyi tahvil dışındaki borç senetlerine uygulamak; madde yalnızca rehinli tahvilleri kapsar. - Nama yazılı tahvil için de hamile yazılı kupon zorunluluğu olduğunu sanmak; kupon zorunluluğu hamile yazılı tahviller içindir. - Alacaklının vadeden önce ödeme talebinin, tarafların anlaşmasıyla yapılabileceğini varsaymak; madde metni buna dair bir istisna öngörmez. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Verilen malzemede bu maddeye ilişkin yargı kararı alıntısı bulunmamaktadır; uygulama eğilimi yazılamamıştır. ### Nasıl ispat edilir? - Vadeden önce ödeme talep eden alacaklı, öngörülen zamanın henüz gelmediğini tahvil metni ve çıkarılış belgesi ile ortaya koymalıdır. - Tahvilin hamile veya nama yazılı olarak çıkarıldığı, senet üzerinde gösterilen şekil ile ispatlanır. - Hamile yazılı tahvilde kuponların bulunduğu, tahvile bağlı kupon belgeleri ile ispatlanır. - Karşı tarafın, vadenin gelmiş olduğu veya ödemenin vadeden önce yapılmasının kararlaştırıldığı savunması, vade belgesi ile ispat edilmelidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.970: Aile malları ortaklığında tahvil ve rehin ile ilgili genel düzenlemeler bu maddeden önce yer aldığı için bağlam sağlar; madde metninde doğrudan atıf yoktur. ## [TMK m.972 — Düzenlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-972) TMK m.972, tahvil çıkarma yetkisinin kimlere ve hangi koşullarla tanınacağını ve çıkarma izninin hangi makam tarafından verileceğini özel kanuna bırakan bir yollama hükmüdür. Madde, tahvil çıkaracakların sınıfını, tahvil çıkarmaya ilişkin koşulları ve izin makamını kendisi belirlemez. Madde yalnız Medeni Kanun'un sınırlı ayni haklar bölümünün sonunda yer alan bir atıf niteliğindedir. Madde, tahvilin hukuki niteliğini, ihraç usulünü, tahvil sahiplerinin haklarını ve ödeme koşullarını düzenlemez; bunlar Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili hükümlerinde ve özel kanunda aranmalıdır. Ayrıca bu maddenin kapsamına, tahvil sahiplerinin korunmasına ilişkin usul kuralları da girmez. ### Düzenlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Tahvil**: Borçlanma amacıyla çıkarılan, belirli bir faiz ve vade ile itfa edilen ve yatırımcılara sağlanan alacak niteliğindeki menkul kıymettir. Maddenin kendisi tahvilin tanımını yapmaz; tanım özel kanuna bırakılmıştır. - **Özel kanun**: Madde gereğince tahvil çıkaracakların, çıkarma koşullarının ve izin makamının belirleneceği kanundur. Bu yollama, Medeni Kanun'un genel ilkesinin tahvil konusunda özel mevzuata devredildiği anlamına gelir. - **Çıkarma izni**: Tahvil ihracına olanak veren, özel kanunda öngörülen makamın verdiği yetki belgesidir. İznin hangi makamca verileceği ve hangi koşullarda verileceği bu maddede değil, özel kanunda belirlenir. ### Düzenlenmesi: hangi şartlar aranır? - Tahvil çıkaracak kişinin özel kanunda öngörülen tahvil çıkarma yetkisine sahip olması gerekir. - Tahvil çıkarmaya ilişkin koşulların özel kanunda belirlenen biçimde yerine getirilmesi gerekir. - Tahvil çıkarma izninin, özel kanunda yetkili kılınan makamdan alınması gerekir. ### Düzenlenmesi: hangi sonuçları doğurur? - Tahvil çıkaracaklar, koşullar ve izin makamı bakımından özel kanunda belirlenen esaslara bağlıdır. - Özel kanunda öngörülen koşullar gerçekleşmeden tahvil çıkarılması, özel kanunun öngördüğü yaptırımlara yol açar; bu yaptırımlar m.972'de değil özel kanunda aranmalıdır. ### Düzenlenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Maddeyi tahvilin tüm hukuki rejimini düzenleyen bir hüküm sanmak; oysa madde yalnız bir yollama hükmüdür ve ayrıntıyı özel kanuna bırakır. - Tahvil çıkarma izninin Medeni Kanun'a dayanılarak verilebileceğini varsaymak; izin makamı ve koşulları özel kanundan aranmalıdır. ### Nasıl ispat edilir? - Tahvil çıkarma yetkisinin varlığını ileri süren taraf, özel kanuna göre yetkili olduğunu ve gerekli izni aldığını belgeyle ispatlamalıdır. - İznin varlığı, yetkili makamın verdiği izin belgesi ile kanıtlanır; izin belgesinin bulunmaması halinde yetkisizlik savunması karşı tarafça ileri sürülebilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4721 m.779: Sınırlı ayni haklar bölümünün başlangıcı olup m.972'nin içinde yer aldığı genel düzenlemeyi gösterir. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | beş yıl | [m.966](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-966) | Arta kalan miktarı isteme hakkı, rehnedilen taşınırın paraya çevrilmesinin üzerinden beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. | | altı ay | [m.967](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-967) | Ödünç veren, rehnedilen taşınırı makbuzun teslimi karşılığı geri verme hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile; alacağın muaccel olmasının üzerinden altı ay geçtikten sonra hakkını ispat eden kimse, taşınırı rehinden kurtarabilir. | ## Konuda geçen kararlar - İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/454 E., 2026/380 K., 02.06.2026 (m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968) - İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/459 E., 2026/377 K., 01.06.2026 (m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2573 E., 2026/841 K., 21.04.2026 (m.962, m.969) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/300 E., 2026/359 K., 06.03.2026 (m.962, m.969) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2026/407 E., 2026/360 K., 06.03.2026 (m.962, m.969) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2025/2047 E., 2026/364 K., 06.03.2026 (m.962, m.969) - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2025/2204 E., 2026/119 K., 22.01.2026 (m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968) - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2026/61 E., 2026/89 K., 20.01.2026 (m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/1132 E., 2023/2120 K., 28.12.2023 (m.962, m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968, m.969) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/507 E., 2023/437 K., 27.04.2023 (m.962, m.963, m.964, m.965, m.966, m.967, m.968, m.969) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/rehin-karsiliginda-odunc-verme-isi-ile-ugrasanlar-rehinli-tahvil