---
title: "Sona ermesi ve organlar — Medeni Hukuk konu anlatımı"
course: "Medeni Hukuk"
law: "Türk Medeni Kanunu"
articles: "TMK m.65–72"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/sona-ermesi-ve-organlar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Sona ermesi ve organlar

Medeni Hukuk › Kişiler hukuku › Tüzel kişiler › Dernekler — [Medeni Hukuk](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk)

## Kısaca

TMK m.65, dernek üyeliğinin kendiliğinden sona ermesinin bir hâlini düzenler: üyelik için kanunda veya tüzükte aranan nitelikleri sonradan kaybeden üyenin üyeliğinin, bir karar alınmasına gerek kalmaksızın sona ermesi. TMK m.66, dernek üyeliğinden çıkma hakkının varlığını ve bu hakkın kullanım biçimini düzenler: hiç kimsenin dernekte üye kalmaya zorlanamayacağı ilkesi ile her üyenin yazılı bildirimle dernekten çıkabileceği kuralı bu maddede yer alır.

## Kapsam

Bu konu, Türk Medeni Kanunu m.65–72 hükümlerini kapsar: kendiliğinden, çıkma, çıkarılma, genel olarak.

- [TMK m.65 — Kendiliğinden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-65)
- [TMK m.66 — Çıkma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-66)
- [TMK m.67 — Çıkarılma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-67)
- [TMK m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-68)
- [TMK m.69](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-69)
- [TMK m.70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-70)
- [TMK m.71](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-71)
- [TMK m.72 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-72)

## [TMK m.65 — Kendiliğinden](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-65)

Madde, dernek üyeliğinin kendiliğinden sona ermesinin bir hâlini düzenler: üyelik için kanunda veya tüzükte aranan nitelikleri sonradan kaybeden üyenin üyeliğinin, bir karar alınmasına gerek kalmaksızın sona ermesi. Kişinin üyelik niteliklerini kaybetmesi üzerine üyeliğin kendiliğinden düşmesi kuralı bu maddenin konusudur. Kanun ve tüzükte aranan nitelikler kapsamındaki tüm dernek üyeleri bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: derneğin tümüyle sona ermesi (m.87 ve devamı), üyenin istifası ve çıkarılması, üyelik başvurusunun reddi ve üyeliğe kabul (m.57 ve devamı), üyelik niteliklerinin kuruluş anında aranması ve tüzük değişikliği usulü.

### Kendiliğinden: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Üyelik niteliği**: Kanunda veya tüzükte bir kişinin dernek üyesi olabilmesi için aranan koşuldur. Kanun ve tüzükte aranan nitelikler bu kapsamda değerlendirilir. Nitelik kuruluş sırasında ya da sonradan aranabilir; maddenin konusu sonradan kaybedilen niteliktir.
- **Kendiliğinden sona erme**: Üyeliğin, yetkili organın bir karar vermesine gerek kalmadan, nitelik kaybının gerçekleşmesi ile birlikte sona ermesidir. Üyelik feshi ya da çıkarma kararı bu hâlde aranmaz.
- **Ayırt etme gücü**: Kişinin kendi işlerini anlayarak yönetebilme yeteneğidir. Sürekli olarak kaybedilmesi ve kısıtlanma hâli, üyelik niteliğinin kaybı olarak değerlendirilebilir.
- **Bozucu şart**: Tüzükte öngörülen, gerçekleşmesi ile üyeliğin kendiliğinden sona ermesini sağlayan olaydır. Vatandaşlığın kaybı, belirli bölgede ikamet olanağının ortadan kalkması ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi örnek olarak verilir.

### Kendiliğinden: hangi şartlar aranır?

- Üyenin, kanunda veya tüzükte üyelik için aranan bir niteliği sonradan kaybetmiş olması gerekir.
- Niteliğin kaybı sürekli nitelikte olmalıdır; kanunda ya da tüzükte belirtilen ayırt etme gücünün kaybı ve kısıtlanma bu kapsamdadır.
- Tüzükte üyelik için öngörülen bir nitelik ya da bozucu şart gerçekleşmiş olmalıdır.
- Yetkili organın üyelik hakkında karar alması aranmaz; sona erme, niteliğin kaybı anında kendiliğinden gerçekleşir.

### Kendiliğinden: hangi sonuçları doğurur?

- Üyenin niteliği kaybetmesi ile üyelik, herhangi bir organ kararı olmaksızın kendiliğinden sona erer.
- Kanunda veya tüzükte aranan nitelik kaybı sürekli değilse, örneğin geçici bir durum ise, üyelik sona ermez.
- Üyelik sona erdiğinde üyenin dernek içindeki hakları, genel kurula katılma ve oy kullanma hakkı da sona erer.
- Tüzükte nitelik kaybına bağlanan sona erme hükmü yoksa, tüzük hükmü öngörülmedikçe üyelik bu nedenle sona ermez; kanundaki nitelikler ise tüzük hükmü aranmaksızın uygulanır.
- Sona erme, derneğin tümüyle sona ermesi anlamına gelmez; dernek varlığını sürdürür.

### Üyelik niteliğinin sonradan kaybı ile üyelik niteliğinin kuruluştan eksikliği arasındaki fark nedir?

- Üye sonradan bir nitelik kaybeder; üyelik, bu kayıp anında kendiliğinden sona erer.
- Kişi baştan üyelik niteliğine sahip değildir; üyelik kurulmamıştır ve m.65 uygulanmaz.

Sonuç: Kayıp sonrası üyelik için bir karar aranmaz; baştan niteliksiz kişinin üyeliği ise geçersizdir ve bu madde kapsamında değildir.

### Kendiliğinden sona erme ile üyelikten çıkarma arasındaki fark nedir?

- Nitelik kaybı hâlinde üyelik, organ kararına gerek olmadan kendiliğinden sona erer.
- Üyelikten çıkarma, üyenin davranışı nedeniyle organın kararıyla gerçekleşir ve tüzükte usul öngörülür.

Sonuç: Nitelik kaybında yönetim kurulu kararı ya da genel kurul kararı aranmaz; çıkarmada karar ve tüzükteki usul gerekir.

### Kanundaki nitelik ile tüzükteki nitelik arasındaki fark nedir?

- Kanunda aranan nitelik (örneğin MK m.57/f.2 ile bağlantılı ayırt etme gücü ve kısıtlanma) doğrudan uygulanır.
- Tüzükte öngörülen nitelik (vatandaşlık, meslek, ikamet, yaş, süre gibi) tüzük hükmüne dayanır.

Sonuç: Her iki hâlde de sona erme kendiliğinden gerçekleşir; ancak tüzüğe dayalı nitelik için tüzük hükmünün varlığı gerekir.

### Kendiliğinden: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Nitelik kaybı hâlinde üyeliğin sona ermesi için yönetim kurulu ya da genel kurul kararı almak; bu hâlde karar aranmaz, sona erme kendiliğinden gerçekleşir.
- Geçici nitelik kaybını sürekli kayıp gibi değerlendirip üyeliği sona erdirmek; sürekliliğin aranması gerekir.
- Üyeliğin sona ermesini derneğin sona ermesi ile karıştırmak; m.65 yalnızca üyeliği konu alır.
- Tüzükte öngörülmemiş bir niteliği kendiliğinden sona erme nedeni saymak; kanundaki nitelik ile tüzükteki nitelik ayrı değerlendirilmelidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Üyelik için aranan niteliklerin sonradan kaybı hâlinde üyeliğin kendiliğinden sona ereceği kabul edilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2025/6273 E., 2026/352 K., 21.01.2026)
- Ayırt etme gücünün sürekli olarak kaybedilmesi ve kısıtlanma hâllerinin üyelik niteliğinin kaybı sayıldığı kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Üyeliğin niteliğin kaybı nedeniyle sona erdiğini ileri süren taraf, niteliğin kanunda ya da tüzükte üyelik şartı olarak öngörüldüğünü tüzük ve kanun hükmüyle ispatlamalıdır.
- Nitelik kaybının gerçekleştiğini ileri süren taraf, bunu nüfus kaydı, kısıtlama kararı, ikamet belgesi, vatandaşlık ya da meslek kaydı gibi belgelerle ispatlamalıdır.
- Üyeliğin sürdüğünü ileri süren karşı taraf, niteliğin devam ettiğini ya da kaybın geçici olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Tüzükteki bozucu şart ya da nitelik kaybına bağlanan sona erme hükmünün varlığı tüzük metninden ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.57: Üyelik için aranan nitelikleri (ayırt etme gücü ve kısıtlanma gibi) düzenler; m.65 bu niteliklerin sonradan kaybını üyelik açısından sonuca bağlar.
- 4721 m.87: Derneğin kendiliğinden sona ermesi sebeplerini düzenler; üyeliğin sona ermesi ile derneğin sona ermesi ayrı hükümlerdir ve m.65 bu sebepleri kapsamaz.
- 4721 m.60: Yazılı bildirim ve ilk genel kurul ile ilgilidir; üyelik niteliklerinin kuruluş aşamasında aranmasına ilişkin usul bağlantısı kurar.

## [TMK m.66 — Çıkma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-66)

Madde, dernek üyeliğinden çıkma hakkının varlığını ve bu hakkın kullanım biçimini düzenler: hiç kimsenin dernekte üye kalmaya zorlanamayacağı ilkesi ile her üyenin yazılı bildirimle dernekten çıkabileceği kuralı bu maddede yer alır. Hüküm, tüzel kişiliğe sahip derneklerin üyeleri bakımından uygulanır. Madde, derneğin üyeyi derneğten çıkarmasını (üyelikten çıkarma/ihraç) düzenlemez (m.67 ve dernek tüzüğü). Madde, üyelik aidatı, çıkma sonrası aidat borcu ve üyelikten çıkmanın tasfiye payı ya da mal iadesi gibi mali sonuçlarını düzenlemez. Madde, dernek organlarının üyelik kaydı ve ilanı gibi iç işleyişini de düzenlemez.

### Çıkma: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Dernekten çıkma hakkı**: Üyenin kendi iradesiyle derneğe bağlılığını sona erdirmesini sağlayan, karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan yenilik doğuran haktır. Çıkma beyanı derneğe ulaştığı anda sonuç doğurur ve üyeden gerekçe istenemez.
- **Yazılı bildirim**: Çıkma iradesinin derneğe yazılı olarak iletilmesi şeklidir. Bu şekil koşulu, çıkmanın hangi biçimde yapılacağını belirler ve sözlü beyanı çıkma için yeterli kılmaz.
- **Üyeyi üyelikte zorlama yasağı**: Hiç kimsenin dernekte üye kalmaya zorlanamayacağını ifade eden emredici ilkedir. Üyeliğin sürmesini sağlamak amacıyla tüzük hükümleri ya da dernek kararları bu ilkeye aykırı olamaz.
- **Üyelikten çıkarma (ihraç)**: Derneğin, üyenin rızası dışında üyeliği sona erdirmesidir ve çıkma hakkından ayrı bir kurumdur. Madde bu kurumu düzenlemez; çıkma, üyenin tek taraflı iradesine dayanır.

### Çıkma: hangi şartlar aranır?

- Çıkmak isteyen kişinin derneğe üye olması, yani üyelik ilişkisinin mevcut bulunması gerekir.
- Çıkma iradesinin derneğe yazılı olarak bildirilmesi gerekir; bu bildirim şekil koşuludur.
- Çıkma için derneğin kabulünün, genel kurul kararının veya tüzükte öngörülen başka bir onayın alınması gerekmez; çıkma beyanı derneğe ulaşmakla sonuç doğurur.
- Üyenin çıkma sebebini göstermesi gerekmez; kanun bu yönden bir sebep koşulu aramaz.
- Tüzük hükmü ile çıkma hakkının kullanımının zorlaştırılmaması gerekir; bu yönde getirilen kayıtlar geçersizdir.

### Çıkma: hangi sonuçları doğurur?

- Üye yazılı bildirimini derneğe yaptığında üyelik ilişkisi bildirimin ulaşması ile sona erer.
- Çıkma beyanının derneğe ulaşmasından sonra üye beyanını tek taraflı olarak geri alamaz.
- Derneğin üyelikten çıkmaya onay vermesi gerekmez ve çıkma, onay alınmadığı gerekçesiyle engellenemez.
- Tüzükte üyenin dernekten çıkmasını zorlaştıran, şekil ya da süre bakımından ağırlaştıran kayıtlar bulunursa bu kayıtlar geçersizdir.
- Dernekte üye kalmaya zorlanamayacağı için üyeliğin sürdürülmesini zorunlu kılan dernek kararları hukuken bağlayıcı değildir.
- Çıkan üye, çıkma tarihine kadar doğmuş dernek yükümlülüklerinden sorumlu tutulabilir; bu sonuç madde metninden değil, genel borç ilişkisinden doğar.

### Dernekten çıkma ile üyelikten çıkarma (ihraç) arasındaki fark nedir?

- Çıkma, üyenin kendi tek taraflı beyanıyla üyeliği sona erdirmesidir ve derneğin iradesine bağlı değildir.
- Üyelikten çıkarma, derneğin üyeye karşı yönelttiği bir karar veya beyanla üyeliği sona erdirmesidir ve tüzükte belirlenen sebep ve usule bağlıdır.

Sonuç: Çıkma için sebep ve kurul kararı aranmaz; ihraçta ise tüzük ve sebep koşulları uygulanır. Madde yalnız çıkmayı düzenler.

### Yazılı bildirim ile sözlü beyan arasındaki fark nedir?

- Çıkma yazılı bildirimle yapılır ve bu şekil koşulunu yerine getirir.
- Sözlü beyan, şekil koşulunu karşılamadığı için geçerli bir çıkma bildirimi sayılmaz.

Sonuç: Yazılı bildirim yapılmadan üyeliğin sona erdiği kabul edilemez; üye üyeliğini sürdürmekle yükümlü kalır.

### Sözleşmeli fesih ihbarı (kişi ortaklığı) ile dernekte çıkma arasındaki fark nedir?

- Kişi ortaklıklarında çıkma çoğunlukla fesih ihbarı ve süre koşullarına bağlıdır.
- Dernekte çıkma hakkı, madde gereği süre, fesih ihbarı veya sebep koşuluna bağlı değildir.

Sonuç: Dernek üyesi, ortaklık hukukundaki süreli ihbar yükümlülüğü olmaksızın yazılı bildirimle çıkabilir.

### Çıkma: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Çıkma hakkını ortaklık hukukundaki fesih ihbarı süresine tabi tutmak; dernek üyeliğinde madde bir süre koymaz.
- Çıkma için genel kurul veya yönetim kurulu kararı aramak; çıkma beyanı derneğe ulaştığında sonuç doğar.
- Üyeden çıkma gerekçesi istemek veya gerekçe göstermeyen çıkma beyanını geçersiz saymak.
- Çıkma hakkı ile üyelikten çıkarmayı karıştırmak; ihraç derneğin kararıyla olur ve tüzük koşullarına bağlıdır.
- Tüzükteki zorlaştırıcı kayıtları geçerli saymak; madde bu kayıtları emredici hükme aykırı olduğu için geçersiz kılar.
- Sözlü veya örtük beyanı yazılı bildirim yerine kabul etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Üyeliğin sona ermesi için derneğin yetkili organının kabulünün gerekmediği, çıkma beyanının derneğe ulaşmasıyla sonucun doğduğu kabul edilmektedir.
- Dernekten çıkma hakkının kötüye kullanılması ile birlikte değerlendirildiğinde, hakkın kullanımına ilişkin genel dürüstlük ilkelerinin uygulama alanı bulduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/705 E., 2025/239 K., 16.04.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Çıkma hakkını kullanan üye, yazılı bildirimini derneğe gönderdiğini ve bildirimin derneğe ulaştığını ispatla yükümlüdür; bildirimin taşıdığı tarih ve iletim belgesi bu konuda temel delildir.
- Derneğin, üyenin çıkma beyanının geçersiz olduğu veya yazılı şekle uyulmadığı savunmasını ileri sürmesi hâlinde ispat yükü dernek üzerindedir.
- Üyenin çıkma iradesini açıkça ortaya koyup koymadığı, beyanın içeriğine bakılarak değerlendirilir; yazılı bildirimin varlığı tanık beyanıyla değil belgeyle kanıtlanır.
- Tüzükte çıkmayı zorlaştıran bir hükmün bulunduğu iddiası, tüzük metni ile ispatlanır; bu hükmün geçersizliği ise madde metninden doğrudan çıkar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.67: Derneğin üyeyi üyelikten çıkarmasını düzenler; çıkma hakkının tek taraflı ve sebepsiz kullanımından ayrı bir kurumdur ve iki hüküm birlikte okunmalıdır.
- 4721 sayılı Kanun: Dernek üyeliğinin genel çerçevesini, organlarını ve tüzüğün kapsamını belirler; madde bu çerçeve içinde uygulanır.

## [TMK m.67 — Çıkarılma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-67)

TMK m.67, dernek ve benzeri tüzel kişiliklerde üyelerin tüzükte öngörülen çıkarılma sebeplerine ve tüzükte sebep gösterilmemişse haklı sebebe dayanan çıkarmaya, bu çıkarmaya karşı itiraz hakkına ilişkin kuralları düzenler. Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmişse itirazın hangi ölçüde kapandığını, gösterilmemişse haklı sebep aranacağını belirler. Üyeliğin ileriye etkili sona ermesinin sonuçları (m.68), çıkarma kararına karşı iptal davasının süresi ve usulü (m.83) ile dernek dışındaki tüzel kişilerde çıkarma kuralları bu maddede yer almaz ve ilgili maddelerde düzenlenir. Kişi ortaklıklarında ortağın çıkma ve çıkarılması ise TTK hükümlerine tabidir ve bu madde kapsamına girmez.

### Çıkarılma: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Çıkarma (ihraç)**: Derneğin, tek taraflı bir beyanla üyelik ilişkisini ileriye etkili olarak sona erdirmesidir. Üyenin rızası aranmaz; karar üyeye ulaştığında hüküm doğurur.
- **Tüzükte çıkarma sebebi**: Tüzükte üyenin hangi hâllerde çıkarılabileceğinin sayılması ya da genel bir ifadeyle belirtilmesidir. Sebepler tüketici nitelikte sayılmışsa üye yalnız bu sebeplerle çıkarılabilir.
- **Haklı sebep**: Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmediğinde üyenin çıkarılabilmesi için aranan, üyelik ilişkisinin sürdürülmesini çekilmez kılan nedendir. Hâkim, olgunun haklı sebep teşkil edip etmediğini takdir eder.
- **Sebep gösterilmeksizin çıkarma yetkisi**: Tüzüğün çıkarma kararında sebebin üyeye bildirilmesini zorunlu kılmadığı hâldir. Çıkarmanın dayandığı bir sebep yine vardır; yalnız bildirilmemiştir ve yetkili organ bu sebebin varlığını değerlendirir.

### Çıkarılma: hangi şartlar aranır?

- Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmişse, çıkarılacak üyenin bu sebeplerden birinin gerçekleşmiş olması gerekir; tüzükte sayılan sebep dışında çıkarma yapılamaz.
- Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmemişse, üyenin çıkarılabilmesi için haklı sebebin bulunması gerekir.
- Çıkarma kararının yetkili organca usulüne uygun biçimde alınmış olması gerekir.
- Tüzükte sebep gösterilmişse itiraz, çıkarma kararına dayanak sebeplerin haklı sayılamayacağı iddiasıyla yapılamaz; itiraz yalnızca sebebin varlığı ya da kararın usulüne ilişkin olabilir.
- Tüzükte sebep gösterilmemişse haklı sebebin bulunmadığı ileri sürülerek itiraz edilebilir ve haklı sebebin varlığını ileri süren taraf ile itirazı değerlendiren mahkeme bu değerlendirmeyi yapar.

### Çıkarılma: hangi sonuçları doğurur?

- Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmişse, çıkarma kararına bu sebeplerin haklı sayılamayacağı iddiasıyla itiraz edilemez.
- Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmemişse üye yalnız haklı sebeple çıkarılabilir.
- Haklı sebep bulunmadan yapılan çıkarma kararına karşı üye, haklı sebep bulunmadığını ileri sürerek itiraz edebilir.
- Çıkarma üyeye ulaştığında hüküm doğurur ve üyelik ileriye etkili olarak sona erer.
- Haklı sebep bulunmadan yapılan çıkarma, üyelik hakkının kötüye kullanılmasına dayanmadıkça ve dernek iç denetim yollarından geçilmesi koşuluyla iptal davasına konu olur.

### Tüketici sebep sayımı ile genel sebep ifadesi arasındaki fark nedir?

- Tüzük çıkarma sebeplerini tek tek sayıyorsa, sebepler tüketici niteliktedir ve üye yalnız bu sebeplerle çıkarılabilir.
- Tüzük 'amaca aykırı hareket' gibi genel bir ifade kullanıyorsa, bu ifadenin kapsamı yorumla belirlenir.

Sonuç: Tüketici sayımda sayılmayan bir hâl tüzük gereğince çıkarma sebebi olamaz; genel ifadede ise haklı sebep değerlendirmesi ağırlık kazanır.

### Sebep gösterilmiş tüzük ile sebep gösterilmemiş tüzük arasındaki fark nedir?

- Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmişse, itiraz sebebin haklılığını tartışamaz.
- Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmemişse, üye haklı sebebin bulunmadığını ileri sürerek itiraz edebilir.

Sonuç: Birinci halde itiraz daralır; ikinci halde haklı sebep karine olmadan mahkemece aranır ve itiraz kapsamı genişler.

### Sebep gösterilmeksizin çıkarma ile sebep gösterilerek çıkarma arasındaki fark nedir?

- Tüzük sebep göstermeden çıkarma yetkisi veriyorsa, karar sebebin yerindeliği yönünden tartışılamaz.
- Tüzükte belirtilen sebebe dayanan çıkarmada da sebep gösterilmiş olur ve itiraz sebebin haklılığına ilişkin olamaz.

Sonuç: Her iki durumda da sebebin yerindeliği itiraz konusu yapılamaz; sebebin varlığı ve usul ise tartışılabilir.

### Çıkarılma: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tüzükte sebep gösterilmişse sebebin haklı olup olmadığını mahkemenin yeniden tartışabileceğini varsaymak; madde itirazı kapatır.
- Tüzükte sebep gösterilmemişse üyeyi sebepsiz çıkarılabilir saymak; haklı sebep şarttır.
- Tüzükte sebep gösterilmeksizin çıkarma yetkisi bulunmasını sebepsiz çıkarma olarak yorumlamak; sebep vardır, yalnız bildirilmemiştir.
- Tüzükte sebep sayılmış olmasını, sayılmayan hâllerle de çıkarılabileceği biçiminde okumak; sayım tüketicidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tüzükte çıkarma sebeplerinin yer almaması hâlinde mahkemelerin haklı sebebin varlığını somut olayda değerlendirdiği kabul edilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2024/3546 E., 2026/340 K., 21.01.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Çıkarma kararına itiraz eden üye, haklı sebebin bulunmadığını ileri sürer; tüzükte sebep gösterilmemişse haklı sebebin varlığını iddia eden dernek ispat yükü altındadır.
- Tüzükte sebep gösterilmişse üyenin itirazı sebebin haklılığına değil, sebebin gerçekleşmediğine ya da usule ilişkin olmalıdır; bu hâlde sebebin gerçekleştiğini ispat yükü dernektedir.
- Çıkarma kararının yetkili organca usulüne uygun alındığı tüzük, genel kurul veya yönetim kurulu kararı ile ispat edilir.
- Üyeye savunma hakkı tanındığı ve sebep bildirildiği dernek kayıtları ile ispat edilir; savunmanın tanınmadığını ileri süren üye bu iddiayı kanıtlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.68: Üyeliğin sona ermesinin sonuçlarını düzenler; çıkarma ile sona eren üyeliğin ileriye etkili hükmünü belirler.
- 4721 m.83: Çıkarma kararına karşı iptal davası yolunu ve süresini düzenler; m.67'deki itirazın usul yönünü tamamlar.
- 4721 m.80: Çıkarma yetkisinin kanun uyarınca genel kurula ait olduğunu belirler; yetkili organın tespitinde esas alınır.

## [TMK m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-68)

Madde, dernek üyelerinin eşit haklara sahip olmasını, derneğin üyeler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözeterek ayrım yapmasının ve bu farka dayalı ayrıcalık tanımasının yasaklanmasını, her üyenin dernek faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkını ve dernekten çıkan ya da çıkarılan üyenin dernek malvarlığı üzerinde hak iddia edemeyeceğini düzenler. Madde metninde "b. Oy hakkı" başlığı bulunmakta ancak bu başlığın altında hüküm yer almamaktadır. Madde, dernek üyeliğinin kazanılması ve sona ermesine ilişkin usulü düzenlemez (m.65-67). Üyenin dernek kararlarına karşı mahkemeye başvurma hakkını ve itiraz süresini düzenlemez (m.83). Derneğin sona ermesini ve tasfiyesini düzenlemez (m.87-89).

### m.68: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Eşit haklar**: Dernek üyelerinin dernek içindeki hak ve yükümlülükler bakımından birbiriyle aynı konumda bulunmasıdır. Eşitlik, üyelik sıfatının doğurduğu haklar bakımından aranır; üyeler arasında kanunda ya da tüzükte açıkça öngörülmeyen bir farklılaştırma yapılamaz.
- **Ayrımcılık yasağı**: Dernek içinde dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkına dayanarak üyeler arasında ayrım yapılmasının yasaklanmasıdır. Yasak yalnızca bu sayılan ölçütlerle sınırlıdır; sayılmayan bir ölçüte dayalı farklı işlem bu yasağın kapsamında değerlendirilmez.
- **Ayrıcalık**: Belirli üyelere, eşitliği bozan ve yukarıda sayılan farklara dayanan üstünlük tanınmasıdır. Madde, ayrıcalığın uygulama yoluyla da doğabileceğini öngörür; yani tüzükte açık bir hüküm bulunmasa bile fiili bir uygulama ayrıcalık sayılabilir.
- **Faaliyet ve yönetime katılma hakkı**: Her üyenin derneğin amaçlarına yönelik işlerine ve yönetim organlarının oluşumuna katılabilmesi için kanunun tanıdığı haktır. Bu hak, üyenin tüzük ve kanuna uygun şartlarla kullanabileceği bir haktır; mutlak ve sınırsız değildir.
- **Dernek malvarlığı üzerindeki hak iddiası**: Üyenin dernek malvarlığı üzerinde sahip olduğu iddia edilen payı ya da alacağı anlamına gelir. Dernekten çıkan veya çıkarılan üye bu hakkı ileri süremez; bu sınırlama üyelik sona erdikten sonra geçerlidir.

### m.68: hangi şartlar aranır?

- Dernek üyesi olunduğu, yani üyeliğin geçerli biçimde kazanılmış bulunduğu belirlenmelidir.
- Dernek, üyeler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetmemelidir.
- Dernek, eşitliği bozan veya bazı üyelere yukarıda sayılan sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapmamalıdır.
- Üyenin faaliyetlere ve yönetime katılma hakkının kullanımı engellenmemelidir.
- Dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin dernek malvarlığı üzerinde hak iddia etmediği ya da bu iddiasının kabul edilmediği tespit edilmelidir.

### m.68: hangi sonuçları doğurur?

- Dernek, üyeler arasında sayılan ölçütlere dayanarak ayrım yapamaz; böyle bir uygulama madde hükmüne aykırıdır.
- Eşitliği bozan veya bazı üyelere sayılan sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapılamaz.
- Her üye derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkına sahiptir; bu hakkın engellenmesi madde ile bağdaşmaz.
- Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, dernek malvarlığında hak iddia edemez.
- Madde, eşitlik ve ayrımcılık yasağı hükümlerini içerdiğinden emredici niteliktedir; üyeler bu haklardan tüzükle aleyhlerine vazgeçemez.
- Ayrımcılık yapıldığı veya ayrıcalık tanındığı iddiasıyla üyelerin dernek organlarına ve mahkemeye başvurması mümkündür.

### Eşitlik ilkesi ile ayrıcalık tanıyan uygulama arasındaki fark nedir?

- Tüzükte ve fiilen tüm üyelere aynı hak ve yükümlülüklerin tanındığı durum.
- Bazı üyelere, sayılan farklara dayanarak fiilen üstünlük tanındığı durum; bu uygulama tüzükte açıkça yazılı olmasa da ihlal oluşturur.

Sonuç: İkinci durumda üyeler madde uyarınca eşitlik talebinde bulunabilir ve uygulamanın durdurulması istenebilir.

### Sayılan ölçüt ile sayılmayan ölçüt arasındaki fark nedir?

- Dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkına dayanan ayrım.
- Bu listede yer almayan, örneğin üyelik süresi ya da katkı miktarı gibi bir ölçüte dayanan farklı işlem.

Sonuç: Sayılan ölçütlere dayalı ayrım madde kapsamında yasaktır; sayılmayan ölçüte dayanan farklılık ise yalnızca tüzük ve genel eşitlik ilkesi açısından değerlendirilir ve bu maddenin doğrudan ihlali sayılmaz.

### Faaliyete katılma hakkı ile dernek malvarlığı üzerindeki hak arasındaki fark nedir?

- Üyenin derneğin çalışmalarına ve yönetimine katılması; üyelik devam ederken kullanılan bir haktır.
- Dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin malvarlığına ilişkin iddiası; üyelik sona erdikten sonra söz konusudur.

Sonuç: Birinci hak üyelik sürdüğü sürece kullanılır; ikincisi ise üyelik sona erince malvarlığı bakımından ileri sürülemez.

### m.68: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ayrımcılık yasağını yalnızca tüzük hükmüne bağlı görmek; fiilen yapılan ayrıcalık uygulamasının da madde kapsamına girdiğini gözden kaçırmak.
- Listede sayılmayan bir ölçüte (örneğin aidat ödeme durumu) dayanan farklılığı doğrudan m.68 ihlali saymak; bu durumda tüzük ve genel eşitlik ilkesi ayrıca değerlendirilmelidir.
- Yönetime katılma hakkını mutlak sanmak; bu hak tüzük ve kanunun öngördüğü şartlarla kullanılır.
- Dernekten çıkan üyenin malvarlığı üzerinde hak iddia edemeyeceği kuralını, çıkarmanın geçerliliğini incelemeden uygulamak.
- Maddede yer alan 'b. Oy hakkı' başlığını bu maddenin oy hakkına ilişkin bir hükmü olarak yorumlamak; başlığın altında hüküm bulunmadığından oy hakkı bu maddeden çıkarılamaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, derneğin üyeler arasında sayılan ölçütlere dayanarak yaptığı ayrımı madde kapsamında değerlendirmektedir; bu konuda tüzük hükmünün açık olması zorunlu sayılmamaktadır. (8. Hukuk Dairesi, 2022/579 E., 2023/4001 K., 03.07.2023)
- Madde 68 hükmünün dava tarihinde yürürlükte bulunan mevzuatla birlikte değerlendirildiği ve uygulanabilirliğinin bu bağlamda incelendiği kabul edilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2013/1755 E., 2013/2008 K., 06.02.2013)
- Dernek üyeliğinden çıkarılan kişinin malvarlığı talebinin kabul edilebilmesi için çıkarmanın geçerli bir karara dayanması gerektiği kabul edilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2022/573 E., 2023/4000 K., 03.07.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Ayrımcılık veya ayrıcalık iddiasını ileri süren üye, derneğin sayılan ölçütlere dayanan bir uygulamasını ispatlamakla yükümlüdür.
- Uygulamanın fiilen yapıldığı, örneğin yazılı kararlar, yönetim kurulu tutanakları, genel kurul kayıtları ve üyelere yapılan işlemlerin karşılaştırılması ile ispatlanabilir.
- Derneğin, farklı işlemin sayılmayan bir ölçüte, örneğin katkı miktarına ya da tüzük hükmüne dayandığını savunması hâlinde bu savunmanın dayanağını ispat etmesi gerekir.
- Dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin malvarlığına ilişkin talebinde, çıkma ya da çıkarılma işleminin geçerliliğini ispat etmesi gerekir; karar ve tutanaklar bu konuda temel delildir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.65: Dernekten çıkarma ve çıkarma kararlarının ihraç sebeplerini ve usulünü düzenler; üyenin çıkarılması durumunda bu maddedeki malvarlığı sınırlaması devreye girer.
- 4721 m.67: Ayrıca üyelikten çıkma hakkını ve kararın kanuna uygunluğunun denetimini düzenler; m.68'deki hak kaybı üyelikten çıkan üyeler için de geçerlidir.
- 4721 m.83: Dernek kararlarına karşı üyenin mahkemeye itiraz hakkını ve süresini düzenler; m.68'deki eşitlik ihlalinin yargı yoluyla giderilmesi bu hükümle bağlantılıdır.

## [TMK m.69](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-69)

TMK m.69, dernek üyelerinin genel kurul bakımından oy hakkını düzenler: her üyenin genel kurulda bir oy hakkı bulunduğunu, bu oyun şahsen kullanılması gerektiğini ve onursal üyelerin oy hakkının bulunmadığını belirtir. Madde, derneğin tüzel kişiliğe ve üyeliğe ilişkin genel düzenlemesi değil, üyelik hakkının genel kurul içindeki tek bir yönünü ele alır. Hüküm, dernek üyeliğinin tüm tarafları bakımından değil, genel kurulda oy kullanma yetkisi bulunan üyeler bakımından uygulanır. Madde, üyelerin ödenti verme borcunu (TMK m.70 ve devamı) düzenlemez; üyelik sona erme ve çıkmayı (TMK m.77 ve devamı) düzenlemez; genel kurulun toplanma usulü, çağrı ve karar yeter sayılarını (TMK m.74-76 ve ilgili hükümler) düzenlemez; oy hakkının kötüye kullanılması sonucunda açılacak iptal davasını da bu maddede aramak gerekmez.

### m.69: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Genel kurul**: Derneğin tüm üyelerinden oluşan ve derneğin en üst karar organı olan organdır. Oy hakkı, bu organda karar alınmasına katılma yetkisidir.
- **Oy hakkı**: Genel kurulda her üyenin, karar alınmasına katkıda bulunmak için sahip olduğu kişisel hak. Madde, bu hakkın her üye için bir adet olduğunu öngörür; oy ağırlığı üyenin malvarlığına ya da ödentisine bağlanamaz.
- **Şahsen oy kullanma**: Oyun üyenin bizzat kendisi tarafından kullanılması zorunluluğudur. Bu kural, oy hakkının devredilmesini ve temsilci aracılığıyla kullanılmasını engeller.
- **Onursal üye**: Derneğe hizmetleri nedeniyle unvan verilen, ancak üyelik haklarının bir kısmından yararlanmayan üye türüdür. Madde gereği genel kurulda oy hakkı yoktur.

### m.69: hangi şartlar aranır?

- Oy hakkından yararlanacak kişinin derneğin geçerli bir üyesi olması gerekir; onursal üye bu kapsamda değildir.
- Üyenin oy hakkı, genel kurulda kendi adına ve bir adet olarak kullanılmalıdır.
- Oy, üyenin kendisi tarafından şahsen kullanılmalıdır; başkasına devredilemez ve vekil aracılığıyla kullanılamaz.
- Onursal üyelik sıfatı taşıyan kişi genel kurulda oy kullanma hakkına sahip olmamalıdır.

### m.69: hangi sonuçları doğurur?

- Her asıl üye genel kurulda bir oy hakkına sahiptir ve bu hak üyelik sıfatından doğar.
- Üye oyunu şahsen kullanmak zorundadır; oyun başkasına kullandırılması bu hükme aykırıdır.
- Onursal üyeler genel kurulda oy kullanamaz; onursal üyenin oy kullanmasıyla alınan karar, oy hakkına aykırılık nedeniyle iptale konu olabilir.
- Madde, oy hakkını üyenin ödenti borcuna ya da malvarlığına bağlamadığı için, borcunu ödememiş üye de bu maddeye göre oy hakkını korur; ancak ödenti borcunun dernek tüzüğünde oy hakkına etkisi ayrıca düzenlenmiş olabilir.

### Asıl üye ile onursal üye arasındaki fark nedir?

- Asıl üye, derneğe kabul edilmiş ve üyelik yükümlülüklerini taşıyan kişidir.
- Onursal üye, derneğe hizmetleri nedeniyle unvan verilmiş kişidir ve üyelik hakkının bir kısmına sahip değildir.

Sonuç: Asıl üye genel kurulda oy kullanır; onursal üyenin oy hakkı yoktur ve onun oy kullanması karara etki ederse karar iptale konu olabilir.

### Şahsen oy kullanma ile temsil yoluyla oy arasındaki fark nedir?

- Üye oyunu bizzat kendisi kullanır.
- Üye oy hakkını bir başkasına, vekil ya da temsilciye kullandırmaya çalışır.

Sonuç: Madde şahsen kullanma zorunluluğu getirdiği için vekil aracılığıyla kullanılan oy, bu hükme aykırıdır.

### m.69: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Onursal üyeyi asıl üye gibi değerlendirip oy hakkı tanımak; madde açıkça onursal üyelerin oy hakkı bulunmadığını söyler.
- Şahsen kullanma kuralını vekaletname ile oy kullanmaya izin veren tüzük hükmüyle karıştırmak; madde şahsen kullanmayı zorunlu kılar.
- Ödenti borcunu ödemeyen üyenin oy hakkını kendiliğinden kaybettiğini kabul etmek; madde bu sonucu bağlamaz, ayrıca tüzük hükmü gerekir.
- Oy hakkı ile genel kurulda karar yeter sayısını karıştırmak; madde oy hakkının niteliğini düzenler, karar yeter sayısını düzenlemez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, genel kurulda oy hakkına aykırı yapılan oylamaların karara etkisini inceleyerek iptal davalarını değerlendirmektedir. (18. Hukuk Dairesi, 2015/12329 E., 2015/14330 K., 13.10.2015; 18. Hukuk Dairesi, 2015/7793 E., 2015/10424 K., 16.06.2015; 18. Hukuk Dairesi, 2014/16823 E., 2014/16788 K., 24.11.2014)
- Oy hakkının kullanılmasında vekil ya da temsilci aracılığının yapılıp yapılmadığı, genel kurul tutanağı ve oy listesi incelenerek belirlenmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2023/865 E., 2024/4991 K., 17.09.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Genel kurul kararının iptalini isteyen taraf, oy hakkına aykırılığı ve bu aykırılığın karara etkisini ispatla yükümlüdür.
- Üyelik sıfatı, üye kayıt defteri ve genel kurul katılım listesiyle ispatlanır.
- Oyun şahsen kullanılmadığı iddiası, genel kurul tutanağı, oy pusulası ve tanık beyanıyla ispatlanır; karşı taraf oyun bizzat kullanıldığını belgeyle göstermelidir.
- Onursal üyelik sıfatı, dernek tüzüğü ve yönetim kurulu kararıyla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [4721 sayılı Kanun m.70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-70): Üyelerin ödenti verme borcunu düzenler; madde metninde ikinci başlık altında yer alan bu yükümlülük, oy hakkıyla ilişkisi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

## [TMK m.70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-70)

Madde, dernek üyelerinin ödenti (aidat) verme borcunun kaynağını ve kapsamını düzenler. Ödenti borcunun önce tüzükle düzenlenmesini, tüzükte düzenleme yoksa üyelerin eşit katılım yükümlülüğünü ve dernekten çıkan ya da çıkarılan üyenin üyelikte bulunduğu süreye ait ödentiyi vermesini kapsar. Onursal üyelerin ödenti yükümlülüğünden muaf tutulmasını da düzenler. Maddenin uygulandığı kişiler dernek üyeleridir; vakıf, sermaye şirketi ya da kooperatif ortakları bakımından doğrudan uygulanmaz. Derneğin organlarının yetkisi, üyelik başvurusu ve çıkarılma usulü (m.67–m.68 ile ilgili kurallar) ile üyelik çıkarılmasının ayrıntıları bu maddede düzenlenmez; üyelik hakkının kaybı ve çıkarılma koşulları ayrı maddelerde yer alır. Üyenin dernek borçlarından sorumluluğu ile tüzük değişikliği usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### m.70: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ödenti**: Dernek üyelerinin derneğin amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için ödemekle yükümlü oldukları periyodik katkı payıdır. Üyelik aidatı olarak da bilinir.
- **Zorunlu ödenti**: Tüzükte belirlenen ya da tüzükte düzenleme yoksa eşit olarak paylaştırılan, üyelerin ödemekle yükümlü olduğu ödentidir. Zorunluluk, üyelik sıfatından doğar ve üyenin ödemeyi istemesine bağlı değildir.
- **Onursal üye**: Derneğe hizmetleri nedeniyle üye olarak kabul edilen ve bu sıfatıyla ödenti vermekle yükümlü olmayan kişidir. Onursal üyelik, ödenti yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırır.
- **Tüzük**: Derneğin amacını, organlarını ve üyelere ilişkin kurallarını içeren temel düzenlemedir. Ödenti borcunun ayrıntıları önce tüzükte aranır; tüzük sessizse madde metnindeki yedek kural uygulanır.

### m.70: hangi şartlar aranır?

- Ödenti borcunun doğması için kişinin dernekte üyelik sıfatını taşıması gerekir.
- Ödentinin miktarı, ödeme zamanı ve şekli için öncelikle derneğin tüzüğünde bir düzenleme aranmalıdır.
- Tüzükte düzenleme yoksa üyenin, derneğin amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılması gerekir.
- Üyelik sona erdiğinde (çıkma veya çıkarılma) ayrılan üye, üyelikte bulunduğu süreye ait ödentiyi ödemekle yükümlü kalır.
- Onursal üye sıfatı bulunan kişinin ödenti verme zorunluluğu bulunmamalıdır.

### m.70: hangi sonuçları doğurur?

- Tüzükte düzenleme varsa üyelerin ödenti borcu tüzüğe göre belirlenir.
- Tüzükte düzenleme yoksa üyeler zorunlu ödentilere eşit olarak katılmakla yükümlüdür.
- Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu süreye ait ödentiyi vermek zorundadır.
- Onursal üyeler ödenti vermek zorunda değildir.
- Üyeliğin sona erdiği tarihten sonraki dönem için ödenti borcu doğmaz.

### Tüzüklü düzenleme ile tüzüksüz yedek kural arasındaki fark nedir?

- Tüzükte ödenti borcuna ilişkin açık bir düzenleme bulunduğunda, üyelerin borcu tüzüğe göre belirlenir.
- Tüzükte düzenleme bulunmadığında, madde metnindeki eşit katılım kuralı uygulanır.

Sonuç: Ödentinin miktarı ve dağılımı tüzüğe göre ya da eşit katılım ilkesine göre belirlenir.

### Onursal üye ile asıl üye arasındaki fark nedir?

- Onursal üye, derneğe sağladığı hizmetlerle üye olarak kabul edilmiş kişidir.
- Asıl üye, dernek üyeliğine normal yoldan kabul edilmiş kişidir.

Sonuç: Onursal üye ödenti vermekle yükümlü değildir; asıl üye ise zorunlu ödentilere katılmak zorundadır.

### Üyelik süresinde doğan ödenti ile üyelik sona erdikten sonraki ödenti arasındaki fark nedir?

- Üyelik devam ederken doğan ödenti borcu, üyenin ayrılmasından sonra da devam eder.
- Üyeliğin sona erdiği tarihten sonraki dönemler için ödenti borcu doğmaz.

Sonuç: Ayrılan ya da çıkarılan üye yalnızca üyelikte bulunduğu süreye ait ödentiyi vermekle yükümlüdür.

### m.70: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tüzükte düzenleme bulunmasına rağmen doğrudan eşit katılım kuralını uygulamak; önce tüzük hükmünün aranması gerekir.
- Onursal üyeliği, ödenti yükümlülüğünden tam muafiyet yerine geçici bir indirim gibi yorumlamak.
- Üyelik sona erdikten sonraki dönemlere ait ödentiyi de istemek; yalnızca üyelikte bulunulan süre için borç doğar.
- Ödentiyi derneğin sadece bütçe ihtiyacına bağlı bir zorunluluk saymak ve eşit katılım ilkesini göz ardı etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ödenti borcunun tüzüğe dayanması, tüzük ile derneğin iç kararlarının uyumlu olması şeklinde yorumlanmaktadır. (18. Hukuk Dairesi, 2016/2741 E., 2016/7149 K., 03.05.2016)

### Nasıl ispat edilir?

- Ödenti borcunu talep eden dernek, üyenin dernekte üyelik sıfatını taşıdığını ve ödenti yükümlülüğünün doğduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Ödentinin tüzükte düzenlendiği iddia edilirse, tüzüğün ilgili hükmü ve yürürlük kaydı belge olarak sunulmalıdır.
- Tüzükte düzenleme yoksa, eşit katılım yükümlülüğü için derneğin ödenti kararı ve bütçesi delil olarak sunulmalıdır.
- Onursal üye olduğunu savunan üye, bu sıfatı belgeleyerek ödenti yükümlülüğünden kurtulduğunu ispatlamalıdır.
- Ayrılan ya da çıkarılan üyenin ödenti sorumluluğunu kapsayan süre, üyelik kayıtları ve çıkarılma kararının tarihi ile belirlenir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.69: Dernek üyeliğinin genel çerçevesini ve üyelik ilişkisinin temelini düzenler; ödenti borcunun doğduğu üyelik sıfatının anlaşılması için dayanaktır.
- 4721 m.67: Üyelik çıkarılması ve ayrılma usulünü düzenler; ödentinin hangi tarihe kadar doğacağını belirleyen üyelik sonunu ortaya koyar.
- 4721 m.68: Üyeliğin derneğin iç kararıyla sona erdirilmesini düzenler; çıkarılan üyenin ödenti sorumluluğunun sınırını belirlemek için bağlantılıdır.

## [TMK m.71](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-71)

Madde, dernek üyelerinin dernek düzenine uyma ve derneğe sadakat yükümlülüğünü ve derneğin amacına uygun davranma ile amacın gerçekleşmesini güçleştirici ya da engelleyici davranışlardan kaçınma yükümlülüğünü düzenler. Hüküm dernek üyeleri bakımından uygulanır. Üyelik aidatı, üyelikten çıkma ve çıkarma, organların kararlarının iptali, yönetim organlarının görev ve sorumluluğu ile derneğin iç organizasyonuna ilişkin ayrıntılar bu maddede düzenlenmez; bunlar dernek hükümlerinin ilgili maddelerinde yer alır. Üyenin derneğe karşı tazminat sorumluluğu ile yükümlülüklerini ihlal etmesinin sonuçları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### m.71: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Dernek düzenine uyma**: Derneğin tüzüğünü, dernek organlarınca usulüne uygun alınmış kararları ve dernek hukukunun emredici hükümlerini gözetme yükümlülüğüdür. Bu yükümlülük, üyenin dernek içi kurallara bağlılığını ifade eder.
- **Derneğe sadakat**: Üyenin derneğin meşru çıkarlarını gözetmesi ve derneğe zarar verecek tutum almaktan kaçınması anlamına gelen genel bir bağlılık yükümlülüğüdür. Somut bir edim değil, üyelik ilişkisinin doğasından doğan bir davranış standardıdır.
- **Derneğin amacı**: Derneğin tüzükte belirlenen ve kuruluş amacını oluşturan faaliyet alanıdır. Üyenin davranışının ölçütü bu amaçtır; üye, dernek amacı dışında kendi hedeflerini öne çıkaramaz.
- **Amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranış**: Derneğin amacına ulaşmasını zorlaştıran ya da tamamen imkânsız hale getiren üye davranışlarıdır. Hükümde bu davranışların sayılmadığı, somut olayda derneğin amacı ile davranışın ilişkisine bakılarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

### m.71: hangi şartlar aranır?

- Davranışı yapan kişinin derneğin bir üyesi olması gerekir; üyelik sıfatı yoksa bu madde doğrudan uygulanmaz.
- Üyenin davranışı dernek düzenine uygunluk ve derneğe sadakat yükümlülüğüne aykırı olmamalıdır.
- Üyenin davranışı derneğin amacına uygun olmalıdır.
- Üyenin davranışı, amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici nitelikte olmamalıdır.

### m.71: hangi sonuçları doğurur?

- Üye, dernek düzenine uymak ve derneğe sadakat göstermekle yükümlü olur; bu yükümlülüğe aykırı davranış, dernek hukukunda yaptırımlara konu olabilir.
- Üye, derneğin amacına uygun davranmazsa veya amacın gerçekleşmesini güçleştirici ya da engelleyici davranışta bulunursa yükümlülük ihlal edilmiş olur.
- Yükümlülüğün ihlali, tüzük ve dernek hukukunda öngörülen tedbirlerin (örneğin üyelikten çıkarma gibi) uygulanmasına zemin oluşturabilir; bu tedbirlerin koşulları bu maddede düzenlenmemiştir.
- Üyenin ihlali nedeniyle derneğin uğradığı zararın tazmini, bu maddede değil genel sorumluluk hükümlerinde aranır.

### Dernek düzenine uyma ile derneğe sadakat arasındaki fark nedir?

- Dernek düzenine uyma, tüzük ve dernek kararlarına uyulmasını ifade eden, somut ve görünür bir yükümlülüktür.
- Derneğe sadakat, üyenin derneğin çıkarlarını gözetmesini ifade eden daha geniş ve soyut bir yükümlülüktür.

Sonuç: İki yükümlülük birlikte ihlal edilebilir; ancak ihlalin hangi yükümlülüğe dayandığının belirlenmesi, uygulanacak yaptırımın ve ispat konusunun tespitinde önemlidir.

### Genel amaca uygunluk ile amacı engelleme arasındaki fark nedir?

- Amaca uygun davranmak, üyenin derneğin amacını benimseyerek hareket etmesi anlamına gelir.
- Amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmak, belirli bir olumsuz eylem yasağıdır.

Sonuç: İlk hal olumlu bir özen yükümlülüğü, ikinci hal ise olumsuz bir kaçınma yükümlülüğü doğurur; ihlalin ispatı için farklı olguların ortaya konulması gerekir.

### m.71: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sadakat yükümlülüğünü somut bir edim gibi değerlendirmek; bu yükümlülük soyut bir davranış standardıdır.
- Dernek düzenine uyma ile derneğe sadakati birbirinden ayırmadan tek bir ihlal sayarak yaptırım belirlemek.
- Amacın gerçekleşmesini güçleştiren her davranışın otomatik olarak üyelikten çıkarma sebebi olduğunu varsaymak; bu maddenin yaptırımını ayrıca belirlemediğini gözden kaçırmak.
- Üyenin yükümlülüğünü dernek organlarının iç yetkileriyle karıştırmak.

### Nasıl ispat edilir?

- Derneğe karşı yükümlülük ihlalini ileri süren taraf (dernek veya organları), üyenin dernek düzenine aykırı ya da amacı engelleyici bir davranışta bulunduğunu ispatla yükümlüdür.
- Dernek düzenine aykırılık, tüzük, dernek organ kararları ve bunların usulüne uygun alındığını gösteren tutanaklar ile ispatlanır.
- Amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranış, eylemin derneğin amacı ile ilişkisini gösteren fiilî olgularla ispatlanır.
- Üye, davranışının derneğin amacına uygun olduğunu ya da meşru bir gerekçeye dayandığını savunursa bu savunmayı ileri sürdüğü olgularla ispatlamakla yükümlüdür.

## [TMK m.72 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-72)

Madde, derneğin zorunlu organlarının genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olduğunu belirler ve dernekler için ihtiyari (seçimlik) organ oluşturulmasına imkân tanıyarak bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceğini düzenler. Hüküm dernekler bakımından uygulanır. Genel kurulun, yönetim kurulunun ve denetim kurulunun üye sayılarına ve seçim usulüne ilişkin ayrıntılar bu maddede düzenlenmez (m.73, m.79 ve m.84 ile m.86 ilgili konulardır). Tüzel kişiliğin organlar aracılığıyla temsil edilmesi ve organın işlemlerinin tüzel kişiyi bağlaması da bu maddenin konusu değildir (TMK m.50). Dernek organlarının görev ve yetkileri ile sorumluluğu ayrı maddelerde düzenlenir (m.73 vd.).

### Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Zorunlu organ**: Kanunun her dernek için şart koştuğu, dernek tüzüğünde bulunmasa bile derneğin bulunması gereken organlardır. Dernekte bu organlar genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Zorunlu organların bulunmaması tüzel kişinin fiil ehliyetini doğrudan etkiler.
- **İhtiyari (seçimlik) organ**: Dernek tüzüğünde ya da yetkili organ kararıyla, zorunlu organlara ek olarak kurulabilen organlardır. Kurulup kurulmayacağı ve sayısı derneğin ihtiyacına ve tüzüğüne bağlıdır.
- **Görev, yetki ve sorumluluk devri**: Zorunlu organın kanundan doğan görevlerinin, yetkilerinin ve sorumluluğunun ihtiyari bir organa aktarılmasıdır. Bu tür devir kanunen yasaktır; ihtiyari organ zorunlu organın yerini alamaz.

### Genel olarak: hangi şartlar aranır?

- Derneğin, genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulunu zorunlu organ olarak bulundurması gerekir.
- Derneğin ihtiyari organ oluşturması için kanunda veya tüzükte bu yönde bir dayanağın bulunması gerekir; ihtiyari organlar zorunlu organların dışında kalan organlardır.
- İhtiyari organa, zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarından herhangi birinin devredilmemesi gerekir.

### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

- Derneğin zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olarak belirlenmiştir.
- Dernek, zorunlu organlarının yanında ihtiyari organlar oluşturabilir.
- Zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları ihtiyari organlara devredilemez; böyle bir devir hükümsüzdür.
- Zorunlu organların devredilemeyen yetkileri ihtiyari organda kalmaz, zorunlu organda kalmaya devam eder.
- Zorunlu organların oluşturulmaması veya kaybedilmesi tüzel kişinin fiil ehliyetini etkiler; bu konu bu maddede değil, TMK m.47 ve m.87 ile ilgilidir.

### Zorunlu organ ile ihtiyari organ arasındaki fark nedir?

- Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu kanundan doğan zorunlu organlardır; derneğin varlığı için gerekli olup tüzükte yer almasalar bile bulunmaları gerekir.
- İhtiyari organ, derneğin tüzüğü ya da yetkili organ kararıyla kurulabilen, kanunda zorunlu tutulmayan organdır.

Sonuç: Zorunlu organların görev ve yetkileri devredilemez; ihtiyari organın görev ve yetkileri ise tüzükte belirlenir ve daha esnektir.

### Yetki devri ile yetki paylaşımı arasındaki fark nedir?

- Zorunlu organın görevini ihtiyari organa tamamen devretmesi, bu maddeye göre geçersizdir.
- İhtiyari organın, zorunlu organ yetkisini kullanmayan, kendi alanında yardımcı görev üstlenmesi ise zorunlu organın yetkisini ortadan kaldırmaz.

Sonuç: Zorunlu organın yetkisi kendisinde kalmaya devam eder; devredilen yetki hükümsüz sayılır.

### Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İhtiyari organın kurulmasını, zorunlu organların yerine geçebileceği biçiminde yorumlamak.
- Zorunlu organların görevlerinin ihtiyari organa tüzükle devredilebileceğini varsaymak.
- Zorunlu organların üye sayısı ve seçim usulünü bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bunlar m.73 ve sonraki maddelerdedir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargı kararlarında ihtiyari organın zorunlu organ yetkisi kullanması, zorunlu organın kararını yerine getirmekten öteye geçtiğinde devir sayılmaktadır. (Birinci Bölüm, 2022/28200 E., 26.02.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Zorunlu organ yetkisinin ihtiyari organa devredildiğini iddia eden taraf, bu devri tüzük, genel kurul kararı veya yönetim kurulu kararı gibi belgelerle ispatlamak zorundadır.
- Devrin hükümsüzlüğünü ileri süren taraf, zorunlu organın kanundan doğan yetkisini kullandığını ve devredilen yetkinin ihtiyari organa ait olduğunu göstermelidir.
- Tüzüğün ilgili hükmü ile dernek kararlarının içeriği, devrin varlığını ve kapsamını gösteren temel belgelerdir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4721 m.73: Genel kurulun derneğin en yetkili karar organı olduğunu ve görevlerini düzenler; devredilemeyen yetkilerin asıl sahibidir.
- 4721 m.84: Yönetim kurulunun görev ve yetkilerini düzenler; bu yetkiler ihtiyari organa devredilemez.
- 4721 m.86: Denetim kurulunun görev ve yetkilerini düzenler; bu yetkiler ihtiyari organa devredilemez.
- 4721 m.87: Zorunlu organların kalıcı olarak oluşturulamaması halinde derneğin sona ermesine ilişkin hükümdür; devredilemezlik kuralıyla birlikte zorunlu organların varlığının önemini gösterir.

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2023/705 E., 2025/239 K., 16.04.2025 (m.66)
- 8. Hukuk Dairesi, 2025/6273 E., 2026/352 K., 21.01.2026 (m.65)
- 8. Hukuk Dairesi, 2024/3546 E., 2026/340 K., 21.01.2026 (m.67)
- 8. Hukuk Dairesi, 2025/4979 E., 2025/6363 K., 15.10.2025 (m.67)
- 8. Hukuk Dairesi, 2025/1999 E., 2025/3861 K., 21.05.2025 (m.67)
- 8. Hukuk Dairesi, 2025/1913 E., 2025/3528 K., 07.05.2025 (m.67)
- 8. Hukuk Dairesi, 2025/1435 E., 2025/2553 K., 25.03.2025 (m.67)
- 8. Hukuk Dairesi, 2023/5628 E., 2025/2052 K., 12.03.2025 (m.67)
- 2. Hukuk Dairesi, 2024/779 E., 2024/8542 K., 11.11.2024 (m.69)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/10196 E., 2024/6919 K., 07.10.2024 (m.66)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/10081 E., 2024/6915 K., 07.10.2024 (m.66)
- 8. Hukuk Dairesi, 2023/865 E., 2024/4991 K., 17.09.2024 (m.69)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/9214 E., 2024/5563 K., 10.09.2024 (m.69)
- 1. Hukuk Dairesi, 2023/1612 E., 2024/2347 K., 21.03.2024 (m.72)
- 1. Hukuk Dairesi, 2024/1301 E., 2024/2352 K., 21.03.2024 (m.72)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/10025 E., 2024/1709 K., 13.03.2024 (m.66)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/7375 E., 2023/5663 K., 23.11.2023 (m.66)
- 8. Hukuk Dairesi, 2022/573 E., 2023/4000 K., 03.07.2023 (m.68)
- 8. Hukuk Dairesi, 2022/579 E., 2023/4001 K., 03.07.2023 (m.68)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/528 E., 2023/3400 K., 20.06.2023 (m.66)
- 7. Hukuk Dairesi, 2021/1967 E., 2022/297 K., 11.01.2022 (m.65)
- 18. Hukuk Dairesi, 2016/2741 E., 2016/7149 K., 03.05.2016 (m.70)
- 18. Hukuk Dairesi, 2015/12329 E., 2015/14330 K., 13.10.2015 (m.69)
- 18. Hukuk Dairesi, 2015/7793 E., 2015/10424 K., 16.06.2015 (m.69)
- 18. Hukuk Dairesi, 2014/16823 E., 2014/16788 K., 24.11.2014 (m.69)
- 22. Hukuk Dairesi, 2013/1755 E., 2013/2008 K., 06.02.2013 (m.68)
- Birinci Bölüm, 2022/28200 E., 26.02.2025 (m.72)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/sona-ermesi-ve-organlar