---
title: "Adli yardım — Medeni Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Medeni Usul Hukuku"
law: "Hukuk Muhakemeleri Kanunu"
articles: "HMK m.334–340"
last_amended: "2024-09-24"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/adli-yardim"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Adli yardım

Medeni Usul Hukuku › HMK › Yargılama giderleri ve adli yardım — [Medeni Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku)

## Kısaca

HMK m.334 adli yardımdan kimlerin yararlanabileceğini düzenler: birinci fıkrada gerçek kişiler için yoksulluk ve haklılık koşulları, ikinci fıkrada kamuya yararlı dernek ve vakıflar, üçüncü fıkrada yabancılar bakımından karşılıklılık şartı.

## Kapsam

Bu konu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334–340 hükümlerini kapsar: adli yardımdan yararlanacak kişiler, adli yardımın kapsamı, adli yardım talebi, adli yardım talebinin incelenmesi, adli yardım kararının kaldırılması, adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili, adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi.

- [HMK m.334 — Adli yardımdan yararlanacak kişiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334)
- [HMK m.335 — Adli yardımın kapsamı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-335)
- [HMK m.336 — Adli yardım talebi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-336)
- [HMK m.337 — Adli yardım talebinin incelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337)
- [HMK m.338 — Adli yardım kararının kaldırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-338)
- [HMK m.339 — Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339)
- [HMK m.340 — Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-340)

## [HMK m.334 — Adli yardımdan yararlanacak kişiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334)

HMK m.334 adli yardımdan kimlerin yararlanabileceğini düzenler: birinci fıkrada gerçek kişiler için yoksulluk ve haklılık koşulları, ikinci fıkrada kamuya yararlı dernek ve vakıflar, üçüncü fıkrada yabancılar bakımından karşılıklılık şartı. Madde gerçek kişiler ve kamuya yararlı dernek ile vakıflar bakımından iddia, savunma, geçici hukuki koruma talepleri ve icra takibine uygulanır. Maddenin ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla yürürlükten kalktığından, tüzel kişilerin bu yolla yararlanması bugün açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Madde, adli yardımın kapsamını (muafiyet, teminat, avans, avukat temini), başvuru usulünü ve itiraz yolunu düzenlemez; bunlar m.335–340 hükümlerindedir. Ayrıca adli yardım talebinin hangi mahkemeye yapılacağı (m.336) ve duruşma ile itiraz usulü (m.337) bu maddenin dışındadır.

### Adli yardımdan yararlanacak kişiler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yoksulluk (malî yetersizlik)**: Kişinin kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gerekli yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen karşılayamaması durumudur. Yoksulluk mutlak fakirlik anlamına gelmez; kişinin mal, hak ve gelirinin ölçüsüne bakılır.
- **Haklılık koşulu**: Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Kişinin haklı olduğunu kesin biçimde ispat etmesi gerekmez; baştan açıkça haksız görülmeyen talep bu koşulu karşılar.
- **Geçici hukuki koruma**: Dava açılmadan veya dava sırasında verilebilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi koruma talepleridir. Bu talepler de adli yardım kapsamına alınmıştır.
- **Karşılıklılık şartı**: Yabancı kişinin adli yardımdan yararlanabilmesi için, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabildiğinin ispatlanmasıdır. Bu şart yoksulluk ve haklılık koşullarına ek olarak aranır.
- **Kamuya yararlı dernek ve vakıf**: Maddenin ikinci fıkrasında tüzel kişiler arasında adli yardımdan yararlanabilecek istisnai öznelerdir. Fıkra iptal edildiğinden bu kategori için bugün ayrıca değerlendirme gerekir.

### Adli yardımdan yararlanacak kişiler: hangi şartlar aranır?

- Talep eden kişinin gerçek kişi olması veya kamuya yararlı dernek ya da vakıf niteliğini taşıması gerekir; ikinci fıkra iptal edildiğinden tüzel kişiler bakımından bu unsur bugün ayrıca değerlendirilmelidir.
- Talep edenin kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeyemeyecek durumda olması gerekir.
- Talebin iddia, savunma, geçici hukuki koruma talebi veya icra takibi kapsamında yapılmış olması gerekir.
- Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir; kesin ispat aranmaz, baştan açıkça haksız görülmeme yeterlidir.
- Yabancı olan talep edenin, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabildiğini ispatlaması gerekir.

### Adli yardımdan yararlanacak kişiler: hangi sonuçları doğurur?

- Koşulları taşıyan gerçek kişi adli yardımdan yararlanır; bu durumda m.335 vd. uyarınca muafiyet, teminattan muafiyet, avans ödeme ve avukat temini gibi sonuçlar doğar.
- Yoksulluk koşulu gerçekleşmezse, yani kişi gerekli giderleri ödeyebilecek durumdaysa, adli yardım verilmez.
- Talebin açıkça dayanaktan yoksun olduğu anlaşılırsa adli yardım reddedilir.
- Yabancı kişi karşılıklılığı ispat edemezse adli yardımdan yararlanamaz.
- Tüzel kişiler, kamuya yararlı dernek ve vakıf dışında, adli yardım talep edemez.
- Kamuya yararlı dernek ve vakıflar bakımından ikinci fıkra iptal edildiğinden, bu yolla adli yardım talebi bugün dayanaktan yoksundur.
- Adli yardım yoksulluk ve haklılık koşulları devam ettiği sürece hükmün kesinleşmesine kadar sürer (m.340 hükmü ile birlikte okunmalıdır).

### Gerçek kişi ile tüzel kişi arasındaki fark nedir?

- Gerçek kişiler birinci fıkra uyarınca yoksulluk ve haklılık koşullarını taşıdığında adli yardımdan yararlanır.
- Tüzel kişiler genel olarak adli yardımdan yararlanamaz; istisna yalnızca kamuya yararlı dernek ve vakıflardır.

Sonuç: Ticaret şirketi gibi özel hukuk tüzel kişileri adli yardım talep edemez. İkinci fıkranın iptali nedeniyle kamuya yararlı dernek ve vakıflar bakımından da bugün bu yol kapalıdır.

### Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki fark nedir?

- Türk vatandaşı gerçek kişi yoksulluk ve haklılık koşullarını taşıdığında adli yardımdan yararlanır.
- Yabancı, aynı koşullara ek olarak karşılıklılık şartını da yerine getirmek zorundadır.

Sonuç: Yabancının karşılıklılığı ispat edememesi durumunda, yoksulluk ve haklılık koşulları var olsa bile adli yardım verilmez.

### Yoksulluk koşulu ile haklılık koşulu arasındaki fark nedir?

- Yoksulluk, kişinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gider ödeyememesi ile ilgilidir.
- Haklılık, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması ile ilgilidir.

Sonuç: İki koşul ayrı ayrı aranır; biri yoksa adli yardım verilemez. Haklılık koşulu ölçüsü düşük tutulmuştur.

### Dava ile geçici hukuki koruma ve icra takibi arasındaki fark nedir?

- Asıl dava ve iddia veya savunma bakımından talep doğrudan birinci fıkraya dayanır.
- Geçici hukuki koruma ve icra takibi bakımından da fıkra açıkça uygulanır.

Sonuç: İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi talepler de adli yardım kapsamına girer; bu talepler için ayrı bir yoksulluk ölçütü aranmaz.

### Adli yardımdan yararlanacak kişiler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Haklılık koşulunu kesin ispat gerektiren bir şart gibi değerlendirmek; bu koşul yalnızca talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır.
- Tüzel kişiyi, özellikle özel hukuk tüzel kişisini, adli yardım kapsamında saymak; ikinci fıkra iptal edildiği için kamuya yararlı dernek ve vakıflar bakımından da bugün bu yol kapalıdır.
- Yabancı talep edene karşılıklılık şartını uygulamamak; yoksulluk ve haklılık koşulları olsa bile karşılıklılık ispatlanmazsa adli yardım verilmez.
- Yoksulluğu mutlak fakirlik olarak yorumlamak; ölçüt kişinin ve ailesinin normal geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gider ödeyip ödeyemeyeceğidir.
- Adli yardımı yalnızca dava için düşünmek; geçici hukuki koruma talepleri ve icra takibi de maddenin kapsamındadır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım talebinde haklılık koşulu kesin ispat aranarak değerlendirilmez; talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması yeterli sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/612 E., 2025/875 K., 25.12.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2025/611 E., 2025/874 K., 25.12.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2025/406 E., 2025/867 K., 25.12.2025)
- Tüzel kişilerin, özel hukuk tüzel kişileri de dahil olmak üzere, adli yardımdan yararlanamayacağı kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2020/22192 E., 17.05.2023)
- Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi için karşılıklılık şartının ayrıca ispatlanması gerektiği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2019/26339 E., 17.05.2023)
- Yabancılık ve karşılıklılık değerlendirmesinde, uluslararası koruma statüsü sahibi kişilerin yabancı sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. (Genel Kurul, 2019/26339 E., 17.05.2023; Genel Kurul, 2017/39062 E., 10.11.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Adli yardım talep eden kişi, yoksulluk koşulunu mali durumunu gösteren belgelerle ispatlamakla yükümlüdür; bu belgeler m.336 uyarınca talebe eklenir.
- Haklılık koşulunu ileri süren talep edendir; ancak bu koşul yaklaşık ispat ölçüsünde değerlendirilir ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmadığı gösterilmelidir.
- Yabancı talep eden, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabildiğini ispat etmek zorundadır; bu ispat yapılmazsa talep reddedilir.
- Talebin reddi halinde mahkeme, kabul edilmeyen bilgi ve belgeleri açıkça gerekçelendirmek zorundadır (m.337 hükmü ile birlikte).

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-335): Adli yardım kararının sağladığı muafiyet, teminat, avans ve avukat temini gibi sonuçları düzenler; m.334 koşulları gerçekleşince bu sonuçlar doğar.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-336): Adli yardım talebinde bulunma usulünü ve talebe eklenecek belgeleri düzenler; m.334 koşullarının ispatı bu belgelerle yapılır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337): Talebin incelenmesi, duruşma ve itiraz yolunu düzenler; m.334 koşullarının değerlendirilmesi bu usulle yapılır.

## [HMK m.335 — Adli yardımın kapsamı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-335)

HMK m.335, adli yardım kararının ilgiliye sağladığı dört temel kolaylığı ve bu kolaylıkların sınırını düzenler: yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, dava ve icra sırasında gereken giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi, gerekirse ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini; ayrıca kısmi adli yardım ve adli yardımın hükmün kesinleşmesine kadar sürmesi. Madde, adli yardımdan yararlanacak kişinin koşullarını düzenlemez; bu kişiler bakımından uygulanır. Adli yardım talebinin yapılışı, yetkili mahkeme ve incelemesi (m.336, m.337), adli yardımın kaldırılması ve tahsil (m.339), yabancılar ve kamu yararlı dernek ve vakıflara ilişkin koşullar (m.334) bu maddede yer almaz. Adli yardım kararına karşı itiraz usulü ile kanun yolu talebi de m.337 ve m.336 kapsamındadır.

### Adli yardımın kapsamı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım kararı**: Mahkemenin, talepte bulunan kişiye yargılama ve takip giderleri bakımından geçici kolaylık sağlayan kararıdır. Karar, m.334'te öngörülen koşulların varlığına bağlıdır ve kararın kapsamı m.335'te sayılan dört kalemle sınırlıdır.
- **Geçici muafiyet**: Yargılama ve takip giderlerinin peşin ödenmesinin ertelenmesi anlamına gelir. Muafiyet kalıcı bir bağışlama değildir; dava sonunda gider sorumluluğu ayrıca belirlenir.
- **Avans olarak karşılama**: Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken giderlerin Devlet tarafından ön ödenmesidir. Devlet bu tutarı ilgiliden sonradan tahsil etme yetkisini de taşır.
- **Kısmi adli yardım**: Mahkemenin m.335 bentlerinden yalnızca bir kısmına karar vermesidir. Talepte bulunan, sayılan kalemlerden bazılarından yararlanabilir, diğerlerinden yararlanamaz.
- **Hükmün kesinleşmesi**: Adli yardımın sona erdiği andır. Kararın kesinleşmesine kadar adli yardım devam eder; kesinleşmeyle birlikte adli yardım kendiliğinden biter.

### Adli yardımın kapsamı: hangi şartlar aranır?

- Adli yardım talebinde bulunan kişinin, m.334 uyarınca kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda olması gerekir.
- Talebin taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir; bu koşul m.334'te aranır ve m.335'in uygulanması bu koşulun varlığına bağlıdır.
- Adli yardım kararının verilmiş olması gerekir; m.335 hükümleri ancak böyle bir karar bulunduğunda sonuç doğurur.
- Kararın kapsamında yararlanılacak kalem belirlenmelidir; mahkeme dört kalemin tamamına veya bir kısmına karar verebilir, kısmi karar m.335/2'ye dayanır.
- Yararlanma, hükmün kesinleşmesine kadar sürmelidir; kesinleşmeyle adli yardım sona erer.

### Adli yardımın kapsamı: hangi sonuçları doğurur?

- Adli yardım kararı verildiğinde ilgili, yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muaf olur.
- Adli yardım kararı verildiğinde ilgili, yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muaf olur.
- Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir.
- Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa ilgiliye, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temin edilir.
- Mahkeme talepte bulunanın dört kalemden yalnızca bir kısmından yararlanmasına karar verebilir; bu halde karar kapsamı dışında kalan kalemler için ilgili ayrıca giderleri karşılamakla yükümlü kalır.
- Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder; kesinleşmeyle birlikte adli yardım sona erer.
- Adli yardım kararı, kararın kapsamına giren giderler bakımından geçici bir kolaylıktır; bu giderlerin sonuçta kimin üzerinde kalacağı m.339 hükmüne göre belirlenir.
- Madde emredici nitelik taşır; adli yardım kararının kapsamı tarafların sözleşmesiyle daraltılamaz ya da genişletilemez.

### Tam adli yardım ile kısmi adli yardım arasındaki fark nedir?

- Mahkeme m.335/1'de sayılan dört kalemin tamamına karar verir ve talepte bulunan bütün kolaylıklardan yararlanır.
- Mahkeme m.335/2 uyarınca yalnızca bir kısmına karar verir; talepte bulunan sayılan kalemlerden bazılarından yararlanamaz.

Sonuç: Kapsam kararın metninde belirtilmelidir; yararlanılmayan kalem için ayrıca gider avansı ve teminat yükümlülüğü doğabilir.

### Geçici muafiyet ile devlet avansı arasındaki fark nedir?

- Geçici muafiyet (a bendi), yargılama ve takip giderlerinin peşin ödenmesinin ertelenmesi anlamına gelir.
- Devlet avansı (c bendi), dava ve icra sırasında yapılması gereken giderlerin Devlet tarafından ödenmesidir.

Sonuç: Muafiyet yükümlülüğü ertelerken avans fiilen ödeme yapılmasını sağlar; kararın kapsamında ikisi birlikte bulunabilir.

### Teminattan muafiyet ile gider muafiyeti arasındaki fark nedir?

- Teminattan muafiyet (b bendi), yargılama ve takip giderleri için güvence gösterme yükümlülüğünden kurtarır.
- Gider muafiyeti (a bendi), yargılama ve takip giderlerinin peşin ödenmesinden geçici olarak kurtarır.

Sonuç: Teminat güvence yükümlülüğüdür, muafiyet ise ödeme yükümlülüğünün ertelenmesidir; ikisi ayrı bentlerle tanınır ve birinden yararlanılıp diğerinden yararlanılmayabilir.

### Avans ödemesi ile avukat temini arasındaki fark nedir?

- Avans ödemesi (c bendi) mali bir kolaylıktır ve dava ile icra takibinin gider kalemlerine ilişkindir.
- Avukat temini (ç bendi) davanın avukat ile takibi gerekiyorsa uygulanır ve ücretin sonradan ödenmesini sağlar.

Sonuç: Avukat temini yalnızca avukatla takibin gerektiği durumda yapılır; bu hal yoksa ç bendi uygulanmaz.

### Adli yardımın kapsamı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Adli yardım kararını tüm giderler için mutlak bir bağışlama saymak; oysa geçici muafiyet ile sonradan tahsil birlikte düşünülmelidir.
- Mahkemenin kısmi adli yardım kararını tam adli yardım gibi uygulamak; kararda sayılmayan kalemler için avans ve teminat yükümlülüğü doğar.
- Teminattan muafiyet ile gider muafiyetini aynı şey saymak; bunlar m.335/1-a ve m.335/1-b bentleriyle ayrı tanınmıştır.
- Avukat temininin her adli yardım kararında kendiliğinden doğduğunu sanmak; ç bendi yalnızca avukatla takibin gerektiği hallerde uygulanır.
- Adli yardımın hükmün kesinleşmesinden önce sona erdiğini düşünmek; m.335/3 adli yardımın kesinleşmeye kadar devam ettiğini açıkça belirtir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım kararının kapsamı, mahkemenin kararında m.335 bentleri tek tek belirtilerek ortaya konulmaktadır. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1127 E., 2025/1275 K., 08.07.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1878 E., 2025/820 K., 09.05.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/638 E., 2025/667 K., 16.04.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/670 E., 2024/2269 K., 25.12.2024)
- Adli yardım talebinde bulunan kişinin mali durumunu gösteren belgeler sunulmadan karar verilmesi uygulamada eleştirilmektedir; bu belgeler m.336/2 ile birlikte değerlendirilir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/1547 E., 2022/1485 K., 06.10.2022)
- Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebinin bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Adli yardımdan yararlanmak isteyen talepte bulunan, koşulların varlığını ispatla yükümlüdür; ispat yükü talepte bulunana aittir.
- Mali durumun ispatında mali durumunu gösteren belgeler (gelir, borç, mal varlığı belgeleri) ve yeterli açıklama kullanılır; bu belgeler m.336/2 uyarınca talebe eklenir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/1547 E., 2022/1485 K., 06.10.2022)
- Karşı tarafın, adli yardım kararına rağmen talepte bulunanın ödeme gücünün bulunduğunu ileri sürmesi halinde bu savunmayı ileri süren taraf, savunmasını belgeyle ispatlamalıdır.
- Kararın kapsamının m.335 bentlerinden hangilerini içerdiği, karar metninde açıkça yer almalıdır; kapsamın belirsizliği halinde kararın yorumu karar metnine dayanır. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1127 E., 2025/1275 K., 08.07.2025)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.334](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334): Adli yardımdan yararlanma koşullarını düzenler; m.335 ancak bu koşulların varlığında uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.336](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-336): Adli yardım talebinin yapılışını, yetkili mahkemeyi ve talebe eklenecek belgeleri düzenler; kararın verilmesinin usul öncesi aşamasıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337): Talebin incelenmesini ve ret kararına karşı itiraz yolunu düzenler; m.335 kapsamındaki kararların denetimi bu maddeyle yapılır.
- [6100 sayılı Kanun m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339): Adli yardımla ertelenen veya muaf tutulan giderlerin sonradan tahsilini düzenler; m.335'in geçici kolaylığının sonucunu belirler.

## [HMK m.336 — Adli yardım talebi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-336)

6100 sayılı Kanun'un 336. maddesi, adli yardım talebinin hangi mahkemeye yapılacağını, talebin içeriğinde bulunması gereken unsurları ve adli yardım talebine ilişkin evrakın harç ve vergi muafiyetini düzenler. Hüküm, adli yardım talep eden tüm kişiler bakımından uygulanır; yetki kuralı, asıl dava, çekişmesiz yargı işi, geçici hukuki koruma, icra ve iflas takibi ile kanun yolu aşamaları için geçerlidir. Madde, adli yardımın şartlarını (yoksulluk ve haklılık) ve bu şartların incelenme usulünü düzenlemez (m.334, m.337). Adli yardım kararının kapsamı ile kararın kesinleşmesine kadar devam etmesi de bu maddenin konusu değildir (m.335). Adli yardım talebinin reddine karşı itiraz yolu ile talebin incelenmesinde duruşma usulü de bu maddede yer almaz (m.337).

### Adli yardım talebi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım talebi**: Yoksul kişinin yargılama ya da takip giderlerinden geçici muafiyet ve avukat temini gibi haklardan yararlanmak için mahkemeye yaptığı başvurudur. Talep, asıl davadan önce tek başına yapılabileceği gibi dava ile birlikte de yapılabilir.
- **Yetkili mahkeme (adli yardım bakımından)**: Adli yardım talebinin hangi mahkemeye yapılacağını belirleyen mahkemedir. Asıl dava, talep veya işin karara bağlanacağı mahkeme esas alınır; icra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesi yetkilidir.
- **Kanun yolu aşamasında adli yardım**: Kararın istinaf veya temyiz incelemesi sırasında yapılan adli yardım talebidir. Bu talep ilk derece mahkemesine değil, bölge adliye mahkemesine ya da Yargıtaya yapılır.
- **Talebin asgari içeriği**: Talepte bulunan kişinin, iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve mali durum belgelerini mahkemeye sunma yükümlülüğüdür. Bu üç unsur birlikte bulunmalıdır.
- **Harç ve vergi muafiyeti**: Adli yardım talebine ilişkin evrakın her türlü harçtan ve vergiden bağışık tutulmasıdır. Muafiyet, talebin kendisine ait evraka özgüdür; yargılama giderlerinin tamamını kapsamaz.

### Adli yardım talebi: hangi şartlar aranır?

- Adli yardım talebinin, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeye ya da icra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yapılmış olması gerekir.
- Talepte bulunan kişinin, asıl talep veya işe ilişkin iddiasının özetini mahkemeye sunmuş olması gerekir.
- Talepte bulunan kişinin iddiasını dayandıracağı delilleri mahkemeye sunmuş olması gerekir.
- Talepte bulunan kişinin yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durum belgelerini mahkemeye sunmuş olması gerekir.
- Kanun yollarına başvuru sırasında talep, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılmalıdır.
- Adli yardım talebine ilişkin evrak, harç ve vergi yükümlülüğünden muaf olarak sunulmalıdır.

### Adli yardım talebi: hangi sonuçları doğurur?

- Adli yardım talebi yetkili mahkemeye yapıldığında mahkeme, talebi incelemeye geçer.
- Adli yardım talebi yetkisiz bir mahkemeye yapılırsa, talebin yetkili mahkemeye gönderilmesi ya da reddi gündeme gelir; madde bu konuda açık bir hüküm içermemektedir.
- Talepte iddia özeti, deliller ya da mali durum belgeleri eksikse talep, bu eksiklik giderilmeden incelenmeyebilir ve reddedilebilir.
- Talebe ilişkin evrak harç ve vergiden muaf olduğundan, bu evrak için harç veya vergi alınmaz.
- Tüzel kişiler kural olarak bu madde kapsamında adli yardım talep edemez; kamuya yararlı dernek ve vakıflar istisnadır.
- Adli yardım talebi bir dava ya da işten önce yapılmışsa, talebin reddine kadar geçen sürede hak düşürücü ya da zamanaşımı etkisi doğmaz; bu konuda kanunda ayrı bir hüküm yoktur.

### Asıl yargılama ile icra ve iflas takibi arasındaki fark nedir?

- Dava, çekişmesiz yargı işi veya geçici hukuki koruma söz konusuysa talep, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeye yapılır.
- İcra ve iflas takiplerinde talep, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yapılır.

Sonuç: Aynı kişi için yetkili mahkeme, uyuşmazlığın türüne göre değişir. Takip hakkında verilen adli yardım kararı, takibin tüm aşamalarında ve itirazın iptali ya da menfi tespit gibi genel mahkemelerde açılması gereken davalarda da geçerlidir.

### İlk derece yargılaması ile kanun yolu aşaması arasındaki fark nedir?

- İlk derece aşamasında talep, asıl işin görüleceği mahkemeye yapılır.
- Kanun yollarına başvuru sırasında talep, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.

Sonuç: Kanun yolu aşamasında ilk derece mahkemesine başvurmak yetkili makama yapılmamış bir talep olur.

### Talebin yapılış zamanı: asıl davadan önce ile davayla birlikte arasındaki fark nedir?

- Asıl davadan önce yapılan talepte, hangi dava veya işe ilişkin olduğu somut olarak belirtilmelidir.
- Dava ile birlikte yapılan talepte asıl dava zaten mahkemededir.

Sonuç: Asıl davadan önce yapılan talepte dava ya da iş belirtilmez veya delil sunulmazsa talep incelenmeden reddedilir.

### Talebe ilişkin evrak ile asıl yargılama giderleri arasındaki fark nedir?

- Talebe ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır.
- Asıl dava ya da işin harç ve giderleri ayrıca muafiyet kapsamında değildir.

Sonuç: Muafiyet, adli yardım talebinin kendi evrakı ile sınırlıdır. Asıl yargılamanın giderleri için adli yardım kararı verilmesi gerekir.

### Adli yardım talebi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Adli yardım talebini asıl davanın açıldığı mahkemeye değil, kanun yolu aşamasında ilk derece mahkemesine yapmak.
- İcra ve iflas takiplerinde talebi asıl davanın görüleceği mahkemeye yapmak; bu takiplerde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesi yetkilidir.
- Talebi yalnızca iddia özeti ile yapmak ve delilleri veya mali durum belgelerini sunmamak; bu eksikliklerin talebi reddettirdiğinin gözden kaçırılması.
- Talebe ilişkin evrak muafiyetini, asıl yargılamanın harç ve giderlerine de uygulamak; asıl yargılama giderleri için adli yardım kararı gerekir.
- Tüzel kişilerin genel olarak adli yardım talep edebileceğini varsaymak; kamuya yararlı dernek ve vakıflar dışında bu yol kapalıdır.
- Yetki sözleşmesi ile adli yardım yetkisinin değiştirilebileceğini düşünmek; adli yardım talebi için bu madde kesin yetki öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım talebinde bulunan kişinin, iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve mali durumunu gösteren belgeleri mahkemeye sunması zorunlu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/240 E., 2025/909 K., 25.12.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2023/771 E., 2023/1375 K., 21.12.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2023/768 E., 2023/1374 K., 21.12.2023)
- Kanun yolu aşamasında adli yardım talebinin bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2024/309 E., 2024/618 K., 04.12.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2023/392 E., 2023/1353 K., 21.12.2023)
- Asıl dava veya işe ilişkin olmayan, belirsiz ya da delilsiz talebin incelenmeden reddedilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/771 E., 2023/1375 K., 21.12.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Adli yardım talebinde bulunan kişi, iddiasının özetini ve dayanacağı delilleri mahkemeye sunmakla yükümlüdür; bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi talebin reddine yol açar. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/240 E., 2025/909 K., 25.12.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2023/771 E., 2023/1375 K., 21.12.2023)
- Mali durumunu ispat yükü talepte bulunan kişiye aittir. Malî durumu gösterecek her türlü belge (ör. gelir durumu, borç ve bakım yükümlülükleri) kullanılabilir; belediye veya ihtiyar heyetinden fakirlik belgesi alınması zorunlu değildir.
- Talep edilen belgelerin mahkemenin kanaat oluşturmasına elverişli olması gerekir. Talep edenin belgeleri yetersiz kalırsa mahkeme yoksulluk koşulunun gerçekleşmediğine karar verebilir.
- Asıl davanın karşı tarafı, adli yardım talebine ilişkin savunmasını ileri sürebilir; mahkeme incelemede resen araştırma ilkesini uygular. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024)
- Harç ve vergi muafiyeti, talebe ilişkin evrak bakımından kendiliğinden geçerlidir; muafiyetin uygulanıp uygulanmadığını talep eden kişi belgelerle göstermelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.334](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334): Adli yardımın şartlarını (yoksulluk ve haklılık) düzenler. Bu madde talebin kime ve nereye yapılacağını belirlerken m.334 de talebin esasına ilişkin koşulları ayrıca belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337): Talebin incelenmesi, duruşma ve reddine karşı itiraz usulünü düzenler; m.336 talebin yapılacağı mercii, m.337 ise talebin nasıl karara bağlanacağını belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.335](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-335): Adli yardım kararının kapsamını ve kesinleşmeye kadar devam edeceğini düzenler; m.336 bu kararın verileceği mahkemeyi gösterir.
- [6100 sayılı Kanun m.341](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-341): Kanun yoluna başvuru hakkını düzenler; m.336/3 kanun yolu aşamasında adli yardım talebinin hangi mahkemeye yapılacağını belirler.

## [HMK m.337 — Adli yardım talebinin incelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337)

Madde, adli yardım talebinin hangi usulle inceleneceğini, ret kararlarının gerekçesini, ret kararlarına karşı itiraz yolunu, ret sonrası yeniden talebi ve adli yardımın yargılama giderlerini kapsamadığını düzenler. Adli yardım talebinde bulunan taraf ile talebi inceleyen mahkeme ilişkisinde uygulanır. Adli yardım şartlarının (yoksulluk, haklılık, belge sunma) ayrıntısını, adli yardımın kapsamını ve süresini düzenlemez (m.334-336 ve m.335). Kanun yollarına başvuruda adli yardım talebinin yapılacağı mahkeme ve kanun yolu usulü de bu maddede yer almaz (m.336/3, m.341 vd.).

### Adli yardım talebinin incelenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım talebinin incelenmesi**: Mahkemenin talebi kabul veya ret yönünde karara bağlama işlemidir. Çekişmesiz yargı niteliğindedir; karşı taraf zorunlu değildir ve resen araştırma ilkesi geçerlidir.
- **Duruşmasız karar**: Mahkemenin talebi dosya üzerinden inceleyerek karar vermesidir. Talep hâlinde bu yol kapalıdır ve inceleme duruşmalı yapılmalıdır.
- **İtiraz**: Adli yardım talebinin reddine ilişkin karara karşı, kararı veren mahkemeye dilekçe ile yapılan başvurudur. Kanun yoluna başvuru değildir; itiraz incelemesi kararı kesindir.
- **Sonradan gerçekleşen ciddi azalma**: Talepte bulunanın ödeme gücünde ret kararından sonra oluşan önemli düşüştür. Yeni talebin dayanağı bu olgu olmalıdır; ret kararı sonrasındaki yeni bir sebep de aranır.
- **Yargılama giderleri (geçmiş)**: Adli yardım talebinden önce yapılmış olan harç ve masraflardır. Bu giderler adli yardım kapsamında değerlendirilmez.

### Adli yardım talebinin incelenmesi: hangi şartlar aranır?

- Adli yardım talebinin bir dava veya iş için yapılmış olması ve talebin bağlı olduğu mahkemeye sunulması gerekir.
- Mahkemenin talebi duruşmasız inceleyebilmesi için talebin, duruşma isteği bulunmayan bir talep olması gerekir.
- Talep duruşma ile incelenecekse, inceleme duruşmalı olarak yapılmalıdır.
- Ret kararı verilirken, sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebinin açıkça belirtilmesi gerekir.
- Ret kararına itiraz edilecekse, itirazın tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle yapılması gerekir.
- Yeniden talep için ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmanın ileri sürülmesi gerekir.
- Adli yardımın kapsamında daha önce yapılmış yargılama giderlerinin bulunmaması gerekir.

### Adli yardım talebinin incelenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Talep duruşmasız incelenirse ve talep hâlinde değilse, mahkeme dosya üzerinden karar verir.
- Talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır; dosya üzerinden verilen karar talep edilen usule aykırı olur.
- Ret kararında belgelerin kabul edilmeme sebebi belirtilmezse, gerekçe eksikliği nedeniyle karar hukuka aykırı olur.
- Ret kararına süresi içinde itiraz edilirse, itiraz kararı veren mahkemeye yapılır ve mahkeme itirazı görevli dairenin ya da en yakın mahkemenin incelemesine sunar.
- İtiraz incelemesi sonucunda verilen karar kesindir.
- İtiraz yapılmaz ve süre geçerse ret kararı kesinleşir; ancak yeni ve sonradan gerçekleşen ciddi azalmaya dayanılarak tekrar talep yapılabilir.
- Adli yardım, daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz; bu giderler için muafiyet sağlanmaz.

### Duruşmasız inceleme ile talep hâlinde duruşmalı inceleme arasındaki fark nedir?

- Mahkeme adli yardım talebini dosya üzerinden, duruşma yapmadan karara bağlayabilir.
- Talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır; bu durumda duruşma yapılmadan karar verilemez.

Sonuç: Talepte bulunan taraf duruşma isterse mahkeme dosya üzerinden karar veremez; kararın duruşma sonrası verilmesi gerekir.

### Adli yardım talebinin kabulü ile reddi arasındaki fark nedir?

- Yoksulluk ve haklılık şartları belgelerle kanaat uyandırırsa talep kabul edilir ve adli yardım kararı verilir.
- Şartlar oluşmazsa talep reddedilir; ret kararında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir.

Sonuç: Ret kararında belgelerin neden kabul edilmediğinin gerekçelendirilmesi zorunludur; yalnız ret kararları için bu gereklilik geçerlidir.

### Ret kararına itiraz ile yeni talep arasındaki fark nedir?

- Ret kararına karşı süresi içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilebilir.
- Ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi azalma ileri sürülerek yeniden talepte bulunulabilir.

Sonuç: İtiraz, süresi içinde yapılmazsa ret kesinleşir; ancak yeni bir sebebe dayanan talep her zaman mümkündür. İtiraz incelemesi sonucu verilen karar kesindir.

### Asıl dava yargılama giderleri ile adli yardım kapsamı arasındaki fark nedir?

- Adli yardım kararı yalnız talep tarihinden sonra yapılacak giderleri kapsar.
- Adli yardım, daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz.

Sonuç: Geçmişe dönük gider muafiyeti sağlanmaz; önceden yapılan giderler için ayrıca ödeme yükümlülüğü devam eder.

### Mahkemenin itiraz merciine gönderimi: çok daireli ile tek daireli yer mahkemesi arasındaki fark nedir?

- Adli yardım talebinin yapıldığı yerde hukuk mahkemesinin birden fazla dairesi varsa itiraz dosyası numara sırasına göre izleyen daireye gönderilir.
- Tek daire varsa dosya aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderilir.

Sonuç: İtiraz merci belirlenirken yerel daire yapısı belirleyicidir; son numaralı daire için birinci daireye gönderim yapılır.

### Adli yardım talebinin incelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Talep hâlinde duruşma yapılmadan dosya üzerinden karar vermek; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılmalıdır.
- Ret kararında belgelerin kabul edilmeme sebebini yazmadan yalnızca sonuç bildirmek; gerekçe zorunluluğu ret kararları için geçerlidir.
- İtiraz süresini iki hafta yerine farklı bir süre ile hesaplamak; süre tebliğden itibaren iki haftadır.
- İtiraz dilekçesini kararı veren mahkemeye değil, doğrudan Yargıtay'a ya da başka bir mahkemeye sunmak; itiraz kararı veren mahkemeye yapılır.
- Adli yardım kararının önceki giderleri de kapsadığını varsaymak; madde açıkça önceki giderleri dışarıda bırakır.
- Ret sonrası yeni talebi, sonradan gerçekleşmeyen veya ciddi olmayan bir azalmaya dayandırmak; yeni talebin dayanağı ciddi bir azalma olmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı yapılan itirazın incelenmesi, Yargıtay ilgili daireye gönderilerek yapılmaktadır; itirazın mercii dosyanın gönderildiği dairedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/101 E., 2025/206 K., 26.03.2025; Birinci Bölüm, 2017/21882 E., 10.02.2021)
- Yargıtay uygulaması, ret kararına karşı itirazın süresinde yapılmasını ve itiraz dilekçesinin kararı veren mahkemeye verilmesini aramaktadır. (12. Hukuk Dairesi, 2025/9925 E., 2026/318 K., 22.01.2026; 5. Hukuk Dairesi, 2024/13872 E., 2025/9992 K., 30.06.2025)
- Yargıtay, itirazın süresinde yapılmadığı hâllerde ret kararının kesinleşeceğini kabul etmektedir. (5. Hukuk Dairesi, 2024/13872 E., 2025/9992 K., 30.06.2025)
- Yargıtay uygulaması, adli yardım talebinin reddine dair kararın tebliğ tarihinin itiraz süresinin başlangıcı olduğunu kabul etmektedir. (5. Hukuk Dairesi, 2024/13872 E., 2025/9992 K., 30.06.2025)
- Yargıtay, adli yardım kararı ile ilgili itiraz incelemesinde kararın kesinliğini şekli anlamda kabul etmektedir. (12. Hukuk Dairesi, 2025/2784 E., 2025/3927 K., 13.05.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Adli yardım talebinde bulunan kişi, yoksulluk durumunu ve delillerini mahkemeye sunmakla yükümlüdür; ispat yükü talepte bulunana aittir (m.336/2 ile bağlantılı).
- Ret kararının gerekçesinde belgelerin neden kabul edilmediği açıkça yazılmalıdır; bu, talebin reddedildiğini ispat eden bir yazılı kayıttır.
- İtirazın süresinde yapıldığını ispat yükü itiraz eden tarafa aittir; tebliğ belgesi bu süreyi belirleyen temel delildir.
- Yeniden talepte bulunan kişi, ödeme gücündeki ciddi azalmayı belgelerle ispatlamalıdır; yeni talep, ret kararından sonra gerçekleşen bu olguya dayanmalıdır.
- Karşı tarafın aksini ileri sürmesi hâlinde, mahkeme resen araştırma ilkesi çerçevesinde dosyadaki belgeleri değerlendirir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6100 m.336: Adli yardım talebinin koşulları, talebin yapılacağı mahkeme ve belgelerin sunulması bu maddeye bağlıdır; 337 bu talebin incelenme usulünü düzenler.
- 6100 m.334: Adli yardımdan yararlanacak kişilerin koşullarını ve kapsamını belirleyen genel düzenlemedir.
- 6100 m.335: Adli yardım kararının kapsamını ve hükmün kesinleşmesine kadar devam etmesini düzenler.
- 6100 m.341: Kanun yoluna başvuru sırasında adli yardım talebinin ayrı usulde yapılabilmesi bakımından bağlantılıdır.
- 6100 m.390: Haklılık koşulunun yaklaşık ispat ölçüsünde değerlendirilmesi bakımından karşılaştırma yapılan maddedir.

## [HMK m.338 — Adli yardım kararının kaldırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-338)

Bu madde, adli yardım kararının hangi hallerde mahkemece kaldırılacağını düzenler: yanlış mali bilgi verilmesi ve sonradan mali durumun yeterince iyileşmesi. Madde, adli yardımdan yararlanan kişi bakımından uygulanır ve kararı veren mahkemeye kaldırma yetkisi tanır. Madde, ertelenen yargılama giderlerinin tahsilini düzenlemez (m.339). Avukat ücretinin Hazine tarafından ödenmesini düzenlemez (m.340). Adli yardımın kapsamını, muafiyet ve avans ödemesini düzenlemez (m.335). Yoksulluk koşullarını ve yeniden talep hakkını düzenlemez (m.334, m.337).

### Adli yardım kararının kaldırılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım kararının kaldırılması**: Verilmiş olan adli yardım kararının, kararı veren mahkeme tarafından geriye dönük olmayan biçimde ortadan kaldırılmasıdır. Adli yardım kararı maddi anlamda kesinlik kazanmadığından bu yol açıktır.
- **Kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi**: Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumuna ilişkin olarak bilerek ya da ağır kusurla gerçeğe aykırı beyanda bulunmasıdır. Basit kusurlu yanlış beyan bu hükmün kapsamında değildir.
- **Mali durumun yeterince iyileşmesi**: Kararın verildiği andaki yoksulluk koşulunun sonradan ortadan kalkacak ölçüde düzelmesidir. Yalnızca küçük bir gelir artışı bu sonucu doğurmaz; iyileşmenin yeterli derecede olması gerekir.
- **Maddi anlamda kesinlik**: Adli yardım kararının ve talebin reddi kararının, yeni sebeplerle yeniden ele alınabilmesi niteliğidir. Bu nitelik nedeniyle karar, bu maddedeki hallerde kaldırılabilir.

### Adli yardım kararının kaldırılması: hangi şartlar aranır?

- Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında bilgi verdiği bulunmalıdır.
- Verilen bilginin gerçeğe aykırı olduğu ve bu aykırılığın kasten veya ağır kusurla verildiği ortaya çıkmalıdır; ya da kişinin mali durumunun sonradan yeterince iyileştiği anlaşılmalıdır.
- Kaldırma kararı, adli yardım kararını veren mahkeme tarafından verilmelidir.
- Kaldırılma, bu maddede sayılan hallerde gerçekleşmelidir; bunun dışındaki nedenler bu maddeye dayanılarak kaldırma sebebi yapılamaz.

### Adli yardım kararının kaldırılması: hangi sonuçları doğurur?

- Kasten veya ağır kusurla yanlış mali bilgi verildiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.
- Mali durumun yeterince iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.
- Kaldırma kararından sonra, adli yardımdan yararlanan kişi o zamana kadar muaf tutulduğu yargılama harç ve giderlerini ödemekle yükümlü olur.
- Kaldırma yalnızca karar verildiği tarihten itibaren etkili olur; önceki işlemler kendiliğinden geçersiz hâle gelmez. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/392 E., 2023/1353 K., 21.12.2023)
- Yanlış bilgi ya da iyileşme hâli gerçekleşmemişse adli yardım kararı, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

### Yanlış bilgi ile mali durumun iyileşmesi arasındaki fark nedir?

- Kararın verilmesinden önce var olan ve kişinin kendi beyanıyla oluşturduğu gerçeğe aykırılık hâlidir.
- Karardan sonra ortaya çıkan, kişinin mali durumunda meydana gelen değişikliktir.

Sonuç: Birinci halde kusur şartı aranır; ikinci halde kusur aranmaz, yalnızca iyileşmenin yeterli derecede olması yeterlidir.

### Kasıt / Ağır kusur / Basit kusur: fark nedir?

- Kasten ya da ağır kusurla yanlış bilgi verilmesi, maddenin kapsamındadır.
- Basit kusurla verilen yanlış bilgi, bu maddenin kapsamında değildir.

Sonuç: Yalnızca kasıt veya ağır kusur hâlinde kaldırma yapılabilir.

### Adli yardım kararının kaldırılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Basit kusurla verilen yanlış beyanı, kasıt veya ağır kusur gibi değerlendirmek.
- Mali durumda küçük bir iyileşmeyi, yeterli derecede iyileşme saymak.
- Kaldırma kararının geriye dönük olduğunu varsaymak; kaldırma yalnızca ileriye etki eder.
- Bu maddeye dayanarak ertelenen giderlerin tahsilini de birlikte karara bağlamak; tahsil m.339 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
- Mahkemenin kaldırma kararını resen ve dayanaksız vermesi; kararın mutlaka madde metnindeki sebeplere dayanması gerekir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım kararının kaldırılması, verilen kararın kesinleşmesine kadar hükmün devamı kuralının istisnası olarak uygulanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/392 E., 2023/1353 K., 21.12.2023)
- Mahkemelerin, kaldırma kararı verilmemesi hâlinde davanın esası hakkında verilen hükümde adli yardım kararının devamına ilişkin hüküm kurdukları görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/393 E., 2023/1354 K., 21.12.2023)
- Kararın kesinleşmesinden sonra yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verildiği uygulanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/731 E., 2025/924 K., 25.12.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Kaldırmayı talep eden taraf, adli yardımdan yararlanan kişinin yanlış mali bilgi verdiğini ya da mali durumunun iyileştiğini ileri sürer ve bu iddiayı ispatlamakla yükümlüdür.
- Yanlış bilgi iddiasında, kişinin beyanı ile sonradan edinilen belgeler, gelir kayıtları, mal varlığı bilgileri karşılaştırılarak ispat yapılabilir.
- Kasıt veya ağır kusur, beyanın gerçeğe aykırılığı ve kişinin bu aykırılığı bilebilecek durumda olmasıyla ortaya konur.
- Mali iyileşme iddiasında, kişinin yeni gelir veya mal varlığını gösteren belgeler delil olarak kullanılır.
- Adli yardımdan yararlanan kişi, beyanının doğru olduğunu ve mali durumunda yeterli bir değişiklik bulunmadığını belgelerle gösterebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339): Adli yardım kararı kaldırıldığında, ertelenen yargılama giderlerinin ve devletçe ödenen avansların tahsilini düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.335](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-335): Adli yardım kararının sağladığı muafiyetleri ve kararın hükmün kesinleşmesine kadar devam etmesini düzenler; bu madde, o korumayı sona erdirme yolunu gösterir.
- [6100 sayılı Kanun m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337): Adli yardım talebinin reddine ilişkin itiraz ve yeniden talep yollarını düzenler; kaldırma kararı ile talep reddi arasındaki ayrımı belirler.

## [HMK m.339 — Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339)

Bu madde, adli yardım kapsamında ertelenen yargılama giderlerinin ve Devletçe ödenen avansların dava veya takip sonunda kimden tahsil edileceğini, haksız çıkan adli yardım yararlananına taksit tanınıp tanınamayacağını ve mağduriyet halinde muafiyet verilip verilemeyeceğini düzenler. Adli yardımdan yararlanan kişi ile karşı taraf arasındaki tahsil ilişkisine uygulanır. Adli yardımdan yararlanacak kişileri ve kapsamını düzenlemez (m.334). Adli yardım talebinin incelenmesini ve itiraz yolunu düzenlemez (m.337). Adli yardım kararının kaldırılmasını düzenlemez (m.338). Avukat ücretinin Hazineden ödenmesi usulünü düzenlemez (m.340).

### Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım kararından dolayı ertelenen yargılama giderleri**: Adli yardım kararı ile yararlanan kişiye geçici olarak muaf tutulan, yani ödenmesi ertelenen yargılama giderleridir. Bu giderler kesin olarak ortadan kalkmaz; dava veya takip sonunda tahsil edilebilir.
- **Devletçe ödenen avans**: Adli yardım yararlananı adına Devletin gider avansı olarak ödediği tutarlardır. Dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir.
- **Haksız çıkma**: Davada ya da takipte talebin reddedilmesi veya davanın kaybedilmesi halidir. Haksız çıkan taraf, yargılama giderlerinin sorumlusu olur.
- **Mağduriyet koşulu**: Giderlerin tahsilinin adli yardımdan yararlananın mağduriyetine yol açacağının mahkemece açıkça anlaşılmasıdır. Muafiyet kararının ön koşuludur ve mahkemenin takdirine dayanır.
- **Aylık eşit taksit**: En çok bir yıl içinde ödenecek, eşit tutarlı aylık ödemelerdir. Mahkemenin takdirine bağlı bir kolaylıktır ve yalnızca haksız çıkan yararlanan için söz konusudur.

### Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili: hangi şartlar aranır?

- Adli yardım kararının verilmiş ve kesinleşmeye kadar yürürlükte olması gerekir; karar kaldırılmış ise tahsil bu kararın geçici muafiyetine dayanamaz.
- Adli yardım kapsamında yargılama giderlerinin ertelenmiş veya Devletçe avans ödenmiş olması gerekir.
- Dava veya takip sonunda ilgili kişinin haksız çıkması gerekir; haksız çıkan kişi tahsil yükümlüsüdür.
- Taksit kararı verilecekse, bunun yalnızca haksız çıkan adli yardım yararlananı için ve mahkemenin uygun görmesi halinde yapılması gerekir.
- Muafiyet kararı verilecekse, Devletçe ödenen veya muaf tutulan giderlerin tahsilinin yararlananın mağduriyetine neden olacağının mahkemece açıkça anlaşılması gerekir.
- Baro tarafından görevlendirilen avukat ücreti söz konusuysa, bu ücretin mahkemenin talebi üzerine Hazineden ödenmesi gerekir.

### Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili: hangi sonuçları doğurur?

- Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur.
- Adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa, uygun görülmesi halinde yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler halinde ödenmesine karar verilebilir.
- Taksit kararı verilmesi zorunlu değildir; mahkemenin takdirine bağlıdır ve verilmezse giderlerin tamamı bir defada tahsil edilir.
- Mağduriyet koşulu mahkemece açıkça anlaşılırsa, Devletçe ödenen veya muaf tutulan giderler hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulabilir.
- Mağduriyet koşulu gerçekleşmezse muafiyet kararı verilemez ve tahsil işlemi sürdürülür.
- Baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, mahkemenin talebi üzerine yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.
- Adli yardım kararı, yararlanana geçici bir muafiyet sağladığından, ertelenen giderler yararlanan haksız çıkınca kamu alacağı niteliğinde tahsil edilir.
- Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3 ile birlikte okunmalıdır).

### Adli yardım kararıyla ertelenen giderler ile devletçe ödenen avanslar ile avukat ücreti arasındaki fark nedir?

- Adli yardım kararı kapsamında ertelenen yargılama giderleri ve Devletçe avans olarak ödenen tutarlar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir.
- Adli yardım kapsamında baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti ise mahkemenin talebi üzerine Hazineden ödenir ve haksız çıkan taraftan doğrudan tahsil edilen bir kalem olarak değerlendirilmez.

Sonuç: Avukat ücreti, karşı taraftan veya adli yardım talep edenden tahsil edilip edilmemesinden bağımsız olarak Hazineden alınır (m.340).

### Adli yardım yararlananın haksız çıkması ile karşı tarafın haksız çıkması arasındaki fark nedir?

- Adli yardım yararlanan kişi haksız çıkarsa, ertelenen giderler ve avanslar bu kişiden tahsil edilir.
- Dava adli yardım yararlananın lehine sonuçlanır ve karşı taraf haksız çıkarsa, karşı taraf adli yardım öncesinde ertelenmiş bütün yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir.

Sonuç: Yararlanan haksız çıktığında taksitle ödeme imkânı doğar; karşı taraf haksız çıktığında tahsil onun üzerinde kalır.

### Kural (taksitli ödeme veya tahsil) ile istisna (muafiyet) arasındaki fark nedir?

- Kural olarak ertelenen giderler ve avanslar haksız çıkan taraftan tahsil edilir; haksız çıkan yararlanan için en çok bir yıl içinde aylık eşit taksit tanınabilir.
- Devletçe ödenen veya muaf tutulan giderlerin tahsili yararlananın mağduriyetine neden olacaksa, mahkeme bunları hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutabilir.

Sonuç: Mağduriyet mahkemece açıkça anlaşılırsa tahsil tamamen veya kısmen kalkar; bu muafiyet takdire bağlıdır.

### Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Avukat ücretini haksız çıkan taraftan tahsil edilecek bir yargılama gideri gibi hesaplamak; m.340 gereği bu ücret Hazineden ödenir.
- Taksit kararını zorunlu sanmak; m.339/1 uyarınca taksit verilmesi mahkemenin takdirine bağlıdır.
- Muafiyeti mağduriyet varsayımıyla kendiliğinden uygulamak; m.339/2 için mahkemenin mağduriyeti açıkça anlaması gerekir.
- Adli yardım yararlananın lehine sonuçlanan davada karşı tarafın ödeyeceği giderleri Devlet üzerinden tahsil etmeye çalışmak; bu giderler kazanan tarafça ilamın icrası aşamasında talep edilir.
- Adli yardımın hükmün kesinleşmesine kadar sürdüğünü unutup, kararın kaldırılmadığı sürede tahsil yapmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım yararlananın davayı kaybetmesi halinde, geçici muafiyet nedeniyle ertelenen giderlerin ve avansların tahsil edileceği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2013/2582 E., 03.03.2016; İkinci Bölüm, 2014/17300 E., 21.11.2017)
- Mağduriyet koşulunun uygulanabilmesi için mahkemenin bu durumu hükümde açıkça gerekçelendirmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Daire, 2019/5507 E., 2022/4480 K., 13.10.2022)
- Karşı tarafça yapılan yargılama giderlerinin Devlet tarafından değil, kazanan tarafça ilamın icrası aşamasında talep ve tahsil edildiği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/2057 E., 2023/1423 K., 11.05.2023)
- Avukat ücretinin yargılama gideri sayılmasıyla birlikte Hazineden ödenmesi kuralının uygulandığı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/2057 E., 2023/1423 K., 11.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Adli yardım yararlananın haksız çıktığını ve tahsil edilecek giderlerin miktarını ortaya koymak için mahkeme dosyasındaki gider kayıtları ve avans ödeme belgeleri esas alınır; tahsil talebini ileri süren Devlet veya karşı taraf bu belgelerle ispatla yükümlüdür.
- Taksit talebinde bulunan yararlanan, ödeme gücünün sınırlı olduğunu belgelerle ortaya koymalıdır; mahkemenin taksit kararı vermesi takdire bağlıdır.
- Muafiyet talebinde bulunan taraf, tahsilin mağduriyete neden olacağını somut olgularla ortaya koymakla yükümlüdür; mahkeme bu mağduriyeti hükümde açıkça gerekçelendirmelidir.
- Karşı tarafın adli yardım yararlananın lehine haksız çıkması halinde ödeme yükümlülüğünün kapsamı, adli yardım öncesinde ertelenmiş giderlerin dökümüyle ispatlanır.

## [HMK m.340 — Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-340)

Madde, adli yardım kararıyla mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücretinin ödeniş biçimini düzenler; ücretin yargılama gideri sayılması ve Hazine tarafından ödenmesi bu maddenin konusudur. Madde, adli yardımdan yararlanan kişi için uygulanır ve ücretin dava sonucundan bağımsız olarak Hazineden ödenmesini öngörür. Madde, adli yardım talebinin koşullarını, adli yardım kararının kapsamını ve kaldırılmasını düzenlemez (m.334-338). Haksız çıkan tarafın Devlete geri ödeme yükümlülüğü ile taksit ve muafiyet imkânı da bu maddede değil, m.339'da düzenlenmiştir. Avukatlık Kanunu'ndaki adli müzaheret ve baro adli yardım bürosu süreçleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Adli yardım kararıyla atanan avukat**: Adli yardımdan yararlanan kişinin davasını yürütmek üzere, mahkemenin açıkça talep etmesi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukattır. Salt adli yardım kararı avukat atanmasını kendiliğinden içermez; avukat atanması ayrıca ve açıkça kararlaştırılmalıdır.
- **Yargılama gideri**: Davanın görülmesi sırasında yapılan ve kanunda bu niteliği verilen masrafı ifade eder. Maddeye göre avukat ücreti de bu niteliktedir ve dolayısıyla yargılama giderleri hükmüne tabidir.
- **Hazine tarafından ödeme**: Avukat ücretinin, karşı taraftan ya da adli yardımdan yararlananın kendisinden tahsil edilmeksizin, doğrudan Devletçe karşılanmasıdır. Bu ödeme, yargılama giderinin nihai olarak kimden tahsil edileceği sorusundan bağımsızdır.
- **Adli yardım bürosu**: Asliye mahkemesi bulunan ve avukat sayısının beşten fazla olduğu yerlerde baro tarafından kurulan, adli yardım başvuru işlemlerini yürüten birimdir. Avukat görevlendirmesinde baro ile mahkeme arasında bağlantı kurar.

### Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi: hangi şartlar aranır?

- Adli yardımdan yararlanan kişi hakkında adli yardım kararı verilmiş bulunmalıdır.
- Mahkemenin, avukat görevlendirilmesini açıkça talep etmiş olması gerekir; salt adli yardım kararı bu talebin yerini tutmaz.
- Görevlendirme baro tarafından yapılmış olmalı, avukat baro aracılığıyla atanmalıdır.
- Ücretin yargılama gideri niteliğinde olması ve Hazineden ödenmesi için yukarıdaki koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
- Ücretin Hazineden ödenmesi için davanın sonucunun ayrıca beklenmemesi gerekir; ödeme, dava sonucundan bağımsız olarak yapılır.

### Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Mahkemenin talebi üzerine atanan avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.
- Avukat ücretinin Hazineden ödenmesi, adli yardımdan yararlanan kişinin dava sonunda haksız çıkmış olmasına bağlı değildir.
- Avukat ücretinin Hazineden ödenmesi, karşı taraftan veya adli yardım talep edenden tahsil edilip edilmemesine bakılmaksızın gerçekleşir.
- Mahkeme avukat görevlendirmesini talep etmemişse bu maddeye dayanarak Hazineden ücret ödemesi yapılamaz.
- Avukat ücreti yargılama gideri niteliğinde olduğundan, hükümde yargılama giderlerine ilişkin bölümde yer alır.
- Adli yardım kararının kaldırılması veya yargılama giderlerinin tahsili, bu maddenin değil m.338 ve m.339'un konusudur.

### Adli yardım kararı ile avukat atanması kararı arasındaki fark nedir?

- Adli yardım kararı, yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet ve avans ödemesi gibi sonuçlar doğurur.
- Avukat atanması ayrıca ve açıkça kararlaştırılan bir karardır; mahkeme bunu ayrıca belirtmek zorundadır.

Sonuç: Avukat ücretinin Hazineden ödenmesi yalnızca avukat atanmışsa gündeme gelir; atanmamış adli yardımda bu madde uygulanmaz.

### Avukat ücreti ile diğer yargılama giderleri arasındaki fark nedir?

- Avukat ücreti, bu madde uyarınca yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.
- Diğer yargılama giderleri ve avanslar, m.339 uyarınca dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir.

Sonuç: Avukat ücretinin tahsili karşı taraftan veya adli yardım talep edenden beklenmez; diğer giderlerde ise haksız çıkan taraf sorumlu tutulur.

### Adli yardımdan yararlananın kazanması ile kaybetmesi arasındaki fark nedir?

- Adli yardımdan yararlanan taraf davayı kazanırsa karşı taraf daha önce ertelenmiş giderleri öder.
- Adli yardımdan yararlanan taraf davayı kaybederse ertelenen giderler ve Devlet avansları kendisinden tahsil edilir.

Sonuç: Her iki halde de avukat ücreti Hazineden ödenir; kayıp halinde yalnızca diğer giderler kendisinden geri alınır.

### Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Salt adli yardım kararını avukat atanması anlamına almak; avukat atanmasının ayrıca ve açıkça kararlaştırılması gerekir.
- Avukat ücretinin Hazineden ödenmesini, adli yardımdan yararlananın davayı kaybetmesine bağlamak; ödeme dava sonucundan bağımsızdır.
- Avukat ücreti ile diğer yargılama giderlerinin tahsil rejimini karıştırmak; avukat ücreti Hazineden ödenirken diğer giderler m.339 uyarınca tahsil edilir.
- Avukat ücretini karşı taraftan tahsil etmeye çalışmak; bu madde uyarınca ücret Hazineden ödenir.
- Kanun yolu aşamasında adli yardım ve avukat talebini ilk derece mahkemesine yöneltmek; kanun yolu aşamasında talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardım kararıyla avukat atanmasının ayrıca ve açıkça kararlaştırılması gerektiği, salt adli yardım kararının avukat atanması anlamına gelmediği kabul edilmektedir. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1878 E., 2025/820 K., 09.05.2025)
- Avukat ücretinin Hazineden ödenmesinin, dava sonunda adli yardımdan yararlananın haksız çıkmasına bağlı olmadığı kabul edilmektedir. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1127 E., 2025/1275 K., 08.07.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/638 E., 2025/667 K., 16.04.2025)
- Avukat ücretinin karşı taraftan veya adli yardım talep edenden tahsil edilip edilmemesine bakılmaksızın Hazineden alınabileceği kabul edilmektedir. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/670 E., 2024/2269 K., 25.12.2024)
- Adli yardım talebinin kanun yollarında bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılabildiği, bu nedenle avukat görevlendirmesi talebinin kanun yolu aşamasında da bu mercilere yöneltilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2024/309 E., 2024/618 K., 04.12.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Avukat atanmasını talep eden taraf, bu talebi açıkça yapmak ve mahkemenin de atamayı ayrıca kararlaştırdığını göstermekle yükümlüdür; ispat yükü talep eden tarafa aittir. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1878 E., 2025/820 K., 09.05.2025)
- Avukat görevlendirilmesine ilişkin baro yazısı ve mahkeme kararındaki açık atama ifadesi, ücretin Hazineden ödenmesi bakımından temel belgelerdir. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1878 E., 2025/820 K., 09.05.2025)
- Ücretin Hazineden ödenmesi için haksız çıkmanın ya da karşı tarafın tahsilinin ayrıca ispatı gerekmez; bu koşulların yokluğu, ödeme yükümlülüğünü etkilemez. (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1127 E., 2025/1275 K., 08.07.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/638 E., 2025/667 K., 16.04.2025)
- Adli yardım talebinin kanun yolu aşamasında yapıldığını gösteren talep belgesi, merci bakımından ispat konusu olabilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334): Adli yardım müessesesinin genel çerçevesini çizer; m.340'taki avukat ücreti düzenlemesi bu çerçevenin bir parçasıdır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-336): Adli yardım talebinin usulünü ve yargılama giderlerini karşılayamayacak durumda olunduğunu gösteren belgeleri düzenler; avukat atanması talebi bu talep içinde yapılır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.338](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-338): Adli yardım kararının kaldırılma sebeplerini düzenler; kararın kaldırılması halinde avukat ücretinin Hazineden ödenmesi de gündeme gelmez.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339): Ertelenen yargılama giderlerinin ve avansların haksız çıkan taraftan tahsilini ve muafiyeti düzenler; avukat ücreti dışındaki giderler bakımından m.340 ile birlikte okunur.
- Avukatlık Kanunu: Baro tarafından adli yardım bürosu ve adli müzaheret yoluyla avukat görevlendirilmesi sürecini düzenler; m.340'taki avukat görevlendirmesi bu sürecin sonucudur.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| iki hafta | [m.337](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-337) | (2) (Değişik : 11/4/2013-6459/ 23 md.) Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. |
| bir yıl | [m.339](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-339) | Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması hâlinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir. |

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2025/612 E., 2025/875 K., 25.12.2025 (m.334)
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/611 E., 2025/874 K., 25.12.2025 (m.334)
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/406 E., 2025/867 K., 25.12.2025 (m.334)
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/240 E., 2025/909 K., 25.12.2025 (m.336)
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/731 E., 2025/924 K., 25.12.2025 (m.338)
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/101 E., 2025/206 K., 26.03.2025 (m.337)
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/313 E., 2024/664 K., 11.12.2024 (m.335, m.336, m.340)
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/309 E., 2024/618 K., 04.12.2024 (m.336, m.340)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/771 E., 2023/1375 K., 21.12.2023 (m.336)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/768 E., 2023/1374 K., 21.12.2023 (m.336)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/392 E., 2023/1353 K., 21.12.2023 (m.336, m.338)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/393 E., 2023/1354 K., 21.12.2023 (m.338)
- 12. Hukuk Dairesi, 2025/9925 E., 2026/318 K., 22.01.2026 (m.337)
- 5. Hukuk Dairesi, 2024/13872 E., 2025/9992 K., 30.06.2025 (m.337)
- 12. Hukuk Dairesi, 2025/2784 E., 2025/3927 K., 13.05.2025 (m.337)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/2057 E., 2023/1423 K., 11.05.2023 (m.339)
- 2. Hukuk Dairesi, 2022/11236 E., 2023/2051 K., 02.05.2023 (m.337)
- 10. Daire, 2019/5507 E., 2022/4480 K., 13.10.2022 (m.339)
- Birinci Bölüm, 2020/10269 E., 07.06.2023 (m.339)
- Genel Kurul, 2019/26339 E., 17.05.2023 (m.334)
- Genel Kurul, 2020/22192 E., 17.05.2023 (m.334)
- Genel Kurul, 2017/39062 E., 10.11.2021 (m.334, m.339)
- Birinci Bölüm, 2017/21882 E., 10.02.2021 (m.337)
- İkinci Bölüm, 2014/17300 E., 21.11.2017 (m.339)
- Genel Kurul, 2013/2582 E., 03.03.2016 (m.339)
- Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1127 E., 2025/1275 K., 08.07.2025 (m.335, m.338, m.340)
- Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1878 E., 2025/820 K., 09.05.2025 (m.335, m.338, m.340)
- Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/638 E., 2025/667 K., 16.04.2025 (m.335, m.338, m.340)
- Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/670 E., 2024/2269 K., 25.12.2024 (m.335, m.340)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/1547 E., 2022/1485 K., 06.10.2022 (m.335)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 24.09.2024 (m.334).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/adli-yardim