---
title: "Islah ve maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat — Medeni Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Medeni Usul Hukuku"
law: "Hukuk Muhakemeleri Kanunu"
articles: "HMK m.176–186"
last_amended: "2020-07-22"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/islah-ve-maddi-hatalarin-duzeltilmesi-tahkikatin-sona-ermesi-ve-sozlu-yargilama"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Islah ve maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat

Medeni Usul Hukuku › HMK › Yazılı yargılama usulü — [Medeni Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku)

## Kısaca

HMK m.176, dava sırasında tarafların yaptıkları usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmelerine (ıslaha) imkân veren genel kuralı ve ıslahın sayısına ilişkin sınırı düzenler. 6100 sayılı Kanun'un 177. maddesi, ıslahın zamanını ve şeklini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.176–186 hükümlerini kapsar: kapsamı ve sayısı, ıslahın zamanı ve şekli, ıslah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi, ıslahın etkisi, davanın tamamen ıslahı, kısmen ıslah, kötüniyetli ıslah, maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat, tahkikatın sona ermesi, toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi, sözlü yargılama.

- [HMK m.176 — Kapsamı ve sayısı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176)
- [HMK m.177 — Islahın zamanı ve şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177)
- [HMK m.178 — Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178)
- [HMK m.179 — Islahın etkisi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179)
- [HMK m.180 — Davanın tamamen ıslahı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-180)
- [HMK m.181 — Kısmen ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-181)
- [HMK m.182 — Kötüniyetli ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-182)
- [HMK m.183 — Maddi hataların düzeltilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183)
- [HMK m.183/A — Toplu mahkemelerde tahkikat](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183a)
- [HMK m.184 — Tahkikatın sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-184)
- [HMK m.185 — Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-185)
- [HMK m.186 — Sözlü yargılama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-186)

## [HMK m.176 — Kapsamı ve sayısı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176)

Madde, dava sırasında tarafların yaptıkları usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmelerine (ıslaha) imkân veren genel kuralı ve ıslahın sayısına ilişkin sınırı düzenler. Kural, taraflardan her birinin kendi usul işlemleri bakımından uygulanır; davacı ve davalı ayrımı yapılmaz. Madde ıslahın süresini, şeklini ve ıslah dilekçesinin içeriğini düzenlemez; bunlar ıslahın zamanı ve şekline ilişkin ayrı maddelerde yer alır. Ayrıca ıslahın yargılama giderlerine ve karşı tarafın zararına etkisi (m.180 ve sonrası), ıslahın etkisi, kötüniyetli ıslah (m.182) ve maddi hataların düzeltilmesi (m.183) ayrı düzenlemelerdir. Maddi hatanın düzeltilmesi ile hükmün tashihi (m.304) de ıslah kapsamında değildir."

### Kapsamı ve sayısı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Islah**: Dava sırasında tarafların yaptıkları bir usul işlemini tamamen veya kısmen değiştirmelerine, düzeltmelerine ya da genişletmelerine imkân veren kurumdur. Iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağının istisnalarından biridir.
- **Kısmen ıslah**: İşlemin yalnızca bir bölümünün düzeltilmesidir; örneğin dava değerinin artırılması gibi. İşlemin geri kalanı olduğu gibi geçerliliğini korur.
- **Tamamen ıslah**: Yapılmış bir usul işleminin bütünüyle yeniden kurulmasıdır; işlem, yerine konan yeni işlemle değiştirilir.
- **Usul işlemi**: Tarafların dava sırasında yaptığı dava dilekçesi, cevap, ön inceleme veya beyan gibi işlemlerdir. Islahın konusunu oluşturur.
- **Maddi hata**: Belgede yer alan açık yazı veya hesap hatasıdır; ıslah değil, m.183 kapsamında düzeltilir ve ıslah sayısına dahil edilmez.

### Kapsamı ve sayısı: hangi şartlar aranır?

- Islah konusu bir usul işlemi bulunmalıdır; düzeltilecek şey tarafın kendi yaptığı bir usul işlemi olmalıdır.
- Düzeltme, iddia veya savunmanın değiştirilmesi ya da genişletilmesi niteliğinde olmalıdır; bu kapsama girmeyen düzeltmeler için ıslaha gerek yoktur.
- Islah yapan taraf, kendi yaptığı işlem bakımından ıslah yetkisine sahip olmalıdır.
- Aynı davada ıslah yoluna daha önce başvurulmamış olmalıdır; taraflar ıslaha yalnızca bir kez başvurabilir.

### Kapsamı ve sayısı: hangi sonuçları doğurur?

- Taraf, yaptığı usul işlemini kısmen veya tamamen ıslah ederse, ıslah edilen işlem yeni haliyle yargılamada esas alınır.
- Islah edilen husus bakımından karşı tarafın ileri sürdüğü itirazlar ve delillerin değerlendirilmesi yeni duruma göre yapılır.
- Taraflardan her biri aynı davada yalnızca bir kez ıslah yoluna başvurabilir; ikinci ıslah talebi bu hakkın kullanılmış olması nedeniyle dikkate alınmaz.
- Islah sayısı sınırına uyulmaması, ıslahın hukuken geçersiz sayılmasına yol açar.
- Islah, iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağının istisnasıdır; ıslah dışındaki yollarla iddianın değiştirilmesi bu sınırlama nedeniyle kabul edilmez.
- Madde emredici niteliktedir; sözleşmeyle ıslah sayısı artırılamaz veya ıslah hakkı kaldırılamaz.

### Kısmen ıslah ile tamamen ıslah arasındaki fark nedir?

- Kısmen ıslahta işlemin yalnızca belirli bir kısmı düzeltilir; örneğin dava değerinin artırılması.
- Tamamen ıslahta yapılmış işlem bütünüyle değiştirilir; örneğin dava konusunun başka bir şeyle değiştirilmesi.

Sonuç: Kısmen ıslahta eski işlemin kalan kısmı geçerliliğini sürdürür; tamamen ıslahta ise yerine konan yeni işlem esas alınır.

### Iddia-savunma değişikliği ile maddi hata düzeltmesi arasındaki fark nedir?

- Iddia ve savunmanın değiştirilmesi ya da genişletilmesi ıslah kapsamındadır ve bu madde uyarınca yapılır.
- Belgedeki açık yazı ve hesap hataları iddia veya savunmayı değiştirmez; m.183 uyarınca karar verilinceye kadar düzeltilir.

Sonuç: Maddi hata düzeltmesi için ıslah hakkı kullanılmaz ve bu düzeltme ıslah sayısından düşülmez.

### Hükmün tashihi ile ıslah arasındaki fark nedir?

- Tashih, hükümdeki maddi hataları mahkeme kararının esasını değiştirmeden düzeltir.
- Islah, dava sırasında tarafın usul işlemini değiştirir ve yargılamanın seyrini etkiler.

Sonuç: Tashih yoluyla hükmün kapsamı değiştirilemez; bu nedenle tashih ile ıslah birbirinin yerine kullanılamaz.

### Kapsamı ve sayısı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddi hatanın düzeltilmesini ıslah sayılmak ve bu nedenle ıslah hakkından düşmek; maddi hatalar m.183 uyarınca karar verilinceye kadar düzeltilebilir ve ıslah sayısından sayılmaz.
- Iddia veya savunmanın değiştirilmesi niteliğinde olmayan bir düzeltme için ıslah yolunu kullanmak; bu durumda ıslaha gerek yoktur.
- Kısmen ıslah ile tamamen ıslahı karıştırmak; kısmen ıslahta eski işlemin kalan kısmı geçerliliğini korur, tamamen ıslahta yeni işlem esas alınır.
- Her ıslahın ayrı bir hak olduğunu düşünerek ikinci ıslaha izin vermek; m.176/2 aynı davada tarafların yalnızca bir kez ıslah yoluna başvurabileceğini açıkça belirler.
- Hükmün tashihi ile ıslahı birbirinin yerine kullanmak; tashih kararın kapsamını değiştirmez, ıslah ise dava sırasında usul işlemini değiştirir.
- Islahın tarafların kendi işlemleriyle sınırlı olduğunu unutup karşı tarafın işlemini ıslah etmeye çalışmak; ıslah yalnızca kendi usul işlemi için kullanılabilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Islahın sayısının sınırlandırıldığı ve aynı davada tarafların yalnızca bir kez ıslah yoluna başvurabileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/102 E., 2024/314 K., 06.06.2024)
- İkinci kez yapılan ıslah talebinin m.176/2 kapsamında değerlendirildiği ve bu nedenle kabul edilmediği görülmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, 2023/281 E., 2024/767 K., 29.05.2024)
- Taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/435 E., 2024/198 K., 24.04.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2021/192 E., 2023/157 K., 01.03.2023)
- Islahın, Kanunun 176 ila 182. maddeleri arasında düzenlenen bir bütün oluşturduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2025/577 E., 2026/545 K., 24.04.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Islahı ileri süren taraf, ıslahın konusunu ve kapsamını açıkça belirtmelidir; ıslahın m.176 kapsamında olduğunu gösterme yükü ıslah eden tarafa aittir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/435 E., 2024/198 K., 24.04.2024)
- Aynı davada daha önce ıslah yapılıp yapılmadığı, dosyadaki önceki dilekçeler ve ara kararlarla ortaya konur; ikinci ıslah iddiasında bunu ileri süren karşı taraf, önceki ıslahı belgeyle ispatlar.
- Islah konusu değişikliğin iddia veya savunmayı değiştirme niteliğinde olup olmadığı, ilk dilekçe ile ıslah dilekçesi karşılaştırılarak belirlenir.
- Maddi hata iddiasında, hatanın açık bir yazı veya hesap hatası olduğunu gösterme yükü bunu ileri süren tarafa aittir; ıslah olarak gösterilen bir değişikliğin maddi hata olduğu savunulursa, bu savunmanın belgeyle ispatlanması gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.177](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177): Islahın zamanını ve şeklini düzenler; bu maddedeki kuralın nasıl kullanılacağını tamamlar.
- [6100 sayılı Kanun m.182](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-182): Kötüniyetle yapılan ıslahın dikkate alınmayacağını ve disiplin para cezasını düzenler; madde 176'nın kötüye kullanılmasını sınırlar.
- [6100 sayılı Kanun m.183](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183): Maddi hataların ıslah dışında, karar verilinceye kadar düzeltilmesini düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.304](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-304): Hükmün tashihini düzenler; ıslahla karıştırılmaması gereken hükümdeki maddi hataların düzeltilmesi bu maddededir.

## [HMK m.177 — Islahın zamanı ve şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177)

6100 sayılı Kanun'un 177. maddesi, ıslahın zamanını ve şeklini düzenler. Islahın tahkikat sona erene kadar yapılabilmesini, bozma veya kaldırma kararından sonra dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesi halinde getirilen istisnayı, bozma kararına uymanın hukuki sonucunun korunmasını ve ıslahın sözlü ya da yazılı yapılma biçimi ile karşı tarafa bildirim usulünü kapsar. Madde, tüm dava türlerinde ve ıslah yapma yetkisi bulunan taraflar bakımından uygulanır. Islahın konusunu, şartlarını ve kötüniyet yaptırımını düzenlemez; bunlar için ıslahın konusunu ve yapılış şartlarını düzenleyen 176. madde ile kötüniyetli ıslahın yüklediği zarar ve disiplin para cezası hükümlerine bakılmalıdır (m.176, m.178 ile ilgili atıflar). Islahın giderlerini ve karşı tarafın zararının karşılanmasını düzenleyen 178. madde (m.178) ve ıslah ettiğini bildirmeyle ilgili kesin süre konusu da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Islahın zamanı ve şekli: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Islah**: Tarafların daha önce yaptıkları bir usul işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen veya tamamen düzeltmesi anlamına gelen tek taraflı bir irade beyanıdır. Karşı tarafın onayına bağlı değildir.
- **Tahkikat**: Mahkemenin delilleri toplayıp uyuşmazlığı aydınlatmak için yaptığı yargılama evresidir. Islahın son sınırı, bu evrenin sona ermesidir.
- **Bozma veya kaldırma kararı**: Yargıtay'ın bozma kararı ya da bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararıdır. Bu kararın ardından dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilir ve yeniden tahkikat yapılabilir.
- **Bozma kararına uyma**: Üst mercinin bozma kararı gereğince ilk derece mahkemesinin işlem yapmasıdır. Bu işlemle doğan hukuki durum, sonradan yapılacak ıslahla ortadan kaldırılamaz.
- **Karşı tarafa bildirim**: Duruşma dışında yapılan ıslah veya karşı taraf duruşmada yoksa ıslahın yazılı talebinin ya da tutanak örneğinin haber vermek amacıyla karşı tarafa iletilmesidir. Metne göre bu bildirim ıslahın geçerlilik şartı değildir.

### Islahın zamanı ve şekli: hangi şartlar aranır?

- Islahın konusunun, ıslaha elverişli bir usul işlemi olması ve bu işlemin tahkikat sona ermeden ya da 177/2 kapsamındaki istisnai durumda yapılması gerekir.
- Islahın, tahkikat sona erene kadar yapılmış olması gerekir; tahkikat sona ermişse ıslah yapılamaz.
- Bozma veya kaldırma kararından sonra ıslah yapılacaksa, dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmiş olması ve ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapmış bulunması gerekir.
- Bozma kararına uyulmakla ortaya çıkan hukuki durum, ıslahla ortadan kaldırılmamalıdır; ıslah bu sonucu değiştiremez.
- Islah sözlü veya yazılı yapılabilir; sözlü ıslah duruşmada tutanağa geçirilir, yazılı ıslah ise duruşmada ya da duruşma dışında dilekçeyle yapılabilir.
- Karşı taraf duruşmada hazır değilse veya ıslah duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep ya da tutanak örneği karşı tarafa bildirilmelidir.

### Islahın zamanı ve şekli: hangi sonuçları doğurur?

- Tahkikat sona ermeden yapılan ıslah hukuken geçerli bir usul işlemi olarak kabul edilir.
- Tahkikat sona erdikten sonra yapılan ıslah bu madde kapsamında yapılmış sayılmaz ve dikkate alınmaz.
- Bozma veya kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin işlem yapmamışsa, bu istisna işlemez ve ıslah yapılamaz.
- Bozma kararına uyularak doğmuş hukuki durum, sonradan yapılan ıslahla ortadan kaldırılamaz.
- Duruşma dışında yapılan yazılı ıslah talebi karşı tarafa bildirilmelidir.
- Metinden çıkan sonuç, karşı tarafa bildirimin yapılmaması durumunda ıslahın geçersiz olup olmadığı açık değildir; uygulamada bildirimin dinlenilme hakkı açısından önemi vurgulanır.

### Genel hal ile bozma sonrası hal arasındaki fark nedir?

- Dava ilk derece mahkemesinde seyrederken ıslah, tahkikat sona erene kadar yapılabilir.
- Bozma veya kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine geldiğinde, yeniden tahkikata ilişkin işlem yapılması halinde ıslah yine tahkikat sona erene kadar yapılabilir.

Sonuç: Bozma sonrası dönemde de ıslah imkânı açık kalır; ancak bozma kararına uymakla doğan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz.

### Sözlü ıslah ile yazılı ıslah arasındaki fark nedir?

- Sözlü ıslah duruşmada yapılır ve tutanağa geçirilir.
- Yazılı ıslah dilekçeyle duruşmada veya duruşma dışında yapılabilir.

Sonuç: Duruşma dışında yapılan ıslahta yazılı talep karşı tarafa bildirilir; duruşmada yapılan ıslahta karşı taraf hazırsa bildirim zorunlu değildir.

### Islahın zamanı ve şekli: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahkikat sona erdikten sonra yapılan ıslahı kabul etmek; sona erme anının tespit edilmemesi.
- Bozma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gelmiş olmasını, tek başına ıslah için yeterli saymak; tahkikata ilişkin bir işlem yapılmış olması aranmalıdır.
- Bozma kararına uyulmakla doğan hukuki durumun da ıslahla değiştirilebileceğini düşünmek; bu durum ortadan kaldırılamaz.
- Duruşma dışında yapılan ıslahta karşı tarafa bildirimi atlamak; hukuki dinlenilme hakkı açısından eksiklik doğar.
- Sözlü ıslahın tutanağa geçirilmesini unutmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Islah, tahkikat sona erene kadar yapılabilir ve bu sınır aşıldığında ıslah dikkate alınmaz kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/192 E., 2023/157 K., 01.03.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2015/867 E., 2018/1116 K., 23.05.2018)
- Bozma kararından sonra ilk derece mahkemesinde tahkikata ilişkin işlem yapılmışsa ıslahın yapılabileceği, ancak bozmaya uymakla oluşan hukuki durumun korunacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/102 E., 2024/314 K., 06.06.2024)
- Bozma sonrası ıslah dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden karar verilmesi, karşı tarafın dinlenilme hakkının ihlali sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/102 E., 2024/314 K., 06.06.2024)
- Duruşmada ıslah talebinin karşı tarafa bildirilmesi ve ona beyanda bulunma imkânı verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/816 E., 2025/265 K., 30.04.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Islahı yapan taraf, ıslahın tahkikat sona ermeden ya da 177/2 koşullarında yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; bunun için duruşma tutanağı ya da ıslah dilekçesinin sunulma tarihi esas alınır.
- Yazılı ıslahta dilekçenin mahkemeye veriliş tarihi ve karşı tarafa tebliğ belgesi, sözlü ıslahta duruşma tutanağı delil niteliğindedir.
- Bozma sonrası ıslahta tahkikata ilişkin işlemin ilk derece mahkemesince yapıldığı dosya kayıtlarından gösterilmelidir.
- Karşı taraf, ıslahın süresinde yapılmadığını ya da bildirimin yapılmadığını ileri sürerek savunma hakkını kullanabilir; bu savunmayı ispat etmesi gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6100 m.176: Islahın konusunu ve kimler tarafından yapılabileceğini düzenler; 177. madde yalnız zaman ve şekli belirler.
- 6100 m.178: Islah sebebiyle yapılan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararlarını karşılayacak teminatı düzenler; ıslahın sonucunu tamamlar.

## [HMK m.178 — Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178)

Madde, ıslah eden tarafın, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için doğacak yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararlara karşılık hâkimin takdir edeceği teminatı mahkeme veznesine yatırma yükümlülüğünü ve bu teminatın kesin zarar tespitinden sonra tamamlanması veya iadesini düzenler. Islah yapan her taraf için, yani davacı ya da davalı olarak ıslah eden herkes için uygulanır. Islahın şekli, ıslahın kapsamı, ıslahla yapılamayacak işlemler ve ıslahın etkisi bu maddede düzenlenmez (m.176-182 arasındaki diğer hükümler ve 179). Yargılama giderlerinin nihai olarak kimin üzerinde kalacağı ve haksız çıkan tarafa yükletilmesi kuralı da bu maddenin konusu değildir (m.326 ve devamı). Teminatın yatırılmamasının sonucunda ıslahın yapılmamış sayılması, bu maddenin kendi yaptırımıdır; ancak ıslahın kapsamı ve etkileri ayrı maddelerde belirlenmiştir.

### Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Islah**: Tarafın, tahkikat sona erinceye kadar, usule ilişkin bir işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen ya da tamamen düzeltmesi işlemidir. Karşı tarafın onayı gerekmez; ıslahın şekli ve zamanı ayrı maddelerde düzenlenmiştir.
- **Islah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler**: Islahla birlikte, ıslahın kapsamında kalan ve ıslahın etkisiyle yapılmamış sayılan usul işlemleridir. Bu işlemler için yapılmış olan yargılama giderleri teminatın kapsamına girer.
- **Teminat**: Hâkimin takdir ettiği, ıslah eden tarafın mahkeme veznesine yatırmakla yükümlü olduğu paradır. Bu tutar iki kalemi karşılar: ıslah sebebiyle geçersiz kalan işlemlerin yargılama giderleri ile karşı tarafın doğmuş ve doğabilecek zararları. Tutarın miktarı hâkimin takdirine bağlıdır; maddede ölçüt olarak sabit bir oran veya tutar gösterilmemiştir.
- **Karşı tarafın zararının kesin tespiti**: Teminatın kesinleşmesi için gereken, zararın miktarının belirlenmiş olduğu andır. Bu andan sonra veznedeki para ile gerçek zarar karşılaştırılır; eksiklik tamamlattırılır, fazlalık iade edilir.

### Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi: hangi şartlar aranır?

- Teminat yükümlüsü, ıslah eden taraf olmalıdır.
- Islah yapılmış olmalı ve bu ıslahla bazı usul işlemleri geçersiz hâle gelmiş olmalı ya da geçersiz hâle gelebilecek olmalıdır.
- Hâkim, ıslah eden tarafın yatıracağı teminatın miktarını takdir etmiş olmalıdır.
- Teminat, ıslah talebinden itibaren bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırılmalıdır.
- Teminatın yatırılması, ıslahın geçerliliği için şarttır; yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır.
- Karşı tarafın zararı kesin olarak tespit edilmiş olmalıdır; bu tespit yapılmadan veznedeki tutarın tamamlanması ya da iadesi gündeme gelmez.

### Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Teminat bir hafta içinde yatırılırsa ıslah geçerli olur ve ıslahın etkileri doğar.
- Teminat bir hafta içinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır; ıslahla değiştirilen usul işlemleri yapılmamış sayılmaz, önceki hâlde kalır.
- Karşı tarafın zararı kesin olarak tespit edilince veznedeki miktar zarardan az ise tamamlattırılır.
- Karşı tarafın zararı kesin olarak tespit edilince veznedeki miktar zarardan fazla ise iade edilir.
- Teminat, karşı tarafın talebi beklenmeden hâkim tarafından takdir edilir ve yatırılması gerekir; karşı tarafın talebi maddede koşul olarak aranmaz.

### Teminatın yatırılması ile yatırılmaması arasındaki fark nedir?

- Islah eden taraf teminatı süresi içinde mahkeme veznesine yatırırsa, ıslah geçerli kalır ve ıslahın etkileri doğar.
- Teminat süresi içinde yatırılmazsa, ıslah tamamen geçersiz sayılmaz ama yapılmamış sayılır.

Sonuç: Yatırılmayan ıslah hükümsüz kalır; ıslahla değişen usul işlemleri önceki hâlde kalır.

### Teminatın yatırılma aşaması ile kesin zarar tespiti aşaması arasındaki fark nedir?

- Teminat yatırılırken, ıslah eden taraf yalnızca hâkimin takdir ettiği tutarı yatırır; zarar henüz kesinleşmemiştir.
- Karşı tarafın zararı kesin olarak tespit edildikten sonra, veznedeki para gerçek zararla karşılaştırılır.

Sonuç: Veznedeki para zarardan az çıkarsa tamamlattırılır, fazla çıkarsa iade edilir.

### Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teminatın bir haftalık süreyi ıslah dilekçesi tarihinden değil, sonradan öğrenilen bir tarihten saymak; süre ıslah işleminin yapılmasından itibaren işler.
- Teminatı, karşı tarafın talep etmesini beklemek; maddede karşı tarafın talebi koşul olarak aranmaz, hâkim takdir eder ve taraf yatırır.
- Teminatın yatırılmamasına rağmen ıslahın geçerli sayılacağını düşünmek; madde açıkça ıslahın yapılmamış sayılmasını öngörür.
- Teminat tutarını kesin zarar tespitinden önce tam olarak belirlenmiş saymak; tutar hâkimin takdirine bağlıdır ve zarar kesinleşince tamamlattırılır ya da iade edilir.
- Teminat ile ıslah harcını birbirine karıştırmak; ıslah harcı ayrı bir yükümlülüktür ve eksik harç ayrıca tamamlanır (ıslah harcı ayrı kuraldır).

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Islah için hak düşürücü süre geçmişse ıslah yapılamaz; bu nedenle teminat yükümlülüğü de doğmaz. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)
- Teminatın yatırılmaması hâlinde mahkemeler ıslahın yapılmamış sayılması sonucunu kabul etmektedir; ıslahın yatırılmayan teminatla geçerli hâle gelmediği ilk derece ve istinaf kararlarında görülmektedir. (5. Hukuk Dairesi, 2024/8441 E., 2025/3722 K., 20.03.2025; 5. Hukuk Dairesi, 2024/6171 E., 2025/1031 K., 23.01.2025)
- Teminat yatırılmamışsa ıslah harcının da yatırılmamış olacağı ve bu eksikliğin ıslahın yapılmamış sayılmasına yol açacağı değerlendirilmektedir. (5. Hukuk Dairesi, 2024/8441 E., 2025/3722 K., 20.03.2025; 5. Hukuk Dairesi, 2024/6171 E., 2025/1031 K., 23.01.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminatı yatırma yükümlülüğü ıslah eden tarafa aittir; yatırıldığını gösteren mahkeme veznesi makbuzu ile ispat edilir.
- Teminatın hâkimce takdir edilmiş olması ve tutarının belirlenmesi mahkemenin ara kararı ile belgelenir; ıslah eden tarafın bu kararı tebliğ aldığı tarih, bir haftalık sürenin başlangıcına ilişkin ispat konusu olabilir.
- Karşı tarafın zararının kesin tespiti bilirkişi raporu veya benzeri bir delille yapılır; tespitin yapıldığı tarih, teminatın tamamlanması ya da iadesi için belirleyicidir.
- Teminatın süresinde yatırılmadığını ileri süren karşı taraf bu savunmasını dosya kapsamı ile ispatlar; mahkeme veznesinin kayıtları yazılı delil niteliğindedir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.176-182](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176): Islahın genel düzenlemesi; 178. madde bu bölümün teminat kuralıdır. Islahın yapılma usulü, ıslah yasağı ve ıslahın etkisi bu hükümlerde yer alır.
- [6100 sayılı Kanun m.177](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177): Islahın şekli ve zamanını düzenler; 178. maddenin teminat yükümlülüğü bu ıslah işlemine bağlıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.179](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179): Islahın etkisini düzenler; ıslah geçerli olduğunda hangi işlemlerin yapılmamış sayılacağı oradan belirlenir. Teminatın yatırılmaması halinde ıslahın yapılmamış sayılması bu etkiyle ilgilidir.

## [HMK m.179 — Islahın etkisi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179)

Madde, ıslahın hukuki etkisini düzenler: ıslah yapan tarafın teşmil ettiği noktadan itibaren usul işlemlerinin yapılmamış sayılması kuralını koyar ve bu kuralın istisnalarını (ikrar, tanık beyanı, bilirkişi raporu, keşif ve isticvap tutanakları, yemin işlemleri) belirler. Kısmen ıslahta hangi işlemlerin etkilendiğine ilişkin yorum, ıslahın yapılması için gereken şartlar ve usul ayrıntıları bu maddenin kapsamında değildir. Madde yalnızca taraflara uygulanır; mahkemenin re'sen yaptığı işlemler bakımından ıslah etkisi doğmaz. Islahın yapılma usulünü, tek sefer kuralını ve ıslah teminatını düzenlemez (m.176, m.177, m.178). Tam ve kısmen ıslahın ayrı ayrı nasıl gerçekleşeceğini düzenlemez (m.180, m.181). Kötüniyetli ıslaha karşı yaptırımı düzenlemez (m.182). Islahın kendisine bağlı süreleri ve dilekçe usulü de bu maddede yer almaz.

### Islahın etkisi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Islah**: Tarafın, usul işlemlerini ve iddia veya savunmasını tamamen ya da kısmen düzeltmesi, yani yapılmış bir işlemi değiştirmesi veya genişletmesidir. Islah, iddia ve savunmayı değiştirme veya genişletme yasağının istisnasıdır.
- **Teşmil noktası**: Islahın hangi andan itibaren geçerli olacağını belirleyen noktadır. Islahın etkisi bu noktadan geriye doğru işler; bu noktadan önceki işlemler, ıslahın kapsamına giriyorsa yapılmamış sayılır.
- **Yapılmamış sayılma**: Bir usul işleminin geçmişe etkili olarak hükümsüz kabul edilmesidir. Işlem fiilen yapılmış olsa da hukuki sonuç doğurmaz ve dayanılamaz hale gelir.
- **Islaha karşı korunan işlemler**: Islah ile geçersiz kılınamayan, ikinci fıkrada sayılan işlemlerdir: ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporu ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile yemin işlemleri. Bunların korunması için ilgili koşulların (örneğin yemin için karşı tarafın yerine getireceğini önceden bildirmesinin) gerçekleşmiş olması gerekir.

### Islahın etkisi: hangi şartlar aranır?

- Geçerli bir ıslah yapılmış olmalıdır; ıslah, tarafın iddia veya savunmasını değiştirme ya da genişletme amacıyla usulüne uygun yapmasıyla gerçekleşir.
- Islah eden tarafın ıslahı teşmil edeceği nokta belirlenmiş olmalıdır; etki bu noktadan geriye doğru işler.
- Islahın kapsamında kalan usul işlemleri bulunmalıdır; bu işlemler yapılmamış sayılır.
- Korunan işlemler bakımından ikinci fıkradaki koşullar aranmalıdır: ikrar, tanık ifadesi, bilirkişi raporu ve beyanı, keşif ve isticvap tutanağı ıslah ile geçersiz kılınamaz.
- Yemin teklifi, reddi veya iadesi bakımından, işlemin yerine getirilmiş olması ya da karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması aranmalıdır.
- Korunan işlemlerin ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucunda göz önünde tutulmasının gerekmemesi halinde bu işlemler de yapılmamış sayılmalıdır.

### Islahın etkisi: hangi sonuçları doğurur?

- Islah yapıldığında, ıslah eden tarafın teşmil ettiği noktadan itibaren ıslahın kapsamındaki bütün usul işlemleri yapılmamış sayılır.
- Tam ıslahta, dava dilekçesinden itibaren yapılan usul işlemleri, istisnalar dışında yapılmamış sayılır ve dava yeni şekliyle yürütülür.
- Kısmen ıslahta, yalnızca ıslah edilen kesimle ilgili ve konusuz kalan işlemler yapılmamış sayılır; ıslah edilmeyen kesime ilişkin işlemler geçerliliğini korur.
- İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporu ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ıslah ile geçersiz kılınamaz.
- Yemin teklifi, reddi veya iadesi, işlemin yerine getirilmiş olması ya da karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluyla ıslah ile geçersiz kılınamaz.
- Korunan işlemler, ıslahtan sonra yapılacak tahkikatta göz önünde tutulması gerekmiyorsa, yine yapılmamış sayılır.
- Islahın etkisi, ıslah ile değiştirilmeyen ve kapsam dışında kalan işlemleri etkilemez; bu işlemler hükümlerini korur.
- Geçerli ve şartları oluşmuş bir ıslaha rağmen ıslah yokmuş gibi davaya devam edilip karar verilmesi usul hatası oluşturur ve bozma nedeni sayılır.

### Tam ıslah ile kısmen ıslah arasındaki fark nedir?

- Tam ıslahta dava baştan yeniden düzenlenir ve dava dilekçesinden itibaren usul işlemleri, ikinci fıkra ve üçüncü fıkra istisnaları dışında, yapılmamış sayılır.
- Kısmen ıslahta etki yalnızca ıslah edilen kesimle sınırlıdır; ıslahın kapsamı dışındaki işlemler geçerliliğini korur.

Sonuç: Tam ıslahta geniş bir işlem kümesi etkilenirken, kısmen ıslahta yalnızca konusuz kalan işlemler yapılmamış sayılır. Kapsamın belirlenmesi taraf iradesine göre yorumlanır.

### Ikrar ve tanık beyanı ile diğer usul işlemleri arasındaki fark nedir?

- İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporu ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ikinci fıkra gereği ıslah ile geçersiz kılınamaz.
- Bu sayılanların dışında kalan, örneğin ıslaha konu olan ve ikinci fıkrada yer almayan işlemler, ıslah kapsamında kalıyorsa yapılmamış sayılır.

Sonuç: Korunan işlemler ıslahtan sonra da delil olarak değerlendirilebilir; diğerleri ıslah sonrası yeniden değerlendirilir.

### Yemin işlemi ile diğer korunan işlemler arasındaki fark nedir?

- Yemin teklifi, reddi ve iadesi, ancak yerine getirilmiş olması veya karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması halinde korunur.
- Diğer korunan işlemler için böyle bir önceden bildirme koşulu aranmaz; ikinci fıkrada yazılı olması yeterlidir.

Sonuç: Yemin işlemi, ıslahtan önce tarafların ortak hareketiyle bağlanmış değilse, ıslah ile etkisiz kalabilir.

### İkinci fıkra istisnası ile üçüncü fıkra istisnası arasındaki fark nedir?

- İkinci fıkradaki işlemler, ıslahın konusu ne olursa olsun, koruma koşulları gerçekleştiğinde geçersiz kılınamaz.
- Üçüncü fıkra, ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulmasının gerekmediği hallerde, korunan işlemleri de yapılmamış sayar.

Sonuç: Koruma tek başına yeterli değildir; ıslahtan sonra bu işlemlerin davada anlamı kalmamışsa korunmuş işlem de dikkate alınmaz.

### Islahın etkisi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tam ıslah ile kısmen ıslahın etkisini aynı saymak; kısmen ıslahta ıslah edilmeyen kesime ilişkin işlemleri de yapılmamış saymak hatasıdır.
- İkinci fıkradaki korunan işlemleri ıslah ile geçersiz kabul etmek; ikrar, tanık beyanı, bilirkişi raporu ve keşif tutanaklarının ıslahla etkisiz kalmayacağını gözden kaçırmaktır.
- Yemin işlemlerinde ikinci fıkradaki önceden bildirme veya yerine getirilmiş olma koşulunu aramamak ya da bu koşulu gerekmediği halde aramak hatasıdır.
- Üçüncü fıkrayı yanlış okuyarak korunan işlemi, ıslahtan sonraki tahkikatta anlamı kalmadığı halde, hâlâ dikkate almak; ya da gerekli olduğu halde yapılmamış saymak hatasıdır.
- Islahın etkisinin geçmişe yönelik olduğunu gözden kaçırıp, ıslahtan önce yapılmış işlemlerin ıslahın kapsamı dışında kalmasına rağmen yapılmamış saymak hatasıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Islahla davada düzeltme (değiştirme) yapıldığında, ıslah yapan tarafın ıslah anından geriye doğru olan işlemlerinin kural olarak yapılmamış sayıldığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023; İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/755 E., 2025/709 K., 07.11.2025)
- Geçerli ve şartları oluşmuş bir ıslaha rağmen ıslah yokmuş gibi davaya devam edilip karar verilmesinin mümkün olmadığı, bunun istinaf ve bozma sebebi oluşturduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)
- Mahkemelerin ıslah sonrası dosyada yer alan delil ve işlemleri değerlendirirken ikinci fıkra kapsamındaki işlemleri ıslahtan bağımsız tuttukları görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/1283 E., 2020/285 K., 30.01.2020)

### Nasıl ispat edilir?

- Islahın etkisini ileri süren taraf, ıslahın usulüne uygun ve geçerli yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; ıslahın yazılı dilekçe veya duruşma tutanağı ile yapıldığı belgelenmelidir.
- Islahla korunan bir ikrar, tanık beyanı, bilirkişi raporu, keşif veya isticvap tutanağı ileri sürülüyorsa, bunun ıslah öncesi dosyada yer aldığını gösteren dosya kayıtları ile ispat edilir.
- Yemin işlemi korunacaksa, yerine getirilmiş olduğu veya karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirdiği dosya kayıtlarıyla ispat edilmelidir; bu koşul aranmaksızın yeminin ıslahla etkisiz kalmayacağı savunulamaz.
- Üçüncü fıkra kapsamında, ıslahtan sonra korunan işlemlerin göz önünde tutulmasının gerekmediğini savunan taraf bu savunmasını ıslahtan sonraki tahkikat ile ispat eder.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.176](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176): Islahın tanımını, iddia ve savunmayı değiştirme yasağının istisnasını ve tek sefer kullanılabilmesi kuralını düzenler; bu madde, ıslah yapıldığında etkisinin ne olacağını belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.177](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177): Islahın yapılma zamanını ve usulünü düzenler; ıslahın etkisinin hangi andan itibaren doğacağı bakımından dayanaktır.
- [6100 sayılı Kanun m.178](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178): Islah eden tarafın ıslah sebebiyle geçersiz hale gelen işlemler için teminat yatırmasını düzenler; bu madde ıslahın etkisinin yaptırım tarafıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.180](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-180): Tam ıslahı düzenler; bu maddenin birinci fıkrasındaki etki, tam ıslah halinde dava dilekçesinden itibaren uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.181](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-181): Kısmen ıslahı düzenler; etkinin yalnızca ıslah edilen kesimle sınırlı kalması bu maddeye dayanır.
- [6100 sayılı Kanun m.192](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-192): İkrardan dönmeye ilişkin özel hükmü içerir; ikrarın ıslah ile geçersiz kılınamamasının ikinci bir dayanağıdır.

## [HMK m.180 — Davanın tamamen ıslahı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-180)

Madde, davanın tamamen ıslahında yeni dava dilekçesi verme yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğe uyulmamasının sonucunu düzenler. Tamamen ıslahın davacıya tanınan yolu, bildirimden sonra tanınan kısa süreyi ve süre geçtiğinde ıslah hakkının kullanılmış sayılmasını kapsar. Madde, tamamen ıslahın davacı tarafından yapılabileceği ve davalının yalnızca kısmi ıslah yapabileceği yönündeki ayrımın kendisini düzenlemez; bu ayrım ıslahın genel çerçevesine aittir (m.176 ve m.181 ile ilgilidir). Maddenin uygulanmasında yapılmış işlemlerin ıslahla yapılmamış sayılması kapsamı ve ıslahın sınırlarının belirlenmesi (m.179) ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Eski hale getirme talebinin koşulları ve süresi (m.95 ve devamı) bu maddenin konusu değildir. Ayrıca ıslahın kısmi türüne ilişkin usul (m.181) ve ıslah hakkının kullanılmasından önceki sürelerle ilgili hükümler (m.176 ve devamı) bu maddede yer almaz.

### Davanın tamamen ıslahı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Davanın tamamen ıslahı**: Davacının, dava dilekçesinden itibaren davasını baştan değiştirmesine imkan veren ıslah türüdür. Yapılan usul işlemlerinin, ıslahın konusu içinde kalan kısmı dahil, yapılmamış sayılmasına yol açar.
- **Yeni dava dilekçesi**: Tamamen ıslahın gerçekleşmesi için değiştirilmiş biçimiyle mahkemeye verilmesi gereken dilekçedir. Bu dilekçe ıslah dilekçesiyle aynı anda da verilebilir; bu durumda ayrıca bir hafta süre aranmaz.
- **Islah hakkının kullanılmış sayılması**: Tamamen ıslahı bildiren tarafın bir hafta içinde yeni dava dilekçesi vermemesi hâlinde ortaya çıkan sonuçtur. Bu durumda ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir ve taraf ıslah hakkını tüketmiş olur.

### Davanın tamamen ıslahı: hangi şartlar aranır?

- Davacının davasını tamamen ıslah ettiğini mahkemeye bildirmiş olması gerekir.
- Yeni dava dilekçesinin bildirimden itibaren bir hafta içinde mahkemeye verilmesi gerekir; yeni dilekçe ıslah dilekçesiyle aynı anda verilmişse bu süre aranmaz.
- Tamamen ıslahın yalnızca davacı (ve karşı davacı) tarafından yapılabileceği, davalının ise yalnızca kısmi ıslah yapabileceği dikkate alınmalıdır.

### Davanın tamamen ıslahı: hangi sonuçları doğurur?

- Tamamen ıslahı bildiren taraf bir hafta içinde yeni dava dilekçesi vermezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır.
- Yeni dava dilekçesi süresinde verilmezse ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.
- Islah hakkı kullanılmış sayıldığında taraf bundan sonra yeni bir ıslah yoluna gidemez.
- Yeni dava dilekçesi ıslah dilekçesiyle birlikte verilmişse bir haftalık süre işlemez ve yükümlülük doğmaz.
- Süre geçtikten sonra verilen yeni dava dilekçesi, bu maddeye göre ıslah sonucunu doğurmaz.

### Ayrı dilekçe ile aynı dilekçe arasındaki fark nedir?

- Islah bildirimi ile yeni dava dilekçesinin ayrı ayrı verildiği hal. Bu durumda bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni dilekçe verilmesi zorunludur.
- Islah dilekçesinde yeni dava dilekçesinin de verildiği hal. Bu durumda ayrıca bir hafta süre aranmaz.

Sonuç: Ayrı verilen hâlde süre işler ve geçerse ıslah hakkı kullanılmış sayılır; aynı dilekçede verilen hâlde bu sonuç doğmaz.

### Tamamen ıslah ile kısmi ıslah arasındaki fark nedir?

- Dava dilekçesinden itibaren davanın baştan değiştirilmesi sonucunu doğuran ıslah. Bu madde yalnızca bu türü düzenler.
- Yapılmış belli bir usul işleminin düzeltilmesi veya talep sonucunun genişletilmesi gibi sınırlı ıslah. Bu türde bu maddedeki bir haftalık süre ve yeni dava dilekçesi yükümlülüğü aranmaz.

Sonuç: Yalnızca tamamen ıslahta bir haftalık süre ve yeni dilekçe zorunluluğu geçerlidir; kısmi ıslahta bu hükme dayanılamaz.

### Davanın tamamen ıslahı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tamamen ıslahı kısmi ıslah gibi değerlendirip bir haftalık süreyi uygulamamak; bu madde yalnızca tamamen ıslahta uygulanır.
- Yeni dava dilekçesinin ıslah dilekçesiyle aynı anda verildiği hâlde bir haftalık süreyi aramak.
- Süre geçtikten sonra verilen yeni dilekçeyi ıslah olarak kabul etmek; kanunun öngördüğü sonuç ıslah hakkının kullanılmış sayılmasıdır.
- Süresinde dilekçe verilmemesi hâlinde, eski hale getirme talebini bu maddeye dayanarak değerlendirmek; ilgili olduğu yer m.95'tir ve bu iki başlık ayrı tutulmalıdır. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2025/910 K., 18.06.2025)
- Ayrı bir ıslah hakkı kalmadığı hâlde yeniden ıslah yoluna gitmeye çalışmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Tamamen ıslahın kısmi ıslaha ilişkin hükümlerle karıştırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/2035 E., 2025/452 K., 13.03.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2023/221 E., 2025/288 K., 06.03.2025; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/861 E., 2024/1841 K., 11.12.2024)
- Yeni dava dilekçesinin bir hafta içinde verilmemesinin sonucunun, ıslah hakkının kullanılmış sayılması ve ıslahın hiç yapılmamış gibi davaya devam edilmesi olduğu kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2025/910 K., 18.06.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2021/1084 E., 2023/721 K., 19.10.2023)
- Islahın kanunun 176 ile 182 nci maddeleri arasında düzenlendiği ve bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Tamamen ıslahı ileri süren davacı, ıslah bildiriminin mahkemeye yapıldığını ve bildirim tarihini belgeyle ispatlamalıdır; bildirim tarihi, bir haftalık sürenin başlangıcını belirler.
- Yeni dava dilekçesinin bir hafta içinde verildiğini ispat yükü davacıdadır; dilekçenin mahkeme kayıtlarındaki havale ve kayıt tarihi bu konuda belirleyicidir.
- Davalı, sürenin geçtiğini ve ıslah hakkının kullanılmış sayılması gerektiğini ileri sürerse, bu savunmanın dayanağı dosya kayıtlarındaki tarihlerdir; davalı bu tarihleri belgeyle ortaya koymalıdır.
- Davacı süresinde dilekçe verilmediğini kabul etmekle birlikte mazeret ileri sürerse, bu talep eski hale getirme yoluyla değerlendirilir ve ayrı bir ispat gerektirir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2025/910 K., 18.06.2025)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.179](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179): Tamamen ıslahın sonucunu ve ıslahla yapılmamış sayılacak işlemleri düzenler. Bu maddedeki 'ıslah hiç yapılmamış gibi' sonucunun kapsamı ona göre belirlenir.
- [6100 sayılı Kanun m.181](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-181): Kısmi ıslahı düzenler. Tamamen ıslah ile kısmi ıslah arasındaki ayrımda bu maddenin kapsamı sınırlanır.
- [6100 sayılı Kanun m.95](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-95): Yeni dava dilekçesinin süresinde verilememesi hâlinde ileri sürülen eski hale getirme talebinin koşullarını düzenler; bu madde ile ilgili olarak uygulamada karıştırılabilir.

## [HMK m.181 — Kısmen ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-181)

Madde, kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için tanınan sürenin ve bu sürenin kaçırılmasının sonucunu düzenler. Kısmen ıslah, davanın temelini değiştirmeden talep sonucunu artırma, talep sonucuna yeni talep ekleme ya da davalının savunmasını ve delillerini değiştirme imkânını verir. Madde, davacı ile davalı tarafından yapılabilen kısmen ıslaha uygulanır. Madde, tamamen ıslahın sonuçlarını ve ıslahın şekil ve zamanını düzenlemez; tamamen ıslah 6100 sayılı Kanun m.179 ve m.180 kapsamında kalır. Kötüniyetli ıslahın yaptırımı (m.182), maddi hataların düzeltilmesi (m.183) ve ıslahla ilgili harç ve gider sonuçları ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Kısmen ıslah: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kısmen ıslah**: Davanın dayanağını değiştirmeden, dava içindeki belli bir usul işlemini düzeltmek, genişletmek veya tamamlamak suretiyle yapılan ıslah türüdür. Talep sonucunun artırılması, talep sonucuna farklı bir talep eklenmesi veya savunmanın ve delillerin değiştirilmesi bu kapsamda değerlendirilir.
- **Islah edilen usul işlemi**: Kısmen ıslahla düzeltilmek istenen, daha önce yapılmış olan dava dilekçesi, cevap, talep sonucu gibi işlemdir. Islah talebinde bu işlemin hangi yönde değiştirileceği belirtilmiş olmalıdır.
- **Bir haftalık süre**: Kısmen ıslah yapan tarafın, ıslah ettiği usul işlemini yerine getirmesi için kanunen tanınan süredir. Süre kanunda sabittir ve hâkim tarafından uzatılması ya da kısaltılması mümkün değildir.
- **Tamamen ıslah**: Davanın tümüyle yeniden kurulması anlamına gelen ıslah türüdür. Bu maddenin konusu değildir; kısmen ıslahtan ayrı hükümlere tabidir.

### Kısmen ıslah: hangi şartlar aranır?

- Kısmen ıslah yapan taraf, ıslah talebini usulüne uygun biçimde ortaya koymuş olmalıdır.
- Islah talebi, ıslah edilecek usul işlemi yapılmadan sunulmuşsa, ıslah eden tarafa ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilmiş olmalıdır.
- Islah edilen usul işlemi bu bir haftalık süre içinde yapılmalıdır.
- Sürenin geçirilmesi halinde ıslah hiç yapılmamış sayılır ve dava ıslah edilmemiş hâliyle sürdürülür.

### Kısmen ıslah: hangi sonuçları doğurur?

- Kısmen ıslah yapan taraf bir haftalık süre içinde ıslah ettiği usul işlemini yaparsa, ıslah geçerli olur ve dava ıslah edilmiş hâliyle görülür.
- Bir haftalık süre dolana kadar ıslah edilen işlem gerçekleştirilmezse, ıslah yokmuş sayılarak dava ıslahsız hâliyle yürütülür.
- Süre geçtikten sonra yapılan işlem, ıslah kapsamında değerlendirilemez; bu işlem ıslah hükmünü geriye doğru ayakta tutmaz.
- Kısmen ıslah talebiyle birlikte ıslah edilen işlem de yapılmışsa süre verilmez ve dava buna göre görülür.

### Islah dilekçesiyle birlikte yapılan işlem ile ayrı yapılan işlem arasındaki fark nedir?

- Islah dilekçesinde ıslah edilen usul işlemi de birlikte yapılmışsa ek süre verilmez; dava ıslah edilmiş hâliyle görülür.
- Islah dilekçesinde işlem belirtilmemiş ya da işlem ayrı yapılacaksa taraf için bir haftalık süre işlemeye başlar.

Sonuç: Süre yalnız ıslah edilen işlemin dilekçeyle birlikte yapılmadığı hallerde gündeme gelir.

### Kısmen ıslah ile tamamen ıslah arasındaki fark nedir?

- Kısmen ıslahta davanın dayanağı korunur ve yalnız belli bir usul işlemi düzeltilir.
- Tamamen ıslahta davanın tümü yeniden kurulur ve ilk dava dilekçesinden başlayarak işlemler yapılmamış sayılır.

Sonuç: Kısmen ıslahta bir haftalık süre ve bu maddedeki sonuç uygulanır; tamamen ıslahta bu madde uygulanmaz.

### Kısmen ıslah: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bir haftalık süreyi hâkimin takdirine bağlı görüp uzatmak ya da kısaltmak; süre kanunda sabittir ve hâkim artıramaz.
- Kısmen ıslahı tamamen ıslahla karıştırmak; kısmen ıslahta ilk dava dilekçesinden başlayarak işlemleri yapılmamış saymak yanlıştır.
- Süre verilmesi gerekmeyen hâli ayırt etmemek; ıslah edilen işlem ıslah dilekçesiyle birlikte yapılmışsa ayrıca süre verilmez.
- Süre içinde işlem yapılmadığında ıslahı geçerli kabul edip davayı ıslah edilmiş hâliyle sürdürmek; sonuç ıslahın hiç yapılmamış sayılmasıdır.
- Sürenin bildirim tarihinden değil, ıslah dilekçesinin sunulduğu tarihten başladığını varsaymak; başlangıç mahkemenin süre verdiği ana göre belirlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kısmen ıslah yapan tarafa tanınan bir haftalık sürenin hâkim tarafından artırılamayacağı kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/980 E., 2025/1065 K., 22.05.2025)
- Bir haftalık sürenin, ıslah edilen işlemin duruşmada tutanağa geçirilmesi yoluyla yapılması halinde, harç bakımından tamamlanması için verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1645 E., 2024/280 K., 28.02.2024)
- Mahkemece verilen süre içinde ıslah edilen işlemin yapılmaması halinde ıslahın hükümsüz sayılacağı ve davanın ıslahsız sürdüğü kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/3666 E., 2018/244 K., 21.02.2018)
- Islahın 6100 sayılı Kanunun 176 ila 182. maddeleri arasında düzenlendiği ve kısmen ıslahın bu çerçevede değerlendirildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)
- Kısmen ıslah sonrası bedelin artırılmasında, ıslah talebiyle birlikte yapılan işlemin dikkate alınacağı kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/291 E., 2025/471 K., 21.03.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Kısmen ıslahı ileri süren taraf, ıslah talebini ve ıslah edilen usul işlemini ortaya koymakla yükümlüdür; ıslah dilekçesi ve duruşma tutanağı bu konuda temel belgedir.
- Bir haftalık süre içinde ıslah edilen işlemin yapıldığını ispat yükü, ıslah eden tarafa aittir; harç makbuzu, sunulan dilekçe veya duruşma tutanağı bu amaçla kullanılır.
- Karşı taraf ıslahın süresinde yapılmadığını ileri sürerse, sürenin geçtiğini ve işlemin yapılmadığını ispat etmek ona düşer; bu konuda mahkeme dosyadaki tebligat ve tutanakları inceler.
- Ara kararda süre verildiğine ilişkin tebligat belgesi, sürenin başlangıcının belirlenmesi bakımından önemlidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.176](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176): Islahın genel tanımını ve türlerini düzenler; kısmen ıslahın hangi genel çerçevede yapılacağını belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.179](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179): Tamamen ıslahı düzenler; kısmen ıslahtan ayrılan hükümleri bakımından bu maddeyle karşılaştırılır.
- [6100 sayılı Kanun m.182](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-182): Kötüniyetle yapılan ıslahın mahkemece dikkate alınmaması ve disiplin para cezası yaptırımını düzenler; bu madde ıslahın sonucu bakımından ilgilidir.

## [HMK m.182 — Kötüniyetli ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-182)

Madde, ıslahın kötüniyetle yapılması halinde mahkemenin ıslahı dikkate almadan karar vermesini ve kötüniyetle ıslaha başvuran tarafa yaptırım uygulanmasını düzenler. Yaptırımlar, karşı tarafın uğradığı zararların tazmini ile disiplin para cezasıdır. Madde, kötüniyetin nasıl anlaşılacağını ve ıslahın geçerliliğinin genel koşullarını düzenlemez; bunlar için ıslahın zamanı ve usulü (m.176-177) ile ıslahın masrafı ve tazmini (m.178) hükümlerine bakılmalıdır. Madde, maddi hataların düzeltilmesini (m.183) ve kötüniyetli ıslaha karşı ileri sürülebilecek usul savunmalarını da düzenlemez. Kanun yolu sonrası ıslahın bozma kararına etkisi, ilgili Yargıtay içtihadının konusudur ve bu maddede yer almaz. Kapsam, dava açan veya ıslah yapan her tarafa, ıslahın yapıldığı her yargılama aşamasında uygulanabilir.

### Kötüniyetli ıslah: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kötüniyetli ıslah**: Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi amaçlarla yapılmasıdır. Bu nitelik, ıslahın kendisine değil, ıslahı yapan tarafın düşüncesine bağlıdır ve somut delil veya belirtilerle anlaşılmalıdır.
- **Delil veya belirti**: Kötüniyetin varlığını gösteren somut olgulardır. Hâkimin salt genel ve soyut değerlendirmesi bu nitelik için yeterli sayılmaz; somut olaya dayanan bir değerlendirme gerekir.
- **Islahın dikkate alınmaması**: Mahkemenin kötüniyetli ıslahı hükmünde hiç değerlendirmeden, ıslah yokmuş gibi karar vermesidir. Mahkeme ıslah talebini hukuken geçerli saymaz; ıslahla getirilen yeni talep veya değişiklik hükme alınmaz.
- **Disiplin para cezası**: Kötüniyetle ıslaha başvuran tarafa hâkimin kesin biçimde uyguladığı yaptırımdır. Tutarı, madde metninde beş yüz Türk Lirası ile beş bin Türk Lirası arasında belirlenmiştir.
- **Zararların tazmini**: Kötüniyetli ıslah nedeniyle karşı tarafın uğradığı bütün zararların, ıslaha başvuran tarafça ödenmesidir. Tazminat, hâkimin kötüniyetin varlığını tespit etmesine bağlıdır ve zararın ıslah ile nedensellik bağının kurulması gerekir.

### Kötüniyetli ıslah: hangi şartlar aranır?

- Islahın yapılmış olması ve bu ıslahın hukuken geçerli bir usul işlemi niteliği taşıması gerekir.
- Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığının somut delil veya belirtilerle anlaşılması gerekir.
- Kötüniyetin salt soyut ve genel değerlendirmelere dayanmaması, somut olaya ilişkin verilerle ortaya konması gerekir.
- Hâkimin, kötüniyetli ıslahı dikkate almadan karar verme yetkisini kullanması gerekir; bu hâlde ıslah hükme esas alınmaz.
- Kötüniyetle ıslaha başvuran tarafın, karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararları ödemesi gerekir; zarar ile ıslah arasında nedensellik bulunmalıdır.
- Hâkimin, kötüniyetle ıslaha başvuran tarafı beş yüz Türk Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm etmesi gerekir.

### Kötüniyetli ıslah: hangi sonuçları doğurur?

- Kötüniyetle yapıldığı delil veya belirtilerle anlaşılan ıslah, mahkeme tarafından dikkate alınmaz ve hüküm bu ıslaha göre kurulmaz.
- Hâkim, kötüniyetle ıslaha başvuran tarafı karşı tarafın uğradığı bütün zararları ödemeye mahkûm eder.
- Hâkim, kötüniyetle ıslaha başvuran tarafı beş yüz Türk Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder.
- Kötüniyet delil veya belirtilerle anlaşılmazsa madde uygulanmaz ve ıslap normal usul içinde değerlendirilir.
- Maddenin kötüniyet tespitine bağladığı yaptırımlar, ıslahın hükme etkisini ve tazmin yükümlülüğünü birlikte doğurur.

### Dikkate almama ile hükmü değiştirme arasındaki fark nedir?

- Kötüniyetli ıslahın mahkemece dikkate alınmaması, ıslahın hükümden tümüyle çıkarılmasıdır.
- İyiniyetli ıslahta mahkeme ıslah talebini değerlendirir ve ıslahla getirilen yeni talep hakkında hüküm kurar.

Sonuç: Kötüniyet tespit edildiğinde ıslahla getirilen değişiklik hükme girmez; iyiniyetli ıslahta ise değişiklik esas alınır.

### Zorunlu para cezası ile takdir edilen para cezası arasındaki fark nedir?

- Bu maddenin yürürlükteki düzenlemesinde hâkim, kötüniyetli ıslah yapana para cezası verilmesi konusunda kesin bir yükümlülük altındadır.
- Eski 1086 sayılı Kanunun 90. maddesinde hâkime yalnızca takdir yetkisi tanınmıştı.

Sonuç: Yeni düzenlemede kötüniyet tespit edildiğinde para cezasının mutlaka uygulanması amaçlanmıştır; cezanın takdiri yalnız tutar aralığında söz konusudur.

### Yaptırım ile geçersizlik: fark nedir?

- Kötüniyetli ıslahta yaptırım, ıslahın dikkate alınmaması ve para cezası/tazminat ile sınırlıdır.
- Ferî sonuç olarak ıslahın tümüyle geçersizliği bu maddede açıkça düzenlenmemiştir.

Sonuç: Yaptırımlar maddede sayılanlarla sınırlı olarak uygulanır; ıslahın dikkate alınmaması ile aynı anlama gelen bir geçersizlik kabulü metne dayanmaz.

### Kötüniyetli ıslah: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kötüniyeti soyut ve genel bir gerekçeyle kabul etmek; somut delil veya belirtiler aranmadan ıslahı dikkate almamak.
- Kötüniyetli ıslahı geçersiz saymak ve bu yönde karar vermek; maddenin öngördüğü yaptırım ile geçersizlik sonucunu karıştırmak.
- Para cezasını beş yüz Türk Lirası ile beş bin Türk Lirası arasındaki aralığın dışında belirlemek.
- Tazminat talebinde zarar ile kötüniyetli ıslah arasındaki nedensellik bağını kurmamak.
- Kötüniyet ile iyiniyetli fakat sonradan başarısız olan ıslahı birbirine karıştırmak.
- Kötüniyet tespit edildiğinde para cezasının takdire bırakılmış olduğunu varsayarak uygulamayı atlamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Islahın kötüniyetli olduğu iddiasının somut olaya dayanan delil ve belirtilerle ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2020/1661 E., 2023/1076 K., 12.07.2023)
- Kötüniyet değerlendirmesinde soyut ve genel düşüncelerle tarafların ıslah imkânının ortadan kaldırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)
- Bölge adliye mahkemelerinin, ıslahın kötüniyetli yapıldığı sonucuna varmadan önce somut verileri değerlendirmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2023/456 E., 2023/730 K., 15.05.2023)
- Hâkimin, kötüniyet tespit edildiğinde para cezası ve tazminat yaptırımlarını uygulaması gerektiği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2021/201 E., 2023/612 K., 28.04.2023)
- Kötüniyetli ıslah savunmasının, ıslah talebine karşı davalı tarafça açıkça ileri sürülmesi ve dayanağının gösterilmesi uygulamada önem taşımaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2025/577 E., 2026/545 K., 24.04.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Kötüniyetli ıslahı ileri süren taraf, ıslahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek amacıyla yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2020/1661 E., 2023/1076 K., 12.07.2023)
- Kötüniyetin ispatında, ıslah dilekçesi, dosyadaki önceki işlemler, yargılamanın seyri ve tarafların davranışlarını gösteren yazılı belgeler kullanılabilir.
- Karşı taraf, ıslahın iyiniyetli olduğunu veya ıslaha dayanak olgunun gerçekten ortaya çıktığını savunabilir; bu savunmayı kendi belgeleriyle destekler.
- Yazılı delil ile tanık beyanı arasında, kötüniyetin varlığını gösteren somut belgeler üstün kabul edilir; soyut iddia tek başına yeterli sayılmaz. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023)
- Zararların tazmini için, karşı tarafın zararını ve bu zararın ıslahtan kaynaklandığını ispat yükü zarar isteyen tarafa aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.176](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176): Islahın hangi usul işlemleri üzerinde yapılabileceğini düzenler; kötüniyet değerlendirmesi, geçerli bir ıslah talebinin varlığına dayanır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.177](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177): Islahın zamanını ve şeklini düzenler; kötüniyet değerlendirmesi bu zaman ve şekil sınırları içinde yapılır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.178](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178): Islahın giderlerini ve karşı tarafın zararlarının tazmini ilkesini düzenler; bu maddedeki tazmin yükümlülüğü ile bağlantılıdır.

## [HMK m.183 — Maddi hataların düzeltilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183)

Madde, tarafların veya mahkemenin dava dosyasında bulunan belgelerdeki açık yazı ve hesap hatalarının karar verilinceye kadar düzeltilmesini ve bu düzeltme yüzünden yargılamanın uzamasının yargılama giderlerine yansıtılmasını düzenler. Madde taraflar ve mahkeme bakımından uygulanır. Maddede hükmün verilmesinden sonra yapılan hükmün tashihi (maddi hata düzeltmesi), hükmün tavzihi, hükmün tamamlanması ve ıslah düzenlenmez; bunlar sırasıyla HMK m.304-306 ile HMK m.176-182 kapsamındadır. Maddi hata düzeltmesinin tarafta değişikliğe yol açması halinde uygulanıp uygulanmayacağı da bu maddenin kapsamı dışında, tarafta değişikliğe ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirilir.

### Maddi hataların düzeltilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Açık yazı hatası**: Dava dosyasındaki belgede kelime, rakam veya isim gibi bir öğenin yanlış yazılmasıdır. Hatanın, belgenin kendisinden veya dosya içeriğinden açıkça anlaşılması gerekir.
- **Hesap hatası**: Dava dosyasındaki bir belgede yapılan aritmetik işlemin yanlış sonuç vermesidir. Hesap hatasının düzeltilmesi, tutarın yeniden hesaplanmasını gerektiren bir yeni karar niteliği taşımaz.
- **Karar verilinceye kadar**: Düzeltmenin yapılabileceği son andır. Bu an, hükmün verilmesiyle belirlenir; hükmün tebliği veya kesinleşmesi bu sınırı değiştirmez.
- **Dava dosyasındaki belge**: Düzeltmeye konu olabilecek belgelerin çerçevesidir. Dava dilekçesi, cevap, ekler ve dosyadaki diğer yazılar bu kapsama girer.

### Maddi hataların düzeltilmesi: hangi şartlar aranır?

- Düzeltilmek istenen hatanın bir yazı veya hesap hatası olması gerekir; hata, dava dosyasında bulunan bir belgede yer almalıdır.
- Hatanın açık olması gerekir; belgenin kendisinden veya dosya içeriğinden yanlışlık kolayca anlaşılabilmelidir.
- Düzeltme talebinin veya resen düzeltmenin, karar verilinceye kadar yapılması gerekir.
- Düzeltmenin tarafta değişikliğe yol açmaması gerekir; yeni bir kişi davanın tarafı olarak yargılamaya çekilmemelidir.
- Düzeltmenin iddia veya savunmanın esasını değiştirmemesi gerekir; yeni bir talep ya da yeni bir vaka ileri sürülmemelidir.
- Hatanın düzeltilmesi yargılamayı uzatmışsa, bu uzama yargılama giderlerinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.

### Maddi hataların düzeltilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Açık yazı veya hesap hatası, karar verilinceye kadar mahkeme tarafından resen veya tarafların talebi üzerine düzeltilebilir.
- Taraflardan birinin düzeltme yapmasının yargılamayı uzatması hâlinde, bu uzama yargılama giderlerinin belirlenmesinde dikkate alınır ve uzamaya neden olan taraf bu giderlerden sorumlu tutulabilir.
- Düzeltmenin tarafta değişiklik sonucunu doğurması hâlinde madde uygulanmaz ve düzeltme yapılamaz.
- Düzeltmenin iddiada veya savunmada esaslı değişiklik yaratması hâlinde, hata düzeltme yerine ıslah hükümlerine tabi tutulur.
- Hata düzeltmesi uyuşmazlık tutarını değiştirirse yargılama giderleri düzeltilen tutara göre yeniden hesaplanır.
- Madde kendi başına bir kanun yolu oluşturmaz; düzeltme kararı ile karar değiştirilmediği için temyiz konusu yapılmaz.

### Karar verilinceye kadar düzeltme ile hükmün tashihi arasındaki fark nedir?

- Madde 183, hüküm verilmeden önce dava dosyasındaki belgelerdeki açık hataların düzeltilmesini öngörür.
- Hükmün tashihi, karar verildikten sonra hükümdeki maddi hataların düzeltilmesidir ve HMK m.304 kapsamındadır.

Sonuç: Hüküm verilmeden önceki hatalar bu madde uyarınca, verilmiş hükümdeki hatalar m.304 uyarınca düzeltilir.

### Yazı hatası ile hesap hatası arasındaki fark nedir?

- Yazı hatası, isim, rakam veya parsel numarası gibi bir öğenin yanlış yazılmasıdır.
- Hesap hatası, belgedeki aritmetik işlemin yanlış sonuç vermesidir.

Sonuç: Her iki hata türü de aynı şartlarla düzeltilebilir; ancak hesap hatasının düzeltilmesi tutarı değiştireceğinden yargılama giderlerini etkileyebilir.

### Maddi hata düzeltmesi ile tarafta değişiklik arasındaki fark nedir?

- Maddi hata düzeltmesi, belgedeki yanlış bir öğenin doğrusuyla değiştirilmesidir ve karşı tarafın rızası aranmaz.
- Tarafta değişiklik, davaya yeni bir kişinin taraf olarak çekilmesidir ve karşı tarafın açık rızasını gerektirir.

Sonuç: Düzeltme yeni bir kişiyi davaya çekmeye yol açıyorsa maddi hata düzeltmesi yapılamaz; bu durumda tarafta değişiklik hükümlerine gidilir.

### Maddi hata düzeltmesi ile ıslah arasındaki fark nedir?

- Maddi hata düzeltmesi, ıslah yoluna başvurmadan yapılır.
- Islah, iddia veya savunmanın değiştirilmesi veya genişletilmesidir ve ıslah dilekçesi ile yapılır.

Sonuç: Düzeltme, iddianın değiştirilmesi anlamına gelmediği sürece ıslah şartı aranmaz.

### Maddi hataların düzeltilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yazı hatasını ıslah saymak; düzeltmenin iddiada esaslı değişiklik yaratmadığı hâllerde ıslah şartını aramak yanlıştır.
- Hüküm verildikten sonraki maddi hata düzeltmesini m.183 kapsamında değerlendirmek; bu hâller m.304 kapsamındadır.
- Maddi hata düzeltmesinin tarafta değişiklik yarattığı hâlde yine de yapılabileceğini düşünmek yanlıştır.
- Hesap hatasının düzeltilmesinin tutarı değiştirdiği hâllerde yargılama giderlerini eski tutar üzerinden hesaplamak hatalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Maddi hata düzeltmesi, dava dilekçesinde taraf adının veya parsel numarasının yanlış yazılması gibi hallerde, hatanın dava dosyasındaki açıklamalardan anlaşılması şartıyla kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/338 E., 2012/586 K., 19.09.2012; 11. Hukuk Dairesi, 2022/6400 E., 2024/2643 K., 01.04.2024)
- Hatanın düzeltilmesinin davada tarafta değişiklik sonucunu doğurması hâlinde düzeltmenin yapılamayacağı kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2023/713 E., 2024/948 K., 26.06.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2019/181 E., 2022/72 K., 27.01.2022)
- Mahkemenin hüküm verildikten sonra yaptığı düzeltmenin hükmü değiştirmemesi, ancak yalnızca açık maddi hatayı gidermesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/988 E., 2023/1233 K., 13.12.2023)
- Hesap hatasının düzeltilmesi sonucunda uyuşmazlık tutarı değişirse, yargılama giderlerinin düzeltilen tutara göre hesaplanması gerektiği kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2021/1804 E., 2021/1995 K., 18.11.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Düzeltme talebinde bulunan taraf, düzeltilmek istenen hatanın dava dosyasındaki bir belgede bulunduğunu ve açık bir yazı veya hesap hatası olduğunu ispatlamakla yükümlüdür; ispat genellikle dava dosyasındaki belgelerin kendisiyle sağlanır.
- Hatanın açıklığı, dava dilekçesi, cevap ya da hüküm metni gibi dosyadaki belgelerin karşılaştırılmasıyla değerlendirilir; ek delile ihtiyaç duyulmaması gerekir.
- Karşı tarafın düzeltmeye itiraz etmesi hâlinde, bu itirazın dayanağı olan hatanın açık olmadığı veya iddia ya da savunmada esaslı değişiklik yarattığı iddiası da karşı tarafça ileri sürülmeli ve ispatlanmalıdır.
- Düzeltmenin yargılamayı uzattığını ileri süren taraf, uzamanın düzeltme yüzünden oluştuğunu ispatlamalıdır; yargılama giderlerinin belirlenmesinde bu husus mahkemece dosya üzerinden değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.304](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-304): Hüküm verildikten sonra hükümdeki maddi hataların düzeltilmesini düzenler; m.183 ise hüküm verilmeden önceki dava dosyası hatalarını kapsar.
- [6100 sayılı Kanun m.124](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-124): Tarafta değişiklik için karşı tarafın açık rızasını ve taraf değişikliğinin sınırını düzenler; maddi hata düzeltmesinin bu sınıra ulaşması yasaktır.
- [6100 sayılı Kanun m.176](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176): Islah yoluna ilişkin genel hükümleri içerir; düzeltmenin iddia veya savunmanın değiştirilmesi niteliği kazanması hâlinde devreye girer.
- [6100 sayılı Kanun m.323](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-323): Yargılama giderlerinin belirlenmesini düzenler; madde m.183 uyarınca uzamaya neden olan düzeltme bu giderlerin hesabında dikkate alınır.

## [HMK m.183/A — Toplu mahkemelerde tahkikat](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183a)

Madde, toplu mahkemenin görevine giren dava ve işlerde tahkikatın ve tüm yargılama aşamalarının heyet tarafından yerine getirilip karara bağlanmasını düzenler. Delil tespiti, ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma tedbirlerinin dava öncesi ya da dava sırasında talep edilmesi de bu kapsama girer. Heyetin tahkikatı tek bir üyeye (tahkikat hâkimi) bırakabilmesini, mahkeme başkanının ise belirli tahkikat işlemleri için naip hâkim görevlendirebilmesini ve mahkemenin iç düzenini sağlamasını kapsar. Madde, tek hâkimli mahkemelerin görevine giren işlerin hangi hâkim tarafından görüleceğini düzenlemez; bu konu kanunun görev ve mahkeme kuruluşuna ilişkin hükümlerindedir. Tahkikat sonunda dosyanın mahkeme başkanına verilmesi, tahkikatın sona ermesi ve tahkikatın genişletilmesi (m.185) ile sözlü yargılama (m.186) bu maddede düzenlenmez. Toplu mahkemenin görevinin hangi davalarda doğduğu ve tek hâkimin görevi de bu maddenin konusu değildir.

### Toplu mahkemelerde tahkikat: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Toplu mahkeme**: Birden fazla hâkimden oluşan ve heyet hâlinde çalışan mahkemedir. Hangi davaların toplu mahkemeye ait olduğu ayrı kanun hükümlerine göre belirlenir.
- **Heyet**: Toplu mahkemeyi oluşturan hâkimlerin birlikte oluşturduğu karar organıdır. Maddenin ilk fıkrasına göre tüm yargılama aşamaları heyet tarafından yerine getirilir ve karara bağlanır.
- **Tahkikat hâkimi**: Heyetin, iş veya davanın özelliğine göre tahkikatı yürütmek üzere görevlendirdiği üyedir. Bu hâkim tahkikatı tek başına yürütür ve tahkikatın tamamlandığı kanaatine varınca dosyayı mahkeme başkanına verir.
- **Naip hâkim**: Mahkeme başkanının, tahkikatın heyetçe yürütüldüğü işlerde belirli tahkikat işlemlerini yapmak üzere görevlendirdiği üyedir. Görevi, tahkikatın tamamını değil yalnızca belirtilen işlemleri kapsar.
- **Geçici hukuki koruma tedbirleri**: Delil tespiti, ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir gibi, dava öncesinde ya da dava sırasında talep edilebilen koruma işlemleridir. Maddeye göre toplu mahkemede bu işlemler de heyet tarafından görülür.

### Toplu mahkemelerde tahkikat: hangi şartlar aranır?

- Mahkemenin toplu mahkeme olarak görevli olması, yani görevine giren bir dava ya da iş bulunması gerekir.
- Dava ya da işin toplu mahkemenin görevine girmesi gerekir; bu hâlde tüm yargılama aşamaları, dava açılmadan önce ya da sonra talep edilen geçici hukuki koruma tedbirleri dâhil, heyet tarafından yerine getirilmelidir.
- Tahkikatın tahkikat hâkimi eliyle yürütülmesi için heyetin, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, iş veya davanın özelliğine göre karar vermesi gerekir.
- Belirli tahkikat işlemleri için naip hâkim görevlendirilmesi, tahkikatın heyetçe yürütüldüğü iş veya davalarda ve mahkeme başkanının kararıyla mümkündür.
- Mahkeme başkanının, mahkemenin uyumlu, verimli ve düzenli çalışmasını sağlayacak önlemleri alması gerekir.

### Toplu mahkemelerde tahkikat: hangi sonuçları doğurur?

- Toplu mahkemenin görevine giren dava ve işlerde tüm yargılama aşamaları heyet tarafından yerine getirilir ve karara bağlanır.
- Dava açılmadan önce talep edilen delil tespiti, ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir gibi geçici koruma tedbirleri de heyet tarafından karara bağlanır.
- Heyet, iş veya davanın özelliğine göre tahkikatı tahkikat hâkimi olarak görevlendirdiği bir üyeye bırakabilir.
- Tahkikatın heyetçe yürütüldüğü işlerde mahkeme başkanı, belirli tahkikat işlemleri için naip hâkim görevlendirebilir.
- Heyet kararı vermeden tahkikatın tahkikat hâkimine bırakılması mümkün değildir; görevlendirme heyet kararıyla yapılır.

### Heyet ile tahkikat hâkimi arasındaki fark nedir?

- Heyet, tüm yargılama aşamalarından sorumludur ve karar veren organdır.
- Tahkikat hâkimi, heyet tarafından tahkikat işlemlerini yürütmek üzere görevlendirilen tek üyedir.

Sonuç: Tahkikat hâkimi yalnızca tahkikatı yürütür; kararı heyet verir. Tahkikatın tamamlandığı kanaatine varan hâkim dosyayı mahkeme başkanına verir.

### Tahkikat hâkimi ile naip hâkim arasındaki fark nedir?

- Tahkikat hâkimi, heyet kararıyla iş veya davanın özelliğine göre tahkikatın tamamını yürütmek üzere görevlendirilir.
- Naip hâkim, mahkeme başkanı tarafından belirli bazı tahkikat işlemleri için görevlendirilir.

Sonuç: Görevlendirmeyi yapan merci ve kapsam farklıdır. Tahkikat hâkimi heyet kararına, naip hâkim başkanın kararına dayanır.

### Toplu mahkemenin görevi ile tek hâkimin görevi arasındaki fark nedir?

- Toplu mahkemede heyetin görevine giren dava ve işler bu maddeye göre heyet tarafından görülür.
- Toplu mahkemede tek hâkimin bakacağı dava ve işler tek hâkim tarafından görülür.

Sonuç: Maddedeki heyet düzeni yalnızca heyetin görevine giren işlerde uygulanır; tek hâkimin görevindeki işlerde tahkikat işlemleri tek hâkim tarafından yapılır.

### Toplu mahkemelerde tahkikat: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahkikat hâkimi ile naip hâkimi aynı şey saymak; birincisi heyet kararıyla, ikincisi mahkeme başkanının kararıyla görevlendirilir.
- Toplu mahkemenin tüm işlerinde heyetin tahkikatı bizzat yapması gerektiğini sanmak; madde tahkikatın bir üyeye bırakılmasına izin verir.
- Tek hâkimin görevine giren işleri heyetin görevi sanmak; madde yalnızca heyetin görevine giren dava ve işleri kapsar.
- Geçici hukuki koruma tedbirlerinin dava açılmadan önce talep edilmesi hâlinde heyetin değil tek hâkimin karar vereceğini düşünmek; madde dava öncesi talepleri de heyet kapsamına alır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Toplu mahkemede tahkikatı tek hâkimin yürütmesi, heyetin bütünüyle tahkikatı yapmasının zorunlu olmadığı biçiminde uygulanmaktadır.

### Nasıl ispat edilir?

- Heyetin tahkikatı tahkikat hâkimine bıraktığını gösteren heyet kararının dosyada bulunması gerekir; bu karar yazılı olarak ispatlanır.
- Naip hâkim görevlendirmesinin mahkeme başkanının kararıyla yapıldığı, dosyadaki görevlendirme belgesiyle ispatlanır.
- Tahkikat işlemlerinin hangi hâkim tarafından yapıldığının tutanaklardan anlaşılması gerekir; tutanakların eksikliği, işlemin hangi hâkim tarafından yapıldığı konusunda ihtilaf doğurabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6100 m.185: Tahkikat hâkiminin tahkikatı tamamladığında dosyayı mahkeme başkanına vermesini ve heyetin tahkikatı genişletebilmesini düzenler; bu maddenin tahkikat hâkimi uygulamasının devamıdır.
- 6100 m.184: Tahkikatın sona ermesi ve tarafların tahkikat hakkında açıklama yapmasını düzenler; tahkikatın bitişi bu maddenin yürütülmesine bağlıdır.

## [HMK m.184 — Tahkikatın sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-184)

Madde, hukuk yargılamasında tahkikat aşamasının sona erdiği anı ve bu anda yapılacak işlemleri düzenler. Hâkimin toplanan delilleri inceledikten sonra tarafa tahkikatın tümü hakkında açıklama yapma imkânı tanımasını, mahkemenin tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görünce tahkikatın bittiğini tefhim etmesini kapsar. Düzenleme, duruşmada hazır bulunan taraflar bakımından ve tek hâkimli mahkemede uygulanır; toplu mahkemede tahkikatı yürüten hâkimin dosyayı başkana vermesi ve tahkikatın tefhimi ise 185. maddededir. Sözlü yargılamanın yapılış biçimini, son sözlerin sorulmasını ve hükmü düzenlemez (m.186). Tahkikatın genişletilmesi ve tahkikatın toplu mahkemede yürütülmesi de bu maddenin dışındadır (m.185). Hükmün tefhimi ve içeriği 294 vd. maddelerdeki hükümlere tabidir.

### Tahkikatın sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahkikatın tümü hakkında açıklama**: Tarafların, delillerin toplanmasından sonra tahkikatın sonuçlarını değerlendirerek duruşmada yaptıkları beyandır. Bu açıklama, dava hakkında nihai iddia ve savunmanın yapıldığı son sözlerden ayrıdır.
- **Tahkikatın tefhimi**: Mahkemenin, tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını taraflara duruşmada bildirmesidir. Tefhimle tahkikat kapanır ve yargılama sözlü yargılama aşamasına geçer.
- **Tahkikatın genişletilmesi**: Tahkikat açıklamaları alındıktan sonra hâkimin davanın yeterince aydınlanmadığı kanaatine varması hâlinde tahkikatı yeniden sürdürmesidir. Bu durumda tefhim ertelenir.

### Tahkikatın sona ermesi: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin tarafların iddia ve savunmalarını ve toplanan delilleri inceleyip bitirmiş olması gerekir.
- Tahkikatın tümü hakkında açıklama yapma imkânının duruşmada hazır bulunan taraflara verilmesi gerekir.
- Taraflar tahkikatın tümü hakkındaki açıklamalarını yaptıktan sonra mahkemenin tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görmesi gerekir.
- Tahkikatın bittiğinin taraflara tefhim edilmesi gerekir; tefhim yapılmadan tahkikat kapanmış sayılmaz.

### Tahkikatın sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

- Taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama imkânı tanınmadan tahkikatın tefhim edilmesi, hukuki dinlenilme hakkının ihlali sayılır ve hükmün bozulmasına yol açabilir.
- Tahkikatı gerektiren bir husus bulunduğu kanaatine varılırsa tahkikata devam edilir ve tefhim ertelenir.
- Tahkikatın tefhiminden sonra mahkeme aynı duruşmada sözlü yargılama aşamasına geçer (m.186/1).
- Taraflardan açıkça araştırılacak başka bir husus kalmadığını beyan eden tarafın sonradan tahkikatın eksik olduğunu ileri sürmesi kabul edilmez.

### Tek hâkimli mahkeme ile toplu mahkeme arasındaki fark nedir?

- Tek hâkimli mahkemede tahkikatın tümü hakkında açıklama ve tefhim hâkim tarafından doğrudan yapılır.
- Toplu mahkemede tahkikatı yürüten hâkim tamamlandığı kanaatine varınca dosyayı başkana verir; açıklama ve tefhim heyetle yapılır.

Sonuç: Toplu mahkemede tahkikatın bitişi için 185. maddedeki ara işlemler de gerekir.

### Tahkikatın tefhimi ile tahkikatın genişletilmesi arasındaki fark nedir?

- Tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığı görülürse tahkikat tefhim edilerek kapatılır.
- Dava yeterince aydınlanmamışsa hâkim tahkikata devam eder.

Sonuç: Genişletme kararı verildiğinde tefhim gerçekleşmez ve sözlü yargılamaya geçilmez.

### Tahkikatın tümü hakkında açıklama ile sözlü yargılamada son söz arasındaki fark nedir?

- Bu madde uyarınca yapılan açıklama tahkikatın sonuçlarını değerlendirmeye yöneliktir.
- Sözlü yargılamada son sözler yargılamanın tümünü kapsar ve 186. maddeye tabidir.

Sonuç: İkisi birbirinin yerine geçmez; tahkikat açıklaması alınmadan sözlü yargılamaya geçilmesi hak ihlali sayılır.

### Tahkikatın sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahkikatın tümü hakkında açıklama imkânı vermeden doğrudan tefhim yapmak ya da sözlü yargılamaya geçmek.
- Tahkikat açıklamasını, sözlü yargılamada yapılan son sözlerle karıştırmak; ikisinin birbirinin yerine geçtiğini sanmak.
- Tek hâkimli mahkemedeki usulü toplu mahkemeye aynen uygulamak; toplu mahkemede dosyanın başkana verilmesi adımını atlamak.
- Tahkikatın genişletilmesi kararı verildiği hâlde tefhimi yapıp sözlü yargılamaya geçmek.
- Tarafın açıklama yapmak için süre talep etmesi hâlinde talebi yok saymak; bu talebi değerlendirmeden karar vermek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemelerin, tarafların tahkikat hakkında açıklama yapma imkânını verdikten sonra tahkikatın bittiğini tefhim etmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2020/615 E., 2023/1177 K., 02.11.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/140 E., 2022/305 K., 17.03.2022; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/438 E., 2025/671 K., 04.06.2025)
- Taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama hakkı verilmeden sözlü yargılamaya geçilmesinin usul ve hukuki dinlenilme hakkı ihlali olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/2798 E., 2025/1159 K., 29.04.2025)
- Yargıtay uygulamasında, tahkikatın sonunda taraf açıkça araştırılacak başka husus kalmadığını beyan etmişse, daha sonra tahkikatın eksik yapıldığı iddiasına itibar edilmeyeceği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1408 E., 2026/92 K., 21.01.2026)
- Tahkikatın tümü hakkında açıklama için talep edilen süre, bu hakkın kullandırılmaması hâlinde ihlal oluşturduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/167 E., 2025/1400 K., 18.09.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Tahkikatın bittiğini ve tarafların açıklama hakkını kullandığını gösteren belge, duruşma tutanağıdır; tefhimin ve açıklamanın tutanağa geçirilmesi gerekir.
- Tahkikatın tümü hakkında açıklama yapılmadığını ileri süren taraf, bu iddiasını duruşma tutanağı ile ispatlamakla yükümlüdür.
- Tarafın açıkça araştırılacak husus kalmadığını beyan ettiğini karşı taraf tutanakla ispatlar; bu beyan sonradan geri alınamaz nitelikte değerlendirilir.
- Hâkimin tefhimden önce tahkikatın genişletildiğini iddia eden taraf, genişletme kararının ara karar olarak tutanağa geçtiğini göstermekle yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.185](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-185): Toplu mahkemede tahkikatı yürüten hâkimin dosyayı başkana vermesi ve tahkikatın tefhimini düzenler; bu maddedeki tefhim usulünün toplu mahkeme karşılığıdır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.186](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-186): Tefhimden sonra başlayan sözlü yargılamayı, ertelemeyi ve son sözleri düzenler; 184. maddedeki açıklamanın yerine geçmez.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.294](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-294): Tahkikat kapandıktan sonra verilecek hükmün tefhimi ve içeriğini düzenler.

## [HMK m.185 — Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-185)

Toplu mahkemelerde tahkikatın tamamlanmasının ve tahkikat hâkimi ile toplu mahkeme arasındaki iş bölümünün düzenlenmesini kapsar. Tahkikatı yapan hâkimin dosyayı başkana devretmesini, tarafların davanın tümü hakkında açıklama yapmasını, toplu mahkemenin tanık ve bilirkişiyi yeniden dinleme ya da delil getirtme kararını ve tahkikatın bittiğinin tefhimini düzenler. Hüküm, toplu mahkemenin tahkikat aşamasındaki görevi ve tek hâkimli mahkemedeki tahkikatın sona ermesi bu maddenin kapsamına girmez. Tek hâkimli mahkemede tahkikatın sona ermesi (m.184) düzenlemez. Sözlü yargılamanın yapılışı ve son sözlerin sorulması (m.186) düzenlemez. Geçici hukuki koruma tedbirlerinde heyetin görevi (m.183/A) düzenlemez. Tahkikatın genişletilmesinde yeni delil gösterme usulü ve hükmün verilmesi (m.294 vd.) bu maddenin dışındadır.

### Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Toplu mahkeme**: Birden fazla hâkimden oluşan ve kurul olarak karar veren mahkemedir. Madde yalnızca bu mahkemelerde uygulanır.
- **Tahkikat hâkimi**: Toplu mahkemenin üyelerinden tahkikatı yürütmek üzere görevlendirilen hâkimdir. Tahkikatın tamamlandığı kanaatine varırsa dosyayı mahkeme başkanına verir.
- **Naip hâkim**: Mahkeme başkanının belirli tahkikat işlemlerini yapmak üzere görevlendirdiği üyedir. Delil toplama ve keşif gibi işlemleri tek başına yapabilir, ancak tahkikat işlemleri dışındaki geçici koruma talepleri hakkında kurul olarak karar verilir.
- **Tahkikatın tefhimi**: Toplu mahkemenin, tarafların tahkikatın tümü hakkındaki açıklamalarından sonra tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görerek tahkikatın bittiğini taraflara bildirmesidir. Bu bildirim sözlü yargılamaya geçişin ön koşuludur.
- **Tahkikatın genişletilmesi**: Dosyanın mahkeme başkanına verilmesinden sonra toplu mahkemenin gerek duyması hâlinde tanık ve bilirkişiyi yeniden çağırması veya eksik delilleri getirtmesi kararıdır.

### Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi: hangi şartlar aranır?

- Toplu mahkemede tahkikatı yürüten hâkimin tahkikatın tamamlandığı kanaatine varmış olması gerekir.
- Dosyanın mahkeme başkanına verilmesiyle tarafların davanın tümü hakkında açıklama yapabilmesi sağlanmalıdır.
- Tarafların tahkikatın tümü hakkındaki açıklamaları alınmış olmalıdır.
- Tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığı toplu mahkemece görülmelidir; aksi hâlde tahkikat genişletilir.
- Tahkikatın genişletilmesi için davanın maddi vakıalarıyla ilgili, mahkemeye verilememiş veya getirtilmemiş delil gösterilmiş olmalıdır.
- Delilin daha önce gösterilmesinin mümkün olmaması veya tarafın bunu zamanında göstermemekte kusurunun bulunmaması gerekir.
- Tahkikatın bittiğinin taraflara tefhim edilmiş olması, sözlü yargılamaya geçişten önce gerekir.

### Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

- Tahkikat hâkimi tahkikatın bittiği kanaatine varırsa dosyayı mahkeme başkanına verir ve taraflar davanın tümü hakkında açıklama yapar.
- Toplu mahkeme tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görürse tahkikatın bittiğini taraflara tefhim eder.
- Toplu mahkeme gerekli görürse tahkikat hâkiminin dinlediği tanık ve bilirkişiyi yeniden çağırabilir.
- Toplu mahkeme, mahkemeye verilememiş veya getirtilmemiş delillerin verilmesine veya getirtilmesine karar verebilir.
- Toplu mahkeme eksik gördüğü tahkikatı kendisi tamamlayabilir veya hâkimlerden birine bırakabilir.
- Tahkikatı gerektiren husus varsa tahkikat genişletilir ve tefhim gerçekleşmez; tefhim yapılmadan sözlü yargılamaya geçilemez.

### Tahkikat hâkimi ile toplu mahkeme arasındaki fark nedir?

- Tahkikat hâkimi, tahkikatı tek başına yürütür ve tamamlandığında dosyayı başkana verir.
- Toplu mahkeme, tahkikatın genişletilmesine ve tamamlanmasına kurul olarak karar verir.

Sonuç: Dosyanın başkana verilmesinden sonra tanık ve bilirkişinin yeniden çağrılması ya da delil getirtilmesi toplu mahkemenin kararına bağlıdır.

### Naip hâkim ile tahkikat hâkimi arasındaki fark nedir?

- Naip hâkim, mahkeme başkanının belirli tahkikat işlemleri için görevlendirdiği üyedir.
- Tahkikat hâkimi, tahkikatın tamamını yürütmek üzere heyetin görevlendirdiği üyedir.

Sonuç: Naip hâkim tahkikat işlemleri dışında kalan geçici koruma talepleri hakkında tek başına karar veremez; bu işler kurul olarak karara bağlanır.

### Tahkikatın tamamlanması ile tahkikatın genişletilmesi arasındaki fark nedir?

- Tahkikatın tamamlanmasında taraflar davanın tümü hakkında açıklama yapar ve tahkikatın bittiği tefhim edilir.
- Tahkikatın genişletilmesinde eksik görülen delil yeniden toplanır veya tanık ve bilirkişi yeniden dinlenir.

Sonuç: Genişletme kararı verilirse tefhim ertelenir ve yeni inceleme yapılır; tefhimden sonra taraflar eksik inceleme itirazını ileri süremez.

### Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahkikat hâkiminin tek başına karar verebileceğini sanmak; tahkikat dışındaki geçici koruma taleplerinde karar kurul tarafından verilir.
- Taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama hakkı tanımadan tefhim yapmak; sözlü yargılamaya geçiş bu aşamadan sonra mümkündür.
- Tahkikatın genişletilmesi kararına rağmen tefhimi yapılmış saymak; genişletme kararı verildiğinde tefhim ertelenir.
- Tefhimden sonra yeni delil gösterilebileceğini düşünmek; genişletme kurala göre sınırlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, tahkikatın tefhimi ve sözlü yargılama öncesinde taraflara tahkikata ilişkin açıklama hakkı tanınmasını sağlam bir usul güvencesi olarak değerlendirmektedir. (6. Hukuk Dairesi, 2024/3312 E., 2025/2226 K., 27.05.2025)
- Tahkikatın bittiğini tefhim eden tarafın açıkça araştırılacak başka husus kalmadığını beyan etmesi, sonradan delil toplanmadığı itirazının dinlenmemesi sonucunu doğurmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5351 E., 2024/3864 K., 27.05.2024)
- Tahkikat, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden ve ön incelemeden sonra başlar; çekişmeli vakıalarda taraf delillerinin toplanmasıyla sona erer. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5351 E., 2024/3864 K., 27.05.2024)
- Tahkikatın genişletilmesinde hâkim tarafların yeni delil göstermesine kural olarak izin veremez; istisnalar tanınır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5351 E., 2024/3864 K., 27.05.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Tahkikatın tamamlandığı iddiası ve tefhimin yapılması mahkeme tutanağıyla ispatlanır; tutanaktaki kayıt geçerlidir.
- Tahkikatın genişletilmesini isteyen taraf, gösterdiği delilin vakıalarla ilgili olduğunu ve daha önce gösterilemediğini ya da kusuru bulunmadığını ispat etmelidir.
- Taraf, tefhimden sonra eksik inceleme itirazı yapıyorsa, açıklama aşamasında araştırılacak başka husus kalmadığını beyan ettiğini karşı tarafın tutanakla ortaya koymasıyla bu iddiası çürütülür.
- Dosyanın mahkeme başkanına verildiğine dair ara karar ve tahkikat hâkiminin tamamlanma kanaati dosyada yazılı olarak bulunmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.183/A](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183a): Toplu mahkemede tüm yargılama aşamalarının heyet tarafından yerine getirilmesini ve tahkikat hâkimi görevlendirilmesini düzenler; bu maddenin dayanağıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.184](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-184): Tek hâkimli mahkemede aynı tahkikatın sona ermesi kuralını düzenler; toplu mahkeme için bu maddenin karşılığıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.186](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-186): Tahkikatın tefhiminden sonra sözlü yargılamaya geçişi ve son sözlerin sorulmasını düzenler; bu maddenin sonucunu tamamlar.

## [HMK m.186 — Sözlü yargılama](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-186)

Madde, yazılı yargılama usulünde tahkikatın bittiğinin tefhimi ile başlayan sözlü yargılama aşamasını düzenler. Düzenlediği konular; sözlü yargılamaya geçiş, bu aşamanın duruşma erteleme koşulu, davetiye gönderilmemesi ve sözlü yargılamanın son sözler ile hükmün verilmesiyle tamamlanmasıdır. Madde, yazılı yargılama usulü içindeki yargılama aşamasına ilişkindir ve basit yargılama usulüne doğrudan uygulanmaz. Tahkikatın nasıl yürüyeceğini ve tahkikatın bitirilmesinin koşullarını düzenlemez (m.184–185). Tarafların tahkikat sonunda açıklama yapmalarını (m.184), toplu mahkemede tahkikatın sona erdirilmesini (m.185) ve hükmün içeriğini, tefhimini ve tebliğini düzenlemez. Hükmün usulüne ilişkin ayrıntılar ile 150. maddedeki duruşmaya gelmeme hâli de bu maddenin dışındadır.

### Sözlü yargılama: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahkikatın tefhimi**: Mahkemenin tahkikatın bittiğini taraflara bildirmesidir. Bu bildirim, sözlü yargılama aşamasına geçişin ön koşuludur ve aynı duruşmada yapılır. Tefhim, tarafların tahkikat konusunda son açıklamalarını yaptıktan sonra gerçekleşir.
- **Sözlü yargılama**: Tahkikatın tamamlanmasını izleyen, hükümden önceki son yargılama aşamasıdır. Bu aşamada delil toplama ve dinleme gibi tahkikat işlemleri yapılmaz; taraflar yalnızca davanın sonucuna ilişkin değerlendirmelerini ve son sözlerini açıklar.
- **Son sözler**: Sözlü yargılamada tarafların hükümden önce yapmak istedikleri son açıklamalarıdır. Mahkeme bu sözleri sormak zorundadır ve bunlardan sonra hüküm verir.
- **Ertelenmiş duruşma**: Taraflardan birinin talebi üzerine sözlü yargılama için iki haftadan az olmamak üzere tayin edilen yeni duruşmadır. Talep olmadan aynı duruşmada sözlü yargılama yapılabilir.

### Sözlü yargılama: hangi şartlar aranır?

- Mahkemenin tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görmüş ve tahkikatın bittiğini taraflara tefhim etmiş olması gerekir.
- Tefhim, tahkikatın yapıldığı aynı duruşmada yapılmalı ve mahkeme aynı duruşmada sözlü yargılama aşamasına geçmelidir.
- Taraflardan birinin talebi varsa duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenmelidir.
- Sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmemelidir; taraflar hazır olsun veya olmasın bu durum değişmez.
- Sözlü yargılamada mahkeme taraflara son sözlerini sormalı ve ardından hükmünü vermelidir.
- 150. madde kapsamında duruşmaya gelmeme hâli söz konusuysa, bu hüküm saklı kalır.

### Sözlü yargılama: hangi sonuçları doğurur?

- Mahkeme tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılama aşamasına geçer.
- Taraflardan birinin talebi varsa sözlü yargılama duruşması iki haftadan az olmamak üzere ertelenir.
- Taraflar hazır olsun veya olmasın sözlü yargılama için ayrıca davetiye gönderilmez.
- Sözlü yargılamada mahkeme taraflara son sözlerini sorar.
- Son sözlerden sonra mahkeme hükmünü verir.
- Sözlü yargılama aşamasında delil toplama ve dinleme gibi tahkikat işlemleri yapılmaz.

### Aynı duruşmada sözlü yargılama ile ertelenmiş duruşmada sözlü yargılama arasındaki fark nedir?

- Tahkikatın bittiğinin tefhim edildiği duruşmada mahkeme sözlü yargılamaya hemen geçebilir.
- Taraflardan birinin talebi varsa sözlü yargılama için duruşma ertelenir.

Sonuç: Talep varsa ertelenmiş duruşma en az iki hafta sonraya konulur; talep yoksa aynı duruşmada sözlü yargılama yapılabilir.

### Davetiyeli sözlü yargılama ile davetiyesiz sözlü yargılama arasındaki fark nedir?

- Taraflar tefhim duruşmasında hazır bulunsun veya bulunmasın, sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmez.
- Taraflardan biri tefhim duruşmasında hazır değilse, yokluğunda uygulanacak bildirimin ayrıca yapılması gerektiği yönünde görüşler vardır.

Sonuç: Madde metni davetiye gönderilmemesini açıkça öngörür; uygulamadaki bildirim tartışması maddenin kendi hükmünden değil, ders ve yorum kaynaklarından gelmektedir.

### Sözlü yargılama: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra sözlü yargılamayı ayrı bir duruşma gününe bırakmak; madde aynı duruşmada geçişi öngörür ve talep yoksa erteleme yapılmaz.
- Taraflardan birinin talebi olmadan duruşmayı ertelemek veya iki haftadan kısa bir erteleme yapmak; talep varsa erteleme en az iki hafta olmalıdır.
- Sözlü yargılamada tahkikat işlemi yapmak, yani yeni delil dinlemek veya tanık almak; sözlü yargılama tahkikatın tamamlanmasından sonra yapılır ve tahkikat işlemleri yapılmaz.
- Son sözleri sormadan hüküm vermek; mahkeme son sözleri sormak ve ardından hüküm vermek zorundadır.
- Sözlü yargılama için davetiye gönderilmediğinde taraflara yokluklarında hüküm verileceğini ayrıca bildirmemek ile tarafların yokluğunda hüküm verilebileceğini karıştırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sözlü yargılama aşamasının tahkikat aşamasının sona ermesinden sonra başladığı ve hüküm aşamasına kadar sürdüğü kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2020/615 E., 2023/1177 K., 02.11.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/140 E., 2022/305 K., 17.03.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1408 E., 2026/92 K., 21.01.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/2798 E., 2025/1159 K., 29.04.2025; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/17 E., 2024/1360 K., 11.07.2024)
- Yazılı yargılama usulünün, tahkikat ile hüküm arasında ayrı bir sözlü yargılama aşaması içerdiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2025/64 E., 2025/468 K., 30.04.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Sözlü yargılama aşamasına geçildiğini ve tahkikatın bittiğinin tefhim edildiğini gösteren tutanak, bu hususu ispatlayan temel belgedir; tutanakta tefhim ve aynı duruşmada geçiş açıkça yazılmalıdır.
- Taraflardan biri ertelenmiş duruşma talep ettiyse, talebin tutanağa geçmesi ve ertelenen duruşmanın iki haftadan az olmayacak şekilde belirlendiğinin kayıtta görünmesi gerekir.
- Taraflara davetiye gönderilmediği iddiasını ileri süren taraf, davetiyeye ilişkin bir eksiklik olduğunu ispatlamakla yükümlüdür; davetiye yerine geçen tefhim duruşması tutanağı bu konuda belirleyicidir.
- Son sözlerin sorulduğu ve tarafların son sözlerini söylediğini gösteren tutanak, hükümden önce usulün yerine getirildiğini gösterir; son sözlerin sorulmadığını ileri süren taraf bu iddiayı ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.184](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-184): Tahkikatın sona ermesinin ön aşamasını düzenler; tarafların tahkikatın tümü hakkında açıklama yapmalarını ve tahkikatın bittiğinin tefhimini kapsar. Bu madde sözlü yargılamaya geçişin başlangıç anını belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.185](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-185): Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesinin usulünü düzenler; tahkikatı yürüten hâkimin dosyayı başkana vermesi bu aşamadan önce gelir.
- [6100 sayılı Kanun m.150](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-150): Taraflardan birinin duruşmaya gelmemesi halinde uygulanan hüküm ve bu maddede saklı tutulan istisnadır; sözlü yargılamada hüküm verilmesi bu hükmü saklı tutar.
- [6100 sayılı Kanun m.294](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-294): Hükmün verilmesine ilişkin kuralları düzenler; sözlü yargılamanın sonunda verilecek hükmün şekli ve içeriği bu maddeyle belirlenir.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| bir hafta | [m.178](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178) | (1) Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı, bir hafta içinde, mahkeme… |
| bir hafta | [m.180](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-180) | (1) Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. |
| bir haftalık | [m.181](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-181) | (1) Kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. |
| iki haftadan | [m.186](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-186) | Bu durumda taraflardan birinin talebi üzerine duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir. |

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2023/102 E., 2024/314 K., 06.06.2024 (m.176)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/435 E., 2024/198 K., 24.04.2024 (m.176)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023 (m.176, m.178, m.179, m.180, m.181, m.182)
- Hukuk Genel Kurulu, 2021/192 E., 2023/157 K., 01.03.2023 (m.176)
- Hukuk Genel Kurulu, 2015/3666 E., 2018/244 K., 21.02.2018 (m.181)
- 6. Hukuk Dairesi, 2024/3312 E., 2025/2226 K., 27.05.2025 (m.185)
- 5. Hukuk Dairesi, 2024/8441 E., 2025/3722 K., 20.03.2025 (m.178)
- 5. Hukuk Dairesi, 2024/6171 E., 2025/1031 K., 23.01.2025 (m.178)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/5351 E., 2024/3864 K., 27.05.2024 (m.185)
- İkinci Bölüm, 2016/6323 E., 13.01.2021 (m.178)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2025/577 E., 2026/545 K., 24.04.2026 (m.176, m.182)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1408 E., 2026/92 K., 21.01.2026 (m.184)
- İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/755 E., 2025/709 K., 07.11.2025 (m.178, m.179)
- İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/412 E., 2025/713 K., 10.10.2025 (m.178)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2023/167 E., 2025/1400 K., 18.09.2025 (m.184)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/610 E., 2025/1242 K., 10.07.2025 (m.182)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2025/910 K., 18.06.2025 (m.180)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/438 E., 2025/671 K., 04.06.2025 (m.184)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/980 E., 2025/1065 K., 22.05.2025 (m.181)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/981 E., 2025/1069 K., 22.05.2025 (m.181)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/2798 E., 2025/1159 K., 29.04.2025 (m.184)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/291 E., 2025/471 K., 21.03.2025 (m.181)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/2035 E., 2025/452 K., 13.03.2025 (m.180)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2023/221 E., 2025/288 K., 06.03.2025 (m.180)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/861 E., 2024/1841 K., 11.12.2024 (m.180)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, 2023/281 E., 2024/767 K., 29.05.2024 (m.176)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1645 E., 2024/280 K., 28.02.2024 (m.181)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2020/615 E., 2023/1177 K., 02.11.2023 (m.184)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2021/1084 E., 2023/721 K., 19.10.2023 (m.180)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2020/1661 E., 2023/1076 K., 12.07.2023 (m.182)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2023/456 E., 2023/730 K., 15.05.2023 (m.182)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2021/201 E., 2023/612 K., 28.04.2023 (m.182)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/140 E., 2022/305 K., 17.03.2022 (m.184)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/1083 E., 2021/1247 K., 04.11.2021 (m.179)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/2210 E., 2020/1830 K., 01.10.2020 (m.179)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/1283 E., 2020/285 K., 30.01.2020 (m.179)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2018/3227 E., 2019/27 K., 10.01.2019 (m.179)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 22.07.2020 (m.177).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/islah-ve-maddi-hatalarin-duzeltilmesi-tahkikatin-sona-ermesi-ve-sozlu-yargilama