---
title: "İsticvap — Medeni Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Medeni Usul Hukuku"
law: "Hukuk Muhakemeleri Kanunu"
articles: "HMK m.169–175"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/isticvap"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# İsticvap

Medeni Usul Hukuku › HMK › Yazılı yargılama usulü › Tahkikat ve tahkikat sırasındaki özel durumlar — [Medeni Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku)

## Kısaca

HMK m.169, mahkemenin bir tarafın isticvabına karar verme yetkisini ve isticvabın konusunu düzenler. HMK m.170, dava sırasında bir tarafın isticvap olunacağı hallerde, isticvabın kime yöneltileceğini belirler: tüzel kişilerde temsil yetkisine sahip organ üyeleri, ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmış işlemlerde kanuni temsilci, ergin olmayan veya kısıtlıya bizzat dava hakkı tanınan hallerde ise kişinin kendisi.

## Kapsam

Bu konu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.169–175 hükümlerini kapsar: konusu, isticvap olunacak kişilerin belirlenmesi, isticvap olunacak tarafın davet edilmesi, bizzat isticvap olunma, isticvabın yapılması, tutanak düzenlenmesi, kıyasen uygulanacak hükümler.

- [HMK m.169 — Konusu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169)
- [HMK m.170 — İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170)
- [HMK m.171 — İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171)
- [HMK m.172 — Bizzat isticvap olunma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-172)
- [HMK m.173 — İsticvabın yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-173)
- [HMK m.174 — Tutanak düzenlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-174)
- [HMK m.175 — Kıyasen uygulanacak hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-175)

## [HMK m.169 — Konusu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169)

Madde, mahkemenin bir tarafın isticvabına karar verme yetkisini ve isticvabın konusunu düzenler. Mahkeme kendiliğinden ya da taraflardan birinin talebiyle isticvaba karar verebilir; isticvap davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlarla sınırlıdır. Kural, davanın tarafları hakkında uygulanır; tanık, bilirkişi ve feri müdahil isticvap edilemez. Madde, isticvap davetiyesinin içeriğini, isticvap olunacak kişinin belirlenmesini (m.170), davet usulünü ve ikrar sonucunu (m.171), bizzat isticvap ve istinabe usulünü (m.173 ve 174 kapsamında) düzenlemez. Hukuki işlemlerin isticvapla ispatı, ödeme iddiasının isticvapla kanıtlanması ve sadece tarafların aydınlatma amacıyla dinlenmesi (m.31, m.140, m.144) bu maddenin kapsamına girmez; bunlar ayrı rejime tabidir.

### Konusu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap**: Tarafların, aleyhlerine olan bir veya birkaç vakıa hakkında hâkim tarafından özel olarak sorgulanmasıdır. Yalnızca bu usule uygun sorgulama isticvap sayılır; hâkimin tarafları genel bilgi almak için dinlemesi bu kapsamda değildir.
- **Vakıa**: Davanın temelini oluşturan, tarafların ileri sürdüğü ve olup olmadığı ya da nasıl gerçekleştiği tartışılan olgulardır. Hukuki işlemlerin varlığı ve içeriği isticvabın konusu yapılamaz; isticvap vakıalara ilişkindir.
- **Aleyhe vakıa**: İsticvap olunan tarafın aleyhine sonuç doğuran olgudur. Yalnızca bu tür vakıalar hakkında sorgulama yapılabilir; tarafın lehine olan vakıalar isticvap konusu olamaz.
- **İkrar sayılma**: Davet edilen tarafın özürsüz gelmemesi ya da gelip soruları cevapsız bırakması hâlinde, sorulan vakıaların kabul edilmiş sayılmasıdır. Bu sonuç yalnızca isticvap davetiyesindeki ihtar ve isticvap usulü ile doğar.

### Konusu: hangi şartlar aranır?

- Mahkeme, davanın tarafları hakkında isticvap kararı verebilmek için bu kararı kendiliğinden ya da taraflardan birinin talebi üzerine vermelidir.
- İsticvap olunacak kişi davanın tarafı olmalıdır; tanık, bilirkişi ve feri müdahil isticvap edilemez.
- Sorgulanacak vakıa davanın temelini oluşturan vakıa veya bunlarla ilişkili husus olmalıdır.
- Sorgulama yalnızca tarafın aleyhine olan vakıalarla sınırlı tutulmalıdır; tarafın lehine olan vakıa hakkında isticvap yapılamaz.
- Isticvap, hukuki işlemlerin içeriği hakkında yapılamaz; yalnızca vakıalara ilişkin olmalıdır.
- Isticvap konusunda gerçekten belirsizlik, müphemlik ya da aydınlatılması gereken bir durum bulunmalıdır; kesin olan konularda isticvaba gidilemez.

### Konusu: hangi sonuçları doğurur?

- Mahkeme isticvap kararı verirse, isticvap olunacak taraf bu karara uymak ve isticvap için hazır bulunmak zorundadır.
- Mahkeme isticvaba karar vermezse, taraflar isticvaba ilişkin sonuçları doğuramaz; tarafların genel dinlenmesi yoluyla vakıalar ikrar edilmiş sayılmaz.
- İsticvabın şartları oluşmadan isticvaba karar verilmesi usule aykırılıktır; bu durumda isticvap sonucunun hükme esas alınması doğru değildir.
- Isticvap konusu aleyhe olmayan ya da hukuki işleme ilişkin bir husus olursa, bu kısım isticvap kapsamında değerlendirilemez.
- Isticvap yalnızca davanın temelindeki vakıalar ve onlarla ilgili hususlarla sınırlıdır; bu sınırın dışına çıkan sorular isticvap niteliği taşımaz.
- Madde isticvabın davet, bizzat katılma ve tutanak şartlarını düzenlemediği için bu hususlar ilgili maddelere göre belirlenir.

### İsticvap ile tarafların hâkim tarafından dinlenmesi arasındaki fark nedir?

- İsticvapta taraf yalnızca aleyhine olan vakıalar hakkında, m.169 ve devamı usulüyle sorgulanır.
- Tarafların dinlenmesinde hâkim, aydınlatma amacıyla lehte ya da aleyhte ayrım yapmadan taraflardan açıklama alır.

Sonuç: Yalnızca isticvap usulüne uygun sorgulamada davete bağlanan ikrar sayılma yaptırımı doğar; genel dinlemede taraf sorulara cevap vermese de vakıalar ikrar edilmiş sayılmaz.

### Taraf ile tanık, bilirkişi, feri müdahil arasındaki fark nedir?

- Davanın tarafı olan kişi isticvap edilebilir.
- Tanık, bilirkişi ve feri müdahil davanın tarafı olmadığı için isticvap edilemez.

Sonuç: Üçüncü kişilerin bilgisine başvurmak gerekiyorsa bunlar ancak tanık olarak dinlenebilir.

### Vakıa ile hukuki işlem arasındaki fark nedir?

- Olup olmadığı ya da nasıl gerçekleştiği tartışılan olgular isticvabın konusudur.
- Hukuki işlemin varlığı ve içeriği isticvabın konusu olamaz.

Sonuç: Hukuki işlemin isticvapla ispatı mümkün değildir; ödeme gibi bir iddianın isticvapla kanıtlanması kabul edilmez.

### Aleyhe vakıa ile lehe vakıa arasındaki fark nedir?

- Tarafın aleyhine olan vakıalar isticvap konusu yapılabilir.
- Tarafın lehine olan vakıalar hakkında isticvap yapılamaz.

Sonuç: Lehe vakıalar için ancak tarafların dinlenmesi ya da hâkimin aydınlatma ödevi yoluna başvurulabilir.

### Konusu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İsticvabı bir ispat aracı gibi görüp, tarafın vakıayı inkar etmesine rağmen isticvapla ispat sağlanmış saymak.
- Hukuki işlemin varlığını ya da ödemeyi isticvap yoluyla kanıtlanabilir saymak.
- Lehe bir vakıa hakkında isticvap yapmak ya da bunu isticvap sayarak sonuç çıkarmak.
- Tanık, bilirkişi ya da feri müdahili isticvap olunmuş gibi değerlendirmek.
- Üzerinde tereddüt bulunmayan kesin bir konuda isticvaba karar vermek.
- Hâkimin genel tarafları dinlemesini isticvap saymak ve bu dinlemede sorulara cevapsız kalan tarafın vakıaları ikrar etmiş sayılacağını düşünmek.
- İsticvabın şartları oluşmadan karar verip bu sonucu hükme esas almak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İsticvabın, davada o davaya ilişkin belli vakıaların açıklığa kavuşturulması ve aleyhe olan tarafın ikrarının sağlanması amacıyla kullanılan usuli bir işlem olduğu ve başlı başına bir ispat vasıtası olmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Üzerinde tereddüt bulunmayacak kadar kesin olan konularda isticvaba gidilemeyeceği; isticvabın yalnızca müphem, muğlak ya da aydınlatılması gereken durumlarda mümkün görülebileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Borcun ödendiği iddiasının bir hukuki işlem olduğu ve bu nedenle isticvap yoluyla kanıtlanamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Davanın taraflarından başka üçüncü kişilerin isticvap olunamayacağı; bu kişilerin ancak tanık sıfatıyla dinlenebileceği kabul edilmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1899 E., 2025/1628 K., 29.12.2025)
- Hâkimin tarafları genel olarak dinlemesinin ve aydınlatma ödevi gereği açıklama istemesinin isticvap sayılmayacağı kabul edilmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1899 E., 2025/1628 K., 29.12.2025)
- İsticvabın şartları oluşmadığı hâlde isticvaba karar verilmesi ve bu sonucun hükme esas alınmasının doğru olmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- İsticvabın konusu bir vakıa ise, isticvap talebinde bulunan taraf bu vakıanın davanın temelini oluşturduğunu ve aleyhe olduğunu ileri sürmeli; isticvap yoluyla ancak karşı tarafın ikrarı sağlanmaya çalışılır, ispat yükü ilke olarak iddia eden tarafta kalır.
- İsticvap başlı başına bir ispat vasıtası olmadığından, vakıanın kanıtlanması için yazılı belge, tanık gibi başka delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
- Karşı taraf isticvap sırasında vakıayı inkar ederse, inkarı kendisi aleyhine kanıt yerine geçmez; bu durumda iddia eden taraf vakıayı başka delillerle ispatlamak zorundadır.
- Hukuki işlemin varlığı ya da içeriği iddiası isticvapla ispat edilemeyeceğinden, bu tür iddialarda yazılı delil ve kanıtlama kuralları uygulanır.
- İsticvap davetiyesinde ikrar sayılma ihtarı bulunmalı ve isticvap konusu vakıalar açıkça gösterilmelidir; aksi hâlde ikrar sonucunun doğması tartışmalı hâle gelir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170): İsticvap olunacak kişiyi belirler; tüzel kişilerde temsil yetkilisi, ergin olmayan ya da kısıtlı adına yapılan işlemde kanuni temsilci isticvap olunur.
- [6100 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171): Davet usulünü ve isticvap konusu vakıaların ikrar edilmiş sayılacağı ihtarını düzenler; m.169'daki isticvap kararının yaptırımını tamamlar.
- [6100 sayılı Kanun m.31](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-31): Hâkimin aydınlatma ödevi kapsamında taraflardan açıklama istemesini düzenler; isticvapla karıştırılmamalıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.140](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-140): Hâkimin tarafları davet ederek dinleyebileceği genel usulü düzenler; isticvap değildir.
- [6100 sayılı Kanun m.144](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-144): Tarafların ve vekillerinin hâkim tarafından dinlenmesini düzenler; isticvap olmayan bu dinleme ile m.169 arasında ayrım yapılmalıdır.

## [HMK m.170 — İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170)

Madde, dava sırasında bir tarafın isticvap olunacağı hallerde, isticvabın kime yöneltileceğini belirler: tüzel kişilerde temsil yetkisine sahip organ üyeleri, ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmış işlemlerde kanuni temsilci, ergin olmayan veya kısıtlıya bizzat dava hakkı tanınan hallerde ise kişinin kendisi. Uygulama alanı, davanın tarafları ile sınırlıdır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: isticvap kararı ve isticvabın kapsamı (m.169), isticvap davetiyesi ve ikrar ihtarı (m.171), isticvabın yapılış yeri ve özür hali (m.172), tanık olarak dinlenme (m.240 vd.) ve tarafların hâkim tarafından dinlenmesi (m.140, m.144). Ayrıca isticvap sonucunda oluşan ikrarın hukuki değeri (m.188) ve tebligatın yapılacağı kişi ile ilgili usul kuralları da bu maddenin dışındadır.

### İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap**: Bir tarafın, davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlar hakkında mahkeme önünde sorguya çekilmesidir. Amacı, aleyhine olan vakıalarda tarafın ikrarını elde etmektir.
- **Temsil yetkisine sahip kimse**: Tüzel kişiyi dışarıya karşı temsile yetkili olan organ veya organ üyesidir. Bu yetkinin kaynağı, dernek tüzüğü, vakıf senedi veya şirket ana sözleşmesi gibi kuruluş belgeleridir.
- **Kanuni temsilci**: Ergin olmayan veya kısıtlı kişinin yerine, kanun gereği işlem yapmaya yetkili kişidir. Velisi veya vasisi bu sıfatla hareket eder.
- **Bizzat dava hakkı**: Ergin olmayan veya kısıtlı kişinin kanuni temsilci aracılığı olmadan kendisinin dava açabileceği hallerdir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda söz konusu olur.
- **İkrar**: Karşı tarafın ileri sürdüğü vakıanın doğruluğunun kabul edilmesidir. İsticvapta ikrar, sorulan vakıaların ihtar yoluyla ikrar sayılması biçiminde de ortaya çıkabilir.

### İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi: hangi şartlar aranır?

- İsticvabın bir davada, dava tarafı olan bir kişi hakkında karar verilmiş olması gerekir.
- Isticvap edilecek kişinin tüzel kişi olması halinde, temsil yetkisine sahip kimsenin belirlenmesi için kuruluş belgesinin esas alınması gerekir.
- Isticvap edilecek kişinin ergin olmayan veya kısıtlı olması halinde, işlemin o kişi adına yapılmış olması ve bu işleme ilişkin olarak kanuni temsilcinin isticvap edilmesi gerekir.
- Ergin olmayan veya kısıtlıya bizzat dava hakkı tanınan hallerde kanuni temsilci değil, kişinin kendisi isticvap edilmelidir.
- Davada yalnızca taraflar isticvap edilebilir; tanık, bilirkişi veya feri müdahil isticvap edilemez.

### İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Tüzel kişi adına temsil yetkisine sahip kimse isticvap olunursa, bu kişinin vereceği cevap tüzel kişi bakımından isticvap sonucu olarak değerlendirilir.
- Ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmış işleme ilişkin olarak kanuni temsilci isticvap edilir; bu kişinin ikrarı kendi adına yapılmış işlem bakımından sonuç doğurur.
- Bizzat dava hakkı tanınan hallerde kanuni temsilcinin isticvabı yapılamaz; kişinin kendisi çağrılmadan isticvaba karar verilmiş olması usulsüzlük oluşturur.
- Taraf kendisi isticvap olunmak zorunda olduğundan, vekil aracılığıyla bu yükümlülük yerine getirilemez.

### Tüzel kişi ile gerçek kişi arasındaki fark nedir?

- Tüzel kişide isticvap, tüzel kişiyi temsil yetkisine sahip organ üyeleri üzerinden yürür.
- Gerçek kişide isticvap, kişinin kendisi üzerinden yürür.

Sonuç: Tüzel kişinin hukuki temsilcisi değil, organ üyesi çağrılır. Dernekte yönetim kurulu üyeleri, şirkette ana sözleşmeye göre yetkili kişiler isticvap olunur.

### Kanuni temsilci isticvabı ile bizzat isticvap (ergin olmayan veya kısıtlı) arasındaki fark nedir?

- İşlem ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmışsa ve kişiye bizzat dava hakkı tanınmamışsa kanuni temsilci isticvap olunur.
- Kişiye bizzat dava hakkı tanınan hallerde, kişinin kendisi isticvap olunur.

Sonuç: Bizzat dava hakkı tanınan hallerde kanuni temsilcinin isticvabı yerine kişinin kendisi çağrılır ve tebligat da kendisine yapılır. Bu halde 2. fıkranın uygulanmaması kuralı devreye girer.

### Taraf ile üçüncü kişi arasındaki fark nedir?

- Davanın tarafı olan tüzel kişinin organı veya ergin olmayan ya da kısıtlının temsilcisi isticvap edilebilir.
- Tanık, bilirkişi veya feri müdahil davanın tarafı olmadığından isticvap edilemez.

Sonuç: Üçüncü kişinin bilgisi tanık olarak alınır; isticvap yoluyla dinlenmesi mümkün değildir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Isticvap, davanın tarafları dışındaki üçüncü kişilere yöneltilemez; tanık, bilirkişi ve feri müdahil bakımından isticvap kararı kurulamaz. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024; 1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024)
- Isticvabın kapsamı, davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlarla sınırlıdır; bu sınır dışında sorulan sorular isticvap niteliği taşımaz. (9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/4555 E., 2024/7849 K., 06.05.2024)
- Isticvabına karar verilen tüzel kişi bakımından mahkeme, isticvap kapsamındaki vakıaları önceden kendisi belirlemek zorundadır; isticvap dilekçesindeki genel sorular yeterli değildir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7985 E., 2023/1917 K., 29.03.2023)
- Isticvapta mahkemenin şartları oluşmadan isticvaba karar vermesi ve sonucu hükme esas alması usule aykırı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7985 E., 2023/1917 K., 29.03.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- İsticvabın kime yöneltileceğini gösteren kuruluş belgesi (dernek tüzüğü, vakıf senedi, şirket ana sözleşmesi) veya vekâletname ile temsil yetkisi kanıtlanır; bu belgeleri sunma yükü isticvabı talep eden tarafa aittir.
- Ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılan işlemin kanuni temsilci tarafından mı yoksa kişinin kendisi tarafından mı yapıldığını gösteren belgeler (nüfus kaydı, vasilik veya velâyet kararı) ile hangi işlemin kimin adına yapıldığı ispat edilir.
- Bizzat dava hakkı tanınan bir halin varlığını ileri süren taraf, kişiye dava hakkının tanındığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Isticvap sonucu oluşan ikrar, sorulan vakıaların davetiyede bildirilmesi ve tarafın gelmemesi ya da cevap vermemesi ile sonuç doğurur; bu durumun tebligatın usulüne uygun yapılmış olmasına bağlı olduğu ispat edilmelidir.
- Karşı taraf, isticvabın şartlarının oluşmadığını veya tebligatın usulsüz yapıldığını ileri sürerek bu savunmayı yazılı belge ve tebligat evrakıyla ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.169](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169): İsticvabın kimin tarafından talep edileceğini ve isticvabın hangi vakıalar hakkında olacağını belirler. Bu madde, m.169'da tanımlanan isticvabın kimlere yöneltileceğini belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171): İsticvap davetiyesinin kime ve nasıl gönderileceğini, ikrar ihtarını düzenler. Bu maddedeki kişilerin davetiyesi m.171'e göre gönderilir.
- [6100 sayılı Kanun m.172](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-172): Isticvap olunacak tarafın ikametgahı dışında bulunması veya engelli olması halinde isticvabın nasıl yapılacağını düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.140](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-140): Hâkimin tarafları dinlemesi ile isticvap ayrımında karşılaştırma yapılır; m.140 isticvap değil taraf dinlemesidir.
- [6100 sayılı Kanun m.144](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-144): Taraflar kendi lehine olan vakıalar hakkında bu madde uyarınca dinlenebilir; isticvap değildir.
- [6100 sayılı Kanun m.240](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-240): Taraf dışındaki üçüncü kişilerin bilgisinden tanık olarak yararlanılır; bu kişiler isticvap edilemez.

## [HMK m.171 — İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171)

6100 sayılı Kanun'un 171. maddesi, isticvaba karar verilen tarafa yapılacak isticvap davetiyesinin içeriğini ve bu davetiyenin sonucunu düzenler. Davetiyenin bizzat tebliğ edilmesi, belirlenen gün ve saatte hazır bulunma çağrısı, isticvap konusu vakıaların davetiyede gösterilmesi ve ikrar sayılma ihtarının yapılması ile çağrılan tarafın özürsüz gelmemesi veya sorulara cevap vermemesi hâlinde vakıaların ikrar edilmiş sayılmasını kapsar. Madde, isticvaba kimlerin çağrılacağını (m.170), isticvabın nasıl yapılacağını (m.172-174) ve isticvabın hukuki niteliğini düzenlemez. Sır veya menfaat ilişkisi nedeniyle soruları cevapsız bırakma hakkı (m.175), isticvap öncesi ispat ve delil ilişkisi ile tarafların dinlenmesi ayrımı (m.169 ve m.31/m.144), ikrar kavramının genel düzenlemesi (m.188) ve isticvap davetiyesine yanıt verilmemesinin yargılama sürecindeki etkileri ayrı maddelerde yer alır.

### İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap davetiyesi**: İsticvaba karar verilen tarafa bizzat gönderilen, gün ve saati, isticvap konusu vakıaları ve ikrar sayılma ihtarını içeren davetiyedir. Yalnızca vekile tebliğ edilmesi yeterli değildir; asilin kendisine tebliğ edilmesi gerekir.
- **İsticvap konusu vakıalar**: Davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlardır. Davetiyede bu vakıaların açıkça gösterilmesi gerekir; mahkeme bunları kendisi belirlemelidir.
- **İkrar edilmiş sayılma**: Çağrılan tarafın özürsüz gelmemesi veya gelip sorulara cevap vermemesi hâlinde, sorulan vakıaların mahkemece ikrar edilmiş kabul edilmesidir. Bu, isticvap davetiyesinde ayrıca uyarılan bir yaptırımdır.
- **Geçerli özür**: Çağrılan tarafın duruşmaya gelmemesini haklı kılan, kendi iradesi dışındaki engeldir. Özrün geçerliliği mahkemenin takdirindedir ve belgeyle desteklenmesi gerekir.

### İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi: hangi şartlar aranır?

- İsticvaba karar verilmiş olmalıdır; isticvap kararı, tarafın isticvap edilmesine ilişkin mahkeme kararı olarak bulunmalıdır.
- İsticvap davetiyesi, isticvaba karar verilen tarafa bizzat tebliğ edilmiş olmalıdır; yalnızca vekile yapılan tebligat bu koşulu karşılamaz.
- Davetiyede belirlenen gün ve saat gösterilmeli ve tarafın bu zamanda bizzat hazır bulunması gerektiği belirtilmelidir.
- Davetiyede isticvap konusu vakıalar açıkça gösterilmelidir; bu vakıaların mahkemece bizzat belirlenmesi gerekir.
- Davetiyede, geçerli bir özür olmaksızın gelinmemesi veya sorulara cevap verilmemesi hâlinde vakıaların ikrar edilmiş sayılacağı ihtarı yapılmış olmalıdır.
- Çağrılan taraf geçerli bir özür bulunmaksızın gelmemiş olmalı veya gelip sorulara cevap vermemiş olmalıdır.
- Sorulan vakıaların ikrar edilmiş sayılması için mahkemece bu sonucun hükme bağlanması gerekir.

### İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Davetiye bizzat tebliğ edilmişse ve çağrılan taraf geçerli özrü olmaksızın gelmez ya da gelip sorulara cevap vermezse, mahkeme sorulan vakıaları ikrar edilmiş sayar.
- Davetiyede ikrar sayılma ihtarı yapılmamışsa, gelmemenin ikrar sonucu doğmaz; bu ihtar kuralın işlemesi için zorunludur.
- Davetiye usulsüz tebliğ edilmişse ya da isticvap konusu vakıalar açıkça gösterilmemişse, ikrar sayılma sonucuna dayanılamaz.
- Çağrılan taraf geçerli özrünü bildirir ve bu özür mahkemece kabul edilirse, ikrar sayılma gerçekleşmez.
- Sır nedeniyle (m.249) veya menfaat ilişkisi nedeniyle (m.250) sorulara cevap verilmemesi, m.175 uyarınca ikrar sayılma doğurmaz.
- Hükmün emredici niteliği vardır; tarafların sözleşmeyle bu yaptırımı değiştirmesi söz konusu değildir.
- Çağrılan taraf gelir ve sorulara cevap verirse, yaptırım uygulanmaz ve cevapların değerlendirilmesi genel delil ilkelerine göre yapılır.

### Asile tebliğ ile vekile tebliğ arasındaki fark nedir?

- İsticvap davetiyesinin asile, yani isticvaba karar verilen kişiye bizzat tebliğ edilmesi.
- Davetiyenin vekile tebliğ edilmesi.

Sonuç: Yalnızca asile bizzat tebliğ edilmiş davetiye ikrar sayılma yaptırımını doğurabilir; vekile tebliğ edilen davetiye bu yaptırımı doğurmaz.

### Geçerli özür ile özürsüz gelmeme arasındaki fark nedir?

- Çağrılan tarafın geçerli bir özrü bulunması ve bu nedenle gelememesi.
- Özrü olmadan gelmemesi veya gelip sorulara cevap vermemesi.

Sonuç: Yalnızca özürsüz gelmeme veya cevapsız bırakma hâlinde vakıalar ikrar edilmiş sayılır; geçerli özür bu sonucu önler.

### Hazır bulunma ile sorulara cevap verme arasındaki fark nedir?

- Tarafın duruşmaya gelmesi ancak sorulara cevap vermemesi.
- Tarafın hiç gelmemesi.

Sonuç: Her iki durumda da madde 171/2 uyarınca ikrar sayılması söz konusu olabilir; madde iki hâli de aynı sonuca bağlar.

### Davetiye ile isticvap ile tarafın dinlenmesi arasındaki fark nedir?

- İsticvap davetiyesiyle çağrılan taraf; ikrar sayılma yaptırımı yalnızca bu tarafa uygulanır.
- Taraf olarak dinlenmek üzere çağrılan taraf; dinlenmede gelmemenin kesin yaptırımı yoktur.

Sonuç: İkrar sayılma yalnızca m.171 kapsamında isticvap için çağrılan tarafa uygulanır; dinlenme için çağrılmış tarafa bu yaptırım uygulanmaz.

### İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Davetiyeyi vekile tebliğ ederek ikrar sayılma sonucunu beklemek; kural asile bizzat tebliğdir ve vekile tebliğ bu yaptırımı doğurmaz.
- İsticvap konusu vakıaları taraf vekilinin dilekçesinden aynen almak; mahkemenin vakıaları bizzat belirlemesi gerekir.
- Davetiyedeki ikrar sayılma ihtarını atlamak ve gelmemeyi yine de ikrar saymak; ihtar yoksa sonuç doğmaz.
- Geçerli özür beyanını dikkate almadan ikrar sayılmasına karar vermek; mahkemenin özrü değerlendirmesi gerekir.
- Dinlenme için çağrılan tarafa ikrar yaptırımı uygulamak; dinlenme ile isticvap farklı kurumlardır ve ikrar sayılma yalnızca isticvap için çağrılana uygulanır.
- Sır veya menfaat ilişkisi nedeniyle cevapsız bırakılan soruları m.171/2 kapsamında ikrar saymak; bu hâllerde m.175 uygulanır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemenin isticvap konusu vakıaları kendisi belirlemesi gerektiği ve taraf vekillerinin hazırladığı dilekçedeki soruların aynen davetiyeye yazılmasının yeterli olmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Davetiyenin asile bizzat tebliğ edilmemesi ya da tebliğin usulsüz yapılması hâlinde, gelmemenin ikrar sayılma sonucu doğurmayacağı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2025/2425 E., 2025/5790 K., 01.12.2025)
- İsticvap davetiyesinin içeriğinin m.171 kurallarına uygun olmaması, ikrar sayılmanın dayanağını ortadan kaldırmakta ve hukuki dinlenilme hakkının ihlali sayılmaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2025/2425 E., 2025/5790 K., 01.12.2025)
- Davetiyede isticvap konusu vakıaların açıkça gösterilmemesi ve ikrar ihtarının bulunmaması hâlinde, gelmeyen tarafın vakıalarını ikrar etmiş sayılmasının kabul edilemeyeceği yönünde uygulama bulunmaktadır. (İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/576 E., 2025/256 K., 18.03.2025)
- Tarafın özürsüz olarak gelmediği ya da sorulara cevap vermediğinin tespiti üzerine ikrar sayılmasının uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2023/4756 E., 2023/4175 K., 22.03.2023)
- İsticvap davetiyesinin geçerli tebliğinin bulunması ve çağrılan tarafın özrünün değerlendirilmesi, ikrar sayılmanın koşulu olarak aranmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2024/14006 E., 2025/4336 K., 13.05.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Asıl talebi ileri süren taraf, karşı tarafın isticvap davetiyesini aldığını ve davetiyede ikrar ihtarının bulunduğunu ispatla yükümlüdür; tebligat evrakı bu konuda temel delildir.
- Karşı taraf, davetiyenin usulsüz tebliğ edildiğini, vekile yapıldığını veya ikrar ihtarı içermediğini savunabilir ve bu savunmayı tebligat belgesi ile ispatlar.
- Çağrılan tarafın geçerli bir özrünün bulunduğunu ileri süren taraf, özrü belgeyle ispatlamalıdır; özrün geçerliliği mahkemenin takdirindedir.
- İsticvap konusu vakıaların davetiyede açıkça gösterildiğini ispat yükü, isticvabı talep eden taraftadır; davetiyenin kendisi bu delildir.
- Tarafın isticvap sırasında gelmesi ve sorulara cevap vermesi hâlinde ikrar sayılma uygulanmaz; cevapların değerlendirilmesi tutanakla ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.169](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169): İsticvaba karar verilmesinin koşullarını düzenler; bu madde ancak karar verilmesinden sonra uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170): İsticvap olunacak kişiyi belirler; tüzel kişi organı, kısıtlı ve ergin olmayanların temsilcisi veya bizzat dava ehliyeti tanınan kişi bu maddeye göre çağrılır.
- [6100 sayılı Kanun m.172](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-172): Tarafın mahkemeye gelemediği hâllerde bulunduğu yerde isticvap yapılmasına ve istinabe yoluna ilişkindir; özürlü sayılan tarafa davetiye gönderilmesinin nasıl sonuçlanacağını tamamlar.
- [6100 sayılı Kanun m.175](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-175): Sır veya menfaat ilişkisi nedeniyle soruların cevapsız bırakılmasının ikrar sayılma doğurmamasını düzenler; m.171/2'nin istisnasını oluşturur.
- [6100 sayılı Kanun m.188](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-188): İkrarın hukuki etkisini düzenler; m.171/2'de ikrar sayılan vakıalar bu genel hükme göre değerlendirilir.
- [6100 sayılı Kanun m.147](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-147): Tarafın yokluğunda yargılamanın devam etmesi hâlinde de isticvap davetiyesinin gönderilmesi gerektiğini bildirir; m.171 ile birlikte uygulanır.
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu: İsticvap davetiyesinin bizzat tebliğ usulünü belirler; davetiyenin usulsüz tebliği ikrar sayılma sonucunu bertaraf eder.

## [HMK m.172 — Bizzat isticvap olunma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-172)

Madde, isticvap olunacak kişinin mahkemeye bizzat gelme zorunluluğunu ve bu zorunluluğun istisnalarını düzenler: bulunduğu yerde isticvap edilme hâli (hastalık, engellilik veya benzeri sebep) ile il dışında oturan kişinin ses ve görüntü nakli yoluyla ya da istinabe yoluyla isticvabı. Uygulaması, isticvabına karar verilen tarafa, yani kendisi hakkında isticvap kararı alınan kişiye ve bu kişinin temsil yetkisine sahip kimselere ilişkindir. Madde, isticvap davetiyesinin içeriğini ve davetiyeye bağlanan ikrar sonucunu düzenlemez (m.171). İsticvabın nasıl yapılacağı, hâkimin gerçeği söyleme uyarısı ve yazılı not yasağı düzenlenmez (m.173). Tutanak düzenlenmesi ve imza yükümlülüğü ayrı maddededir (m.174). Tanıklığa ilişkin hükümlerin isticvaba kıyasen uygulanması (m.175) ile ıslah ve isticvabın delil niteliği de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Bizzat isticvap olunma: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Bizzat isticvap**: İsticvabına karar verilen kişinin, temsilci ya da vekil aracılığı olmaksızın kendisinin mahkeme önünde dinlenmesidir. Kural olarak isticvap olunacak kişinin fiilen hazır bulunması gerekir.
- **Mahkemenin bulunduğu il**: Bizzat gelme kuralının çerçevesini çizen yer ölçütüdür. Kişinin oturduğu yerin, davayı gören mahkemenin bulunduğu ilde olup olmadığına bakılır; yargı çevresi değil il sınırı belirleyicidir.
- **Ses ve görüntü nakli yoluyla isticvap**: Kişinin bulunduğu yerde, eşzamanlı ses ve görüntü iletimi sağlanarak mahkemece yapılan isticvaptır. Madde bu yolun kullanılabilmesi için teknik imkânın bulunmasını şart koşar.
- **İstinabe yoluyla isticvap**: Kişinin bulunduğu yer mahkemesine talimat yazılarak, o mahkemece isticvap edilmesini sağlayan yoldur. Yalnızca ses ve görüntü nakli mümkün olmadığında başvurulur.
- **Engellilik veya benzeri sebep**: Kişinin mahkemeye bizzat gelmesini fiilen imkânsız kılan hastalık, engellilik veya benzeri durumdur. Kişinin istediği için gelmemesi bu kapsamda değerlendirilmez; sebebin gerçekten gelmeyi engellemesi aranır.

### Bizzat isticvap olunma: hangi şartlar aranır?

- İsticvap olunacak kişinin, isticvabına karar verilmiş bir taraf olması gerekir; isticvap kararı alınmadan bu madde uygulanamaz.
- Kişinin, isticvap için belirlenen gün ve saatte mahkemeye bizzat gelmesi gerekir; bizzat gelme kuralı esastır.
- Kişi mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyorsa, bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakli yoluyla isticvap edilebilmesi aranır; bu mümkünse isticvap bu yolla yapılır.
- Ses ve görüntü nakli mümkün değilse istinabe yoluyla isticvap yapılır; istinabe, il dışı kişi için ancak bu koşul gerçekleştiğinde başvurulan yoldur.
- Kişi hastalık, engellilik veya benzeri sebeple mahkemeye bizzat gelemeyecek durumda olmalıdır; bu hâlde isticvap bulunduğu yerde yapılır.
- Bulunduğu yerde isticvap yapılacak kişinin, gelemediğine ilişkin sebebin varlığı mahkemece değerlendirilmiş olmalıdır.

### Bizzat isticvap olunma: hangi sonuçları doğurur?

- Kişi mahkemenin bulunduğu ilde oturuyor ve sebebi yoksa, bizzat gelmesi zorunludur; gelmemesi durumunda davetiyedeki ikrar ihtarının sonuçları gündeme gelir.
- Kişi il dışında oturuyor ve ses ve görüntü nakli mümkünse, isticvap bu yolla yapılır; istinabe talimatı yazılmaz.
- Kişi il dışında oturuyor ve ses ve görüntü nakli mümkün değilse, istinabe yoluyla isticvap yapılır.
- Kişi hastalık, engellilik veya benzeri sebeple mahkemeye gelemiyorsa, bulunduğu yerde isticvap edilir ve bu hâl için ayrıca il dışında oturma koşulu aranmaz.
- Bu maddeye uygun yürütülmeyen isticvapta, kişinin gerçekten bizzat gelmesi gerekirken temsilci veya vekille yetinilmesi usul hatası oluşturur; Yargıtay bu yönde kararlar vermiştir.

### Bizzat gelme ile il dışında isticvap arasındaki fark nedir?

- Kişi mahkemenin bulunduğu ilde oturuyorsa, bizzat mahkemeye gelmesi zorunludur.
- Kişi mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyorsa, bizzat gelme yerine yer ve teknik imkâna göre farklı yollar devreye girer.

Sonuç: Yer ayrımı, gelme yükümlülüğünün kapsamını belirler; il dışı kişi için mahkemeye gelme zorunluluğu kalkar.

### Ses ve görüntü nakli ile istinabe arasındaki fark nedir?

- Ses ve görüntü nakli, kişinin bulunduğu yerde aynı anda yapılan ve davayı gören mahkemenin doğrudan dinlediği isticvaptır.
- İstinabe, davayı gören mahkemenin talimatıyla bulunduğu yer mahkemesince yapılan isticvaptır.

Sonuç: Teknik imkân varsa ses ve görüntü nakli esas alınır; yalnızca imkân yoksa istinabeye başvurulur. Maddenin kurduğu bu sıra, istinabenin ikincil yol olduğunu gösterir.

### Il dışı isticvap ile sebebe dayalı isticvap arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkradaki yol, kişinin il dışında oturmasına bağlanmıştır ve kişinin gelmek istemesi ya da gelememesi ayrıca aranmaz.
- İkinci fıkradaki yol, kişinin yerinden bağımsız olarak gelmesinin fiilen imkânsız olmasına bağlanmıştır.

Sonuç: Hastalık veya engellilik hâlinde yer ayrımı aranmaksızın bulunduğu yerde isticvap yapılabilir; iki fıkra birbirinden bağımsız iki ayrı dayanaktır.

### Bizzat isticvap olunma: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kişinin mahkemeye gelememesini yalnızca il dışında oturmasıyla açıklamak; ikinci fıkradaki hastalık veya engellilik hâlini birinci fıkradaki yerden bağımsız biçimde değerlendirmemek.
- Ses ve görüntü nakli imkânı varken doğrudan istinabe talimatı yazmak; madde metnindeki sıranın tersine işlem yapmak.
- Bulunduğu yerde isticvap ilkesini uygulamak için kişinin gerçekten gelemediğini araştırmadan kabul etmek ya da tersine, sebep varken bizzat gelme şartını kesin biçimde aramak.
- Vekilin tarafın yerine isticvap edilmesini kabul etmek; madde bizzat isticvap ilkesini getirir, istisnalar yalnızca bu maddede sayılanlardır.
- Talimat mahkemesinin davetiye göndereceğini varsaymak; istinabe olunan mahkemenin yapacağı işlem kapsamında davetiye gönderimi için tebligat ve yetki ayrıca kontrol edilmelidir.
- Isticvap yerine tanık dinleme usulünü uygulamak; isticvap ile tanıklık ayrı delil türleridir ve bu maddenin uygulandığı kişi taraftır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemenin isticvap için davet edilen tarafı bizzat çağırmadan, davetiyenin usulüne uygun ve açık olmasını aramadan sonuç bağlaması usul ve yasaya aykırı bulunmaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2025/4408 E., 2025/6331 K., 23.12.2025)
- İsticvap davetiyesinde isticvap konusu vakıaların ve belgenin açıkça gösterilmemesi halinde, davetiyeye gelmeyen tarafın vakıaları ikrar ettiğinin kabul edilmesi hukuka aykırı sayılmaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2024/4069 E., 2025/3593 K., 26.06.2025)
- Isticvap yapılması gereken kişinin ihtiyacına göre yer ve yol seçimi, madde metnindeki sıra gözetilerek yapılmalıdır; ses ve görüntü nakli imkânı varken istinabeye gidilmesi uygulamada tercih edilmemektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Isticvap ile tanık dinlenmesi arasındaki ayrım gözetilmeli, bizzat isticvap yerine ilgili tarafın vekilinin beyanı ile yetinilmesinin usule aykırı olduğu kabul edilmektedir. (1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024)
- Mahkemenin bulunduğu il dışında oturan tarafa ilişkin isticvap taleplerinde, 169 ila 175. maddelerin sıralı uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Isticvap talebini ileri süren taraf, isticvap olunacak kişinin mahkemeye gelmesinin neden mümkün olmadığını ya da hangi yolun uygulanacağını gösteren bilgiyi sunmalıdır; hastalık veya engellilik hâlinde sağlık raporu bu amaçla kullanılabilir.
- Kişinin il dışında oturduğu, adresi ve ses ve görüntü nakli imkânının bulunup bulunmadığı, mahkeme veya ilgili taraf tarafından belgelenmelidir. Bu hususta ispat yükü isticvabın yolunu değiştirmek isteyen tarafa düşer.
- Ses ve görüntü nakli imkânının bulunmadığını ileri süren taraf, bu imkânsızlığı ilgili kurumdan alınacak yazı ile ispatlamalıdır; karşı taraf aksini iddia ederse imkânın varlığını kanıtlamakla yükümlüdür.
- Bizzat gelmediğini ileri süren kişi, geçerli bir özrünü belgelendirmelidir; belge yoksa gelmemesi özürsüz sayılır ve davetiyedeki ikrar sonucu gündeme gelebilir. (3. Hukuk Dairesi, 2025/4408 E., 2025/6331 K., 23.12.2025)
- İsticvap tutanağı, kişinin bizzat dinlendiğini ve hangi yolla dinlendiğini gösteren temel delildir; bu yolun seçimi tutanakta açıkça belirtilmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170): İsticvap olunacak kişileri belirler; tüzel kişi adına temsil yetkisine sahip kimselerin, ergin olmayan veya kısıtlı adına kanuni temsilcinin isticvap edileceğini düzenler. Bu madde bakımından hangi kişinin bizzat gelmesi gerektiğini tespit eder.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171): Davetiyenin içeriğini ve gelmemenin ikrar sonucunu düzenler. Bizzat gelme yükümlülüğünün yaptırımı oradadır; bu madde ise gelme zorunluluğunun istisnalarını gösterir.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.173](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-173): İsticvabın nasıl yapılacağını, hâkimin gerçeği söyleme uyarısını ve karşı tarafın hazır bulunmasını düzenler; bizzat isticvap ilkesinin uygulama biçimini tamamlar.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.174](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-174): İsticvap sonunda tutanak düzenlenmesini ve imza kaçınmasının tespitini düzenler; bu madde ile birlikte isticvabın yapılış sonrası işlemini tamamlar.

## [HMK m.173 — İsticvabın yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-173)

Madde, mahkemenin bir tarafın isticvabına kendiliğinden ya da talep üzerine karar vermesi halinde isticvabın kimin tarafından, hangi koşullarda ve hangi usulle yapılacağını düzenler. Kapsamı davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlarla sınırlıdır; isticvap olunacak kişinin belirlenmesi, tarafın bizzat hazır bulunması, gerçeği söyleme uyarısı, katılım ve yazılı not yasağı bu maddede yer alır. Davetiye, gelmeme ve cevap vermeme sonuçları ile isticvabın dayandığı hükümlere ilişkin ayrıntılar bu maddenin kapsamı dışında kalır; isticvabın karar aşaması (m.169), davetiye ve ikrar sonucu (m.171), ses ve görüntü nakli veya istinabe yoluyla isticvap (m.172), tarafın sorulara cevap vermemesi (m.175) ve isticvabın vekil ya da tanık gibi diğer kişilere uygulanması, ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Ayrıca isticvabın delil niteliği taşımadığı ve ikrar sonucunu doğurabilmesi için ayrı bir davetiye sürecinin işletilmesi gerektiği de bu maddenin dışındadır (m.169, m.171)."

### İsticvabın yapılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap**: Mahkemenin, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar hakkında taraflardan birini dinlemesidir. Kendi aleyhine olan vakıalar hakkında yapılabilir, bağımsız bir ispat aracı değildir.
- **İsticvap olunan taraf**: Hakkında isticvap kararı verilen ve bu nedenle bizzat dinlenen kişidir. Tüzel kişilerde bu kişi, tüzel kişiyi temsil yetkisine sahip kimsedir.
- **Bizzat isticvap**: Tarafın vekil veya başka bir kişi aracılığıyla değil, kendisinin mahkeme önünde sorulara cevap vermesidir. Bu, vekilin tarafın yanında bulunmasını engellemez; ancak yanıtı tarafın kendisi verir.
- **Yazılı not**: Tarafın sorulara cevabını hazırlamak için yanına aldığı ve okuduğu yazılı metindir. Kullanımı mahkemenin iznine bağlıdır.
- **Gerçeği söyleme uyarısı**: Hâkimin isticvaba başlamadan önce tarafa gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatmasıdır. Tarafa doğruyu söyleyeceği hakkında yemin verilmez.

### İsticvabın yapılması: hangi şartlar aranır?

- Mahkemenin kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine isticvap kararı vermiş olması gerekir (m.169/1'e dayanan karar).
- İsticvap konusunun davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar olması gerekir.
- İsticvap olunacak kişinin tüzel kişi adına temsil yetkisine sahip kimse veya ergin olmayan ya da kısıtlı kişi adına yapılmış işlemde kanuni temsilci olması gerekir.
- İsticvap olunan kişinin bizzat hazır bulunması gerekir; davetiyeyle çağrılan taraf duruşmada bizzat isticvap olunur.
- Hâkim, isticvaba başlamadan önce tarafa gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatmalıdır.
- Karşı taraf ve taraf vekilleri isticvap sırasında hazır bulunabilir; ancak bu katılım tarafa yardım edilmesi anlamına gelmez.
- İsticvap olunan taraf, mahkemenin izni olmadıkça yazılı not kullanamaz.

### İsticvabın yapılması: hangi sonuçları doğurur?

- Tüzel kişi adına temsil yetkisine sahip kimse isticvap olunur.
- Ergin olmayan veya kısıtlı kimse adına yapılmış bir işleme ilişkin olarak kanuni temsilcisi isticvap olunur.
- Ergin olmayan veya kısıtlı kimselere bizzat dava hakkı tanınan hallerde kişinin kendisi isticvap olunur.
- Hâkimin gerçeği söyleme uyarısını yapmaması, usul hükmüne aykırılık oluşturur; uyarı yapılmadan verilen isticvap sonucu ile bağlanmak hukuka uygun değildir.
- İsticvap olunan tarafın yazılı not kullanması mahkemenin izni olmadan mümkün değildir.

### Gerçek kişi ile tüzel kişi isticvabı arasındaki fark nedir?

- Gerçek kişi taraf olduğunda isticvap, davanın kendisi tarafından bizzat yapılır.
- Tüzel kişi taraf olduğunda isticvap, tüzel kişiyi temsil yetkisine sahip kimseye yapılır.

Sonuç: Tüzel kişinin hangi organ veya temsilcisinin çağrılacağı, temsil yetkisine göre belirlenir.

### Taraf vekili ile taraf (isticvap) arasındaki fark nedir?

- Taraf vekili isticvap sırasında tarafın yanında bulunabilir.
- İsticvap olunan kişinin kendisi sorulara cevap verir; kural olarak vekili dinlenmez.

Sonuç: Vekil yardım edemez ve sorulara cevap veremez; tarafın bizzat cevap vermesi zorunludur.

### Yazılı not ile sözlü cevap arasındaki fark nedir?

- Yazılı not kullanımı kural olarak yasaktır.
- Mahkemenin izni varsa yazılı not kullanılabilir.

Sonuç: İzin alınmadan kullanılan not, isticvabın bizzat sözlü cevaplanması ilkesine aykırılık oluşturur.

### Karşı taraf ve vekilin katılımı ile tanığın katılımı arasındaki fark nedir?

- Karşı taraf ve taraf vekilleri isticvapta hazır bulunabilir.
- Tanıklar isticvap sırasında hazır bulunamaz.

Sonuç: Mahkeme gerekirse isticvaptan sonra tanıklarla tarafı yüzleştirebilir.

### İsticvabın yapılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- İsticvabı bağımsız bir delil gibi değerlendirmek; isticvapta alınan beyanı tek başına ispat aracı saymak.
- Vekilin tarafın yerine cevap vermesine izin vermek; vekilin yalnızca tarafın yanında bulunabileceğini gözden kaçırmak.
- Hâkimin gerçeği söyleme uyarısını yapmadan isticvaba başlamak.
- Yazılı nota mahkeme izni olmadan izin vermek veya tarafın notlarını inceleme yapmadan kabul etmek.
- İsticvap konusunu dava temelinden bağımsız belirleyerek davetiyede genel nitelikli vakıalar göstermek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İsticvabın yalnızca tarafın kendi aleyhine olan vakıalar hakkında yapılabileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024)
- İsticvabın başlı başına bir ispat aracı olmadığı, davacının iddiasını yasal delillerle ispat etmek zorunda olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024)
- Taraf vekilinin beyan dilekçesiyle yetinilmesinin, isticvap hükümlerine uygun şekilde tarafın bizzat dinlenmesinin yerini tutmayacağı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/4555 E., 2024/7849 K., 06.05.2024)
- Hâkimin, uyuşmazlık konusu olmayan veya ispatlanmış vakıalarda isticvaba başvurmaması gerektiği; bu durumda gerekçesini açıkça belirtmesi gerektiği kabul edilmektedir. (1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024)
- Mahkemenin isticvap konusu vakıaları bizzat belirlemesi ve davetiyede bu vakıaları göstermesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2022/15861 E., 2022/16368 K., 12.12.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/6915 E., 2022/7516 K., 13.06.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- İsticvabın talep edilmesi halinde talep eden taraf, isticvap konusu vakıanın dava temelini oluşturduğunu ve kendi aleyhine olduğunu gösterir; isticvap ayrı bir ispat aracı değildir.
- Tüzel kişi adına isticvapta, temsil yetkisinin varlığı ticil sicil kaydı, yetki belgesi veya tüzel kişiliğin temsil düzenlemesi ile ispatlanır.
- Gelmeyen veya cevap vermeyen tarafın yokluğunda ikrar sonucunun doğması, usulüne uygun davetiyenin tebliğ edildiğinin ve isticvap konusu vakıaların davetiyede gösterildiğinin ispatına bağlıdır.
- Tarafın yazılı not kullandığını iddia eden karşı taraf, bu durumu tutanakla veya oturum kaydıyla ispatlar; mahkeme izninin varlığı ise tarafça ileri sürülür.
- Karşı tarafın isticvap sırasında sorulan soruya cevap vermeme gerekçesi olarak sır veya menfaat ilişkisini ileri sürmesi halinde bu gerekçeyi ispat yükü ona aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.169](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169): İsticvap kararının verilmesini düzenler; bu madde ise karar verildikten sonra isticvabın nasıl yapılacağını belirler.
- [6100 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-171): İsticvap davetiyesini ve gelmeme halinde ikrar sonucunu düzenler; bu maddenin uygulanmasının ön koşuludur.
- [6100 sayılı Kanun m.172](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-172): Ses ve görüntü nakli ya da istinabe yoluyla isticvabı düzenler; bizzat isticvabın istisnasını oluşturur.
- [6100 sayılı Kanun m.175](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-175): Sır veya menfaat ilişkisi nedeniyle soruların cevapsız bırakılabilmesini düzenler; bu madde ile birlikte değerlendirilir.
- [6100 sayılı Kanun m.157](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-157): İsticvap sırasında zabıt kâtibinin hazır bulunmasını öngörür.

## [HMK m.174 — Tutanak düzenlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-174)

Madde, isticvap (taraf sorgusu) sonunda düzenlenecek tutanağın içeriğini, bu tutanağın taraflara okunmasını ve isticvap olunan tarafça imzalanmasını düzenler. Tutanağın kimlerce imzalanacağı, isticvap olunan tarafın imzadan kaçınması halinde hâkimin yapacağı tespit ve tutanağın bunu yansıtması ile sınırlıdır. Madde, isticvabın kimi kapsayacağını, nasıl yapılacağını ve isticvap olunacak tarafın seçimini düzenlemez (m.169-173 ve 175 ilgili hükümler). Tutanağın genel düzenlemesi, duruşma tutanağının içeriği ve ispat gücü ile zabıt kâtibinin imzası ayrı maddelerde düzenlenmiştir (m.154-156). Madde, karşı tarafın isticvap sorularını hazırlanması ve isticvaba çağrılmanın usulü de düzenlemez. Maddenin uygulanması, isticvap yapılan tarafın tutanağa ilişkin tutumunu kapsar ve isticvap olunan tarafın kendisi dışındaki tanık veya bilirkişi gibi kişilere ilişkin imza düzenlemesini içermez.

### Tutanak düzenlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap**: Hâkimin bir tarafa, davanın konusu olan olgular hakkında sorular yöneltip cevaplarını aldığı delil işlemidir. Madde metni yalnız bu işlemin sonunda tutulacak tutanağı düzenler.
- **İsticvap olunan taraf**: İsticvap işleminin konusu olan, sorulara cevap vermekle yükümlü tutulan taraftır. Tutanağı okunup imzalaması gereken kişi odur.
- **Tutanak**: İsticvap sırasında sorulan soruların, verilen cevapların ve tarafın açıklamalarının yazıya geçirildiği belgedir. Tutanağın ispat gücü, işlemin yalnız tutanakla ispat edilebilmesi sonucuna bağlıdır.
- **Haklı gerekçe**: İsticvap olunan tarafın tutanağı imzalamaktan kaçınmasını meşru kılan, makul ve kabul edilebilir nedendir. Maddede somut bir ölçüt verilmemiştir; hâkimin takdirine bağlıdır.
- **Tutanağın hâkim tarafından tespiti**: Haklı bir gerekçe olmaksızın imzadan kaçınma durumunun hâkim tarafından tutanağa yazılmasıdır. Bu tespit, imzadan kaçınmanın delil değerini belirler.

### Tutanak düzenlenmesi: hangi şartlar aranır?

- İsticvap işleminin yapılmış olması ve sonunda bir tutanak düzenlenmesi gerekir.
- Tutanağa isticvap olunan tarafın yaptığı açıklamalar, sorulan sorular ve verilen cevaplar yazılmalıdır.
- Tutanak taraflar huzurunda okunmalıdır.
- Tutanak okunduktan sonra isticvap olunan tarafa imzalatılmalıdır.
- İsticvap olunan taraf haklı bir gerekçe göstermeksizin imzadan kaçınırsa, bu durum hâkim tarafından tutanakla tespit edilmelidir.

### Tutanak düzenlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Tutanak taraflar huzurunda okunmadan ve isticvap olunan tarafa imzalatılmadan işlem tamamlanmış sayılmaz; bu eksiklik tutanağın usulüne uygunluğunu etkiler.
- İsticvap olunan taraf haklı gerekçe göstermeden imzadan kaçınırsa, bu durum hâkim tarafından tutanakla tespit edilir.
- İsticvap olunan taraf haklı bir gerekçe ile imzadan kaçınırsa, madde bu durumda tespit yükümlülüğü öngörmemiştir.
- Tutanağın içeriğine yazılmayan bir beyanın sonradan ileri sürülmesi, tutanağın ispat gücü nedeniyle zorlaşır.

### Okunup imzalatılan tutanak ile imzadan kaçınılan tutanak arasındaki fark nedir?

- Tutanak taraflar huzurunda okunmuş ve isticvap olunan tarafça imzalanmıştır.
- İsticvap olunan taraf haklı gerekçe göstermeden imzadan kaçınmıştır ve bu durum hâkimce tutanakla tespit edilmiştir.

Sonuç: Her iki halde tutanak işlemi tamamlar; ikinci halde imzasızlık tarafın aleyhine değerlendirilebilecek bir tespit olarak tutanağa geçer. Bu sonucun hukuki ağırlığı uygulamada tartışmalıdır.

### Haklı gerekçeli ile haklı gerekçesiz imzadan kaçınma arasındaki fark nedir?

- Tarafın imzadan kaçınması, makul bir gerekçeye dayanmaktadır.
- Tarafın imzadan kaçınması haklı bir gerekçeye dayanmamaktadır.

Sonuç: Madde yalnız haklı gerekçesiz kaçınmayı hâkimin tutanakla tespit etmesine bağlar; haklı gerekçeli kaçınmada tespit zorunluluğu öngörülmemiştir.

### Madde 174 ile madde 155 (tutanağın genel imzası) arasındaki fark nedir?

- Madde 174, isticvap tutanağında isticvap olunan tarafın okunma ve imza yükümlülüğünü düzenler.
- Genel tutanak imza kuralı, tutanağın hâkim ve zabıt kâtibi tarafından imzalanmasını öngörür.

Sonuç: İsticvap tutanağında imza, hâkim ve zabıt kâtibinin yanında isticvap olunan tarafça da atılmalıdır; bu ek yükümlülük yalnız isticvap tutanağına özgüdür.

### Tutanak düzenlenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Tutanağın hâkim ve zabıt kâtibi tarafından imzalanmasının yeterli olduğunu düşünmek; isticvap olunan tarafın okunma ve imza zorunluluğunu atlamak.
- İmzadan kaçınmanın her durumda tespit edilmesi gerektiğini sanmak; madde yalnız haklı gerekçesiz kaçınmayı hâkimin tutanağa geçirmesini öngörür.
- Haklı gerekçeyi tarafın kendi takdirine bırakmak; haklılık ölçütünü hâkim değerlendirir ve somut gerekçeyi tutanakta belirtmek gerekir.
- İsticvap tutanağını genel duruşma tutanağı kurallarından ayrı ele almak; madde 174 ve madde 154–156 birlikte okunmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Uygulamada isticvap tutanağının taraflara okunup imzalatılmadan düzenlenmesi, işlemin usule aykırı sayılmasına yol açmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2024/14006 E., 2025/4336 K., 13.05.2025; 9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024)
- İsticvap işlemine ilişkin usul eksikliklerinin ileri sürüldüğü hallerde, madde 174 ile birlikte madde 171 ve madde 169 vd. hükümlerinin birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024; 1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024)
- Yargıtay, isticvap tutanağının usule uygun tutulup tutulmadığını madde 169 ile 175 arasındaki hükümlerin bütünlüğü içinde incelemektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/10194 E., 2024/7153 K., 10.10.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/4555 E., 2024/7849 K., 06.05.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- İsticvap işleminin usulüne uygun yapıldığını ve tutanağın okunup imzalandığını, işlemin yapıldığı tarafın ispatlaması gerekir; işlemin ispatı ancak tutanakla mümkündür (m.156 ilgili).
- İsticvap tutanağının içeriğine ilişkin uyuşmazlıkta, tutanağın kendisi asıl delildir; karşı taraf tutanağın sahte olduğunu ileri sürmedikçe içeriğe karşı başka delille çürütme güçtür.
- İsticvap olunan tarafın imzadan kaçındığını ileri süren taraf, bu durumun tutanağa geçirildiğini ve kaçınmanın haklı bir gerekçeye dayanmadığını göstermelidir. Haklı gerekçe ileri süren taraf bu gerekçeyi ispatlamakla yükümlüdür.
- İsticvap tutanağının okunmadığını veya imzalatılmadığını ileri süren taraf, bu iddiasını tutanağın kendisi üzerinden ya da tanık gibi başka delillerle ispat edebilir; tutanağın içeriği tek başına bu eksikliği ortadan kaldırmaz.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6100 m.155: Tutanağın hâkim ve zabıt kâtibi tarafından imzalanmasını düzenler. Madde 174, isticvap tutanağında bu genel imzaya ek olarak isticvap olunan tarafın imzasını öngörür.
- 6100 m.154: Duruşma tutanağına yazılacak zorunlu unsurları düzenler. İsticvap tutanağının içeriği bu genel çerçevede değerlendirilir.
- 6100 m.156: Ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemlerinin tutanakla ispat olunacağını belirtir; isticvap tutanağının ispat gücünün dayanağıdır.

## [HMK m.175 — Kıyasen uygulanacak hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-175)

Madde, isticvap (taraf dinletilmesi) yargılamasında tanıklığa ilişkin hükümlerin hangi ölçüde uygulanacağını düzenler. Tanıklığa ilişkin 249, 250, 259 ila 263 üncü maddeler, isticvabın niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır. Madde isticvabın kendisini, isticvap davetini, tarafın hazır bulunma yükümlülüğünü ve isticvap tutanağının içeriğini düzenlemez (m.169 vd.). Tanıklığa ilişkin 252 ve 253 üncü maddelerdeki çekinme hakları ile 262-267 nci maddelerdeki usul kuralları da bu maddenin atfı kapsamında yer almaz; bunların isticvapta uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilir. Tarafın isticvaba çağrılmasının sonuçları ve isticvaptan kaçınmanın delil değerlendirmesine etkisi de bu maddede düzenlenmez.

### Kıyasen uygulanacak hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İsticvap**: Mahkemenin bir tarafı, karşı tarafın iddialarına ilişkin olarak sözlü biçimde dinlemesidir. Taraf kendi aleyhine olan olguları bizzat anlatır ve bu yönüyle tanıklığa benzer bir yapı taşır.
- **Niteliğine aykırılık**: Tanıklığa ilişkin bir hükmün isticvapta uygulanmasını engelleyen, isticvabın yapısından doğan durumdur. Hüküm ancak bu engel yoksa kıyasen uygulanır.
- **Kıyasen uygulama**: Tanıklığa ilişkin hükümlerin isticvaba doğrudan değil, konuya uygun düştüğü ölçüde uygulanmasıdır. Madde bu yolu açıkça öngörür.

### Kıyasen uygulanacak hükümler: hangi şartlar aranır?

- İsticvap yapılmış olmalıdır; madde yalnızca isticvap sırasında uygulanır.
- Tanıklığa ilişkin hükmün isticvabın niteliğine aykırı düşmemesi gerekir.
- Atıf yapılan hüküm 249, 250, 259 ila 263 üncü maddelerden biri olmalıdır; diğer tanıklık hükümleri bu atfın kapsamında değildir.

### Kıyasen uygulanacak hükümler: hangi sonuçları doğurur?

- Tanıklığa ilişkin atıf yapılan hükümler isticvabın niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta uygulanır.
- Niteliğe aykırı düşen hüküm isticvapta uygulanmaz.
- Madde tarafın isticvaptan kaçınmasının sonucunu düzenlemediğinden bu konu başka maddelere bakılarak belirlenir.

### Tanıklık ile isticvap arasındaki fark nedir?

- Tanık, taraf olmayan ve olay hakkında bilgisi bulunan kişidir; kendi menfaatinden bağımsız anlatım yapar.
- İsticvap olunan taraf ise davanın tarafıdır ve kendi aleyhine olan olguları anlatır.

Sonuç: Tanıklığa ilişkin hükümler yalnızca isticvabın niteliğine uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanır; her hüküm otomatik olarak geçerli değildir.

### Atıf yapılan hükümler ile atıf dışı tanıklık hükümleri arasındaki fark nedir?

- 249, 250, 259 ila 263 üncü maddeler madde metninde açıkça atıf yapılan hükümlerdir.
- 252 ve 253 üncü maddeler çekinme hakkını düzenler ve metinde atıf yapılmamıştır.

Sonuç: Atıf dışı kalan hükümlerin isticvapta uygulanıp uygulanmayacağı madde metninden kesin çıkmaz; gerekçe 252 ve 253 ile 262-267 nci maddelerin de uygulanacağını belirtir, bu nedenle atıf kapsamı ile gerekçe arasında yorum farkı doğar.

### Kıyasen uygulanacak hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde metnindeki atıfı isticvabın tüm tanıklık hükümlerine yayılmış saymak; atıf yalnızca belirtilen maddeleri kapsar.
- Gerekçedeki 252 ve 253 ile 262-267 nci maddelerin isticvapta da uygulanacağı ifadesini, metindeki atıf kapsamıyla karıştırmak.
- Niteliğine aykırılık koşulunu gözden kaçırıp tanıklığa özgü bir hükmü isticvaba aynen uygulamak.
- Isticvap sırasında tarafın bilgisi dışında kalan ve sonradan öğrenilen durumun yargılamanın iadesi sebebi olacağını varsaymak; uygulamada bu hal tartışmalı ve kabul görmemektedir. (İkinci Bölüm, 2019/37461 E., 15.11.2023)

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Isticvaba ilişkin 169 ila 175 inci maddelerin birlikte değerlendirildiği ve Yargıtay dairelerince isticvap usulünün bu hükümlere göre denetlendiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024; 1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2022/15861 E., 2022/16368 K., 12.12.2022)
- Isticvap sırasında yapılan usul işlemlerinin denetiminde 169 ila 175 inci maddeler ile 190 ıncı maddenin birlikte ele alındığı kabul edilmektedir. (1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024)
- Yargılamanın iadesi sebebi olarak ileri sürülen ceza mahkemesi kararının, tarafın davayı sırasında bu durumu bildiği hallerde 175 inci madde kapsamında iade sebebi sayılmayacağı kabul edilmektedir. (İkinci Bölüm, 2019/37461 E., 15.11.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Isticvap talebinde bulunan taraf, isticvabın yapılmasını ve isticvap olunacak olguları somut biçimde ileri sürmek zorundadır.
- Isticvap sonucu ortaya çıkan beyanlar, tanıklığa ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanması ile değerlendirilir; yazılı belgeyle ispat gerektiren hallerde isticvap tek başına yeterli sayılmaz.
- Atıf dışı kalan çekinme hakkını ileri süren taraf, bu hakkın isticvapta da doğduğunu ileri sürmek ve dayanağını göstermek zorundadır.
- Yargılamanın iadesi talebinde, iade sebebini ileri süren taraf 175 inci madde kapsamında bulunduğunu ispatlamak zorundadır. (İkinci Bölüm, 2019/37461 E., 15.11.2023)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.249](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-249): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.250](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-250): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.259](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-259): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.260](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-260): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.261](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-261): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.262](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-262): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.263](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-263): Tanıklık hükümlerinden biridir; isticvapta niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.
- [6100 sayılı Kanun m.252](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-252): Sır nedeniyle çekinmeye ilişkindir; metinde atıf yoktur, gerekçede isticvapta da uygulanacağı belirtilir.
- [6100 sayılı Kanun m.253](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-253): Menfaat ihlali tehlikesi nedeniyle çekinmeye ilişkindir; metinde atıf yoktur, gerekçede isticvapta da uygulanacağı belirtilir.

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024 (m.169, m.170, m.171, m.172, m.173, m.174, m.175)
- 3. Hukuk Dairesi, 2025/4408 E., 2025/6331 K., 23.12.2025 (m.172)
- 3. Hukuk Dairesi, 2025/2425 E., 2025/5790 K., 01.12.2025 (m.171)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/4069 E., 2025/3593 K., 26.06.2025 (m.172)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/14006 E., 2025/4336 K., 13.05.2025 (m.171, m.174)
- 3. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2024/4427 K., 18.12.2024 (m.170)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/10194 E., 2024/7153 K., 10.10.2024 (m.174)
- 1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024 (m.170, m.172, m.173, m.174, m.175)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024 (m.170, m.172, m.173, m.174, m.175)
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/4555 E., 2024/7849 K., 06.05.2024 (m.170, m.172, m.173, m.174, m.175)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/7985 E., 2023/1917 K., 29.03.2023 (m.170)
- 9. Hukuk Dairesi, 2023/4756 E., 2023/4175 K., 22.03.2023 (m.171)
- 9. Hukuk Dairesi, 2022/15861 E., 2022/16368 K., 12.12.2022 (m.173, m.175)
- 9. Hukuk Dairesi, 2022/6915 E., 2022/7516 K., 13.06.2022 (m.173)
- İkinci Bölüm, 2019/37461 E., 15.11.2023 (m.175)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1899 E., 2025/1628 K., 29.12.2025 (m.169)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/26 E., 2025/656 K., 30.04.2025 (m.171)
- İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/576 E., 2025/256 K., 18.03.2025 (m.171)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2022/691 E., 2024/1691 K., 20.11.2024 (m.169)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/63 E., 2024/856 K., 16.05.2024 (m.169)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2022/2707 E., 2022/2716 K., 14.12.2022 (m.169)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2022/1530 E., 2022/1228 K., 23.05.2022 (m.169)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/isticvap