---
title: "Teminat — Medeni Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Medeni Usul Hukuku"
law: "Hukuk Muhakemeleri Kanunu"
articles: "HMK m.84–89"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/teminat"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Teminat

Medeni Usul Hukuku › HMK › Genel hükümler — [Medeni Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku)

## Kısaca

HMK m.84, davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılamak üzere davacı veya davaya katılan tarafın göstermesi gereken teminatın hangi hallerde istenebileceğini düzenler. 6100 sayılı Kanun'un 85. maddesi, dava açan veya takip yapan taraftan yargılama giderleri için teminat istenemeyen hâlleri sınırlı olarak sayar.

## Kapsam

Bu konu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.84–89 hükümlerini kapsar: teminat gösterilecek hâller, teminat gerektirmeyen hâller, teminat kararı, teminatın tutarı ve şekli, teminat gösterilmemesinin sonuçları, teminatın iadesi.

- [HMK m.84 — Teminat gösterilecek hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-84)
- [HMK m.85 — Teminat gerektirmeyen hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-85)
- [HMK m.86 — Teminat kararı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-86)
- [HMK m.87 — Teminatın tutarı ve şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87)
- [HMK m.88 — Teminat gösterilmemesinin sonuçları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-88)
- [HMK m.89 — Teminatın iadesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89)

## [HMK m.84 — Teminat gösterilecek hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-84)

Madde, davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılamak üzere davacı veya davaya katılan tarafın göstermesi gereken teminatın hangi hallerde istenebileceğini düzenler. Türkiye'de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava, müdahale veya takip girişimi ile davacının ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi hâllerini; davanın seyri sırasında teminatı gerektiren durum doğarsa teminat kararını; mecburi dava ve takip arkadaşlığında yükümlülüğün doğma koşulunu kapsar. Teminatın tutarı, şekli, değişikliği, iadesi, teminat kararının usulü ve teminat gösterilmeyeceği haller (m.85, m.86, m.87, m.88, m.89) bu maddede düzenlenmez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Yabancı gerçek ve tüzel kişilerin MÖHUK m.48 uyarınca gösterecekleri teminat ile bu maddenin kapsamı ayrıdır. Teminatın gösterilmemesi sonucunda davanın usulden reddi de m.88 kapsamındadır.

### Teminat gösterilecek hâller: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teminat**: Davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılamaya yetecek tutarda, mahkemenin takdirine bağlı olarak belirlenen güvence. Kapsamı yargılama ve takip giderleriyle sınırlıdır; dava konusu alacağın veya davalının uğrayabileceği zararın teminatı değildir.
- **Mutad mesken**: Kişinin Türkiye'de alışılmış olarak oturduğu yer. Maddedeki ayrım bu kavrama bağlıdır; Türk vatandaşı olmak tek başına teminatı önlemez, Türkiye'de mutad meskenin bulunmaması hâlinde teminat doğar.
- **Ödeme güçlüğü**: Borç ödemeden aciz belgesi gibi resmî kayıtlarla ya da iflas, konkordato veya uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma işlemleriyle belgelenen, davacının borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğu hâl. Maddede iflas ve konkordato sayılmış, bunların dışındaki durumlar da belgelenmesi koşuluyla kapsanmıştır.
- **Mecburi dava ve takip arkadaşlığı**: Kanun gereği birlikte dava açılması veya takip yapılması zorunlu olan çoklu davacı yapısı. Bu hâlde teminat yükümlülüğü, teminatı gerektiren hâlin tüm davacılarda bulunmasıyla doğar.
- **Fer'i müdahil**: Davacı yanında, davanın sonucunda hukuki yararı bulunan ve davaya katılan üçüncü kişi. Maddenin birinci fıkrası ona da uygulanır; ancak yükümlülük müdahale giderleriyle sınırlıdır.

### Teminat gösterilecek hâller: hangi şartlar aranır?

- Davacının Türk vatandaşı olması ve Türkiye'de mutad meskeninin bulunmaması, ya da davacının iflas, konkordato, uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma veya borç ödemeden aciz belgesi gibi sebeplerle ödeme güçlüğü içinde olduğunun belgelenmesi gerekir.
- Davacının bu niteliklerden biri dava açma, davaya katılma veya takip yapma anında bulunmalıdır; ayrıca bu nitelik davaya katılan veya takip yapan kişide de ayrıca gerçekleşmelidir.
- Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde mahkeme teminat gösterilmesine karar verebilir; bu hâl ilk aşamada teminat aranmamış olsa da uygulanır.
- Mecburi dava veya takip arkadaşlığında teminat yükümlülüğü, teminatı gerektiren hâlin tüm davacılarda mevcut olmasıyla doğar; bir davacıda bulunması yetmez.
- Teminat, davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun tutarda gösterilmelidir; bu tutar mahkemece belirlenir.

### Teminat gösterilecek hâller: hangi sonuçları doğurur?

- Türkiye'de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşı dava açtığında, davaya katıldığında veya takip yaptığında mahkeme teminat gösterilmesine karar verir.
- Davacının iflasına karar verilmiş olması, konkordato veya uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması ya da borç ödemeden aciz belgesi gibi sebeplerle ödeme güçlüğü içinde olunduğunun belgelenmesi hâlinde teminat istenir.
- Davanın seyri sırasında teminatı gerektiren durum veya koşullar ortaya çıkarsa, dava başında teminat istenmemiş olsa bile mahkeme teminat gösterilmesine karar verebilir.
- Teminat gösterilmesini gerektiren hâl hiç bulunmuyorsa mahkeme teminat kararı vermez ve davacıdan teminat istenemez.
- Mecburi dava ve takip arkadaşlığında yalnız bazı davacılarda teminat hâli bulunuyorsa, teminat yükümlülüğü doğmaz.
- Teminat hâli gerçekleşmesine rağmen gösterilmeyen teminat, m.88 uyarınca dava şartının eksikliği sonucunu doğurur; dava usulden reddedilir, müdahale talebi ise vazgeçilmiş sayılır.

### Mutad mesken bulunmayan Türk vatandaşı ile türk vatandaşı olup mutad meskeni bulunan kişi arasındaki fark nedir?

- Türkiye'de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşı dava açar, davaya katılır veya takip yapar.
- Türk vatandaşı olup Türkiye'de mutad meskeni bulunan kişi.

Sonuç: Yalnız birinci gruptaki kişi bu maddeye göre teminat göstermekle yükümlüdür; ikinci grup bu bentten yararlanamaz.

### Birinci fıkra (a/b bendi) ile ikinci fıkra (davanın seyri sırasında doğan teminat) arasındaki fark nedir?

- Teminat hâlinin dava açıldığı anda bulunması hâli.
- Teminat gerektiren durum ve koşulların davanın görülmesi sırasında ortaya çıkması hâli.

Sonuç: İlk hâlde teminat başlangıçta istenir; ikinci hâlde mahkeme re'sen veya talep üzerine sonradan teminat gösterilmesine karar verebilir.

### Tek davacı ile mecburi dava ve takip arkadaşlığı arasındaki fark nedir?

- Tek bir davacı bakımından teminatı gerektiren hâl.
- Birden fazla davacının birlikte dava açmak zorunda olduğu arkadaşlık hâli.

Sonuç: Arkadaşlıkta yükümlülük, teminat hâlinin tüm davacılarda bulunmasıyla doğar; yalnız bir arkadaşta bulunması teminat yükümlülüğü doğurmaz.

### Davacı ile fer'i müdahil arasındaki fark nedir?

- Asıl davacının teminat yükümlülüğü, davanın tamamını kapsar.
- Davaya katılan müdahilin yükümlülüğü, kendi müdahale hâlinde gerçekleşen koşullarla sınırlıdır.

Sonuç: Müdahil bakımından teminat, yalnız müdahale giderleriyle sınırlı olarak istenir.

### Teminat gösterilecek hâller: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Türk vatandaşı olan her davacıdan teminat istemek; oysa yükümlülük yalnız Türkiye'de mutad meskeni bulunmayan kişiler için doğar.
- Mutad meskeni ile nüfusa kayıtlı olduğu yeri karıştırmak; mutad mesken fiilî ve sürekli oturulan yerdir.
- Teminatı yalnız iflas kararına bağlamak; m.84/1-b, konkordato, uzlaşma ve borç ödemeden aciz belgesini de sayar.
- Dava başında teminat istenmediği için davanın seyri sırasında teminat kararı verilemeyeceğini düşünmek; m.84/2 bu hâli açıkça kapsar.
- Mecburi arkadaşlıkta bir davacıda teminat hâlinin bulunmasını yeterli görmek; yükümlülük tüm davacılarda bulunmalıdır.
- Teminatın dava konusu alacağın tamamı için istenebileceğini düşünmek; teminat yalnız muhtemel yargılama giderlerini karşılar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mutad meskenin varlığı ve kesintisiz oturulan yerin belirlenmesi somut olay ve kayıtlara göre yapılır; Türk vatandaşı olan kişinin yurt dışında yaşaması tek başına teminat yükümlülüğü için yeterli görülmemektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/91 E., 2024/1523 K., 27.09.2024)
- Yabancıların Türkiye'de açtıkları davalarda MÖHUK m.48 uyarınca teminat istenmesinin, HMK m.84 kapsamındaki Türk vatandaşı davacılarla karıştırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/458 E., 2024/317 K., 16.05.2024)
- Davalının ödeme güçlüğünü belgeleyen resmî kayıtların dava sırasında sunulması hâlinde, davacıdan teminat istenebileceği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/3129 E., 2024/2408 K., 19.09.2024)
- Teminat hâlinin ortadan kalktığı ve yükümlülüğün doğmadığı durumlarda, mahkemenin teminat kararı vermemesi ve yargılamaya işin esasından devam etmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/816 E., 2025/265 K., 30.04.2025)
- Teminat, dava konusu alacak için değil, yalnız muhtemel yargılama giderleri için istenebilir; bu sınırın aşılması hukuka aykırı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6435 E., 2024/7984 K., 18.11.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminat gösterilmesini isteyen taraf, davacının Türk vatandaşı olduğunu ve Türkiye'de mutad meskeninin bulunmadığını ileri sürer; bu hâli nüfus kaydı, ikamet belgesi ve diğer resmî kayıtlarla ispatlar.
- Ödeme güçlüğünü ileri süren taraf, iflas kararı, konkordato veya uzlaşma kararı ya da borç ödemeden aciz belgesi gibi resmî belgelerle ispat yükü altındadır; bu belgeler kesin delil niteliğindedir.
- Teminatı gerektiren durumun davanın seyri sırasında ortaya çıktığını ileri süren taraf bu durumu tanık, belge ve diğer delillerle göstermek zorundadır.
- Davacı, teminat yükümlülüğünden kurtulmak için adli yardım, yurt içinde yeterli taşınmaz varlığı veya ayni teminatla güvence altına alınmış alacak gibi istisna hâllerini ileri sürebilir; bu istisnaların varlığını da belgelerle ispatlamalıdır.
- Mecburi arkadaşlıkta yükümlülüğün doğup doğmadığı, teminat hâlinin tüm davacılarda bulunup bulunmadığının tespitiyle belirlenir; bu tespit için her davacı bakımından ayrı kayıt sunulması gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-85): Teminatın gösterilmesi için verilecek kararın usulünü ve tutarını belirleyen hükümler; bu maddede tespit edilen hâllerde teminat kararını somutlaştırır.
- [6100 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-86): Teminat kararının hâkim tarafından kendiliğinden verilmesini ve taraflar dinlenmeden önce yapılacak incelemeyi düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87): Teminatın tutarını ve şeklini hâkimin serbestçe belirlemesini, sözleşmeyle şekil kararlaştırılmışsa buna uyulmasını ve durum değişikliğinde teminatın değiştirilmesini düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-88): Kesin süre içinde teminat yatırılmazsa davanın usulden reddini veya müdahale talebinin vazgeçilmiş sayılmasını öngörür; bu maddedeki yükümlülüğün yaptırımıdır.
- [6100 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89): Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığında teminatın iadesini düzenler.
- 6100 sayılı Kanun m.87/1: Teminatın tutarını ve şeklini hâkimin serbestçe belirlemesini düzenler; m.84'ün istediği teminatın niteliğini belirler.
- 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.48: Türk mahkemelerinde dava açan yabancıların teminat yükümlülüğünü düzenler; m.84 ile ayrı bir yükümlülük getirir ve bu maddenin kapsamına girmez.

## [HMK m.85 — Teminat gerektirmeyen hâller](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-85)

6100 sayılı Kanun'un 85. maddesi, dava açan veya takip yapan taraftan yargılama giderleri için teminat istenemeyen hâlleri sınırlı olarak sayar. Madde, adli yardım, yeterli Türkiye'deki taşınmaz mal veya ayni teminatlı alacak, sırf küçüğün menfaatini koruyan dava ve ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi hâllerini düzenler. Madde teminatın kimlerden isteneceğini, teminatın tutarını, şeklini ve değişikliğini düzenlemez (m.84, m.87, m.88, m.89). Teminat göstermeme kararının verilme usulü ile teminat kararının verilmesi ve kesin sürenin işlemesi de bu maddede yer almaz (m.86, m.88). Adli yardımın kapsamı ve yargılama giderlerinin tanımı da ayrı maddelerdedir (m.339).

### Teminat gerektirmeyen hâller: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teminat**: Davacının haksız çıkması hâlinde davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılamak üzere gösterilen güvencedir. Kapsamı yargılama ve takip giderleriyle sınırlıdır; karşı tarafın dava nedeniyle uğrayabileceği zararlar teminat konusu yapılamaz.
- **Adli yardım**: Maddi durumu yetersiz kişinin dava ve takip giderlerinden muaf tutulmasını sağlayan kurumdur. Adli yardım kapsamında yargılama giderleri bakımından teminattan da muafiyet doğar.
- **Yeterli taşınmaz mal veya ayni teminatlı alacak**: Türkiye'de bulunan ve istenen teminatı karşılayacak değerdeki taşınmaz ya da ayni teminatla güvence altına alınmış alacaktır. Üzerinde öncelikli (imtiyazlı) alacaklar varsa ve bunlardan sonra davacıda bir değer kalmayacaksa bu mal yeterli sayılmaz.
- **Sırf küçüğün menfaatini koruyan dava**: Davanın yalnızca on sekiz yaşını doldurmamış çocuğun yararını gözetmek amacıyla açılmış olmasıdır. Dava hem küçüğün menfaatini hem başka bir menfaati birlikte koruyorsa bu istisna uygulanmaz.
- **İlamlı icra takibi**: Mahkeme kararı gibi bir ilama dayanarak yapılan icra takibidir. Muafiyet yalnızca ilama bağlı alacaklar için geçerlidir; ilam niteliğindeki belgeye dayanan takipler bu kapsama girmez.

### Teminat gerektirmeyen hâller: hangi şartlar aranır?

- Davacının adli yardımdan yararlanıyor olması veya dava ya da takip bakımından adli yardım kararı alınmış bulunması gerekir.
- Davacının Türkiye'de istenen teminatı karşılayacak taşınmaz malının ya da ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması gerekir; bu malın üzerinde öncelikli alacaklar varsa ve davacıya bir değer kalmayacaksa muafiyet uygulanmaz.
- Davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik açılmış olması gerekir.
- Alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması ve alacağın ilama bağlı olması gerekir.
- Yukarıdaki hâllerden birinin gerçekleşmesi hâlinde teminat istenemez; bu hâllerin dışında kalan durumlarda teminat istenebilir.

### Teminat gerektirmeyen hâller: hangi sonuçları doğurur?

- Maddede sayılan hâllerden biri varsa mahkeme davacıdan teminat isteyemez.
- Muafiyet hâlinde mahkeme teminat kararı vermez ve davacı teminat yatırmakla yükümlü olmaz.
- Muafiyet hâli bulunmayan davalarda mahkeme teminat gösterilmesine kendiliğinden karar verebilir (m.86).
- Teminat yatırılmazsa dava usulden reddedilir (m.88).
- Taşınmaz mal istisnasında mal üzerindeki öncelikli alacaklar dikkate alınır; bunlar sonrasında davacıya bir şey bırakmıyorsa muafiyet doğmaz.
- Madde sınırlı sayıda hâl düzenlediği için bunların dışında muafiyet kıyasen genişletilemez.

### Adli yardım ile yeterli Türkiye'deki mal arasındaki fark nedir?

- Adli yardımda muafiyet, davacının maddi durumunun yetersizliğine dayanır ve tüm dava ve takip giderlerini kapsar.
- Taşınmaz mal veya ayni teminatlı alacakta muafiyet, davacının Türkiye'de tahsil edilebilir güvencesinin bulunmasına dayanır.

Sonuç: Adli yardım kapsamı daha geniştir; taşınmaz mal hâlinde teminatın karşılanabilirliği ayrıca değerlendirilir.

### Sırf küçüğün menfaati ile karma amaçlı dava arasındaki fark nedir?

- Dava yalnızca küçüğün menfaatini korumaya yönelikse teminat aranmaz.
- Dava küçüğün yanında başka bir menfaati de koruyorsa bu istisnadan yararlanılamaz.

Sonuç: Yalnız küçüğün korunması amacı taşıyan davalarda muafiyet uygulanır.

### İlamlı takip ile ilam niteliğindeki belgeye dayalı takip arasındaki fark nedir?

- Alacak bir mahkeme ilamına bağlıysa ilamlı icra takibinde teminat istenmez.
- Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa bu muafiyetten yararlanılamaz.

Sonuç: Muafiyet yalnızca ilamlı takipte ve ilama bağlı alacakta geçerlidir.

### Teminat gerektirmeyen hâller: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Taşınmaz mal istisnasında malın değerini tek başına yeterli saymak; üzerindeki öncelikli alacakları ve bunlardan sonra kalacak değeri hesaplamamak.
- Adli yardım muafiyetini yalnızca yargılama giderleriyle sınırlı görmek; adli yardım tüm dava ve takip giderlerini kapsar.
- Küçüğün menfaatine ilişkin davayı karma amaçlı saymak ve istisnayı gereksiz yere uygulamamak.
- İlam niteliğindeki belgeye dayalı takibi ilamlı takip gibi değerlendirmek ve muafiyet tanımak.
- Muafiyet kapsamı dışındaki hallerde teminatı kıyasen muaf tutmak; madde sınırlı sayıdadır.
- Teminatı muhtemel yargılama giderlerinin ötesinde dava konusu alacağa göre belirlemek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Adli yardımdan yararlanan davacıdan yargılama giderleri için teminat istenmeyeceği kabul edilmektedir. (4. Hukuk Dairesi, 2023/11318 E., 2023/13552 K., 14.12.2023)
- Türkiye'de taşınmaz mal bulunan davacı için muafiyetin uygulanabilmesi için malın üzerindeki öncelikli alacakların da dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2014/1296 E., 2014/9607 K., 16.06.2014)
- Küçüğün yararına açılan davada teminat aranmayacağı kabul edilmektedir. (4. Hukuk Dairesi, 2023/11318 E., 2023/13552 K., 14.12.2023)
- İlamlı takipte teminat istenemeyeceği; ilam niteliğindeki belgeye dayalı takiplerde bu istisnanın uygulanmayacağı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2019/2292 E., 2019/7821 K., 04.04.2019)
- Mahkemelerin, muhtemel yargılama giderleri dışındaki zararlar için teminat isteyemeyeceği kabul edilmektedir. (16. Hukuk Dairesi, 2013/10694 E., 2013/9728 K., 21.10.2013)
- Teminat isteme kararında yargılama giderlerinin kapsamı gözetilmeden verilen kararların bozulacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2016/481 E., 2021/523 K., 20.04.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Muafiyetten yararlanmak isteyen davacı, adli yardım kararını, Türkiye'deki taşınmaz malının tapu kaydını veya ayni teminatlı alacağın belgesini sunarak muafiyet koşulunu ispatlar.
- Küçüğün menfaatini koruyan dava iddiasını ileri süren davacı, dava konusu ilişkiyi ve küçüğün menfaatinin öncelikli olduğunu gösteren belgeleri sunarak ispat yükü altındadır.
- Taşınmaz mal istisnasında karşı taraf, malın üzerindeki öncelikli alacakları ya da sicil kayıtlarını ileri sürerek muafiyeti çürütebilir; bu hususu ispat eden taraf karşı taraftır.
- İlamlı takip muafiyetinde ilamın kesinleşmesi ve alacağın ilama bağlı olması, icra dosyası ve mahkeme kararı ile ispatlanır.
- Muafiyet hakkında itiraz edilirse hâkim bu konuda karar verir; itirazı yapan taraf yazılı delille savunmasını desteklemelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6100 m.84: Teminatın hangi davacılardan istendiğini ve teminatın muhtemel yargılama giderlerini karşılama amacını belirler; m.85 bu yükümlülüğe istisna getirir.
- 6100 m.86: Teminat gösterilmesi gerektiğinde hâkimin kendiliğinden karar vermesini düzenler; m.85 muafiyet hâlinde bu kararın verilmemesi sonucunu doğurur.
- 6100 m.88: Kesin süre içinde teminat yatırılmamasının sonucunu düzenler; m.85 muafiyet varsa bu sonuç doğmaz.
- 6100 m.339: Adli yardımın kapsamını düzenler; m.85/1-a bu hükme atıf yapar.
- 6100 m.87: Teminatın tutarını ve şeklini düzenler; m.85 muafiyet hâllerinde bu takdir hiç yapılmaz.
- 6100 m.89: Teminatı gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde iadeyi düzenler.
- 5490 sayılı Kanun: Bu yazılı madde metninde yer almadığı için atıf yapılmamıştır.

## [HMK m.86 — Teminat kararı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-86)

Madde, yargılama giderlerini karşılayacak teminata mahkemenin kendiliğinden (resen) karar verme yetkisini ve bu karardan önce tarafları ya da müdahale talebinde bulunanı dinleme imkânını düzenler. Teminatın tutarı, şekli ve sonradan değiştirilmesi bakımından uygulanır. Madde, davacının veya müdahale talep edenin teminat yükümlülüğünü, dava şartının eksikliği halinde doğan sonucu ve teminatın iadesini düzenlemez; bu konular teminatın miktar ve şeklini düzenleyen 87. maddede, teminatın gösterilmemesinin sonucu olan usulden red ve müdahale talebinden vazgeçme sonuçları 88. maddede, teminatın iadesi 89. maddede yer alır. Teminat gösterme yükümlülüğünün muafiyet ve istisnaları (ihtiyati tedbirde 391 ve 392. maddeler) ile dava şartı olarak teminat düzenlemesi de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Teminat kararı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teminat (yargılama giderleri teminatı)**: Davacı ya da müdahale talep eden kişinin, haksız çıkması halinde karşı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılamak üzere gösterdiği güvence. Kapsamı yargılama giderleri ile sınırlıdır; karşı tarafın dava nedeniyle uğrayabileceği diğer zararları kapsamaz.
- **Resen karar**: Mahkemenin taraflardan talep beklemeden, kendi incelemesi sonucunda teminat gösterilmesine karar vermesidir. Karşı tarafın talebi veya uyarısı üzerine de mahkeme bu incelemeyi yapabilir.
- **Fer'i müdahil**: Davaya taraflardan birini desteklemek amacıyla katılan üçüncü kişidir. Madde gereği müdahale talep eden kişi de teminat göstermekle yükümlü tutulabilir.
- **Muhtemel yargılama giderleri**: Davanın haksız çıkılması halinde karşı tarafın yargılama sürecinde yapacağı ya da ödeneceği giderlerin tahminidir. Teminat miktarı bu tahmine göre belirlenir.
- **Teminatın şekli**: Teminatın nakit para, banka teminat mektubu, tahvil, hisse senedi, rehin ya da kefalet gibi hangi biçimde gösterileceğidir. Taraflar sözleşmeyle şekil belirlemişse mahkeme bu anlaşmaya bağlıdır (87. madde).

### Teminat kararı: hangi şartlar aranır?

- Mahkemenin, davacının ya da müdahale talep edenin teminat yükümlülüğü bulunup bulunmadığını ve bu yükümlülüğün gerektirdiği durumu incelemesi gerekir.
- Teminat gösterilmesinin gerekli olduğu kanaatine varılması ve bu konuda bir muafiyetin bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.
- Karar verilmeden önce tarafların ya da müdahale talebinde bulunan kişinin dinlenmesi mahkemenin takdirindedir; dinleme zorunlu değildir.
- Teminatın miktarı ve şekli, mahkemenin serbest takdirinde belirlenir; taraflar şekli sözleşmeyle kararlaştırmışsa mahkeme bu anlaşmaya uyar.
- Teminat kararı mahkemece kendiliğinden verilir; taraf talebi gerekmez.

### Teminat kararı: hangi sonuçları doğurur?

- Teminat gerekli görüldüğünde mahkeme teminatın miktarını belirler ve tarafa uygun bir süre verir.
- Mahkeme teminat gerekmediği kanaatine varırsa karar vermez ve davaya devam eder.
- Teminat gösterilmesi gerektiği halde verilen süre içinde gösterilmezse 88. madde uyarınca dava usulden reddedilir; müdahale talebi için müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılır.
- Teminatın miktar ve şekli 87. maddeye göre belirlenir; sonradan değişen koşullarda azaltılabilir, artırılabilir, değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.
- Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalkarsa teminatın iadesi 89. maddeye göre istenebilir.
- Teminat kararı yalnızca mahkemenin takdirine bağlı bir işlem değildir; gerekli durum mevcutken karar verilmemesi de usul hatası olur.

### Re'sen karar ile taraf talebi arasındaki fark nedir?

- Mahkemenin teminat kararını kendi incelemesiyle kendiliğinden vermesi.
- Karşı tarafın talebi, uyarısı ya da itirazı üzerine yapılan inceleme.

Sonuç: Karşı taraf talepte bulunmasa da mahkeme teminat kararı verebilir; teminatın gösterilmesi için bir talep zorunlu değildir.

### Dinleme zorunlu ile takdiri dinleme arasındaki fark nedir?

- Mahkemenin teminat kararından önce tarafları ya da müdahale talep edeni dinleyebilmesi.
- Dinlemenin mahkemenin zorunlu bir işlemi olmaması.

Sonuç: Mahkeme dinleme yapmadan da teminat kararı verebilir; dinleme takdire bağlıdır.

### Dava ile müdahale talebi arasındaki fark nedir?

- Davacının teminat yükümlülüğü.
- Fer'i müdahil ya da müdahale talep edenin teminat yükümlülüğü.

Sonuç: Her iki durumda da teminat kararı verilebilir; madde müdahale giderleri için de teminat öngörür.

### Yargılama giderleri teminatı ile diğer zararlar arasındaki fark nedir?

- Madde kapsamındaki teminat, yargılama giderlerini karşılar.
- Karşı tarafın dava nedeniyle uğrayabileceği diğer zararlar.

Sonuç: Diğer zararlar için teminat istenemez; teminat kapsamı yargılama giderleriyle sınırlıdır.

### Teminat kararı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teminatın kategorik bir oranla (ör. dava değerinin belli yüzdesi) hesaplanması; oysa tutar, hâkimin serbest takdirine bağlı olarak somut duruma göre belirlenir.
- Teminatın kapsamını yargılama giderlerinin ötesine genişletmek; karşı tarafın dava nedeniyle uğrayabileceği diğer zararlar için teminat istemek.
- Teminat gösterilmesi gerekli değilken veya muafiyet koşulları varken teminat kararı vermek ya da verilen süre sonunda usulden red kararı vermek.
- Teminat kararından önce tarafları dinlemenin zorunlu olduğunu sanmak; dinleme hâkimin takdirindedir.
- Teminatın gerekli sebebi ortadan kalktığında kendiliğinden kaldırıldığını varsaymak; iade için 89. maddeye göre talep gerekir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Teminat gösterilmesi gerektiği kabul edilirken hâkimin teminatı kendi takdiriyle belirlediği, kategorik bir oranın (ör. ihtilaflı değerin belli bir yüzdesi) otomatik uygulanmasının hâkime tanınan takdir yetkisiyle bağdaşmayacağı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/4794 E., 2024/3338 K., 24.10.2024)
- Teminat miktarı belirlenirken alacağın yaklaşık ispat düzeyinin dikkate alınması, ispat güçlü ise teminatın düşük tutulabileceği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/4794 E., 2024/3338 K., 24.10.2024)
- Teminatın yatırılması için verilen sürenin, davanın konusu alacağa yönelik bir güvence yerine yargılama giderlerini karşılama amacına uygun olması gerektiği; aksi halde usulden redde yol açacak bir karar verilmesinin hatalı olduğu kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/4794 E., 2024/3338 K., 24.10.2024)
- Teminat yükümlülüğünün muafiyet hallerinin (ör. resmî belge, kesin delil) varlığında teminat gösterilmeksizin işin esasına girilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (16. Hukuk Dairesi, 2013/10694 E., 2013/9728 K., 21.10.2013)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminat gösterilmesi gerektiğini ileri süren karşı taraf, bu yönde bir talep veya uyarıda bulunursa bunu dayandırdığı belgelerle ortaya koyar; mahkeme ise resen inceleme yapar. Teminatın gerekli olduğunu gösterecek bir ön işaret yoksa mahkeme bu konuda bir bulgu oluşturmak zorundadır.
- Teminat yükümlülüğünden muafiyet ileri süren tarafın, resmî belge, kesin delil veya durum ve koşulların varlığını ispatlaması gerekir.
- Teminatın miktarını belirleyen zarar öngörüsü mahkemenin takdirindedir; taraflar bu öngörüye ilişkin bilgi ve belge sunarak katkıda bulunabilir.
- Sözleşmeyle teminatın şekli kararlaştırılmışsa, bu sözleşmenin varlığını ve içeriğini ileri süren taraf onu belgelerle ispat etmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87): Teminatın tutarını ve şeklini hâkimin serbest takdirine bağlar ve koşulların değişmesi halinde teminatın azaltılması, artırılması veya kaldırılmasını düzenler; 86. maddedeki karar bu maddeye göre belirlenir.
- [6100 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-88): Verilen kesin süre içinde teminat gösterilmezse davanın usulden reddini veya müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılmasını öngörür.
- [6100 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89): Teminatı gerektiren sebep ortadan kalktığında teminatın iadesini düzenler.
- [6100 sayılı Kanun m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-84): Teminat yükümlülüğünün kapsamını, şartlarını ve davalının muhtemel yargılama giderleri ile sınırlı olduğunu belirleyen ana hükümdür.
- [6100 sayılı Kanun m.391](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-391): İhtiyati tedbirde teminatın alınmamasına ilişkin istisnaları düzenler; resmî belge veya kesin delil halinde teminat aranmayabilir.
- [6100 sayılı Kanun m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-119): Teminat gösterilmesini dava şartı olarak sayar; bu nedenle teminat kararının mahkemece resen verilmesi gerekçelendirilir.

## [HMK m.87 — Teminatın tutarı ve şekli](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87)

6100 sayılı Kanun'un 87. maddesi, dava sırasında gösterilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkimin serbestçe belirlemesini ve teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olduğunda teminatın azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verilmesini düzenler. Madde, yargılama giderlerini karşılayacak teminata karar verilmiş olan her davada ve sözleşmeyle teminat şekli kararlaştırılmış olan hallerde uygulanır. Teminat gösterilmesi gereken hallerin ve teminat kararının kendisini (m.84, m.86), teminat yatırılmamasının sonucunu (m.88) ve teminatın iadesini (m.89) düzenlemez. Ayrıca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz teminatının ayrıca düzenlendiği hükümler (m.392 ve İcra ve İflas Kanunu'nun ihtiyati haciz hükümleri) bu maddenin genel çerçevesinin dışında kalan özel rejimlerdir.

### Teminatın tutarı ve şekli: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teminat tutarı**: Davada gösterilmesi gereken paranın ya da değerin miktarıdır. Hâkim bu miktarı serbestçe belirler; kanun bir oran ya da taban koymamıştır. Miktarın belirlenmesinde karşı tarafın uğrayabileceği yaklaşık zarar ve muhtemel yargılama giderleri ölçü alınır.
- **Teminat şekli**: Teminatın nakit, banka teminat mektubu, rehin, kefalet ya da benzeri hangi biçimde gösterileceğidir. Kanun teminat türlerini tek tek saymamış, bu konuyu hâkimin takdirine bırakmıştır.
- **Teminatı gerektiren durum ve koşullar**: Teminat kararının dayandığı olgulardır. Örneğin davacının Türkiye'de yerleşim yerinin bulunmaması gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Bu olgular değiştiğinde ikinci fıkra uygulanır.
- **Sözleşmeyle kararlaştırılan teminat şekli**: Tarafların teminatın şekli konusunda aralarında yaptıkları anlaşmadır. Bu anlaşma varsa teminatın şekli hâkim bu anlaşmaya göre belirler; hâkimin şekil konusundaki takdiri bu ölçüde sınırlanır.
- **Teminatın azaltılması, artırılması, değiştirilmesi ve kaldırılması**: Mahkemenin mevcut teminat kararını sonradan değiştirmesi yollarıdır. Azaltma ve artırma tutarı, değiştirme şekli, kaldırma ise teminat yükümlülüğünün tümden ortadan kaldırılmasını ifade eder.

### Teminatın tutarı ve şekli: hangi şartlar aranır?

- Bir davada teminat gösterilmesi gerektiğine dair mahkemece karar verilmiş bulunmalıdır; ikinci fıkra ancak bu karara bağlı bir teminat bulunduğunda işler.
- Teminatı gerektiren durum ve koşullarda sonradan değişiklik olmuş bulunmalıdır.
- Değişikliğin, mevcut teminat kararını etkileyecek nitelikte olduğu ortaya konulmalıdır; yalnızca önemsiz bir değişiklik yeterli sayılmaz.
- Hâkim, değişikliğe dayanarak azaltma, artırma, şekil değiştirme ya da kaldırma kararı verirken teminatın amacını, yani karşı tarafın muhtemel zararının ve yargılama giderlerinin karşılanmasını gözetmelidir.
- Tutarı ve şekli belirlerken, tarafların sözleşmeyle kararlaştırdığı teminat şekli varsa hâkim bu anlaşmaya bağlı kalmalıdır.
- Teminat kararı kendiliğinden verilebilir; ancak taraflar ya da müdahale talebinde bulunan kişi dinlenmiş olabilir.

### Teminatın tutarı ve şekli: hangi sonuçları doğurur?

- Hâkim teminatın tutarını ve şeklini serbestçe belirler; kanunda bir teminat kataloğu ya da tutar oranı yoktur.
- Taraflar teminatın şekli konusunda sözleşme yapmışlarsa teminat bu sözleşmeye göre belirlenir.
- Teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olursa hâkim teminatı azaltabilir, artırabilir, değiştirebilir ya da kaldırabilir.
- Değişiklik olmamışsa ikinci fıkra uygulanamaz ve mevcut teminat kararı aynen devam eder.
- Teminat kaldırıldığında ilgili davada teminat yükümlülüğü sona erer.

### Tutar belirleme ile şekil belirleme arasındaki fark nedir?

- Tutar konusunda hâkim serbesttir ve kanun bir oran ya da taban koymamıştır.
- Şekil konusunda taraflar sözleşme ile belirleme yapmışlarsa hâkim bu anlaşmaya bağlıdır.

Sonuç: Taraflar şekil konusunda anlaşmışsa hâkimin şekil takdiri daralır; tutar konusunda ise her halde takdir hâkimdedir.

### Azaltma ve artırma ile değiştirme ve kaldırma arasındaki fark nedir?

- Azaltma ve artırma, mevcut teminatın tutarında değişiklik yapılmasıdır.
- Değiştirme, teminatın türünün ya da şeklinin değiştirilmesidir; kaldırma ise teminat yükümlülüğünü tümüyle ortadan kaldırır.

Sonuç: Hâkim tutar değişikliği ile şekil değişikliği ve kaldırma arasında serbestçe seçim yapabilir; her biri ayrı bir karar konusudur.

### m.87/1 ile m.87/2: fark nedir?

- Birinci fıkra, ilk kez teminat kararı verilirken tutar ve şeklin belirlenmesini düzenler.
- İkinci fıkra, teminat kararı verildikten sonra durum ve koşullarda değişiklik olmasına bağlı olarak kararın değiştirilmesini düzenler.

Sonuç: Birinci fıkra başlangıç kararına, ikinci fıkra sonradan değişen koşullara uygulanır.

### Madde 87 ile madde 89 arasındaki fark nedir?

- m.87/2, teminatın sebebi hâlâ devam ederken tutar, şekil veya kapsamda değişiklik yapılmasını düzenler.
- m.89, teminat gösterilmesini gerektiren sebebin tamamen ortadan kalkması hâlinde teminatın iadesini düzenler.

Sonuç: Sebep kısmen değişmişse m.87/2 uygulanır; sebep tümüyle ortadan kalkmışsa iade talebi gündeme gelir.

### Teminatın tutarı ve şekli: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teminat tutarını sabit bir oran üzerinden (örneğin dava değerinin belli bir yüzdesi) götürü olarak belirlemek; hâkimin takdirinin somut zarar öngörüsüne dayanması gerektiği dikkate alınmalıdır.
- Teminatın şeklini belirlerken taraflar arasında sözleşme varsa bu sözleşmeyi yok saymak; şekil konusunda hâkim anlaşmaya bağlıdır.
- İkinci fıkrayı, yalnızca tutarı değiştirmek için kullanılan bir araç sanmak; madde değiştirme ve kaldırmayı da kapsar.
- Sebep tümüyle ortadan kalkmışken m.87/2 yoluna gitmek; bu durumda m.89 uyarınca iade talebi gündeme gelir.
- Değişiklik olmamışken teminatı yeniden belirlemek; ikinci fıkra değişiklik şartına bağlıdır.
- Teminatın türüne ilişkin olarak kanunda sayılmış bir liste olduğunu varsaymak; kanunda teminat kataloğu yoktur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Hâkimin ikinci fıkra uyarınca teminatı artırabilmesi için durum ve koşullarda somut bir değişikliğin ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/827 E., 2019/300 K., 28.03.2019)
- İhtiyati haciz teminatında alacak miktarı ve tedbirin niteliği gözetilerek uygun bir tutar belirlenmesi gerektiği; alacağın tamamının bulunduğu, dayanağın ve tedbirin etkisinin değerlendirildiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2024/1592 E., 2024/1405 K., 12.09.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2024/203 E., 2024/179 K., 08.02.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2023/2025 E., 2023/1370 K., 24.10.2023)
- Teminat tutarının belirlenmesinde talebe konu alacağın büyüklüğü ve tedbirin etkisi dikkate alınabilmektedir; ancak tutarın dayanağı olan kanunda sayılan ölçütlerle gerekçelendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2024/1032 E., 2024/1434 K., 16.07.2024)
- Dava sırasında olağanüstü bir olayın (örneğin bir depremin) gerçekleşmesi, teminatın artırılması için değişiklik sayılabilmektedir. (İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/659 E., 2021/622 K., 07.09.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminatın azaltılmasını, artırılmasını, değiştirilmesini ya da kaldırılmasını talep eden taraf, teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olduğunu ispatla yükümlüdür; değişiklik kendisine yüklenen somut olgularla ortaya konulmalıdır.
- Yerleşim, mali durum ve benzeri olgular için resmî kayıtlar, tapu, nüfus ve banka belgeleri gibi yazılı deliller kullanılabilir.
- Karşı taraf değişikliğin bulunmadığını ya da değişikliğin teminat kararını etkilemeyecek nitelikte olduğunu savunursa bu savunmasını kendisi ispatlamalıdır.
- Hâkimin belirlediği tutar ve şekil bakımından taraflar, kararın dayandığı zarar öngörüsü ve yargılama gideri hesabına dair itirazlarını gerekçesiyle ileri sürebilir; bu itirazlar davaya bakan hâkim tarafından karara bağlanır.
- Taraflar şekil konusunda sözleşme yapmışlarsa bu sözleşmenin varlığını ve içeriğini sözleşme metni ile ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.84](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-84): Teminat gösterilmesini gerektiren hâlleri ve bu teminatın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak tutarda olmasını düzenler; m.87 bu tutarın ve şeklin belirlenmesinde hâkime takdir alanı tanır.
- [6100 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-86): Yargılama giderlerini karşılayacak teminata mahkemenin kendiliğinden karar vereceğini ve taraflar ile müdahale talebinde bulunanı dinleyebileceğini düzenler; m.87 bu kararın tutar ve şekil yönünü tamamlar.
- [6100 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89): Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığında teminatın iadesini düzenler; m.87/2 ile sebep kısmen değişmişse kararın değiştirilmesi, tümden ortadan kalkmışsa iade arasındaki ayrım bu maddelerde yapılır.
- [6100 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-88): Mahkemece belirlenen teminatın kesin süre içinde yatırılmaması hâlinde davanın usulden reddini ya da müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılmasını düzenler; m.87'nin verdiği tutar ve şekil kararı bu yaptırımın konusunu oluşturur.

## [HMK m.88 — Teminat gösterilmemesinin sonuçları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-88)

Bu madde, hâkimin belirlediği kesin süre içinde teminat gösterilmemesinin iki sonucunu düzenler: davacı bakımından davanın usulden reddi ve fer'î müdahale talebinde bulunan bakımından müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılması. Teminatın ne zaman ve hangi hallerde istenebileceği, muafiyet halleri, tutarı ve şekli ile iadesi bu maddede düzenlenmez; bunlar m.84 ile m.86, m.87 ve m.89 kapsamındadır. Teminat kararına karşı usul ile teminatın iadesine ilişkin tazminat davası süresi de bu maddenin konusu değildir.

### Teminat gösterilmemesinin sonuçları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Kesin süre**: Hâkimin teminat yatırılması için belirlediği ve süresinde yerine getirilmezse sonuç doğuran süredir. Hâkim bu süreyi kesin olarak belirlediğini açıkça belirtmeli ve sürenin sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar etmelidir.
- **Usulden red**: Davanın esasına girilmeden, dava şartının eksikliği nedeniyle verilen ret kararıdır. Teminat yatırılmaması hâlinde davanın esası incelenmez.
- **Fer'î müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılma**: Davacı yanında davaya katılan kişinin, istenen teminatı kesin süre içinde vermemesi hâlinde müdahale talebinin sonuçsuz kalmasıdır. Bu, kişinin iradesine dayanan bir vazgeçme değil, kanunun bağladığı bir sonuçtur.

### Teminat gösterilmemesinin sonuçları: hangi şartlar aranır?

- Hâkimin, davacıdan veya müdahale talebinde bulunan kişiden teminat gösterilmesine karar vermiş olması gerekir.
- Hâkimin teminat gösterilmesi için kesin bir süre belirlemiş ve bu süreyi tutanağa geçirerek ihtar etmiş olması gerekir.
- Kesin süre içinde istenen teminatın gösterilmemiş olması gerekir.
- Davacı bakımından, teminatı istenen kişinin muafiyet hallerinden birinin bulunmaması gerekir; muafiyet varsa teminat istenemez ve sonuç doğmaz.

### Teminat gösterilmemesinin sonuçları: hangi sonuçları doğurur?

- Davacı kesin süre içinde teminat göstermezse dava usulden reddedilir ve davanın esasına girilmez.
- Müdahale talebinde bulunan kişi kesin süre içinde istenen teminatı vermezse, müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir ve müdahale engellenir.
- Teminat gösterilmesini gerektiren sebep kesin süre geçtikten sonra da ortadan kalkmışsa, ilgilinin talebi üzerine teminatın iadesine karar verilir (m.89).
- Teminat gerekmediği hâlde (örneğin muafiyet halinde) istenen kesin süre sonuç doğurmaz; bu durumda usulden red kararı verilemez.
- Kesin süre hâkim tarafından açıkça kesin olarak belirtilmemiş ve ihtar yapılmamışsa, süreye bağlanan usulden red sonucu doğmaz.

### Davacı ile müdahale talebinde bulunan kişi arasındaki fark nedir?

- Davacının teminat göstermemesinde sonuç, davanın esasına girilmeden usulden reddidir. Dava şartı eksikliği olarak değerlendirilir.
- Müdahale talebinde bulunan kişinin teminat göstermemesinde sonuç, davaya katılma talebinden vazgeçilmiş sayılmasıdır; dava ret edilmez.

Sonuç: Davacı davasını kaybeder ve yeniden dava açması gerekir; müdahil ise yalnızca müdahale talebini kaybeder, asıl dava devam eder.

### Teminat gösterilmemesinin sonuçları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kesin süre verilmeden doğrudan usulden red kararı vermek; uygulamada kesin süre şartının aranmadığı yanlışı yapılır.
- Hâkimin belirlediği sürenin kesin olduğunu tutanağa geçirip ihtar etmeden, süreye bağlı usulden red sonucunu uygulamak.
- Müdahale talebinde bulunan kişi için usulden red kararı vermek; bu kişi için sonuç davanın reddi değil, müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılmasıdır.
- Teminatın kapsamını yargılama giderleri dışına genişletip istenen teminatın yatırılmamasını usulden red sebebi saymak; teminat yalnızca muhtemel yargılama giderleri için istenebilir.
- Teminatı gerektiren halin bulunmadığı veya muafiyetin geçerli olduğu durumda usulden red kararı vermek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Teminat gösterilmesi gerektiği hâlde kesin süre verilmeden doğrudan usulden red kararı verilmesi, hukuka aykırı kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1964 E., 2025/2076 K., 18.12.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi, 2020/749 E., 2021/998 K., 02.11.2021)
- Mahkemenin teminat yatırılmasını istediği ara kararında yargılama giderleri ile ilgisi olmayan üçüncü kişi zararlarını karşılayacak bir teminat göstermesini isteyip bu teminat yatırılmadığı için usulden red yapması, HMK m.84 kapsamına aykırı bulunmuştur. (11. Hukuk Dairesi, 2022/1713 E., 2023/5408 K., 28.09.2023)
- Kesin süre verilip uyulmadığında usulden redde hükmedilmesi yönünde, dava şartı eksikliğinin yaptırımı olarak uygulama yapıldığı görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2020/1016 E., 2021/682 K., 17.05.2021; Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/694 E., 2024/497 K., 09.05.2024; Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/733 E., 2023/565 K., 11.10.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminatın gösterilmesini ve kesin süre verilmesini isteyen taraf, hâkimin ara kararı ve kesin süreye ilişkin ihtarın tutanağa geçirildiğini gösteren belgeyle ispat eder; bu belgenin varlığı hâkimin resmi kaydından anlaşılır.
- Kesin süre içinde teminatın yatırılıp yatırılmadığı, banka dekontu, teminat mektubu veya mahkeme kayıtları ile ispat edilir. Teminatın yatırılmadığını ileri sürenin bu olguyu kanıtlaması gerekir.
- Davacının muafiyet hallerinden birinin (örneğin adli yardım) bulunduğunu ileri süren taraf, bunu kanıtlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87): Teminatın tutarını ve şeklini hâkimin belirlediğini düzenler; kesin süreyle istenen teminatın içeriği bu maddeye göre saptanır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89): Teminatı gerektiren sebep ortadan kalkarsa teminatın iadesini düzenler; bu madde, teminat gösterilmemesinin sonuçlarının ardındaki iade mekanizmasıdır.
- [6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-114): Teminatın yerine getirilmesini dava şartı olarak sayar; m.88 bu dava şartının eksilmesinin yaptırımını belirler.

## [HMK m.89 — Teminatın iadesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-89)

HMK m.89, teminat gösterilmesini gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde teminatın iadesini düzenler. Hüküm, ilgilinin talebi üzerine mahkemenin iade kararı vermesini öngörür. Teminatın ilk kez gösterilmesi (m.84, m.86), teminat tutarı ve şekli (m.87), teminat gösterilmemesinin sonuçları (m.88) madde kapsamında değildir. Teminatın azaltılması, artırılması, değiştirilmesi veya kaldırılması (m.87/2) bu maddede düzenlenmez. İhtiyati tedbirde teminatın iadesine ilişkin özel süreli usul (m.392/2) ile tedbir teminatının niteliği de bu maddenin konusu değildir.

### Teminatın iadesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teminat**: Davada ya da ihtiyati tedbirde, karşı tarafın muhtemel yargılama giderlerini veya tedbirden doğabilecek zararlarını karşılamak üzere mahkemeye gösterilen değerdir. Tutarı ve şekli hâkim tarafından belirlenir.
- **Teminatı gerektiren sebep**: Mahkemenin teminat gösterilmesine karar vermesine dayanak olan durumdur. Bu sebep ortadan kalktığında iade talebinin koşulu oluşur.
- **Teminatın iadesi**: Gösterilen teminatın ilgiliye geri verilmesidir. Mahkemenin talep üzerine verdiği bir karar ile gerçekleşir; kendiliğinden doğmaz.
- **İlgili**: Teminatı göstermiş olan taraf ya da teminat üzerinde hak sahibi olan kişidir. Talep ehliyeti bu kişiye aittir.

### Teminatın iadesi: hangi şartlar aranır?

- Teminat gösterilmesini gerektiren sebebin ortadan kalkmış olması gerekir; sebep, teminatın gösterilmesine karar verildiği anda var olan durum ve koşullardır.
- Sebebin ortadan kalktığının somut olayda ortaya konulması gerekir; kalkıştan sonra hangi durumun değiştiği dosyadan anlaşılmalıdır.
- İlgilinin talebinin bulunması gerekir; mahkeme teminatı kendiliğinden iade etmez.
- Mahkemenin iade kararı vermesi gerekir; iade, talep üzerine verilen bir karara bağlıdır.

### Teminatın iadesi: hangi sonuçları doğurur?

- Teminatı gerektiren sebep ortadan kalktığında ve ilgili talepte bulunduğunda mahkeme teminatın iadesine karar verir.
- Sebep ortadan kalkmış olsa da talep yoksa mahkeme kendiliğinden iade kararı vermez.
- Sebep tam olarak ortadan kalkmamışsa madde uygulanmaz; bu durumda teminatın azaltılması, artırılması, değiştirilmesi ya da kaldırılması m.87/2 uyarınca değerlendirilir.
- İade kararı, teminatı gerektiren sebebin gerçekten kalktığının belirlenmesine bağlıdır.

### Sebebin ortadan kalkması ile azaltma veya kaldırma arasındaki fark nedir?

- m.89 kapsamında teminat tamamen iade edilir ve teminatı gerektiren sebep tümüyle ortadan kalkmıştır.
- m.87/2 kapsamında durum ve koşullarda değişiklik olur ancak sebep tamamen kalkmaz; hâkim teminatı azaltabilir, artırabilir veya değiştirebilir.

Sonuç: Tam iade için m.89, kısmi değişiklik için m.87/2 uygulanır. Hâkim değişikliği değerlendirip karar vermelidir.

### Genel teminat iadesi ile ihtiyati tedbirde teminat iadesi arasındaki fark nedir?

- m.89 genel bir iade hükmüdür ve teminatı gerektiren sebebin kalkmasına bağlanır.
- m.392/2 ihtiyati tedbire özgü olup, iadenin tazminat davası açılmamasına bağlanmasını öngörür.

Sonuç: İhtiyati tedbir teminatında iade için bir aylık süre ve tazminat davasının açılmaması koşulu da gözetilmelidir.

### Teminatın iadesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teminatı gerektiren sebebin ortadan kalkmasını, sadece tarafların uzlaşması ile karıştırmak; iadenin sebep ortadan kalktığında talep üzerine verildiğini gözden kaçırmak.
- Sebebin tam kalkmadığı durumda m.89 yerine doğrudan iade kararı vermek; bu hal m.87/2 kapsamında değerlendirilmelidir.
- İhtiyati tedbir teminatında m.392/2 süresini dikkate almadan m.89'a dayanarak iade kararı istemek.
- Mahkemenin iadeyi kendiliğinden, talep olmadan vermesi gerektiğini sanmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ihtiyati tedbirde teminat, asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesi veya tedbir kararının kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmamasına bağlı olarak iade edilmektedir. (10. Daire, 2016/3025 E., 2021/5868 K., 29.11.2021)
- Mahkemeler m.89 kapsamında iade talebini değerlendirirken teminatı gerektiren sebebin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığını inceler. (10. Daire, 2016/3025 E., 2021/5868 K., 29.11.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Teminatın iadesini talep eden ilgili, teminatı gerektiren sebebin ortadan kalktığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Sebebin kalktığı, dosya içindeki kararlar ve belgelerle gösterilebilir; mahkemenin verdiği teminat kararı ve sonradan değişen durumu gösteren belgeler temel alınır.
- Karşı taraf, sebebin hâlâ devam ettiğini ileri sürerse bunu ispatlamak zorundadır.
- İhtiyati tedbirde iade talebi için tazminat davasının açılmadığını gösteren dosya kaydı ve bir aylık sürenin geçtiğine dair belge sunulmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6100 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-87): Teminatın tutarı, şekli ve durum ve koşullardaki değişiklik halinde azaltılması, artırılması, değiştirilmesi ya da kaldırılmasını düzenler; tam iade ile kısmi değişiklik arasındaki ayrım bu maddeye göre yapılır.
- [6100 sayılı Kanun m.392](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-392): İhtiyati tedbirde teminatın gösterilmesini ve bir ay içinde tazminat davası açılmaması üzerine iadesini düzenler; m.89 bakımından özel bir iade rejimi oluşturur.

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2024/816 E., 2025/265 K., 30.04.2025 (m.84)
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/6435 E., 2024/7984 K., 18.11.2024 (m.84)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/4794 E., 2024/3338 K., 24.10.2024 (m.86)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/3129 E., 2024/2408 K., 19.09.2024 (m.84)
- 4. Hukuk Dairesi, 2023/11318 E., 2023/13552 K., 14.12.2023 (m.85)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/1713 E., 2023/5408 K., 28.09.2023 (m.88)
- 10. Daire, 2016/3025 E., 2021/5868 K., 29.11.2021 (m.89)
- 9. Hukuk Dairesi, 2019/2292 E., 2019/7821 K., 04.04.2019 (m.85)
- 3. Hukuk Dairesi, 2014/1296 E., 2014/9607 K., 16.06.2014 (m.85)
- 16. Hukuk Dairesi, 2013/10694 E., 2013/9728 K., 21.10.2013 (m.85, m.86)
- 9. Hukuk Dairesi, 2013/3308 E., 2013/5113 K., 11.02.2013 (m.85)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1964 E., 2025/2076 K., 18.12.2025 (m.88)
- Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/135 E., 2025/355 K., 27.05.2025 (m.89)
- Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/136 E., 2025/356 K., 27.05.2025 (m.89)
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/863 E., 2024/1222 K., 05.12.2024 (m.84)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/91 E., 2024/1523 K., 27.09.2024 (m.84)
- Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/284 E., 2024/867 K., 19.09.2024 (m.89)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2024/1592 E., 2024/1405 K., 12.09.2024 (m.87)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2024/1032 E., 2024/1434 K., 16.07.2024 (m.87)
- İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/458 E., 2024/317 K., 16.05.2024 (m.84)
- Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/694 E., 2024/497 K., 09.05.2024 (m.88)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2024/203 E., 2024/179 K., 08.02.2024 (m.87)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2023/2025 E., 2023/1370 K., 24.10.2023 (m.87)
- Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/733 E., 2023/565 K., 11.10.2023 (m.88)
- Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/324 E., 2022/796 K., 30.06.2022 (m.89)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi, 2020/749 E., 2021/998 K., 02.11.2021 (m.88)
- İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/659 E., 2021/622 K., 07.09.2021 (m.87)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2020/1016 E., 2021/682 K., 17.05.2021 (m.88)
- İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2016/481 E., 2021/523 K., 20.04.2021 (m.85)
- İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/827 E., 2019/300 K., 28.03.2019 (m.87)
- İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/869 E., 2018/1331 K., 18.12.2018 (m.89)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/teminat