--- title: "Primlere ilişkin hükümler — Sosyal Güvenlik Hukuku konu anlatımı" course: "Sosyal Güvenlik Hukuku" law: "Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu" articles: "Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.79–91" last_amended: "2026-07-24" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/sosyal-guvenlik-hukuku/prim-alinmasi-prime-esas-kazanc-prim-oranlari-ve-asgari-iscilik-prim-belgeleri" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Primlere ilişkin hükümler Sosyal Güvenlik Hukuku — [Sosyal Güvenlik Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/sosyal-guvenlik-hukuku) ## Kısaca Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.79, kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından Kurumun prim almasını ve ilgililerin prim ödemesini zorunlu kılar; prim gelirlerinin kullanım amacını ve tahsil edilen genel sağlık sigortası primlerinin Kurum bütçesindeki kalemini belirler. ## Kapsam Bu konu, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.79–91 hükümlerini kapsar: prim alınması zorunluluğu, prime esas kazançlar, prim oranları, günlük kazanç sınırları, asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma, prim belgeleri ve işyeri kayıtları, prim ödeme yükümlüsü, primlerin ödenmesi, primler, ilişiksizlik belgesinin aranması, ertelenmesi. - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.79 — Prim alınması zorunluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-79) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.80 — Prime esas kazançlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.81 — Prim oranları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-81) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.82 — Günlük kazanç sınırları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-82) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.85 — Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-85) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86 — Prim belgeleri ve işyeri kayıtları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.87 — Prim ödeme yükümlüsü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-87) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.88 — Primlerin ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.89 — Primler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.90 — İlişiksizlik belgesinin aranması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-90) - [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.91 — Ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-91) Yürürlükten kaldırılmış: m.83, m.84. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.79 — Prim alınması zorunluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-79) Madde, kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından Kurumun prim almasını ve ilgililerin prim ödemesini zorunlu kılar; prim gelirlerinin kullanım amacını ve tahsil edilen genel sağlık sigortası primlerinin Kurum bütçesindeki kalemini belirler. Kurumun prim alacağı ile sigortalı ve işverenin prim ödeme yükümlülüğü bakımından uygulanır. Maddede prim oranları, prime esas kazanç, prim ödeme süreleri ve tahsil usulü düzenlenmez; bunlar prime esas kazanç (m.80), ödeme ve bildirim yükümlülükleri (m.80), tahsil usulü (m.80) ve prim oranlarına ilişkin hükümlerde yer alır. Sigortalılık süresine sayılacak borçlanmalar (m.41 ve m.85 bağlamı) ile zamanaşımı ve usul süreleri bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Prim alınması zorunluluğu: hangi kavramlar bilinmeli? - **Prim**: Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak için ilgililerden alınan ve Kurum tarafından tahsil edilen tutardır. Madde, primin hangi kalemleri karşılayacağını genel olarak belirtir. - **Kısa ve uzun vadeli sigortalar**: Kanunda düzenlenen kısa vadeli sigorta kolları (hastalık, analık, iş kazası ve meslek hastalığı) ile uzun vadeli sigorta kollarını (malullük, yaşlılık ve ölüm) ifade eder. Madde bu kolların primini doğrudan konu alır. - **Genel sağlık sigortası primi**: Genel sağlık sigortası için alınan prim türüdür. Maddenin ikinci fıkrası bu primin tahsilinden sonra Kurum bütçesinde ayrı bir kaleme aktarılmasını öngörür. - **Yönetim giderleri**: Kurumun işleyişi için yapılan harcamalardır. Prim gelirlerinin bu giderleri de karşılayacak biçimde alınması maddenin öngördüğü amaçlardan biridir. ### Prim alınması zorunluluğu: hangi şartlar aranır? - Kurumun prim almasının dayanağı, kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için kanunda öngörülen ödemelerin ve yönetim giderlerinin karşılanmasıdır. - İlgililerin, yani sigortalıların ve prim ödemekle yükümlü diğer kişilerin prim ödeme yükümlülüğünün bulunması gerekir. - Kurumca tahsil edilen genel sağlık sigortası primlerinin tahsil edilmesinin ardından Kurum bütçesinin genel sağlık sigortası kalemine aktarılması gerekir. ### Prim alınması zorunluluğu: hangi sonuçları doğurur? - Kurum, kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için kanunda öngörülen ödemeleri ve yönetim giderlerini karşılamak üzere prim almakla yükümlüdür. - İlgililer prim ödemek zorundadır; bu yükümlülük, ödeme yapılmadığında Kurumun tahsil yetkisini doğurur. - Kurumca tahsil edilen genel sağlık sigortası primleri tahsil edilmesinin ardından doğrudan Kurum bütçesinin genel sağlık sigortası kalemine aktarılır. - Madde, prim alınmasının hangi halde doğmadığını ya da hangi istisnalarla sınırlandığını düzenlemez; bu tür durumlar ayrı hükümlere bağlıdır. ### Kısa ve uzun vadeli sigorta primi ile genel sağlık sigortası primi arasındaki fark nedir? - Kısa ve uzun vadeli sigortalar için alınan primler, kanunda öngörülen ödemeler ve yönetim giderleri için toplanır. - Genel sağlık sigortası primi de aynı amaçla alınır ancak tahsilinden sonra ayrı bir bütçe kalemine aktarılır. Sonuç: Genel sağlık sigortası primlerinin tahsili sonrası Kurum bütçesinde ayrı kaleme aktarılması, bu primlerin diğer prim gelirleriyle karıştırılmadan izlenmesini sağlar. ### Prim alınması zorunluluğu: sık yapılan hatalar nelerdir? - Maddeyi prim oranı ya da prime esas kazanç hesabını düzenleyen bir hüküm gibi okumak; bu konular m.78 ve m.80 gibi başka maddelerde yer alır. - Genel sağlık sigortası primini diğer prim gelirleriyle aynı kalemde izlemek; ikinci fıkra tahsil sonrası ayrı kalem öngörür. - Maddeyi zamanaşımı ya da prim borcunun düşmesi konusunda uygulamak; bu konular ayrı hükümlere bağlıdır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yüksek mahkeme kararlarında madde, prim gelirlerinin iki alanda kullanılması gerektiği ilkesinin dayanağı olarak anılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/462 E., 2025/739 K., 26.11.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2022/650 E., 2023/483 K., 17.05.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2023/322 E., 2023/421 K., 03.05.2023) - Uygulamada madde, primlerin tahsil yetkisi ve Kurumun alacaklı sıfatının kaynağı olarak gösterilmektedir; Kurumun prim alacağı bu hükme dayandırılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/91 E., 2025/599 K., 08.10.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Prim alacağını talep eden Kurum, sigortalılık ve prime esas kazanç bilgisinin varlığını ve prim borcunun doğduğunu ilgili bildirim ve kayıtlarla ispatlamakla yükümlüdür. - Prim borcunun ödendiğini ileri süren ilgili, ödeme belgeleriyle ispat yükü altındadır. - Genel sağlık sigortası primlerinin Kurum bütçesine aktarıldığı iddiası, Kurum kayıtları ve bütçe belgeleriyle ispat edilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Prim tutarlarının işveren tarafından ödenmesi, ücretten kesinti ve tahsil usulü bu maddenin uygulanmasının somut araçlarını düzenler. - [5510 sayılı Kanun m.78](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-78): Prime esas kazanç alt ve üst sınırlarını belirler; prim tutarının hesaplanmasında kullanılır. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.80 — Prime esas kazançlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) Madde, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazancının hangi ödemeleri içerip hangilerini dışarıda bıraktığını, ay bazında nasıl bağlanacağını ve günlük kazancın nasıl hesaplanacağını düzenler. Ayrıca (b) bendi kapsamındaki beyana dayalı sigortalılar ile (c) bendi kapsamındaki kamu ve sözleşmeli sigortalılar için kazanç tespit ölçütlerini belirler. Kimlere uygulandığı bakımından madde sigortalılık statüsünü değil, bu statüye bağlı kazanç hesabını konu alır. Düzenlemediği konular: prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırları (m.82), eksik prim ödeme günlerinde genel sağlık primi (m.88 dördüncü fıkra), gecikme zammı ve gecikme cezası (m.102), genel sağlık sigortalısı kategorileri (m.60) ve ödeme süresi ile tahsil usulü. ### Prime esas kazançlar: hangi kavramlar bilinmeli? - **Prime esas kazanç**: Sigortalının bir ay için prim hesabına esas alınan brüt tutardır. Hak edilen ücretler ile o ay içinde yapılan prim, ikramiye ve benzeri ödemelerin toplamından oluşur. Bu toplam (b) bendindeki istisnalarla ve (c) bendinin genel tabi tutma kuralıyla sınırlanır. - **Ayni yardım**: Para yerine mal veya hizmet olarak sağlanan menfaattir. (b) bendi 1 numaralı alt bentte istisna sayılır. Yerine nakdi ödeme yapılırsa (c) bendi gereği prime tabi olur. - **Ücret dışı ödeme**: Hak edilen ücret niteliği taşımayan prim, ikramiye veya karar gereği sonradan yapılan tutarlardır. Ödendiği ayın kazancına dahil edilir; üst sınır nedeniyle girmeyen kısım en fazla iki sonraki aya aktarılır. - **Prime esas günlük kazanç alt sınırı**: (m.82) ile belirlenen, günlük kazancın asgari ölçüsünü veren değerdir. Belirsiz kazançlı sigortalıda (e) bendi gereği alt sınır esas alınır ve (k) bendinde öğrenci ve kursiyerlerin hesabında da bu sınır ölçüt olur. - **Yemek bedeli istisnası**: İşverence işyerinde yemek verilmediğinde çalışılan her gün için ödenen bedelin metinde belirtilen tutara kadar olan kısmıdır. Tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; artışta yüzde beşi aşmayan kesirler dikkate alınmaz. - **Belirsiz kazanç**: Saatlik, günlük, haftalık veya aylık sabit ücrete bağlı olmayan, komisyon veya kâra katılma gibi belirsiz tutarlı kazançtır. Belirli bir ücret ile birlikte alınıyorsa (f) bendi toplama kuralını uygular. - **Prim ödeme gün sayısı**: Sigortalının o ay için prim ödemesine esas gün sayısıdır. Günlük kazanç hesabında kullanılan gün sayısıyla aynıdır. Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışmalarda (h) ve (ı) bentlerine göre hesaplanır. ### Prime esas kazançlar: hangi şartlar aranır? - Sigortalının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında bulunması ve ücretin hak edilmiş olması gerekir; bu durumda prime esas kazanç brüt toplam esas alınarak bulunur. - Ödemenin (a) bendinin 1 ila 3 numaralı alt bentlerinden birine girmesi, yani hak edilen ücret, prim veya ikramiye niteliğinde bir istihkak ya da karar gereği yapılan bir ödeme olması gerekir. - Bir ödemenin prime esas kazanca dahil edilmemesi için (b) bendinde sayılan kalemlerden birine girmesi gerekir; 8 numaralı alt bentte özel sağlık primi ve bireysel emeklilik tutarı aylık toplamda asgari ücretin yüzde otuzunu geçmemelidir. - Yemek bedeli istisnasından yararlanılması için işyerinde yemek verilmemiş olması ve bedelin çalışılan günlere ait bir günlük tutarın belirlenen sınıra kadar kalması gerekir; aşan kısım prime tabidir. - (c) bendi gereği istisna sayılmayan her ödeme, adı ne olursa olsun prime tabidir. Diğer kanunlardaki prim muafiyetleri bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz. - Ücret dışı bir ödemenin üst sınır nedeniyle girmeyen kısmının sonraki en fazla iki ayda üst sınırın altında kalan tutarlara eklenmesi için ödemenin ay bazında bu koşulu taşıması gerekir; hizmet akdi yokken yapılan karar gereği ödemeler son çalışılan aya dahil edilir. - Günlük kazancın ayın kazancının otuzda biri olarak bulunması; ay içinde ücret alınmayan günler varsa kazancın ücret alınan gün sayısına bölünmesi gerekir. - Beyana dayalı (b) bendi sigortalısında beyan edilen günlük kazanç alt ve üst sınır arasında kalmalıdır; beyanda bulunulmamışsa aylık kazanç alt sınırın otuz katı olarak belirlenir. ### Prime esas kazançlar: hangi sonuçları doğurur? - Hak edilen ücretler brüt olarak hak edildikleri aya bağlanır ve o ayın prime esas kazancına dahil edilir. - Üst sınırı aşan ücret dışı ödemenin kalanı, ödemenin yapıldığı aydan sonraki en fazla iki aya üst sınırın altında kalan ölçüde eklenir. - Hizmet akdinin bulunmadığı veya askıda olduğu bir tarihte yapılan karar gereği ödemeler, prime esas kazancın tabi olduğu en son aya dahil edilir. - Kararın kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar prim ödenirse gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve (m.102) hükümleri uygulanmaz. - (b) bendindeki istisna kalemleri prim matrahına girmez; bunların dışındaki her kalem prime tabidir. - Yemek bedelinde metinde yazılı tutarı aşan kısım prime tabi olur ve tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. - Komisyon veya kâra katılma gibi belirsiz kazancı olan sigortalının günlük kazancı (m.82) alt sınırının altına düşmez. - Ay içinde ücret alınmayan günler varsa günlük kazanç ücret alınan gün sayısına bölünerek bulunur. - Beyana dayalı sigortalıda beyan alt ve üst sınır arasında kalmazsa prime esas kazanç sınır değerine göre belirlenir. - Beyana dayalı sigortalıların beyan usul ve esasları Kurumca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. ### Hak edilen ücret ile ücret dışı ödeme arasındaki fark nedir? - Hak edilen ücret, hak edildiği aya mal edilerek o ayın prime esas kazancına girer. - Prim, ikramiye veya karar gereği yapılan ücret dışı ödeme, ödendiği ayın kazancına dahil edilir. Sonuç: Üst sınır aşımında kalan ücret dışı kısım en fazla iki sonraki aya aktarılır; ücret için böyle bir aktarma söz konusu olmaz. ### İstisna kalemleri (b) ile diğer ödemeler (c) arasındaki fark nedir? - (b) bendinde tek tek sayılan kalemler prime esas kazanca tabi tutulmaz. - (c) bendinde istisna sayılmayan her ödeme ile ayni yardım yerine geçen nakdi tutarlar prime tabidir. Sonuç: Listede olmayan kalem tabidir ve başka kanunda muafiyet tanınmış olması bu sonucu değiştirmez. ### Ayni yardım ile ayni yardım yerine nakdi ödeme arasındaki fark nedir? - Ayni yardım (b) bendi 1 numaralı alt bent gereği istisnadır. - Ayni yardım yerine para ödenmesi (c) bendi gereği prime tabi tutulan bir ödemedir. Sonuç: Ayni yardımın nakde çevrilmesi istisnayı ortadan kaldırır. ### 4/1-a sigortalısı ile 4/1-b sigortalısı (beyana dayalı) arasındaki fark nedir? - (a) bendi kapsamında gerçekte hak edilen ücret esas alınır. - (b) bendi kapsamında sigortalının beyan ettiği günlük kazanç otuzla çarpılarak aylık kazanç bulunur. Sonuç: Beyan alt ve üst sınır arasında kalmalıdır; beyan yoksa aylık kazanç alt sınırın otuz katı olur. ### Sabit ücretli ile belirsiz kazançlı (e) arasındaki fark nedir? - Sabit ücretle çalışan sigortalının günlük kazancı ay esasına göre bulunur. - Komisyon veya kâra katılma gibi değişken kazanç alan sigortalının günlük kazancı (m.82) alt sınırı esas alınarak belirlenir. Sonuç: Değişken kazançta gerçek tutar yerine alt sınır uygulanır; belirli ücret de varsa (f) bendi toplamı uygular. ### Tam ay ücreti ile ücretsiz gün içeren ay (g) arasındaki fark nedir? - Ücret alınmayan gün yoksa günlük kazanç ayın kazancının otuzda biri olarak bulunur. - Ücret alınmayan günler varsa kazanç ücret alınan gün sayısına bölünerek bulunur. Sonuç: Bölen küçüldüğü için günlük kazanç yükselir. ### Kısmi süreli (h) ile çağrı üzerine (ı) arasındaki fark nedir? - Yazılı kısmi süreli sözleşmede prim ödeme gün sayısı toplam çalışma saatinin günlük saate bölünmesiyle bulunur. - Çağrı üzerine sözleşmede çalışma süresi belirlenmemişse haftalık yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Sonuç: Gün kesirleri bir gün sayılır ve gün sayısı yirmi saat esasına göre hesaplanır. ### Ek ders ücreti (j) ile öğrenci ve kursiyer (k) arasındaki fark nedir? - (j) kapsamında eğitim kurumunda ek ders karşılığı çalışanların gün sayısı otuz günle sınırlıdır ve brüt ek ders toplamı alt sınıra bölünür. - (k) kapsamında staj, bursiyerlik ve kısmi zamanlı öğrenci çalışmasında aylık tutar sınırı ve alt sınır uygulanır; çıraklar ilgili kanununa göre hesaplanır. Sonuç: Her grup kendi hesap yöntemine tabidir ve genel (a) hesabıyla karıştırılamaz. ### Prime esas kazançlar: sık yapılan hatalar nelerdir? - Eski metne dayanarak fıkra ve bent numaralarını eşleştirmek; güncel bent düzenine göre hesap yapılmalıdır. - Yemek bedelini yıllık değerleme olmadan sabit almak; tutar her yıl artırılarak uygulanmalı, yüzde beşi aşmayan kesirler dikkate alınmamalıdır. - Ücret dışı ödemenin üst sınırı aşan kısmını hak edildiği aya bağlamak; bu kısım ödendiği aya dahil edilip sonraki en fazla iki aya aktarılmalıdır. - Ücret alınmayan gün varsa günlük kazancı ayın otuzda birine göre bulmak; kazanç ücret alınan gün sayısına bölünmelidir. - Komisyon veya kâra katılma kazancında gerçek tutarı esas almak; (e) bendi gereği alt sınır uygulanmalıdır. - Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışmada gün sayısını genel otuz gün kuralıyla hesaplamak; (h) ve (ı) bentlerindeki saat ve yirmi saat ölçütleri uygulanmalıdır. - Ayni yardım ile yerine geçen nakdi ödemeyi aynı biçimde istisna saymak; nakdi ödeme (c) bendi gereği prime tabidir. - Diğer kanunlardaki prim muafiyetini yeterli görüp ödemeyi prime tabi tutmamak; (c) bendi gereği bu muafiyet dikkate alınmaz. - Kararın kesinleşme tarihinden önceki ödemeyi gecikme cezası muafiyetine dahil etmek; muafiyet ödemenin kesinleşmeyi izleyen ayın sonuna kadar yapılmasına bağlıdır. - Yemek bedelinde istisnayı ay bazında toplam üzerinden hesaplamak; istisna çalışılan her gün için günlük bedel üzerinden uygulanmalıdır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Görev yollukları (b) bendi 3 numaralı alt bent gereği istisna sayıldığından prime esas kazanca girmez; yollukların bu niteliği belgelerle incelenerek ayrıca değerlendirilmesi kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/608 E., 2025/243 K., 16.04.2025) - Karar veya idari işlem gereği yapılan ödemeler, ücret niteliği taşıdıkları ölçüde (a) bendinin üçüncü alt bendi uyarınca prime esas kazanca dahil edilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/650 E., 2023/483 K., 17.05.2023) - Üst sınır nedeniyle ertelenen ücret dışı ödemenin hangi ayın kazancına eklendiğinin tespiti, iki aylık aktarım süresi dikkate alınarak yapılmalıdır. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1255 E., 2023/1220 K., 06.12.2023) - Bakanlık savunmalarında (h) bendindeki gün sayısı ölçütüne dayanılarak çalışmaların eksiksiz bildirildiği ileri sürülmektedir; bu savunma bordro ve puantaj kayıtlarıyla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/970 E., 2022/1725 K., 13.12.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2021/796 E., 2022/824 K., 02.06.2022) ### Nasıl ispat edilir? - Bordroda gösterilen tutarın üzerinde ücret iddiasında bulunan taraf, bu iddiayı ispat yükü altındadır ve belirlenen sınırı aşan kısım yazılı delille ispatlanır. - Senetle ispat kuralı 6100 sayılı HMK m.100 uyarınca uygulanır; yazılı delil başlangıcına ilişkin kurallar da birlikte değerlendirilmelidir. - Puantaj kayıtları, bordrolar ve işyeri belgeleri öncelikle incelenir; yazılı belge bulunmayan dönemlerde bordroda yer alan işçilerin veya aynı bölgedeki işyerinin tanıklarının beyanına başvurulur. - Karar gereği yapılan ödemede ödemenin tarihini ve kararın kesinleşme tarihini gösteren belgeler işverenin yükümlülüğündedir ve gecikme cezası muafiyeti bu belgelerle ispatlanır. - Yemek bedeli veya ayni yardım gibi istisna iddiasını ileri süren taraf, kalemin (b) bendindeki koşulları taşıdığını belgeyle ispat eder; ispat yükü bu tarafa aittir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5510 m.4: Prime esas kazanç hesabında hangi sigortalı grubuna hangi bendin uygulanacağını belirler; (a), (b) ve (c) ayrımı bu fıkraya dayanır. - 5510 m.82: Prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırını belirler; (e) bendi, (g) bendi ve (k) bendi bu sınırlara bağlıdır. - 5510 m.88: Dördüncü fıkrasında eksik prim ödeme günlerine ilişkin genel sağlık primini düzenler; (i) bendi bu fıkraya yollama yapar. - 5510 m.60: Genel sağlık sigortalısı kategorilerini belirler; (b) bendinin son kısmındaki asgari ücret ve asgari kazanç tutarları bu kategorilere göre uygulanır. - 5510 m.102: Gecikme zammı ve cezası hükümlerini içerir; (d) bendi karar gereği ödemelerin kesinleşmeyi izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde bu hükümlerin uygulanmamasını öngörür. - 4857 sayılı İş Kanunu: Haftalık çalışma süresini belirler; (h) bendinde kısmi süreli çalışmada günlük çalışma saatinin hesabında bu süre esas alınır. - 213 sayılı Kanun: Yeniden değerleme oranının kaynağını oluşturur; (b) bendi 9 numaralı alt bentteki yemek bedeli tutarı bu orana göre artırılır. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.81 — Prim oranları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-81) 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesi, sigorta prim oranlarını bentler hâlinde düzenler: malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi (a), fiilî hizmet süresi zammı uygulanan işlerde bu primin artırılması ve farkın işverence ödenmesi (b), kısa vadeli sigorta kolları primi (c), kursiyer ve 5. maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki sigortalıların prim oranı (d), genel sağlık sigortası primi (f), ek karşılık primi (h), özel sektör işverenlerine Hazine karşılığı teşvikleri (ı, i, j) ve bu teşviklere ilişkin usul ve yetki hükümleri. Madde, hangi sigortalının hangi bentte yer aldığını ve prime esas kazancın nasıl belirleneceğini doğrudan düzenlemez; prime esas kazancın tespiti 80. maddenin ve 82. maddenin konusudur. Ayrıca prim ödeme yükümlülüğü ve ödenmeyen primlerin tahsili (m.80), prim teşvikinin yersiz yararlanılması halinde idari yaptırımlar (m.140 ve ilgili hükümler) ve iş hukukunda ödenmeyen primin haklı fesih sonucu doğurması bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Prim oranları: hangi kavramlar bilinmeli? - **Prime esas kazanç**: Prim oranlarının uygulandığı matrahtır. Maddenin kendisi bu kazancın nasıl hesaplanacağını göstermez; ayrıntı 82. maddede yer alır. - **Fiilî hizmet süresi zammı**: Belirli işlerde çalışanlara 40. maddeye göre eklenen fiilî hizmet gün sayısıdır. Bu zam, (b) bendindeki ek prim oranının hesabında gün sayısına bağlanmıştır; 60, 90 ve 180 gün gibi kademeler esas alınır. - **Ek karşılık primi**: Vazife malullük aylıklarının karşılığı olmak üzere (h) bendi uyarınca kamu idarelerinin bütçelerinden ayrılan devlet primi ödeneğinin belirli bir yüzdesi olarak alınan primdir. Ödenek tutarına bağlıdır, sigortalının kazancına bağlı değildir. - **Hazine karşılığı (teşvik)**: İşverenin ödeyeceği primin bir kısmının Hazine tarafından karşılanmasıdır. (ı) bendinde işveren hissesinin iki puanlık kısmı, (i) bendinde beş puanlık kısım, (j) bendinde ise beş puanlık kısım için öngörülmüştür. - **Genel sağlık sigortası primi**: (f) bendinde belirlenen ve sigortalı ile işveren arasında paylaşılan sağlık sigortası primidir. Kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlar ile yalnız genel sağlık sigortasına tabi olanlar için oranları ayrıdır. - **Sosyal güvenlik destek primi**: Bu maddede teşvik kapsamının dışında tutulan bir kategoridir. Destek primine tabi çalışanlar hakkında (ı) ve (i) bentlerinin hükümleri uygulanmaz. ### Prim oranları: hangi şartlar aranır? - Prim oranının uygulanabilmesi için sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasındaki sigortalılık kategorisinin ve buna uygun bendin belirlenmesi gerekir. - Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi için (a) bendinde prime esas kazancın yüzde yirmi biri esas alınır; bunun yüzde dokuzu sigortalı, yüzde onikisi işveren hissesidir. - Fiilî hizmet süresi zammı uygulanan işlerde (b) bendi devreye girer ve prim oranı, eklenen gün sayısına göre puan artışı ile belirlenir; artış farkı işveren tarafından tamamen ödenir. - Kısa vadeli sigorta kolları primi (c) bendinde yüzde iki virgula yirmi beş olarak belirlenmiş olup tamamı işveren tarafından ödenir; bu oran Cumhurbaşkanı yetkisiyle düşürülebilir veya artırılabilir. - Genel sağlık sigortası primi (f) bendi kapsamında hesaplanır; kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlarda yüzde on iki virgula beş, yalnız genel sağlık sigortasına tabi olanlarda yüzde on iki oranı uygulanır. - Hazine teşvikinden yararlanılabilmesi için işverenin 4. maddenin birinci fıkrasının (a) veya (b) bendi kapsamındaki sigortalıları çalıştırıyor olması ve (ı) veya (j) bendinin koşullarını taşıması gerekir. - Hazine teşvikinden yararlanılabilmesi için aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmesi, sigortalı hissesi ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesinin yasal süresinde ödenmesi ve Kuruma prim, idari para cezası, gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmaması gerekir. - Taksitlendirme veya yapılandırma yapılmış olması, bu işlem devam ettiği sürece teşvikten yararlanmaya engel değildir. - Teşvik, 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamına giren kurum ve kuruluşlara ait işyerleri, 2886 ve 4734 sayılı Kanunlar kapsamındaki alım ve yapım işleri, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar bakımından uygulanmaz. - Yersiz yararlanma hâlinde, kontrol ve denetim sonucunda işverenin çalıştırdığı kişiyi bildirmediği veya bildirilen sigortalının fiilen çalışmadığı tespit edilmelidir. ### Prim oranları: hangi sonuçları doğurur? - Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, (a) bendi için yüzde yirmi bir olarak hesaplanır; sigortalı payı yüzde dokuz, işveren payı yüzde oniki olur. - Fiilî hizmet süresi zammı uygulanan işlerde (b) bendi uyarınca hesaplanan oran ile yüzde yirmi bir arasındaki fark işverence ödenir; sigortalıya yansıtılamaz. - Kısa vadeli sigorta primi tamamen işverence ödenir; Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde 1,5 ile yüzde 2,5 arasında değiştirebilir. - (ı) bendine göre işveren hissesinin iki puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır; koşullar bulunmuyorsa bu karşılama yapılmaz. - (i) ve (j) bentlerinde Hazinece karşılanan tutarlar işveren açısından gelir ve kurumlar vergisi matrahında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. - Teşvik koşullarından birinin ihlali hâlinde, işveren tespit edilen dönem için teşvikten yararlanamaz; kanunda yersiz yararlanılan tutarın gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edileceği açıkça öngörülmüştür. - Kontrol ve denetimde sigortalı bildirilmediği veya bildirilen sigortalının fiilen çalışmadığı tespit edilirse işveren bir yıl süreyle destek unsurlarından yararlanamaz. - Hazinece karşılanmayan işveren hissesinin yasal süresinde ödenmemesi hâlinde Hazinece yapılacak ödemenin gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı işverenden tahsil edilir. - 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki kurum ve kuruluşlara ait işyerleri ve 2886/4734 sayılı Kanunlar kapsamındaki alım ve yapım işleri için (ı) bendi teşviki uygulanmaz; bu hallerde işveren prim ödeme yükümlülüğü aynen devam eder. ### Malullük-yaşlılık-ölüm primi ile fiilî hizmet süresi zammı arasındaki fark nedir? - (a) bendinde yüzde yirmi bir sabit oran uygulanır ve işveren hissesi yüzde onikidir. - (b) bendinde 40. madde uyarınca eklenen fiilî hizmet gün sayısına göre oran artar ve farkın tamamı işverence ödenir. Sonuç: Aynı sigortalının primi, belirlenen bentlere göre farklı oranda hesaplanır; zam ile artan fark işverene yüklenir. ### (b)/1 bendi ile (b)/2 bendi arasındaki fark nedir? - (a) bendi kapsamındaki sigortalılar için fiilî hizmet gün sayısına göre bir puan, bir buçuk puan veya üç puan eklenir. - (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için aynı gün kademelerine göre üç virgula otuz üç, beş veya on puan eklenir. Sonuç: Eklenecek puan miktarı iki grupta birbirinden farklıdır; ikinci grupta artış çok daha yüksektir. ### (ı) bendi teşviki / (i) bendi teşviki / (j) bendi teşviki: fark nedir? - (ı) bendi özel sektörde (a) kapsamında sigortalı çalıştıran işverene işveren hissesinin iki puanlık kısmının Hazinece karşılanmasını öngörür. - (i) bendi yurt dışındaki işyerlerine yurt içinden götürülen (a) kapsamındaki sigortalılar için beş puanlık kısmı; (j) bendi ise (b) kapsamındaki sigortalılar için beş puanlık kısmı karşılar. Sonuç: Teşvik oranı ve yararlanacak kişi grubu bentlere göre değişir; her bent kendi koşullarını ayrıca aradığından (ı) bendi desteği diğer mevzuattaki prim destekleriyle aynı dönem için birlikte uygulandığında öncelikle uygulanır. ### Genel sağlık primi (f) genel oranı ile (f) ikinci cümlesi arasındaki fark nedir? - Kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlar için yüzde on iki virgula beş oranı uygulanır; bunun yüzde beşi sigortalı, yüzde yedi virgula beşi işverene aittir. - Yalnız genel sağlık sigortasına tabi olanlar ile 60. maddenin birinci fıkrasının (e) bendi ve geçici 13. madde kapsamındakiler için oran yüzde on ikidir; (g) bendine tabi olanlarda yüzde üçtür. Sonuç: Sigortalı kategorisine göre genel sağlık primi oranı değişir ve (g) bendindeki kişiler için Cumhurbaşkanı yetkisiyle yüzde 12'ye kadar artırılabilir. ### (c) kısa vadeli sigorta primi ile (d) kursiyer ve 5. madde (b) bendi primi arasındaki fark nedir? - (c) bendinde kısa vadeli sigorta kolları primi prime esas kazancın yüzde iki virgula yirmi beşidir ve tamamı işverence ödenir. - (d) bendinde 5. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındakiler için yüzde altı, kursiyerler için yüzde beş virgula beş uygulanır; bunun yüzde biri kısa vadeli sigorta, geri kalanı genel sağlık sigortası primidir. Sonuç: Kısa vadeli sigorta primi iki kategoride farklı yapıda ve farklı oranda ödenir. ### Prim oranları: sık yapılan hatalar nelerdir? - (ı) bendini tüm özel sektör işverenleri için geçerli sanmak; teşvik yalnız (a) kapsamındaki sigortalıları çalıştıran özel sektör işverenleri için verilir. - 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki kurum ve kuruluşlara ait işyerleri ve 2886/4734 sayılı Kanun kapsamındaki işleri teşvik kapsamında saymak; bu işler açıkça istisna edilmiştir. - Genel sağlık primi oranını tüm sigortalılar için yüzde on iki virgula beş sanmak; oran kategoriye göre değişir. - Fiilî hizmet süresi zammı ile ilgili (b) bendinde (a) ve (c) kategorilerinin puan kademelerini karıştırmak. - Taksitlendirme veya yapılandırma yapılmış olmasını tek başına teşvik engeli saymak; kanun bu işlemin devam ettiği sürece teşvikten yararlanmaya izin verir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Hazine karşılığı (ı) bendi uyarınca, işverenin ödeme sürelerine ve borç durumuna uyduğu sürece teşvik sürdürülür; borcun varlığı ya da tecil ve taksit durumu uygulamada tartışma konusudur. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2024/1120 E., 2024/1144 K., 17.09.2024; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2020/42 E., 2024/630 K., 24.04.2024) - Prim indiriminin uygulanması için işverenin bildirim, ödeme ve borçsuzluk koşullarını birlikte yerine getirmesi aranmaktadır; teşvik hakkına ilişkin uyuşmazlıklarda bu koşulların varlığı bilirkişi incelemesiyle belirlenmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2020/2002 E., 2025/782 K., 01.10.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/1171 E., 2025/823 K., 09.07.2025) - Asgari ücret artışı ve sözleşme bedeline yansıma konusunda, teşvik farkının sözleşmeye göre değerlendirilmesi gerektiği yönünde uygulama görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/91 E., 2025/599 K., 08.10.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/706 E., 2024/1288 K., 07.11.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Teşvikten yararlanma iddiasında ispat yükü işverene aittir; işveren aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verildiğini ve prim ödemelerini yaptığını kanıtlamalıdır. - Bildirim ve ödeme süresine ilişkin delil olarak Kurum kayıtları, prim bildirgeleri ve muhtasar beyannameler kullanılır. - Karşı taraf (Kurum veya Hazine) teşvik şartlarından birinin eksik olduğunu ileri sürdüğünde, eksikliği kendi kayıtları ile ispatlar; bu durumda işverenin borç durumu belgelerle ortaya konur. - Sözleşmeye dayalı asgari ücret ve prim farkı taleplerinde, sözleşme metni ve ihale dokümanları esas alınır; yazılı delil üstün tutulur. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-4): Sigortalılık kategorilerini (a), (b), (c) bentleri ile belirler; 81. maddenin hangi oranın uygulanacağını ve hangi kişilere teşvik verileceğini bu kategoriler üzerinden belirler. - [5510 sayılı Kanun m.40](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-40): Fiilî hizmet süresi zammına esas gün sayısını (60, 90, 180) düzenler; (b) bendindeki puan artışı bu sürelere bağlanmıştır. - [5510 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-82): Prime esas kazancın tespitini düzenler; (f) bendindeki genel sağlık primi oranı bu kazanç üzerinden uygulanır. - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): İşverenin primleri ödeme yükümlülüğünü ve ödenmeyen primlerin tahsilini düzenler; teşvik şartındaki prim borcu yokluğu ile bağlantılıdır. - [5510 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-5): (d) bendinde oranı belirlenen kişi gruplarını (5. maddenin birinci fıkrasının (b) ve (e) bentleri) tanımlar. - [5510 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-60): (f) bendinde yer alan genel sağlık primi oranının bazı kişiler bakımından (birinci fıkra (e) ve (g) bentleri) uygulanmasında atıf vardır. - [5510 sayılı Kanun m.140](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-140): Teşvik şartlarına aykırılık ve bildirim yükümlülüğünün ihlali bakımından idari para cezalarını düzenler; 81. maddenin yersiz yararlanma hükmüyle ilişkilidir. - 4734 sayılı Kanun: Kamu ihalelerinde yapılan alım ve yapım işlerinin (ı) ve (i) bentleri teşvikinden istisna edilmesinde atıf yapılan kanundur. - 2886 sayılı Kanun: Devlet ihale mevzuatı olarak (ı) bendinde teşvik istisnası bakımından anılmaktadır. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.82 — Günlük kazanç sınırları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-82) Madde, 5510 sayılı Kanun kapsamında alınacak prim ile verilecek ödeneklerin hesabına esas alınan günlük kazancın alt ve üst sınırlarını belirler. Ayrıca, kazancı alt sınırın altında kalan veya ücretsiz çalışan sigortalılar ile kazancı üst sınırı aşan sigortalılar için hesaplama kuralını koyar; alt sınırın altındaki farka ait primin kimin tarafından ödeneceğini düzenler; birden fazla işte çalışan sigortalılarda fazla ödenen primin iadesini hükme bağlar. Kurala tabi olanlar, prim ödeyen sigortalılar ve bunların işverenleridir. Maddede, prim oranları ve prim belgelerinin düzenlenmesi (ilgili kanun maddeleri), aylık ve ödeneklerin hesaplanmasına ilişkin ayrıntılar, sigortalılık hâllerinin tanımı ile 53. maddedeki çoklu işverenlik kurallarının kendisi düzenlenmez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır. Ayrıca, bu maddeye dayanan yurt dışı çalışmaya ilişkin ayrıntılar ve iadenin usul yönü de bu maddede yer almaz. ### Günlük kazanç sınırları: hangi kavramlar bilinmeli? - **Prime esas günlük kazanç**: Sigortalının prim ve ödenek hesabında esas alınan günlük kazancıdır. Madde, bu kazancın alt ve üst sınırını belirler; sınırlar dışında kalan gerçek kazanç, bu sınırlar içinde hesaplanır. - **Günlük kazanç alt sınırı**: Sigortalıların yaşına uygun asgari ücretin otuzda biri olarak belirlenen tutardır. Asgari ücretin yaşa göre farklılaşan tutarı esas alınır, bu nedenle alt sınır sigortalının yaşına bağlıdır. - **Günlük kazanç üst sınırı**: 16 yaşından büyük sigortalılar için alt sınırın dokuz katıdır. Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde, iş üstlenen işverence yurt dışındaki işyerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri bakımından ise alt sınırın üç katıdır. - **Ücretsiz çalışan sigortalı**: Herhangi bir ücret karşılığı olmadan çalışan sigortalıdır. Bu sigortalıların günlük kazancı alt sınır üzerinden hesaplanır ve primin tamamı işveren tarafından ödenir. - **Birden fazla işte çalışma primi fazlası**: 53. madde uyarınca aynı sigortalılık hâline tabi olarak birden fazla işte çalışan sigortalının Kuruma ödediği primler toplamının, tek bir sigortalılık hâli için belirlenen üst sınır üzerinden hesaplanacak tutarı aşan kısmıdır. Fazla kısım sigortalının talebi üzerine iade edilir. ### Günlük kazanç sınırları: hangi şartlar aranır? - Sigortalının prime esas günlük kazancının belirlenmesinde, kazancın alt sınır ile üst sınır arasında kalıp kalmadığına bakılmalıdır. - Günlük kazancı alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların kazancı alt sınır üzerinden hesaplanmalıdır. - Günlük kazancı üst sınırı aşan sigortalıların kazancı üst sınır üzerinden hesaplanmalıdır. - Alt sınırın altındaki kazanç ile alt sınır arasındaki farka ait primler ile ücretsiz çalışanın primlerinin tamamı işveren tarafından ödenmelidir. - Birden fazla işte çalışan sigortalıda, 53. madde kapsamındaki aynı sigortalılık hâli için Kuruma ödenen prim toplamı, üst sınır üzerinden hesaplanacak tutarı aşmalıdır. - Fazla ödenen kısmın iadesi için sigortalının talepte bulunması gerekir; iade, talep tarihini izleyen ay içinde ve hissesi oranında yapılmalıdır. ### Günlük kazanç sınırları: hangi sonuçları doğurur? - Sigortalının günlük kazancı alt sınırın altındaysa, kazanç ile alt sınır arasındaki farka ait primler işveren tarafından ödenir. - Ücretsiz çalışan sigortalının primi alt sınır üzerinden hesaplanır ve tamamı işveren tarafından ödenir. - Günlük kazancı üst sınırı aşan sigortalının primi üst sınır üzerinden hesaplanır; üst sınır üzerindeki kısım prime yansımaz. - Birden fazla işte çalışmada fazla ödenen prim, sigortalının talebi üzerine hissesi oranında iade edilir. - Fazla ödenen primin iadesinde ayrıca gecikme cezası, gecikme zammı ve faiz ödenmez. - Sigortalı iade talebinde bulunmazsa fazla ödenen prim, maddenin iade hükmü kapsamında geri verilmez. ### Alt sınırın altında kazanç ile üst sınırı aşan kazanç arasındaki fark nedir? - Günlük kazancı alt sınırın altında olan sigortalı, kazancı alt sınır üzerinden hesaplanır ve farka ait primi işveren öder. - Günlük kazancı üst sınırı aşan sigortalı, kazancı üst sınır üzerinden hesaplanır. Sonuç: Her iki durumda da prime esas kazanç sınırlar içine çekilir; alt sınır altındaki farkın primini işveren karşılar, üst sınır üzerindeki kazanç prime yansımaz. ### Genel üst sınır ile yurt dışı işçi üst sınırı arasındaki fark nedir? - 16 yaşından büyük sigortalılar için üst sınır alt sınırın dokuz katıdır. - Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverence yurt dışına götürülen Türk işçileri için üst sınır alt sınırın üç katıdır. Sonuç: Yurt dışına götürülen işçiler bakımından prime esas üst sınır çok daha düşük belirlenir. ### Ücretli çalışan ile ücretsiz çalışan sigortalı arasındaki fark nedir? - Ücretli çalışan sigortalının kazancı gerçek ücretine göre belirlenir ve sınırlar içinde kalır. - Ücretsiz çalışan sigortalının kazancı, gerçek bir kazanç olmamasına rağmen alt sınır üzerinden hesaplanır. Sonuç: Ücretsiz çalışanın primi alt sınır üzerinden hesaplanır ve tamamı işveren tarafından ödenir. ### Tek işveren ile birden fazla işte çalışma arasındaki fark nedir? - Tek işte çalışan sigortalıda prim, kazancın sınırlar içinde kalan kısmı üzerinden hesaplanır. - 53. madde kapsamında birden fazla işte aynı sigortalılık hâlinde çalışan sigortalıda Kuruma ödenen prim toplamı üst sınır üzerinden hesaplanan tutarı aşabilir. Sonuç: Aşan kısım sigortalının talebiyle iade edilir; iade gecikme cezası, gecikme zammı ve faiz olmaksızın yapılır. ### Günlük kazanç sınırları: sık yapılan hatalar nelerdir? - Üst sınırı, alt sınırın dokuz katı yerine yurt dışı işçileri için geçerli üç kat ile karıştırmak; yaşa ve işçi grubuna göre doğru oranı seçmek gerekir. - Ücretsiz çalışan sigortalının primini sigortalıya ait sanmak; bu primin tamamı işveren tarafından ödenir. - Alt sınırın altındaki farkın primini sigortalıdan kesmek; bu fark işveren tarafından ödenir. - Birden fazla işte çalışmada fazla ödenen primi gecikme zammı veya faizle birlikte iade etmek; madde gecikme cezası ve faiz ödenmeyeceğini açıkça belirtir. - Fazla ödenen primi, talep olmadan kendiliğinden iade edilmesi gerektiğini düşünmek; iade sigortalının talebine bağlıdır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargıtay'a göre, 5510 sayılı Kanun'un 82. maddesinde prime esas günlük kazançların alt ve üst sınırları gösterilmiştir ve bu sınırlar, ilgili hesaplamada esas alınır. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/920 E., 2019/1143 K., 07.11.2019) - Borçlanma tutarının hesabında, başvuru tarihindeki prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın belirli bir oranı alınmaktadır; bu hesapta maddedeki sınırlar esas alınır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/610 E., 2024/235 K., 15.05.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2025/698 E., 2026/234 K., 08.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2025/14 E., 2026/232 K., 08.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2025/644 E., 2026/233 K., 08.04.2026) - Borçlanma tutarına ilişkin hükümde, başvuru tarihindeki 82. maddenin uygulanması gerekir; hesaplama tarihi, madde metninde gösterilen sınırların güncel hâline göre yapılır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/167 E., 2025/331 K., 21.05.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Fazla ödenen prim iddiasında ispat yükü sigortalıdadır; Kuruma ödenen prim toplamını ve 53. madde kapsamındaki çoklu çalışmayı prim belgeleriyle ispatlamalıdır. - Sigortalının günlük kazancının alt sınırın altında olduğu iddiasında, kazancın gerçek tutarını ve farkın işveren tarafından ödenip ödenmediğini bordro ve prim belgeleriyle ispat yükü sigortalıdadır. - İşverenin alt sınır farkını ödediğini savunması hâlinde, bu ödemeyi belgelerle ispat yükü işverendedir. - Ücretsiz çalışma iddiasında, çalışmanın ücretsiz olduğunu ispat yükü iddia eden tarafta olup, sigortalının ücret karşılığı çalıştığını gösteren delillerle karşı taraf karşı çıkabilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.53](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-53): Birden fazla işte çalışan sigortalıların aynı sigortalılık hâline tabi olma durumunu düzenler; fıkra dördün uygulanabilmesi için bu madde kapsamındaki çalışma gereklidir. - 5510 sayılı Kanun m.82/1: Maddenin birinci fıkrası ile alt sınır ve üst sınır belirlenmiştir; diğer fıkralar bu sınırların uygulanmasını düzenler. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.85 — Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-85) 5510 sayılı Kanun'un 85. maddesi, işverenin bildirdiği sigortalı sayısı, çalışma süresi veya prime esas kazanç tutarının işin yürütümü için gerekli asgari işçilik tutarının altında kalması hâlinde asgari işçiliğin tespitini, ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel nitelikteki inşaat işlerinde yeterli işçiliğin araştırılmasını, eksik işçilik üzerinden tahakkuk eden prim ve idari para cezasının tebliğini, işverenin uzlaşma ve itiraz yolunu ve Asgari İşçilik Tespit Komisyonunun kuruluşunu düzenler. Madde, işverenin bildirim yükümlülüğü bakımından tüm işverenlere uygulanır; kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar için ayrıca bilgi verme yükümlülüğü getirir. Asgari işçilik tutarının hangi oranlarla hesaplanacağı, komisyonun çalışma usul ve esasları ve yöntem gibi ayrıntılar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Prim borcunun zamanaşımı, tahsil usulü ve gecikme cezası oranları madde metninde düzenlenmez; bunlar 88. ve 89. maddelerde yer alır. Kurum tarafından yapılan prim tahakkukunun dava yoluyla denetimi ile işçilik ücretinin hesap yöntemi de madde kapsamının dışında kalan usul konularıdır. ### Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma: hangi kavramlar bilinmeli? - **Asgari işçilik tutarı**: İşin yürütümü için gerekli olan sigortalı sayısı, çalışma süresi veya prime esas kazanç tutarının asgari düzeyidir. Yapılan işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerdeki sigortalı sayısı ve ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlara göre belirlenir. - **Yeterli işçilik**: İhale mevzuatına göre yaptırılan işlerde, özel nitelikteki inşaat işlerinde işverenin bildirdiği işçiliğin işin gereğini karşılayıp karşılamadığını ifade eder. Kurum bu yeterliliği araştırır. - **Asgari İşçilik Tespit Komisyonu**: Asgari işçilik oranlarını saptamak ve bu oranlara yapılan itirazları karara bağlamak için Kurum bünyesinde kurulan yedi teknik elemanlı komisyondur. Dört Kurum üyesi, konfederasyonlarca görevlendirilen iki üye ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinden bir üyeden oluşur. - **Uzlaşma**: Devamlı mahiyetteki işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemesinde tespit edilen ve sigortalılara maledilemeyen fark için, raporun Kurumun ilgili birimine gönderilmesinden önce işverenle yapılabilen anlaşmadır. Uzlaşılan tutarlar kesindir ve bu tutarlar hakkında işverence dava açılamaz. - **Re'sen tahakkuk**: Kurumun, işverenin talebine bağlı olmaksızın, bildirilmediği tespit edilen asgari işçilik tutarı üzerinden prim borcunu kendiliğinden belirlemesidir. ### Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma: hangi şartlar aranır? - İşverenin bildirdiği sigortalı sayısı, çalışma süresi veya prime esas kazanç tutarının, işin emsaline, niteliğine, kapsamına ve kapasitesine göre gerekli olan miktarın altında kalmış olması gerekir. - Asgari işçilik tutarının, yapılan işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerdeki sigortalı sayısı ve ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar dikkate alınarak tespit edilmiş olması gerekir; bu tespit Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarınca yapılır. - Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankaların ihale mevzuatına göre yaptırdığı işlerde veya özel nitelikteki inşaat işlerinde, yeterli işçiliğin bildirilip bildirilmediğinin Kurumca araştırılmış olması gerekir. - Eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim, 89. maddeye göre hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilmiş olmalıdır. - Tebliğ edilen borcun ödendiğinin veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi, borcun kesinleşmesi için gereklidir; taahhüdün yerine getirilmemesi hâlinde 88. ve 89. maddeler uygulanır. - Asgari işçilik tutarı üzerinden re'sen tahakkuk ettirilen primin tebliğinden itibaren bir ay içinde işveren itiraz edebilir; itiraz takibi durdurur. ### Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma: hangi sonuçları doğurur? - Yeterli işçiliğin bildirilmediği anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim, 89. maddeye göre hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte işverene tebliğ edilir. - Tebliğ edilen prim, gecikme cezası ve gecikme zammının ödendiğinin veya ödeneceğinin yazılı taahhüt edilmesi hâlinde borç kesinleşir. - Taahhütnamede üstlenilen ödeme yükümlülüğü yerine getirilmezse işveren hakkında 88. ve 89. maddeler uyarınca işlem yapılır. - Tebliğ edilen borç ödenmez, taahhütname verilmez ya da işyerinin denetlenmesi gerekli görülürse Kurumca inceleme yapılır. - Asgari işçilik tutarının bildirilmediği tespit edilen işyerleri hakkında ayrıca 102. maddenin birinci fıkrasının (d) ve (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası uygulanır. - Re'sen tahakkuk ettirilen prim, işveren itiraz etmezse kesinleşir; itiraz takibi durdurur. - Kurumca itiraz reddedilirse işveren iş mahkemesine başvurabilir, ancak mahkemeye başvurulması prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. - Devamlı işyerlerinde uzlaşılan tutarlar kesin olur; uzlaşılmamış, bozulmuş veya temin edilememiş uzlaşmadan sonra işveren bu konuda yeniden uzlaşma talep edemez. - Uzlaşma neticesinde tahsil edilmeyen primler sonradan Kurum veya mahkeme kararıyla sigortalılara maledilirse, eksik tahsil edilen primler gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil olunur. ### Asgari işçilik tespiti ile yeterli işçilik araştırması arasındaki fark nedir? - Genel hükme göre, işverenin bildirimi işin emsaline ve kapasitesine göre gerekli olan asgari miktarın altındaysa, asgari işçilik Kurumca tespit edilir. - İhale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel nitelikteki inşaat işlerinde ise Kurum yeterli işçiliğin bildirilip bildirilmediğini araştırır. Sonuç: İlk halde doğrudan tespit yapılır; ikinci halde önce araştırma yapılır ve yeterli işçiliğin bildirilmediği anlaşılırsa tebliğ süreci başlar. ### Devamlı işyeri farkı ile diğer işyerleri arasındaki fark nedir? - Devamlı mahiyetteki işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemesinde tespit edilen ve sigortalılara maledilemeyen fark için işverenle uzlaşma yapılabilir. - Diğer hallerde, uzlaşma ek fıkrada düzenlenen devamlı işyeri incelemesine bağlı olduğundan bu yol açık değildir. Sonuç: Yalnızca devamlı işyerlerinde uzlaşma konusu yapılan tutarlar kesin olur ve bu tutarlar için işverence dava açılamaz. ### Uzlaşmaya varılan tutar ile uzlaşılmayan tutar arasındaki fark nedir? - Uzlaşma tutanakla tespit edilir ve uzlaşılan prim ile idari para cezaları tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir. - Uzlaşılan tutarların bu sürede tam olarak ödenmemesi hâlinde uzlaşma bozulur. Sonuç: Bozulan uzlaşma kazanılmış hak doğurmaz ve işveren bu konuda yeniden uzlaşma talep edemez. ### Tebliğ edilen borç ile re'sen tahakkuk eden prim arasındaki fark nedir? - Kurumun eksik işçilik üzerinden tebliğ ettiği prim, taahhüt verilmesiyle kesinleşir. - Asgari işçilik tutarı üzerinden Kurumca re'sen tahakkuk ettirilen prim, itiraz ve dava yollarına tabi tutulur. Sonuç: Taahhüt verilen borçta bir ay içinde itiraz edilmez; re'sen tahakkukta işveren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir ve itirazın reddinden sonra bir ay içinde iş mahkemesine başvurabilir. ### Kamu idaresi, döner sermaye, bankalar ile diğer işverenler arasındaki fark nedir? - Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar, Kurumca istenen bilgi ve belgeleri yazılı olarak bir ay içinde vermekle yükümlüdür. - Diğer işverenler bakımından bu bilgi verme yükümlülüğü maddede ayrıca düzenlenmemiştir. Sonuç: Bu kurumlar için bir aylık belge verme süresi vardır; süresinde verilmezse Kurumun araştırması bu bilgiler olmadan yürür. ### İdari para cezası ile prim borcu arasındaki fark nedir? - Asgari işçilik tutarının bildirilmediğinin tespiti hâlinde, 102. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca ayrıca idari para cezası uygulanır. - Prim ve gecikme zammı ise eksik işçilik tutarı üzerinden hesaplanan borçtur. Sonuç: Aynı eksiklik için hem prim borcu hem de idari para cezası ayrı kalemler olarak doğar. ### Asgari işçilik uygulaması ve uzlaşma: sık yapılan hatalar nelerdir? - Asgari işçilik farkını, işin niteliği ve kapasitesi dikkate alınmadan yalnızca işverenin bildirdiği sayıyla karşılaştırmak; madde gerekli miktarı birden çok unsura göre tespit etmeyi öngörür. - İhale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel nitelikteki inşaat işlerini genel asgari işçilik tespiti gibi değerlendirmek; bu hallerde önce yeterli işçiliğin araştırılması gerekir. - Tebliğ edilen borcu ödeme süresi ile itiraz süresini karıştırmak; tebliğ edilen prim bir ay içinde ödenmek üzere tebliğ edilirken, re'sen tahakkuk edilen prime karşı itiraz da tebliğden itibaren bir aylıktır. - Mahkemeye başvurulmasını prim borcunu durduran bir yol saymak; madde açıkça takip ve tahsilin durmayacağını belirtir. - Uzlaşmayı devamlı mahiyetteki işyerleri dışında kalan tespitlere de uygulamak; uzlaşma yalnızca bu işyerlerinde yapılan incelemeye ilişkin ek fıkrada düzenlenmiştir. - Uzlaşılan tutarın bir ay içinde tam ödenmemesi hâlinde uzlaşmanın yürürlükte kaldığını varsaymak; uzlaşma bozulur ve kazanılmış hak doğmaz. - Uzlaşmanın bozulmasından sonra işverenin yeniden uzlaşma talep edebileceğini düşünmek; madde bunu açıkça yasaklar. - Asgari işçilik idari para cezası ile prim borcunu tek kalem saymak; 102. madde uyarınca ayrıca idari para cezası uygulanır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yeterli işçiliğin bildirilmediğinin tespitinde Kurumun asgari işçilik raporu esas alınır ve bu rapordan doğan prim borcunun kapsamı yargı denetimine tabi tutulur. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2026/533 E., 2026/527 K., 09.04.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2022/1791 E., 2022/1578 K., 04.10.2022) - Asgari işçilik farkına ait primlerde SGK'nın muhatap olarak asıl işvereni aldığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2022/1791 E., 2022/1578 K., 04.10.2022) - Alt işverenin yeterli işçi bildirmemesi hâlinde Kurumun işveren sıfatı taşıyan tarafı muhatap alabildiği kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1037 E., 2026/18 K., 08.01.2026) - Re'sen tahakkuk edilen prim borcunun hangi kıstas ve ölçütlere göre hesaplandığının açık olup olmadığı, tahakkukun 85. maddeye uygunluğunun denetiminde değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/142 E., 2022/1137 K., 22.09.2022) - Kurumca yapılan asgari işçilik incelemesinde işverenin uzlaşma yolunun kullanılıp kullanılmadığı ve uzlaşmanın koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca araştırılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/230 E., 2020/996 K., 02.12.2020) - Asgari işçilik tutarının yerinde tespitinde işin niteliği ve kapasitesine ilişkin belgelerin Kurum dosyasında bulunması, Kurumun tahakkukunu destekleyen bir delil olarak değerlendirilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/559 E., 2026/337 K., 26.03.2026) ### Nasıl ispat edilir? - Asgari işçilik farkına dayanan prim borcunda Kurum, işverenin işin gereğine göre bildirmesi gereken işçilik miktarının altında bildirim yaptığını ispatlamakla yükümlüdür; bu tespit denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurların raporu ile yapılır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/230 E., 2020/996 K., 02.12.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2020/142 E., 2022/1137 K., 22.09.2022) - İşverenin, bildirdiği işçiliğin işin gereğini karşıladığını ileri sürmesi hâlinde, işin niteliği, kapasitesi ve benzer işletmelerdeki sigortalı sayısına ilişkin belgeler ile bu savunmayı ispatlar. - Uzlaşma yapıldığı iddiası, uzlaşma tutanağı ile ispat edilir; tutanağın bulunmaması, uzlaşmanın varlığını ortadan kaldırır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/230 E., 2020/996 K., 02.12.2020) - Re'sen tahakkuk eden prim borcuna karşı işveren, borcun hesap yöntemini ve kıstasını ortaya koyan belgelerin dosyada bulunmadığını ileri sürerek ispat yükünü Kuruma yönlendirebilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/142 E., 2022/1137 K., 22.09.2022) - Kurum, ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerde yeterli işçiliğin araştırılmasını yazılı belgelere dayandırır; kamu idaresi, döner sermayeli kuruluş ve bankaların istenen bilgi ve belgeleri bir ay içinde yazılı olarak vermesi gerekir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1037 E., 2026/18 K., 08.01.2026) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 5510 m.88: Prim borcunun ödenmemesi veya taahhüt yükümlülüğüne aykırılık hâlinde işverene uygulanacak işlemleri belirler. - 5510 m.89: Tebliğ edilen prim borcu için hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammını düzenler. - 5510 m.102: Asgari işçilik tutarının bildirilmediği işyerlerine uygulanacak idari para cezasının dayanağıdır. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86 — Prim belgeleri ve işyeri kayıtları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) Madde, işverenlerin Kuruma vereceği aylık prim ve hizmet belgelerinin şekil, içerik, ekler, dönem ve verilme süresinin Kurum yönetmeliğiyle belirlenmesini; işveren ve işyeri sahiplerinin defter, kayıt ve belgeleri saklama ve ibraz yükümlülüğünü; geçici iş ilişkisinde devir alan işverenin belge sorumluluğunu; ay içinde kısmi çalıştırılan sigortalılarda eksik gün bildirimini ve otuz günden az çalışmanın belgelenmesini; belgesi verilmeyen ya da eksik verilen hallerde Kurumca re'sen düzenlemeyi ve buna itirazı; geriye yönelik hizmet ve kazanç tespitini; hastalık ve analık ödemelerini ve kamu idarelerinde belge sürelerini düzenler. Hükümler, 4. ve 5. madde kapsamındaki sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar bakımından ve bunları çalıştıran işverenler hakkında uygulanır. Maddede prim alacağının zamanaşımı (m.102 ve ilgili hükümler), prim borcunun tahsil usulü (m.88-89), gecikme zammı (m.80) ve idari para cezaları (m.102 ve m.101 ile ilgili hükümler) ayrıca düzenlenmiş olup bu maddede yer almaz; yalnız yükümlülüğe aykırılıkta 102. maddeye yollama yapılır. ### Prim belgeleri ve işyeri kayıtları: hangi kavramlar bilinmeli? - **Aylık prim ve hizmet belgesi**: İşverenin, çalıştırdığı sigortalılara ait prim ve hizmet bilgilerini ilgili ay için Kuruma bildirdiği belgedir. Şekli, içeriği ve verilme süresi Kurum yönetmeliğiyle belirlenir. - **Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi**: Muhtasar beyanname ile aylık prim ve hizmet belgesinin birleştirilerek verildiği bildirim türüdür. Şekli ve dönemi Bakanlık ile Maliye Bakanlığınca çıkarılan müşterek tebliğle belirlenir. - **Eksik gün**: Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalının, ayın otuz gününden çalışmadığı gün sayısıdır. İşverence ilgili belgede beyan edilir ve nedeni ispat belgesiyle desteklenir. - **Re'sen düzenleme**: Belgenin işveren tarafından verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, Kurumun belgeyi kendi tespitine göre hazırlamasıdır. Tebliğe rağmen bir ay içinde yerine getirilmeyen yükümlülükte uygulanır. - **Geriye yönelik tespit sınırı**: Hizmetin veya prime esas kazancın bildirilmediği ya da eksik bildirildiği hallerde, tespit tarihinden geriye doğru yalnız bir yıllık süreye ilişkin kısmın dikkate alınmasıdır. - **Geçici devir**: 4857 sayılı İş Kanunu m.7 uyarınca işverenin sigortalıyı iş görme edimini yerine getirmek üzere başka bir işverene geçici olarak devretmesidir. Devir alan işveren belge verilmesi bakımından birlikte sorumludur. ### Prim belgeleri ve işyeri kayıtları: hangi şartlar aranır? - Belge yükümlüğünün doğması için sigortalının 4. veya 5. madde kapsamında ya da sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalıştırılmış olması gerekir. - Aylık prim ve hizmet belgesinin veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin ilgili ayı takip eden ayın sonuna kadar verilmesi gerekir; bu süre Kurum yönetmeliğiyle belirlenir. - İşveren ya da işyeri sahibi, belge muhteviyatını doğrulayan işyeri defter, kayıt ve belgelerini saklamalı ve Kurum memurlarınca istenmesi halinde on beş gün içinde ibraz etmelidir. - Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayıp ücret ödenmeyen sigortalının eksik gün nedeni ve sayısı belgede beyan edilmeli; otuz günden az çalışma söz konusuysa bunu gösteren bilgi ve belgeler bildirime eklenmelidir. - Kurumun tebligatına rağmen belge bir ay içinde verilmemeli veya noksan verilmemelidir; aksi halde Kurum belgeyi re'sen düzenler. - Re'sen düzenlemeye karşı işveren, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir; itirazın reddi halinde kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. - Geçici devirde devir alan işveren, devir süresine ilişkin belgelerin aynı süre içinde kendi işyerinden Kuruma verilmesi bakımından devreden işverenle birlikte müteselsilen sorumlu olur. ### Prim belgeleri ve işyeri kayıtları: hangi sonuçları doğurur? - Belge süresinde ve eksiksiz verildiğinde Kurum bu belgelere göre prim ve hizmet kayıtlarını işler. - Tebliğe rağmen bir ay içinde belge verilmez veya noksan verilirse Kurum belgeyi re'sen düzenler ve muhteviyat primleri 4. ve 5. madde ile 80. madde çerçevesinde tahsil eder. - Otuz günden az çalışmayı gösteren bilgi ve belgeler Kurumca istendiği halde ibraz edilmez ya da geçerli sayılmazsa, otuz günden az bildirilen süreler için re'sen düzenleme yapılır. - Kayıt ve belgeye dayanmadan çalıştığı tespit edilen sigortalının geriye yönelik hizmet ve kazancı en fazla bir yıllık süreyle sınırlanarak dikkate alınır. - Belge verilmeyen ya da çalışması tespit edilemeyen sigortalı, beş yıl içinde mahkemeden ilâm alarak hizmetini ispatlayabilir; bu durumda mahkemede belirlenen kazanç toplamı ve prim gün sayısı esas alınır. - Sigortalı, bu şartları taşımasına rağmen belgesi verilmeyen ya da kazanç ve gün sayısı eksik gösterilen dönemlerde hastalık ve analık sigortalarından gerekli ödemeleri alır. - Madde kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde 102. maddeye göre işlem yapılır. - Kamu idarelerinde işyerinin özelliğine göre prim belgelerinin farklı sürelerde verilmesi Kurumun yetkisindedir. ### Aylık prim ve hizmet belgesi ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesi arasındaki fark nedir? - Aylık prim ve hizmet belgesi, her ay için ayrı verilen ve Kurum yönetmeliğine göre düzenlenen belgedir. - Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi, vergi bildirimiyle birleştirilmiş tek beyannamedir ve şekli müşterek tebliğle belirlenir. Sonuç: Birleştirilmiş beyannamede ayrı belge yerine beyanname esas alınır; hangi usulün uygulanacağı işverenin tercihine ve birleştirme durumuna göre değişir. ### Otuz günden az çalışma ile tam ay çalışma arasındaki fark nedir? - Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayıp ücret ödenmeyen sigortalı için eksik gün ve nedeni beyan edilir. - Ayın tamamında çalıştırılan ya da ücret ödenen sigortalı için ek eksik gün bildirimi ve ispat belgesi gerekmez. Sonuç: Otuz günden az çalışma için bilgi ve belgeler bildirime eklenmek zorundadır; eklenmezse belgeler geçerli sayılmayabilir ve re'sen düzenleme yolu açılır. ### Belge verilmemesi ile belgenin noksan verilmesi arasındaki fark nedir? - Hiç belge verilmeyen ya da çalışması Kurumca tespit edilen sigortalı için Kurum belgeyi re'sen düzenler. - Verilen belgede kazanç veya prim ödeme gün sayısı eksik gösterilmiş ise belge noksan sayılır. Sonuç: Her iki halde de tebliğe rağmen bir ay içinde tamamlanmazsa Kurum re'sen düzenleme yapar ve muhteviyat primler tahsil olunur. ### Kendi işyerindeki sigortalı ile geçici devir alan işveren arasındaki fark nedir? - Sigortalıyı kendi çalıştıran işveren belgeleri kendi sorumluluğunda verir. - Geçici devir alan işveren, devir süresine ilişkin belgeleri verme bakımından devredenle birlikte sorumludur. Sonuç: Devir süresine ilişkin belgelerin verilmemesinde Kurum her iki işverene de başvurabilir; müteselsil sorumluluk doğar. ### Re'sen düzenlemeye karşı itiraz ile kurumsal işlem arasındaki fark nedir? - İşveren, tebliğden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. - İtiraz reddedilirse ayrıca bir ay içinde iş mahkemesine başvurulabilir. Sonuç: İdari itiraz takibi durdurur; mahkemeye başvuru ise prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. ### Geriye yönelik tespit ile kayıtsız çalışma arasındaki fark nedir? - Kayıt ve belgeye dayanmaksızın çalıştığı anlaşılan ve hizmeti ya da kazancı eksik bildirilen sigortalı için geriye dönük tespitte en fazla bir yıllık süre dikkate alınır. - Sigortalı, işverence belge verilmeyen ya da çalıştığı tespit edilemeyen hallerde beş yıl içinde iş mahkemesine başvurup ilâmla çalıştığını ispatlayabilir. Sonuç: Kurumun tespitinde bir yıl sınırı, mahkeme yoluyla ispatta ise mahkeme kararındaki kazanç ve gün sayıları esas alınır. ### Prim belgeleri ve işyeri kayıtları: sık yapılan hatalar nelerdir? - Re'sen düzenlenen primde Kurumun tespiti ile bildirilmeyen sürenin tamamını birlikte hesaplamak; geriye dönük tespit sınırının bir yıl olduğunu gözden kaçırmak. - Beş yıllık ilâm yoluyla ispat süresini hizmetin geçtiği yılın sonundan değil tespit tarihinden saymak. - Eksik gün bildiriminde otuz günden az çalışmanın ispat belgelerini bildirime eklememek ve bunu yeterli sanmak. - Geçici devirde yalnız devreden işvereni sorumlu saymak; devir alan işverenin de müteselsil sorumlu olduğunu atlamak. - Re'sen düzenlemeye itirazın bir aylık süresini tebliğ tarihinden değil fiili öğrenme tarihinden saymak. - Madde metnindeki 'bir ay' ile itiraz reddi sonrası 'bir ay'lık mahkeme başvuru süresini karıştırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Re'sen düzenlenen prim borcunun tespitinde Kurumun tespit ettiği sigortalının bildirilmeyen çalışma süresi esas alınır; işverenin belge eksikliği yanında gerçek çalışmayı ispatlaması gerekir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/921 E., 2024/197 K., 24.04.2024) - Tespitte geriye dönük bir yıllık sınır uygulanır; bu sınır aşılarak daha eski dönemler için prim tahakkuku yapılamaz. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/202 E., 2025/1 K., 05.02.2025) - Sigortalının beş yıllık süre içinde iş mahkemesine başvurarak hizmetini ilâmla ispatlaması, Kurum kayıtlarının eksik olduğu hallerde hizmet tespiti davasının dayanağı olarak kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1247 E., 2023/1015 K., 25.10.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2022/1248 E., 2023/1016 K., 25.10.2023) - Hizmet tespiti davasında 86. maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca açılan davada, prim ödenmeyen dönemler için sigortalının çalışmasının mahkemece tespit edilmesi, yalnız ödenen primlerin karşılığı süreyle sınırlı tutulmamaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1255 E., 2023/1220 K., 06.12.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2022/650 E., 2023/483 K., 17.05.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Re'sen düzenleme yoluyla prim tahakkuku yapacak Kurum, sigortalının çalıştığını ve bildirimin eksik olduğunu tespit etmekle yükümlüdür; tespit tutanağı ve denetim raporu ile ispat edilir. - İşveren, belgelerin eksiksiz verildiğini ve otuz günden az çalışmanın bildirildiğini, işyeri defter, kayıt ve belgeleri ile ispat eder; bu belgeleri on beş gün içinde ibraz etmek zorundadır. - Sigortalı, hizmetini beş yıl içinde açacağı iş mahkemesi davasında ilâm ile ispatlamakla yükümlüdür; tanık beyanı tek başına yeterli sayılmaz, yazılı kayıtlar ve bordro gibi belgelerle desteklenmelidir. - Eksik gün nedeninin ispatı için ilgili belgeler bildirime eklenir; ibraz edilmeyen veya geçerli sayılmayan belgede Kurumun re'sen düzenleme hakkı doğar. - İşveren, re'sen düzenlemeye karşı itiraz veya iş mahkemesinde dava yoluyla savunma yapar; itiraz ve dava süreleri içinde ileri sürülmek zorundadır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 4857 m.7: Geçici iş ilişkisinde devir alan işverenin belge verme yükümlülüğünün dayanağıdır; devreden ve devir alan işverenin müteselsil sorumluluğu bu hükme bağlanır. - [5510 sayılı Kanun m.102](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-102): Bu maddedeki yükümlülüklere aykırılığın yaptırımına yollama yapar; belge verme ve ibraz yükümlülüklerinin ihlalinde uygulanır. - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Re'sen düzenlenen muhteviyat primlerinin tahsilinde ve gecikme zammında uygulanan prim ödeme hükümlerini içerir; 86. maddede tahsil için atıf yapılır. - [5510 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88): Re'sen düzenlenen ve tebliğ edilen prim borcunun tahsil ve takip hükümlerine atıf yapılır. - [5510 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89): Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde prim borcuna ilişkin takip ve tahsil hükümlerinin uygulanmasına atıf yapılır. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.87 — Prim ödeme yükümlüsü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-87) 5510 sayılı Kanun'un 87. maddesi, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası ve isteğe bağlı sigorta bakımından prim ödeme yükümlüsünü belirler. Madde, hangi sigortalılar için işverenin, hangilerinde sigortalının kendisinin, kamu idarelerinin, Türkiye İş Kurumunun, eğitim kurumlarının, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının ve il özel idarelerinin prim ödeyeceğini sayar. Kime uygulandığı, kanunda sayılan sigortalı ve sigorta türleri ile sınırlıdır. Maddede prim oranı, prim tutarının hesaplanması, primin tahsili ve gecikme zammı düzenlenmez (m.80, m.78). Prim ödemesinin zamanaşımı ve tahsil usulü (6183 sayılı Kanun hükümleri, m.80) ile işverenin prim ödememesi halinde üst düzey yöneticilerin sorumluluğu (m.88) bu maddenin konusu değildir. Prim belgelerinin verilmesi ve işverenin bildirim yükümlülükleri de m.86 ve m.80 kapsamındadır. ### Prim ödeme yükümlüsü: hangi kavramlar bilinmeli? - **Prim ödeme yükümlüsü**: Kanunda sayılan sigorta primini Kuruma ödemekle yükümlü kılınan kişi veya kurumdur. Yükümlülük, sigortalı çalıştıran kişiye ya da sigortalının kendisine bağlanabilir; bu madde her sigortalı grubu için yükümlüyü tek tek belirler. - **Muhtar sigortalı**: Muhtarların 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olmaları halidir. Bu sigortalılar için a)-(g) bentlerindeki genel yükümlü sayımı uygulanmaz; prim yükümlüsü ayrı olarak (h) bendinde il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları olarak belirlenir. - **İsteğe bağlı sigortalı**: Zorunlu sigortalılığı bulunmayan ve kendi isteğiyle sigortaya giren kişidir. Bu kişilerin primini madde, kendilerini yükümlü kılar (b bendi). - **Genel sağlık sigortası**: Kısa ve uzun vadeli sigorta kollarından ayrı olarak bu Kanunda düzenlenen sağlık güvencesidir. Madde, prim yükümlülüğünü bu sigorta bakımından da belirler. - **Merkezî yönetim bütçesi**: Primin devlet tarafından ödeneceği durumda, bu primin hangi kaynaktan karşılanacağını gösteren bütçedir. Madde (c) bendinde, bu bütçeden karşılanacak primler için ilgili kamu idarelerini yükümlü kılar. ### Prim ödeme yükümlüsü: hangi şartlar aranır? - Prim ödenecek kişinin 4. maddenin birinci fıkrasının (a) veya (c) bendi ya da 5. maddenin (a) bendi kapsamında sigortalı çalıştırılması halinde, bu sigortalılar için işverenin prim ödeme yükümlüsü olması gerekir (a bendi). - Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olması veya isteğe bağlı sigortalı bulunması halinde, prim yükümlüsü sigortalının kendisidir; muhtar sigortalılar bu genel kuraldan çıkarılmıştır (b bendi). - 60. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkralarında sayılan kişiler için primin merkezî yönetim bütçesinden karşılanması gerekir; bu hâlde yükümlü ilgili kamu idaresidir (c bendi). - 60. maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde sayılan kişiler ile 5. maddenin (e) bendinde belirtilen kişiler için yükümlü Türkiye İş Kurumudur (d bendi). - 5. maddenin (b) bendindeki aday çırak, çırak ve meslekî eğitim gören kişiler, staja tabi öğrenciler ile desteklenen projelerde görevli bursiyerler için; (b) bendinde sayılan eğitim kurumu, kamu idaresi, özel sektör kuruluşu veya üniversite yükümlü olur (e bendi). - 5. maddenin (c) ve (g) bentlerine tabi olanlar için işveren veya kendileri yükümlüdür (f bendi). - Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu kararıyla burslandırılan uluslararası öğrenciler için, bursluluk statüsünün sürdüğü süre boyunca, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı veya Kurul tarafından görevlendirilen kurum yükümlü olur (g bendi). - Muhtar sigortalılığı bulunanlar için il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları yükümlü olur (h bendi). ### Prim ödeme yükümlüsü: hangi sonuçları doğurur? - Bu maddede sayılan yükümlü, ilgili sigortalının primini Kuruma ödemekle yükümlüdür. - Muhtar sigortalılar için prim yükümlüsü sigortalının kendisi değil, il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları olur. - 60. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ve onikinci-ondördüncü fıkralarındaki kişilerde, prim merkezî yönetim bütçesinden karşılanır ve ilgili kamu idaresi bu karşılamanın yükümlüsüdür. - Uluslararası öğrenci bursiyerlerinde yükümlülük bursluluk statüsünün devam ettiği süre ile sınırlıdır; statü sona erdiğinde bu yükümlülük de sona erer. - Madde yalnızca yükümlüyü belirler; prim tutarı, oranı, ödeme süresi ve gecikme sonuçları bu maddede düzenlenmemiştir. ### İşveren ile sigortalının kendisi (a-b bentleri) arasındaki fark nedir? - 4. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri ile 5. maddenin (a) bendine tabi sigortalılarda prim yükümlüsü işverendir. - 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile isteğe bağlı sigortalılarda yükümlü sigortalının kendisidir. Sonuç: Primin kimin cebinden çıkacağı ve ödeme sorumluluğunun kime yükleneceği bu ayrımla belirlenir. Muhtar sigortalılar bu ayrımın dışında tutulur. ### Muhtar sigortalı ile diğer (b) bendi sigortalısı arasındaki fark nedir? - Muhtar sigortalılar, b bendinin genel kuralından çıkarılmıştır. - Diğer (b) bendi sigortalıları kendileri prim ödeme yükümlüsüdür. Sonuç: Muhtarın primini sigortalının kendisi değil, il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları öder (h bendi). ### Merkezî bütçeden karşılanan prim ile normal işveren primi (c bendi) arasındaki fark nedir? - 60. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ve onikinci-ondördüncü fıkralarındaki kişilerin primi merkezî yönetim bütçesinden karşılanır. - Diğer sigortalılarda prim, işveren veya sigortalı tarafından ödenir. Sonuç: Bu kişilerin primini yükümlü olarak ilgili kamu idaresi taşır; bütçeden karşılanacağı için kamu idaresi ödeme sorumluluğunu üstlenir. ### Türkiye İş Kurumu ile eğitim kurumu (d-e bentleri) arasındaki fark nedir? - 60. maddenin birinci fıkrasının (e) bendindeki kişiler ile 5. maddenin (e) bendindekiler için yükümlü Türkiye İş Kurumudur. - Aday çırak, çırak, meslekî eğitim gören ve staja tabi öğrenciler ile projelerde görevli bursiyerler için yükümlü, eğitimin verildiği kurum veya projenin yürütüldüğü kuruluştur. Sonuç: Sigortalılığın dayandığı eğitim ilişkisine göre farklı kurumlar yükümlü olur. Eğitim kurumu bakımından (e) bendindeki dar sayım geçerlidir. ### Uluslararası öğrenci bursiyeri / diğer bursiyer (g bendi / e bendi): fark nedir? - Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu kararıyla burslandırılan öğrenciler için yükümlü Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı veya Kurulun görevlendirdiği kurumdur. - Desteklenen projelerde görevli bursiyerler e bendi kapsamında, proje kuruluşları yükümlüdür. Sonuç: Yükümlü, bursun kaynağına ve kuruluşuna göre değişir. Uluslararası bursiyerlerde yükümlülük yalnız bursluluk statüsünün devam ettiği süre boyunca geçerlidir. ### Prim ödeme yükümlüsü: sık yapılan hatalar nelerdir? - Muhtar sigortalının primini sigortalının kendisine yüklemek; h bendine göre yükümlü il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarıdır. - Merkezî bütçeden karşılanan (c bendi) primi işverenin ödediğini varsaymak; bu hâlde yükümlü ilgili kamu idaresidir. - Türkiye İş Kurumu ile eğitim kurumunu karıştırmak; (d) bendi Kurumu, (e) bendi eğitim kurumunu yükümlü kılar. - Uluslararası öğrenci bursiyerinde yükümlülüğü bursluluk statüsünün sona ermesinden sonra da sürdürmek. - Madde metnini m.80 ile karıştırıp prim tutarını, oranını veya ödeme süresini bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu maddede tutar ve süre yoktur. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Primin ödeme yükümlüsünün kim olduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında 5510 sayılı Kanun m.87 ve mülga 506 sayılı Kanun m.73 üzerinden belirlenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/2071 E., 2020/405 K., 16.06.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2017/1965 E., 2020/35 K., 21.01.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2017/2514 E., 2020/36 K., 21.01.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1364 E., 2019/1100 K., 22.10.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2015/1382 E., 2019/352 K., 26.03.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2015/1619 E., 2018/97 K., 24.01.2018) - Yargıtay, prim yükümlülüğünün ödeme sorumluluğunu sosyal sigorta hukukunun temel ilkesi olarak kabul etmektedir; bu sorumluluk yükümlüyü belirleyen m.87'ye dayanır. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/2071 E., 2020/405 K., 16.06.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1364 E., 2019/1100 K., 22.10.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2015/1619 E., 2018/97 K., 24.01.2018) ### Nasıl ispat edilir? - Prim ödeme yükümlüsü olduğunu ileri süren kişi, bu sıfatını ilgili sigortalılık kaydı ve işveren bildirimi ile kanıtlar; sigortalılık kaydı, m.87 bentlerinin hangisine girdiğinin belgesidir. - Muhtar sigortalılıkta yükümlülüğü il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına yükleyen tarafın, muhtarlık sıfatı ve sigortalılığın bu bent kapsamında olduğunu belgelemesi gerekir. - Merkezî bütçeden karşılanan prim iddiasında, sigortalının m.60 kapsamına girdiğini gösteren belge ve ilgili kamu idaresinin bütçe karşılığı bulunduğunu ispatlamak gerekir. - Eğitim ilişkisine dayanan yükümlülükte, öğrencilik veya çıraklık ilişkisi ile eğitim kurumunun kimliği belgelerle (okul kaydı, staj sözleşmesi) ispatlanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-4): Zorunlu sigortalılığın kapsamını belirler; m.87'nin a ve b bentlerindeki yükümlülükler bu sigortalı grupları üzerinden kurulur. - [5510 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-5): İsteğe bağlı olmayan diğer sigortalı gruplarını (aday çırak, öğrenci, bursiyer, uluslararası sigortalılar) tanımlar; m.87'nin a, e, f ve g bentleri bu gruplara bağlanır. - [5510 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-60): Merkezî bütçeden karşılanan primli sigortalıları ve Türkiye İş Kurumu yükümlülüğü için sigortalı gruplarını belirler; m.87'nin c, d bentleri bu fıkralara dayanır. - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Yükümlünün ödeme süresini ve primin geç ödenmesi halinde gecikme zammı ile tahsil usulünü düzenler; m.87 yalnız kimin ödeyeceğini belirler. - [5510 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88): Yükümlü kamu idarelerinin ve işverenlerin primleri ödememesi halinde üst düzey yönetici ve yetkililerin müteselsil sorumluluğunu düzenler; m.87'nin doğurduğu yükümlülüğün ihlal sonucudur. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.88 — Primlerin ödenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) 5510 sayılı Kanun m.88, işverenin sigortalı çalıştırması halinde prim kesintisi ve ödeme süresini, hak edilip ödenmeyen ücretler üzerinden doğan primleri, genel sağlık sigortası primlerinin ödenme esaslarını, kamu idaresi işyerlerinde askıda kalan dönemlerin primini, prim alacaklarının tahsil yetkilerini (mahsup, teminat, yetki), prim alacaklarının imtiyazını ve üst düzey yöneticilerin müteselsil sorumluluğunu düzenler. Maddenin uygulandığı kişiler, sigortalı çalıştıran işverenler, genel sağlık sigortası yükümlüleri ve Kurumdur. Düzenlemediği konular arasında sigortalılık hizmetinin tespiti ve prim ödeme gününün hesabı, genel sağlık sigortalılığının başlangıcı ve kapsamı (m.60), isteğe bağlı sigortalılık (m.86), yükümlü sıfatıyla ödenecek primlerin ödeme dönemi (m.87) ile 6183 sayılı Kanun'un tahsil usulü hükümleri bulunmaktadır. ### Primlerin ödenmesi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Sigortalı hissesi**: Sigortalının ücretinden kesilmesi gereken, işverence Kuruma ödenen prim payıdır. İşveren bu tutarı ücretten keser ve kendi payını ekleyerek öder. - **Hak edilen ancak ödenmemiş ücret**: Çalışma karşılığı doğmuş ama ödenmemiş ücrettir. Bu ücret üzerinden de prim hesaplanır ve işveren aynı ödeme yükümlülüğüne tabi olur. - **Otuz tam gün prim ödemesi**: Genel sağlık sigortası yükümlüsünün her ay için otuz güne tamamlanması gereken prim ödeme gün sayısıdır. Ay içinde zorunlu sigorta kapsamında prim ödeme günü bulunan (b) bendi sigortalılarında ayın kalan günleri isteğe bağlı sigorta gün sayısı kadar hesaplanır. - **Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışan**: 4857 sayılı Kanun'un 13 ve 14. maddelerine göre çalışan kişidir. Bu gruptan ayda sekiz gün ve daha az çalışanların eksik günleri için genel sağlık primi otuz güne tamamlanır. - **Prime esas günlük kazancın alt sınırı**: m.82'ye göre belirlenen alt sınırdır. Kamu idaresi işyerlerinde askıdaki aylarda genel sağlık primi bu sınırın otuz günlük tutarı üzerinden hesaplanır. - **Mahsup**: Prim borcunun, Kurumun işverene olan borcundan veya katma değer vergisi iade alacağından düşülerek ödenmesidir. - **Müteselsil sorumluluk**: Prim borcunda Kuruma karşı işveren ile kamu görevlisi veya üst düzey yönetici arasında her birinin tüm borçtan sorumlu olmasıdır. ### Primlerin ödenmesi: hangi şartlar aranır? - Prim ödeme yükümlüsü olarak m.4/1-(a) bendi kapsamında sigortalı çalıştıran işverenin, çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas kazançlar toplamı üzerinden hesaplanan primi bir ay içinde hesaplayıp ödemesi gerekir. - Sigortalı hissesi işveren tarafından ücretlerden kesilmeli, işverenin kendi payı bu tutara eklenerek Kurumca belirlenen günün sonuna kadar Kuruma ödenmelidir. - Hak edilen ancak ödenmemiş ücretler üzerinden hesaplanan primler de aynı şekilde ödenmelidir. - Genel sağlık sigortası yükümlüsü sayılanlar için her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi zorunlu olmalıdır. - Ay içinde zorunlu sigorta kapsamında prim ödeme gün sayısı bulunan m.60/1-(b) sigortalısı için ayın kalan günleri isteğe bağlı sigorta gün sayısı kadar hesaplanmalıdır. - Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışan ya da saatlik çalışan sigortalılardan ayda sekiz gün ve daha az çalışanların eksik günleri için genel sağlık primi otuz güne tamamlanmalıdır. - Kamu idaresi işyerinde iş sözleşmesi askıdayken, askı süresinde m.4/1-(a) ve (b) kapsamında çalışma veya isteğe bağlı sigortalılık bulunmadığı sürece genel sağlık primi ilgili kamu idaresi tarafından ödenmelidir. - Prim tahsilinde kamu alacakları için 6183 sayılı Kanun uygulanmalı, borçlu için mahsup ve diğer tahsil yetkileri kullanılmalıdır. - Kurumun süresinde ödenmeyen prim alacağı, haklı bir sebep olmadan ödenmemişse, kamu görevlileri ve üst düzey yöneticiler işverenle birlikte müteselsil sorumlu olmalıdır. ### Primlerin ödenmesi: hangi sonuçları doğurur? - Süresinde ödenmeyen primler üzerinden 6183 sayılı Kanun hükümlerince tahsil yapılır; Kurumun tahsil ettiği prim ve diğer alacaklar 6183 kapsamındaysa amme alacağı niteliğinde ve imtiyazlıdır. - Kuruma fiilen ödenmeyen prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında gider yazılamaz. - Kurumun süresinde ödenmeyen prim alacakları haklı bir sebep olmaksızın ödenmemişse, kamu görevlileri ve üst düzey yöneticiler işverenle birlikte müteselsilen sorumlu olur. - Ödenmeyen primler için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'ndaki tazminat ve cezalar Kurum hakkında uygulanmaz; ancak 2024 tarihli Anayasa Mahkemesi kararıyla bu hükmün 'tazminat' ibaresi, İİK m.67/2 kapsamındaki kötü niyet tazminatı yönünden iptal edilmiştir. - Prim alacaklarının tahsilinden doğan uyuşmazlıklarda Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir; başvuru takip ve tahsili durdurmaz. - Sigortalıların veya tüzel kişilerin kasıt, kusur, hata ya da yanıltıcı beyanı olmaksızın noksan tahakkuk ettirilen prim sonradan tespit edilirse, fark tebliğ tarihinden itibaren gecikme cezası ve gecikme zammına tabi tutulur. - Mahsup yoluyla ödenen prim borcu, mahsup talebinde bulunulan ayda muaccel olup 15 gün içinde mahsup edilirse yasal süresi içinde ödenmiş sayılır; süresinde mahsup edilemezse ödeme süresinden itibaren gecikme cezası ve zammı uygulanır. - Kurum, mahsup uygulamasından faydalanacak işverenleri belirlemeye ve mahsup talep edilen işverenlerin prim borcu ödeme süresini otuz günü aşmamak üzere uzatmaya yetkilidir. - Kurum, teminat almaya ve prim alacaklarını işverenlere olan borçlarından mahsup etmeye yetkilidir. - Askıda kalan dönemde m.4/1-(a) veya (b) kapsamında çalışma ya da isteğe bağlı sigortalılık varsa, bu sürelerle sınırlı olarak kamu idaresinden genel sağlık primi alınmaz. ### Ödenen ücret ile hak edilip ödenmeyen ücret arasındaki fark nedir? - Fiilen ödenen ücret üzerinden hesaplanan prim, ücret ödenirken kesinti yoluyla ödenir. - Hak edilen ancak ödenmeyen ücret üzerinden hesaplanan prim, ücret ödenmediği hâlde doğar. Sonuç: İkinci halde de işveren aynı bir aylık süre içinde primi ödemekle yükümlüdür; ücret ödenmemiş olsa da prim borcu doğar. ### Zorunlu sigorta günleri ile isteğe bağlı sigorta günleri (m.60/1-b) arasındaki fark nedir? - Aynı ay içinde zorunlu sigorta kapsamında prim ödeme günü bulunan sigortalıda, ayın kalan günleri isteğe bağlı sigorta gün sayısı kadar hesaplanır. - Ayın tamamı zorunlu sigorta kapsamında bulunan ya da bulunmayan genel sağlık sigortalıları için otuz tam gün esas alınır. Sonuç: Ödenecek genel sağlık primi gün sayısı bakımından farklılaşır. ### Kısmi süreli / çağrı üzerine çalışan (ayda sekiz gün ve daha az) / diğer sigortalılar: fark nedir? - 4857 sayılı Kanun m.13 ve m.14 kapsamında çalışan ya da saat karşılığı ücret alan ve ayda sekiz gün ve daha az çalışanlar, m.3/3 kapsamındakiler hariç tutulur. - Bu niteliği taşımayan sigortalılar için eksik gün tamamlama yükümü bu hükme göre doğmaz. Sonuç: Bu gruptakiler eksik günlerini otuz güne tamamlar; eksik gün primi m.60/1-(c)(1) veya (g) kapsamında ödenir. ### Kamu idaresi işyeri askı dönemi ile diğer askı dönemi arasındaki fark nedir? - Kamu idaresi işyerinde çalıştırılan sigortalının sözleşmesi askıdayken, askı süresinde m.4/1-(a) veya (b) kapsamında çalışma ya da isteğe bağlı sigortalılık yoksa, genel sağlık primi ilgili kamu idaresince ödenir. - Askı süresinde bu tür çalışma veya isteğe bağlı sigortalılık varsa, o sürelerle sınırlı olarak kamu idaresinden prim alınmaz. Sonuç: İlgili süre için kamu idaresinden alınacak prim tutarı değişir. ### Erken ödeme ile normal ödeme (m.87/1-b yükümlüleri) arasındaki fark nedir? - Yükümlü, her ayın primini takip eden ay içinde öder. - Yükümlü en fazla 360 günlük peşin erken ödeme yapabilir; erken ödemede 6183 sayılı Kanun ek 1. madde indirimi uygulanır. Sonuç: Erken ödenen günler prim ödeme gün sayısına dahil edilir; indirim prime esas kazançtan düşülmez. ### Tahsil yetkisi: mahsup / teminat / 6183 hükmü: fark nedir? - Prim borçları katma değer vergisi iade alacağından mahsup yoluyla ödenebilir. - Kurum 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen alacakları dışında teminat alabilir; 6183 kapsamındaki alacaklar amme alacağıdır ve imtiyazlıdır. Sonuç: Mahsup talebinde süresinde mahsup edilemeyen tutar için ödeme süresinden itibaren gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır. ### İşveren ile kamu görevlisi ve üst düzey yönetici arasındaki fark nedir? - İşveren, süresinde ödenmeyen Kurum alacağından doğrudan sorumludur. - Kamu idaresinin tahakkuk ve tediye görevlileri ile tüzel kişi işverenin üst düzey yöneticileri ve kanuni temsilcileri, haklı sebep olmaksızın ödenmeyen prim için işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Sonuç: Kurum, sorumlulardan dilediğine başvurabilir; müteselsil sorumlu kişi tüm borçtan sorumlu tutulabilir. ### Primlerin ödenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Hak edilip ödenmeyen ücret üzerinden prim hesabını yalnızca fiilen ödenen ücretle yapmak; madde bu tutarlar üzerinden de prim doğduğunu söyler. - Genel sağlık primini her zaman otuz günden hesaplamak; m.60/1-(b) sigortalısı için ayın kalan günleri isteğe bağlı sigorta gün sayısı kadar hesaplanır. - Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanların tümüne eksik gün kuralını uygulamak; kural yalnızca ayda sekiz gün ve daha az çalışanlar için geçerlidir ve m.3/3 kapsamındakiler hariçtir. - Kamu idaresinde askı dönemi için genel sağlık primini tüm askı süresi boyunca kamu idaresinden talep etmek; askı süresinde m.4/1-(a) veya (b) kapsamında çalışma ya da isteğe bağlı sigortalılık varsa bu sürelerde prim alınmaz. - Mahsup yoluyla ödenen primi, mahsup talebinin yapıldığı tarihe göre değil ödeme süresi içinde ödenmiş saymak; mahsup süresinde gerçekleşmezse gecikme cezası ve zammı doğar. - Müteselsil sorumluluğu her ilgili kişiye tahakkuk eden paylara bölerek hesaplamak; hüküm her sorumluyu tüm borçtan sorumlu kılar. - Kişisel sorumluluk hükmünü, sorumlu sıfatı taşımayan (örneğin üst düzey yönetici olmayan) çalışanlara uygulamak. - Anayasa Mahkemesi iptalini tüm 'tazminat' ibaresine yaymak; iptal yalnızca İİK m.67/2 kapsamındaki kötü niyet tazminatı yönünden verilmiştir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Kurumun sigorta primleri ve diğer alacaklarının süresinde ödenmemesi halinde, kamu görevlileri ve tüzel kişi işverenlerin üst düzey yöneticileri ile kanuni temsilcilerinin işverenle birlikte müteselsil sorumluluğu, haklı sebep bulunmadığı sürece kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/404 E., 2025/632 K., 15.10.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2024/409 E., 2025/604 K., 08.10.2025) - Müteselsil sorumluluk hükmünde 'haklı sebep' ölçütü, sorumlunun ödememe yönünde bir engelinin bulunup bulunmadığının somut olarak araştırılmasını gerektirmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/409 E., 2025/604 K., 08.10.2025) - Sorumlu sıfatına ilişkin uyuşmazlıklarda, sorumlu olduğu öne sürülen kişinin Kurum borcunun doğduğu dönemde gerçekten üst düzey yönetici veya kanuni temsilci sıfatını taşıyıp taşımadığı incelenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2022/1006 E., 2025/1115 K., 08.07.2025) - Kurum, sorumlu kişilerden birine karşı takip yaparken diğer sorumluya başvurma zorunluluğu bulunmadığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2025/273 E., 2025/630 K., 29.04.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Prim borcunun varlığını ve tutarını ileri süren Kurumdur; prim bildirgesi, ödeme emri ve ilgili tahakkuk belgeleriyle ispatlar. - Sigortalı hissesinin ücretten kesildiğini ve işveren payının ödendiğini savunan işveren, ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve prim bildirgeleriyle ispat yükü altındadır. - Ücretin hak edilip ödenmediği iddiası ispatlanmalıdır; ödenmiş ücret bulunmadığında ödenmeyen ücret üzerinden hesaplanan prim tartışması ancak tespit edilen fiili çalışma ve kazanç üzerinden yapılabilir. - Müteselsil sorumluluk iddiasında, kamu görevlisinin ya da üst düzey yöneticinin sıfatı ve ödeme yetkisi Kurum tarafından ispatlanmalıdır; sorumlu kişi haklı sebebin varlığını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır. - Noksan tahakkuk ettirilen prim iddiasında, sigortalının veya işverenin kasıt, kusur, hata veya yanıltıcı beyanı bulunmadığı ispat edilmelidir; aksi halde gecikme zammı ve cezası uygulanmaz. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-4): Maddenin işverenin prim ödeme yükümlülüğünü bağladığı sigortalı kategorilerini (özellikle (a) ve (b) bentleri) tanımlar. - [5510 sayılı Kanun m.60](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-60): Genel sağlık sigortalılarını belirler; m.88 bu sigortalılar için otuz tam gün ve eksik gün kurallarını koyar. - [5510 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-82): Prime esas günlük kazancın alt sınırını belirler; kamu idaresi askı döneminde genel sağlık primi bu sınırın otuz günlük tutarı üzerinden hesaplanır. - [5510 sayılı Kanun m.87](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-87): Yükümlüler (b), (c), (d), (g) bentlerinin prim ödeme sürelerini belirler; m.88 bu yükümlülerin erken ödeme ve ödeme dönemi kurallarına atıf yapar. - [5510 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-67): Tedavilerin m.67/4 süresini aşması halinde bir yıla kadar genel sağlık primi kamu idaresince ödenir. - [5510 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89): Prim borcunun gecikme cezası ve gecikme zammı rejimini düzenler; m.88 ek fıkrasındaki noksan tahakkuk farkı bu rejime tabi tutulur. - [5510 sayılı Kanun m.99](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-99): Tebligat hükümleri saklı kalmak kaydıyla elektronik tebligat yapılabilir. - 6183 sayılı Kanun: Kurumun 6183 kapsamındaki prim alacaklarının tahsil usulünü belirler; m.88 hangi maddelerinin uygulanmayacağını ve Kurum yetkilerini ayrıca düzenler. - 4857 sayılı Kanun m.13 ve m.14: Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışan tanımını belirler; eksik gün tamamlama yükümlülüğünün kapsamını çizer. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.89 — Primler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) 5510 sayılı Kanun'un 89. maddesi, işyerinin aktif ve pasifiyle devri, intikali, başka işyerine katılması veya birleşmesi hâllerinde eski işverenin Kuruma olan prim, gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarından yeni işverenin müştereken ve müteselsilen sorumluluğunu; bu hükme aykırı sözleşme kayıtlarının Kuruma karşı geçersizliğini; Kurumun prim ve diğer alacakları süresinde ödenmediğinde uygulanacak gecikme cezası ile gecikme zammının hesabını; yanlış veya yersiz alınan primlerin iadesini ve prim iadesinin sigortalılık, aylık ve sağlık hizmeti yararlanmasına etkisini düzenler. Madde, işverenin değişmesi hâlinde sigortalının çalıştırıldığı işyeri bakımından uygulanır. Maddenin ikinci fıkrasındaki gecikme cezası ve gecikme zammı, Kurum alacaklarının tahsilinde ödeme süresinin bitiminden sonra işler; prim borçlusu işveren dışındaki kişilere ilişkin tahsil usulü bu maddenin kapsamında değildir. Prim ödeme yükümlülüğünün doğumu ve prim matrahının belirlenmesi (m.80), prim alacağının zamanaşımı ve tahsil usulü (m.88, m.93 ve 6183 sayılı Kanun) ile iade edilen tutarların yersiz ödeme hükümlerine tabi kısmı (m.96) bu maddede düzenlenmemiştir. ### Primler: hangi kavramlar bilinmeli? - **Müştereken ve müteselsilen sorumluluk**: Eski ve yeni işverenin Kuruma karşı aynı borçtan birlikte ve her birinin tek başına tamamından sorumlu olması hâlidir. Kurum, borcun tamamını eski veya yeni işverenden dilediğine talep edebilir. - **İşyerinin aktif ve pasifi**: Devralınan işyerinin hem varlıklarını hem de borçlarını kapsayan bütünüdür. Bu madde bakımından eski işverenin Kuruma olan prim borçları pasifte yer alır ve devir ile yeni işverene geçer. - **Gecikme cezası**: Ödeme süresinde ödenmeyen prim ve diğer alacağın ilk üç aylık süre içinde her ay için %3 oranında artırılmasıdır. Cumhurbaşkanı bu oranı iki katına kadar artırmaya ya da %1'e kadar indirmeye yetkilidir. - **Gecikme zammı**: Ödeme süresinin bitiminden borç ödenene kadar her ay için ayrı ayrı hesaplanan, Hazine Müsteşarlığınca açıklanan bir önceki aya ait iskontolu ihraç edilen devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizinin bileşik bazda uygulanmasıyla bulunan tutardır. Ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır. - **Prim iadesi**: Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primlerin hisseleri oranında ilgililere kanuni faizi ile birlikte geri verilmesidir. Alındıkları tarihten on yıl geçmemiş olmak şarttır. ### Primler: hangi şartlar aranır? - Devir, intikal, katılma veya birleşme hâlinden birinin gerçekleşmesi ve bu işlemle sigortalının çalıştırıldığı işyerinin veya işverenlik ilişkisinin yeni işverene geçmesi gerekir. - Yeni işverenin sorumluluğu için devralınan işyerinin eski işverenin Kuruma olan prim, gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının bulunması gerekir. - Devir sözleşmesinde yeni işverenin bu borçlardan sorumlu olmadığına dair kayıt varsa, bu kayıt Kuruma karşı hüküm doğurmaz ve sorumluluk yine doğar. - Kurum alacaklarının süresinde ve tam olarak ödenmemesi gerekir; bu hâlde ödenmeyen kısım ilk üç ay için her ay %3 gecikme cezası ile artırılır ve ödeme süresinin bitiminden itibaren gecikme zammı işler. - Prim iadesi için primin yanlış veya yersiz alınmış olduğunun tespit edilmesi ve alındığı tarihten on yıl geçmemiş olması gerekir. - Prim iadesinde ilgililere hisseleri oranında ve kanuni faizi ile birlikte ödeme yapılması gerekir; faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi izleyen ay başından iadenin yapıldığı ayın başına kadar hesaplanır. ### Primler: hangi sonuçları doğurur? - Devir, intikal, katılma veya birleşme hâlinde yeni işveren eski işverenle birlikte Kuruma karşı müştereken ve müteselsilen sorumlu olur. - Bu hükme aykırı sözleşme kayıtları Kuruma karşı geçersizdir; devir sözleşmesinde borcun yeni işverene geçmediği yazılsa bile Kurum yeni işverene başvurabilir. - Ödenmeyen prim ve diğer alacak için ilk üç ayda her ay %3 gecikme cezası uygulanarak tutar artırılır. - Ödenmeyen tutar için borç ödeninceye kadar her ay ayrı ayrı gecikme zammı hesaplanır. - Cumhurbaşkanı ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırabilir, %1'e kadar indirebilir veya yeniden kanuni orana getirebilir. - Dava ve icra takibi açılmış olsa bile ödenmemiş kısım için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir. - Yanlış veya yersiz alınan primler on yıl geçmeden talep edilirse hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara, genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanuni faizi ile birlikte iade edilir. - Prim iadesi nedeniyle sigortalının aylık, gelir, ödenek ve sağlık hizmetlerinden yararlanma şartlarını yitirmesi hâlinde, bu Kanuna göre ödenen aylık, gelir ve ödenekler ile sağlanan sağlık hizmetleri durdurulur. - Yanlış veya yersiz yapılan masraflar m.96 uyarınca ilgililerden geri alınır. ### Eski işveren ile yeni işveren arasındaki fark nedir? - Devir, intikal, katılma veya birleşmeden önce prim borcunu doğuran eski işverendir. - Devralan, intikal eden, katılan veya birleşen yeni işverendir ve borcun doğumuna katılmamış olabilir. Sonuç: Yeni işveren borçtan kendi borcu gibi müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulur; Kurum tamamını bunlardan birinden isteyebilir. ### Kurum ile işverenler arası sözleşme ile kuruma karşı ilişki arasındaki fark nedir? - Devir sözleşmesinde borcun eski işverende kalacağına dair kayıtlar taraflar arasında geçerli olabilir. - Kurum bakımından bu tür kayıtlar sözleşmeye taraf olmayan Kurum üzerinde bağlayıcılık taşımaz. Sonuç: Taraflar arasındaki iç ilişkide rücu mümkün kalır, ama Kurum yeni işverene karşı takibi sürdürebilir. ### İlk üç ay ile ilk üç aydan sonra gecikme cezası ve gecikme zammı arasındaki fark nedir? - Ödeme süresinin bitiminden itibaren ilk üç aylık süre içinde ödenmeyen kısım için her ay %3 gecikme cezası uygulanır. - Üç aylık süre geçtikten sonra cezai artış uygulanmaz, yalnız gecikme zammı hesaplanmaya devam eder. Sonuç: Ödenmeyen borç için ilk üç ayda hem ceza hem zamm, sonrasında yalnız zamm işler. ### Ödemenin yapıldığı ay ile diğer aylar arasındaki fark nedir? - Ödemenin yapıldığı aya ilişkin gecikme zammı günlük hesaplanır. - Diğer aylara ait gecikme zammı aylık ortalama faiz üzerinden her ay için ayrı ayrı hesaplanır. Sonuç: Ödeme ayı için hesap günlük olduğundan tutarlar aylık hesaptan farklı çıkar. ### Prim iadesi ile yersiz ödeme (m.96) arasındaki fark nedir? - Yanlış veya yersiz alınan primin iadesi bu maddeye göre, on yıl içinde ve kanuni faizle yapılır. - Kurumun yersiz yaptığı masrafların geri alınması ise m.96 hükümlerine göre yürür. Sonuç: Prim iadesi ile masraf geri alımı ayrı rejimlere tabidir; birincisinde faiz ve on yıl sınırı, ikincisinde m.96 uygulanır. ### Primler: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yeni işverenin sorumluluğunu yalnız devir sözleşmesindeki kayda dayandırmak; oysa Kuruma karşı bu kayıt geçersizdir. - Gecikme cezasını sürekli uygulamak; %3 oranı yalnız ilk üç aylık süre için geçerlidir, sonrasında yalnız gecikme zammı işler. - Gecikme zammını her ay için aynı oranla ve bütün aylar için tek hesapla bulmak; her ay ayrı hesaplanır ve ödemenin yapıldığı ay günlük hesaplanır. - Prim iadesinde faizi primin alındığı günden başlatmak; faiz primin Kuruma yatırıldığı tarihi izleyen ay başından hesaplanır. - Prim iadesinde on yıllık süreyi yok saymak veya süreyi iadenin yapıldığı tarihten saymak; süre primin alındığı tarihten işler. - Prim iadesi sonucunda aylık veya sağlık hizmetlerinin kesilmesini otomatik kabul etmek; durdurma yalnız yararlanma şartlarının yitirilmesi hâlinde söz konusudur. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yeni işverenin sorumluluğunun, devir sözleşmesinde borcun eski işverende kalacağına dair kayıt bulunsa da Kurum bakımından devam ettiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2026/492 E., 2026/423 K., 02.04.2026) - Ödeme süresinin dolmasının ardından prim alacağının ödenmemesi hâlinde m.89 ikinci fıkrasının uygulanacağı ve gecikme cezası ile gecikme zammının bu hükme göre hesaplanacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2025/866 E., 2025/1170 K., 16.07.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2025/273 E., 2025/630 K., 29.04.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2025/165 E., 2025/300 K., 25.02.2025) - Kurumun işyeri devrinden sonra yeni işverene karşı prim alacağına dayanarak ödeme emri düzenlemesinin ve takibe başlamasının m.89'a dayandığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2022/1006 E., 2025/1115 K., 08.07.2025) - Gecikme cezası ve gecikme zammının dava veya icra takibi açılmış olsa da ödenmeyen kısım için tahsil edilmeye devam ettiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2021/1077 E., 2024/851 K., 30.05.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Kurum alacağını ileri süren taraf olarak SGK, prim borcunun varlığını, ödeme süresini ve ödenmeyen tutarı ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat tahakkuk kayıtları, aylık prim ve hizmet belgeleri ile yapılır. - Yeni işverenin sorumluluğu için devralma, intikal, katılma veya birleşmenin gerçekleştiğini Kurum ispatlamalıdır; bu olgu ticaret sicili kaydı, devir sözleşmesi veya işyeri kaydı ile gösterilir. - Yeni işveren, devrin gerçekleşmediğini, borcun devralınmadığını ya da ödemenin yapıldığını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlar; ödeme ise makbuz ve banka kayıtları ile kanıtlanır. - Prim iadesi talep eden tarafın, primin yanlış veya yersiz alındığını ve on yıllık süre içinde talepte bulunduğunu ispatlaması gerekir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.96](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-96): Prim iadesi sonucunda yanlış veya yersiz yapılan masrafların ilgililerden geri alınmasının usulünü düzenler; bu maddenin son fıkrası ona gönderme yapar. - [5510 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88): Prim ve diğer alacakların ödeme süresini belirler; gecikme cezası ve gecikme zammının başlangıç noktası bu süreye bağlıdır. - [5510 sayılı Kanun m.93](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-93): Kurum alacaklarının zamanaşımını düzenler; bu madde ile birlikte değerlendirilmesi gereken zamanaşımı süresini belirler. - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Prim matrahı ve ödeme yükümlülüğünü düzenler; m.89'da sorumluluğa konu olan primlerin hesabı bu maddeye bağlıdır. - 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun: Ödenmeyen prim ve diğer Kurum alacaklarının tahsilinde uygulanan usuldür; m.89'da yazılı gecikme cezası ve zammı bu tahsil sürecinde hesaplanır. - 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.65: Yersiz ödeme ve sebepsiz zenginleşmeden doğan iade ilişkisine ilişkin hükümdür; m.89 prim iadesinde bu hükmün saklı olduğunu belirtir. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.90 — İlişiksizlik belgesinin aranması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-90) 5510 sayılı Kanun'un 90. maddesi, kamu idarelerinin, döner sermayeli kuruluşların, Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşların ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşların ihale yoluyla yaptırdıkları işlerde işverenlerin Kuruma borçlarının takibine ilişkin yükümlülükleri düzenler. Düzenlenen konular; işverenlerin ve adreslerinin bildirilmesi, hakedişlerin ve kesin teminatların Kurum borcu nedeniyle ödenmemesi veya iade edilmemesi, bu kurum ve kuruluşlar nezdindeki alacak ve teminatlar üzerindeki devir ve temlik işlemleri, hakediş mahsubu ve teminat tutulmasına ilişkin yönetmelik yetkisi, ruhsat ve iskân belgesi öncesi borç belgesi zorunluluğu ile devlet yardımı, teşvik ve destekler öncesinde borç belgesi istenmesidir. Madde, kamu idaresi veya bu kuruluşlar ile iş ilişkisi içinde bulunan işverenlere uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular ise şunlardır: prim ödeme yükümlülüğü ve ödenmeyen primin tahsili (m.80), prim belgesi ve bildirim yükümlülükleri (m.86), asıl işveren-alt işveren arasındaki işçi ücretlerinden sorumluluk (İş Kanunu m.36), kamu alacaklarının tahsil usulü (6183 sayılı Kanun) ve sosyal güvenlik primlerinin zamanaşımı ile rücu davalarının usul yönü. ### İlişiksizlik belgesinin aranması: hangi kavramlar bilinmeli? - **Hakediş**: İdarenin yüklenicisine, yapılan iş karşılığında yaptığı ödeme. Madde bakımından hakedişten işverenin Kuruma olan prim, idari para cezası ve prime ilişkin borçları mahsup edilerek geriye kalan tutar ödenir. - **Kesin teminat**: İhale konusu işin yerine getirilmesini güvence altına almak için alınan teminat. Madde metnine göre iadesi, işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmesine bağlıdır. - **Devir, temlik ve el değiştirme**: İşverenin ilgili kurum ve kuruluşlar nezdindeki alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde yapabileceği işlemler. Bu işlemler, Kurum alacakları karşılanıp kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder. - **Geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi**: Ruhsat vermeye yetkili merciler tarafından, yapı tamamlanmadan veya kullanılmadan önce düzenlenen izin belgeleri. Bu belgelerin verilmesinden önce Kuruma borç bulunmadığına dair Kurum belgesi istenmesi zorunludur. - **Muaccel prim ve idari para cezası borcu**: Ödeme zamanı gelmiş ve henüz ödenmemiş prim ile idari para cezası borcu. Ek fıkra bakımından yalnızca muaccel borç dikkate alınır; tecil, taksit veya yapılandırma hâlinde borç yok sayılır. - **Devlet yardımı, teşvik ve destek**: Kamudan kaynak tahsisi biçiminde sağlanan ve belirli bölge veya sektörlere yönelik ya da özel izne dayalı olan yardımlar. Ülke çapındaki genel düzenlemeler ve nakdi olmayan ya da önceden başlamış yardımlar bu kapsam dışındadır. ### İlişiksizlik belgesinin aranması: hangi şartlar aranır? - İlgili kurum ya da kuruluşun, ihale yoluyla yaptırdığı işi üstlenen işveren ile ilişkisinin bulunması ve bu işverenin adresini ve kendisini on beş gün içinde Kuruma bildirmesi gerekir. - Hakediş ödemesinin yapılabilmesi için işverenin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması gerekir; borç varsa hakediş bu borçlar karşılığında mahsup edilir. - Kesin teminatın iadesi için, ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmiş olması gerekir. - İşverenin kamu idaresi, döner sermayeli kuruluş, banka veya kanunla kurulan kurum nezdindeki her türlü alacak, teminat ve hakediş üzerinde yapılan devir, temlik ve el değiştirme işlemlerinde, Kurum alacakları karşılandıktan sonra kalan kısmın dikkate alınması gerekir; işçi ücreti alacakları bu sınırlamanın dışındadır. - Geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmesinden önce, ilgililerden Kuruma borç bulunmadığını gösteren Kurum belgesinin istenmesi gerekir. - Devlet yardımı, teşvik ya da destek verilmesinden önce, muaccel prim ve idari para cezası borcunun bulunmadığına, tecil, taksit veya yapılandırıldığına dair belge ve bilgilerin istenmesi gerekir; bu borçlar kesilip Kuruma aktarılmadan yararlanma sağlanamaz. - Hakediş ödemesi, teminat iadesi ya da izin belgesi gibi işlemlerden önce yukarıdaki yükümlülükler yerine getirilmelidir; aksi halde ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılır. ### İlişiksizlik belgesinin aranması: hangi sonuçları doğurur? - İhale yoluyla iş üstlenen işverenin hakedişi, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlar olmadığı kaydıyla ödenir. - Borç bulunması hâlinde hakediş, borç miktarı kesilip Kuruma aktarılarak kalan kısım ödenir. - Kesin teminat, ihale konusu işle ilgili Kuruma borç bulunmadığının tespit edilmesinden sonra iade edilir; borç tespit edilirse iade yapılmaz. - İşverenin kamu idaresi ve benzeri kuruluşlar nezdindeki alacak, teminat ve hakedişleri üzerindeki devir ve temlik işlemleri, Kurum alacağını karşılayan kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde geçerlidir. - Devir ve temlik işlemleri işçi ücreti alacakları bakımından bu sınırlamaya tabi değildir. - Geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce Kurumca düzenlenmiş borç olmadığına dair belge istenmesi zorunludur. - Devlet yardımı, teşvik ve destekler, belge istenmeksizin verilirse yükümlülüğe aykırılık doğar; borç kesildikten sonra kalan kısımdan yararlanılabilir. - Tecil, taksit veya yapılandırmanın yerine getirilmemesi ya da yardıma hak kazanılmadığının sonradan anlaşılması hâlinde, yapılan destek ödemeleri ilgili mevzuat çerçevesinde müeyyideleriyle birlikte geri alınır. - Belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hakediş ödenmesi, teminat iadesi, izin belgesi verilmesi veya diğer işlemlerin yapılması hâlinde ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılır. - Hakedişlerin mahsubu ve ödenmesi ile teminatların prim ve idari para cezası borçlarına karşılık tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. ### Hakediş ödemesi ile kesin teminat iadesi arasındaki fark nedir? - Hakediş, işverenin prim ve idari para cezası borçlarının bulunmaması kaydıyla ödenir. Mahsup bu aşamada yapılır. - Kesin teminat, ihale konusu işle ilgili Kurum borcunun bulunmadığının tespit edilmesinden sonra iade edilir. Ölçüt, borcun işle ilgili olup olmadığıdır. Sonuç: Hakediş için borçsuzluk şartı genel bir şarttır; teminat iadesi için ise tespit ve işle ilgili borç ölçütü aranır. Her iki işlemde de borç mevcutsa ödeme ya da iade yapılmaz. ### Ruhsat/iskân işlemi ile devlet yardımı, teşvik ve destek işlemi arasındaki fark nedir? - Geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmesinden önce, ruhsat vermeye yetkili merciler Kurum borcu olmadığına dair belge ister. - Devlet yardımı, teşvik ve destekte ise verilmesinden önce, muaccel prim ve idari para cezası borcunun bulunmadığı ya da tecil, taksit veya yapılandırıldığı belge ve bilgilerle istenir. Sonuç: Ruhsat/iskân için istenen belge Kurum borcu olmadığını gösteren belgedir; yardım için ise borç yoksa veya tecil/taksit/yapılandırma varsa yardım verilebilir. Yardımda borçlar kesilip Kuruma aktarıldıktan sonra kalan kısımdan yararlanılabilir. ### Genel düzenlemeler ile özel izne veya belgeye dayalı teşvik arasındaki fark nedir? - Ülke çapında uygulanan ve özel bir izne ya da belgeye dayanmayan genel düzenlemeler, dördüncü fıkranın ek fıkra kapsamı dışındadır. - Belirli bölge veya sektöre yönelik ya da kamu kurumlarınca verilen özel belgeye veya izne dayalı kamu kaynağı tahsisleri ek fıkranın kapsamına girer. Sonuç: Kapsama giren yardımlarda borç belgesi istenmesi zorunludur. Kapsam dışı genel düzenlemelerde bu zorunluluk yoktur. ### Daha önce başlayıp devam eden nakdi olmayan yardım ile yeni kaynak tahsisi arasındaki fark nedir? - Daha önce başlayıp devam eden nakdi olmayanlar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca proje karşılığı sağlanan yardımlar, belge istenmesi yükümlülüğünün dışındadır. - Verilmesinden önce kamudan kaynak tahsis edilen yeni nakdi yardımlarda belge istenmesi zorunludur. Sonuç: İstisna kapsamındaki yardımlarda borç belgesi istenmez; diğer yardımlarda istenmemesi maddenin ihlali sayılır. ### Kamu kurumları nezdindeki alacak ile kamu idaresi dışındaki işçi ücreti alacağı arasındaki fark nedir? - İşverenin kamu idaresi, döner sermayeli kuruluş, banka ve kanunla kurulan kurum nezdindeki alacak ve teminatlarında her türlü devir ve temlik, Kurum alacağı ayrıldıktan sonra hüküm ifade eder. - İşçi ücreti alacakları bu sınırlamanın dışında tutulmuştur. Sonuç: Devir ve temlik, Kurum alacağı karşılandıktan sonra kalan kısımla sınırlıdır; işçi ücreti alacakları bakımından ise bu sınır uygulanmaz. ### İlişiksizlik belgesinin aranması: sık yapılan hatalar nelerdir? - Kesin teminatın iadesinde borcun işle ilgili olup olmadığını ayırmadan, işverenin genel borç durumuna bakarak iade veya ret kararı vermek. - Hakediş ödemesinde mahsubu atlayıp hakedişin tamamını ödemek; madde borç varsa kesilip Kuruma aktarılmasını öngörür. - Devir ve temlik sınırlamasını işçi ücreti alacakları dahil tüm alacaklara uygulamak; madde işçi ücreti alacaklarını bu sınırdan muaf tutar. - Ek fıkrayı ülke çapındaki genel düzenlemelere uygulamak; bu düzenlemeler kapsam dışındadır. - Borcu tecil, taksit veya yapılandırılmış olan işverene borcu yokmuş gibi belge verip yardım sağlamak; tecil ve yapılandırmanın yerine getirilmemesi hâlinde geri alma uygulanır. - Madde 90'daki belge zorunluluğunu, maddenin bağlamadığı başka işlemlere (ör. genel ihale belgeleri) genişletmek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Kesin teminatın iadesi için Kurum borcunun bulunmadığına dair Kurum yazısının istenmesi uygulamada yaygındır; Kurum yazısında borç varlığı belirtilirse teminatın iadesi yapılmamaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2021/1961 E., 2023/1744 K., 08.12.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/1502 E., 2024/1556 K., 10.10.2024) - Kurumun, işverenin borçlu olmadığını bildiren belgeyi 'bilgi amaçlı' düzenlemesi, ihale kabulü veya yapı kullanma izni için yeterli sayılmamaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/444 E., 2025/409 K., 11.04.2025) - Hakediş ödemesinde işverenin borçlarının mahsup edilmeden ödenmesi, işçi alacaklarının güvencesinin zedelenmesi gerekçesiyle hukuka aykırı bulunmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/1059 E., 2025/45 K., 15.01.2025) - İhale yoluyla yapılan işte teminatın iadesi, teminat mektubunun işle ilgili Kurum borcu varlığına göre değerlendirilmekte; genel borçsuzluk belgesi yerine işle ilgili tespit aranmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/661 E., 2026/101 K., 22.01.2026) - Kurumca teminat iadesi için alınan belgelerin kapsamı, ilgili ihale ve işle sınırlı olarak değerlendirilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2019/2559 E., 2023/1919 K., 29.11.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Kesin teminatın iadesini talep eden taraf, ihale konusu işle ilgili Kuruma borç bulunmadığını belgeyle ispatlamalıdır; bu belge Kurumca düzenlenmiş yazı olmalıdır. - Karşı taraf olan Kurum, işverenin işle ilgili borçlu olduğunu yazılı kayıtla (prim bildirgeleri, tahakkuk ve tahsilat kayıtları) ispat eder. - Hakediş mahsubu yapılan idare, mahsup tutarını ve dayanağını (borç dökümü) belgelerle göstermek zorundadır. - Ruhsat veya izin belgesi için Kurumdan alınan borç yazısının bulunmaması, idarenin sorumluluğunu doğuran bir eksiklik olarak değerlendirilir; belge yokluğu sonucu ilgililer hakkında işlem yapılır. - Devlet yardımı için borç belgesinin istenmediği hâlde yardım verildiği ortaya çıkarsa, yardımın geri alınması ve yükümlünün sorumluluğu, ilgili kayıtlarla ispat edilir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Prim ödeme yükümlülüğünü ve ödenmeyen primlerin tahsilini düzenler. Madde 90'daki hakediş mahsubu ve teminat tutma işlemleri, bu borçların tahsiline hizmet eder. - [5510 sayılı Kanun m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86): Prim belgesi verme yükümlülüğünü düzenler. Madde 90'daki borçsuzluk tespiti, bu belgelerin verilip verilmediğine bağlıdır. - [5510 sayılı Kanun m.140](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-140): Maddede belirtilen yükümlülüklere aykırılık hâlinde uygulanacak idari ve cezai yaptırımları düzenleyen hükümdür. Madde 90 bu yaptırımlara 'genel hükümler' ifadesiyle atıf yapar. - 4734 sayılı Kanun: Kamu ihale sürecinin genel çerçevesini düzenler. Madde 90, ihale yoluyla yaptırılan işlerde hakediş ve teminat işlemlerini bu sürece bağlar. ## [Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.91 — Ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-91) 5510 sayılı Kanun'un 91. maddesi, afet, vaka, ağır hastalık, ağır kaza, tutukluluk, sabotaj ve mücbir sebep gibi hâllerde ticari veya ekonomik kayıplara uğrayan işverenlerin, belirli sigortalı gruplarının ve kendi primlerini ödeyen sigortalıların Kuruma olan borçlarının ertelenmesini, bu hâllerde bildirim ve başvuruların süresinde yapılmış sayılmasını, genel hayatın etkilendiği durumlarda sürelerin Kurumca belirlenmesini ve erteleme süresinde zamanaşımı ile gecikme cezası ve gecikme zammının işlemeyeceğini düzenler. Madde, bu hâllerde borcun ertelenmesi için başvuran işveren ve sigortalılar bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında, prim borçlarının genel ödeme ve tahsil usulü (m.80), prim belgelerinin verilmesi ve işverenin bildirim yükümlülükleri (m.86), idari para cezaları (m.140) ve borçlanma hükümleri (m.81 ve ilgili hükümler) yer alır. Ayrıca alacakların zamanaşımı ve dava süreleri bakımından ayrıca Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 103. ve 104. maddeleri (6183 sayılı Kanun) ile ilgili hükümler gözetilir. ### Ertelenmesi: hangi şartlar aranır? - Olayın, madde metninde sayılan afet, vaka veya diğer nedenlerden birine girmesi ve işverenin ticari veya ekonomik kayba uğramış olması gerekir. - İlgilinin bu durumu belgelemesi ve olay tarihinden itibaren üç ay içinde Kuruma talepte bulunması gerekir. - İnceleme sonucunda ilgilinin prim ödeme aczine düştüğünün anlaşılması gerekir. - Ertelenecek borçların, olay tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut borçlar ile olay tarihini takip eden üçüncü ayın sonuna kadar tahakkuk edecek borçlardan oluşması gerekir. - Erteleme süresi olay tarihinden itibaren bir yılı geçmemelidir; genel hayatın etkilendiği hâlde bu sınır Kurumca belirlenen sürelerle değişebilir. - Yalnızca madde metninde sayılan kişiler, yani işverenler, 4/1-b kapsamındaki sigortalılar ve kendi primini ödeyen sigortalılar bu hükümden yararlanabilir. ### Ertelenmesi: hangi sonuçları doğurur? - Şartlar gerçekleşirse, olay tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut Kurum borçları ve olay tarihini takip eden üçüncü ayın sonuna kadar tahakkuk edecek borçlar bir yıla kadar ertelenebilir. - Genel hayatın etkilendiği hâlde Kurum, bu borçların ödeme sürelerini bu Kanundaki sürelere bağlı olmaksızın belirleyebilir ve erteleyebilir. - Erteleme yapılan süre içinde zamanaşımı işlemez. - Ertelenen kısma gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz. - Üç aylık sürede talepte bulunulmaz veya prim ödeme aczi anlaşılmazsa erteleme yapılamaz ve borçlar genel hükümlere göre takip edilir. - Erteleme, borcu ortadan kaldırmaz; ertelenen borç ödeme süresi geldiğinde tahsil edilir. ### Birinci fıkra ile üçüncü fıkra arasındaki fark nedir? - Birinci fıkra, olaya bağlı bireysel başvuru ve erteleme koşullarını üç aylık talep süresi ve bir yıllık erteleme sınırıyla düzenler. - Üçüncü fıkra, genel hayatın etkilendiği bölge, il, ilçe veya mahallede Yetkili makam kararı bulunan hâlleri düzenler. Sonuç: Üçüncü fıkrada süreler 91. maddedeki sürelere bağlı olmaksızın Kurum tarafından belirlenir ve erteleme yetkisi Kuruma aittir. ### Vaka veya afet ile bakanlıkça belirlenen mücbir sebep arasındaki fark nedir? - Birinci fıkradaki vaka ve afetlerde ilgili üç aylık süre olay tarihinden başlar. - İkinci fıkradaki Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenen hâllerde bilgi, belge ve başvurular belirlenen tarihi takip eden üç ay içinde verilirse süresinde yapılmış sayılır. Sonuç: İkinci fıkra, Kuruma verilmesi gereken bilgi ve başvuruların süresinde yapılmış sayılmasını sağlar; borcun ertelenmesi ayrıca birinci fıkraya bağlıdır. ### Kurumun ödeme süresi ile zamanaşımı ve gecikme yükümlülüğü arasındaki fark nedir? - Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. - Ertelenen kısma gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz. Sonuç: Ertelenen borç için ek yük doğmaz ve zamanaşımı süresi işlemez. ### Ertelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Tutukluluk ya da sabotaj gibi bir nedenin varlığını, üç aylık talep süresini ve prim ödeme aczini ayrı ayrı aramamak; yalnızca olayın varlığıyla erteleme yapılabileceğini sanmak. - Üç aylık süreyi olay tarihinden değil, borcun tebliğ veya tahakkuk tarihinden saymak. - Üçüncü fıkrada Kurumun süreleri belirlemesini, birinci fıkradaki bir yıllık sınırla karıştırmak. - Ertelemeyi borcun silinmesi olarak yorumlamak; erteleme yalnızca ödeme zamanını geri bıraktığından borç varlığını korur. - Zamanaşımının ertelenen borç için durduğunu, ertelenmeyen diğer borçlar için de işlediğini ayırt etmemek. - Maddenin 4/1-b kapsamındaki sigortalılar ile kendi primini ödeyen sigortalılar dışındaki kişilere uygulayabileceğini düşünmek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Erteleme talebi, Kurumun yapacağı inceleme sonucuna bağlı olarak değerlendirilmekte; talebin üç ay içinde yapılmamış olması durumunda erteleme hakkının bulunmadığı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2014/26943 E., 2016/4605 K., 31.03.2016) - Tutukluluk hâli, madde kapsamında ileri sürülen bir neden olarak değerlendirilmekte; ancak bu nedenle yapılan başvurunun geçerli olup olmadığı, ödeme aczinin ve süresinde yapılan başvurunun ayrıca incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2022/11535 E., 2023/10388 K., 27.10.2023; 10. Hukuk Dairesi, 2022/1693 E., 2022/4212 K., 23.03.2022) - Erteleme kararı verilmiş olsa bile ilgili kişinin müteselsil sorumluluğu bulunan yöneticiler bakımından takiplerin kesinleşmiş olması hâlinde 91. maddenin uygulanamayacağı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/5770 E., 2024/6628 K., 11.06.2024) - Maddenin zamanaşımı hükmünün, 6183 sayılı Kanunun 103 ve 104. maddeleriyle birlikte değerlendirildiği kabul edilmektedir. (10. Daire, 2019/11351 E., 2023/3625 K., 15.06.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Erteleme talebinde bulunan taraf, vaka veya afetin meydana geldiğini, ticari veya ekonomik kaybı ve olay tarihini belgeleriyle ispatlamakla yükümlüdür. - Prim ödeme aczinin varlığı, Kurumun yapacağı inceleme ile ortaya konur; ilgili taraf mali durumunu gösteren belgelerle bunu desteklemelidir. - Üç aylık talep süresinin korunduğu, talep tarihinin belgeyle (ör. Kuruma verilen dilekçe ve kayıt) gösterilmesi gerekir. - Genel hayatın etkilendiğine dair yetkili makamların kararı, ilgili olayın kapsamını gösteren resmi belgedir. - Erteleme yapılmadığını ileri süren Kurum, talebin süresinde yapılmadığını veya aczin bulunmadığını ispat etmelidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [5510 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-4): Birinci fıkrada sayılan 4/1-b kapsamındaki sigortalılar, maddenin kişi kapsamını belirler. - [5510 sayılı Kanun m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80): Prim ödeme ve tahsil yükümlülüğünü düzenler; 91. madde bu yükümlülüğün ertelenmesine ilişkin istisna getirir. - 6183 sayılı Kanun m.103: Amme alacaklarında zamanaşımını kesen sebepleri düzenler; 91. maddenin zamanaşımına ilişkin hükmü ile birlikte gözetilir. - 6183 sayılı Kanun m.104: Amme alacaklarında zamanaşımını durduran sebepleri düzenler; erteleme süresindeki zamanaşımı hükmüyle birlikte uygulanır. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | bir günlük | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | (Değişik: 17/4/2008-5754/47 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir. a) Prime esas kazançların hesabında; 1) Hak edilen ücretlerin, 2) Prim, ikramiye… | | iki ayı | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı… | | bir ay | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz. e) Saatlik,… | | bir gün | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir. ı) İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının… | | yirmi saat | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir. ı) İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının… | | 30 günden | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir. ı) İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının… | | 30 günü | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir. ı) İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının… | | otuz günlük | [m.80](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-80) | Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanlar bakımından prime esas aylık kazancın tespitinde; 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde sayılan kişiler için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının… | | altı ay | [m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-81) | Bu değişiklik yayımı tarihini takip eden ay başında yürürlüğe girer. başlarından itibaren altı ay içinde ve aylık eşit taksitlerle ödenir. | | bir yıl | [m.81](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-81) | Hazinece karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. k) (Ek: 11/5/2018-7143/22 md.) (Mülga:4/12/2025-7566/23 md.) (Ek fıkra: 21/5/2013-6486/5 md.) Bu Kanunun 4 üncü… | | 154155156 Günlük | [m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-82) | (Değişik birinci fıkra: 13/2/2011-6111/39 md.) Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16… | | bir ay | [m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-85) | Bu araştırma sonucunda yeterli işçiliğin bildirilmemiş olduğu anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim tutarı, 89 uncu madde gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde… | | altı ay | [m.85](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-85) | Kurum dışındaki üyelerin üst üste üç toplantıya, son altı ay içinde ise beş toplantıya katılmaması halinde, toplantıya katılmayan üyeyi görevlendiren konfederasyonların yerine, üye sayısı bakımından en yüksek bir sonraki konfederasyondan… | | on yıl | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak… | | otuz yıl | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak… | | otuz günden | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | Sigortalıların otuz günden az çalıştıklarını gösteren eksik gün nedenleri ile bu nedenleri ispatlayan belgelerin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, saklanması ve diğer hususlar Kurumca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. | | bir ay | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | (Değişik beşinci fıkra: 21/3/2018-7103/67 md.) Sigortalıların otuz günden az çalıştığını gösteren bilgi ve belgelerin Kurumca istenilmesine rağmen ibraz edilmemesi veya ibraz edilen bilgi ve belgelerin geçerli sayılmaması halinde otuz… | | bir yıllık | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | (Ek fıkra: 17/4/2008-5754/50 md.) Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işyerinde fiilen yapılan tespitlerden ve kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve… | | beş yıl | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | Aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl… | | on beş gün | [m.86](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-86) | İşveren sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren on beş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. | | bir ay | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Değişik: 17/4/2008-5754/52 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun… | | 165 ay | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Değişik birinci cümle: 20/8/2016-6745/63 md.) 3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü… | | sekiz gün | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Değişik birinci cümle: 20/8/2016-6745/63 md.) 3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü… | | otuz güne | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Değişik birinci cümle: 20/8/2016-6745/63 md.) 3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü… | | 30 günlük | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | Kamu idaresine ait işyerlerinde çalıştırılan sigortalıların iş sözleşmesinin askıda kaldığı aylara ait genel sağlık sigortası primi, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazancın alt sınırının 30 günlük tutarı üzerinden ilgili… | | bir yıla | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | Ayrıca 60 ıncı maddenin onikinci fıkrasındaki genel sağlık sigortalılığı kapsamında başlayan tedavilerin 67 nci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen süreyi aşması halinde, bir yıla kadar genel sağlık sigortası primleri, 87 nci maddenin… | | otuz günü | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | Kurum, Maliye Bakanlığının uygun görüşü ile bu uygulamadan faydalanacak işverenleri; iştigal konusu, işletme türü ve işletme büyüklüğü itibarıyla belirlemeye ve lehine mahsup talebinde bulunulan işverenlerin prim borcu ödeme süresini otuz… | | üç yıl | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Ek cümle: 18/5/2017-7020/16 md.) Cumhurbaşkanı, Kurumun 6183 sayılı Kanuna göre takip edilen alacakları için anılan Kanunun 48/A maddesini; en az üç yıl süreyle prim yükümlüsü olup son üç yıl içerisinde verilmesi gereken bildirgeleri… | | bir yılı | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | (Ek cümle: 18/5/2017-7020/16 md.) Cumhurbaşkanı, Kurumun 6183 sayılı Kanuna göre takip edilen alacakları için anılan Kanunun 48/A maddesini; en az üç yıl süreyle prim yükümlüsü olup son üç yıl içerisinde verilmesi gereken bildirgeleri… | | bir yıl | [m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88) | Prim alacaklarının tahsili için muacceliyet tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde icra yoluna başvurmayan Kurum yetkili personeli hakkında genel hükümlere göre kovuşturma yapılır. | | üç aylık | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) | Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için %3 oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır. | | bir ay | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) | Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için %3 oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır. | | üç ay | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) | Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı %1 oranına kadar indirmeye, yeniden kanunî oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir. | | on yıl | [m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-89) | Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir.169170 Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl… | | üç ay | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-91) | (Değişik: 15/7/2016-6728/49 md.) Yangın, su baskını, sel, kuraklık, yer kayması, deprem gibi afetlerle ağır hastalık, ağır kaza, tutukluluk ve sabotaj gibi nedenlerle ticari veya ekonomik kayıplara uğrayan işverenler, bu Kanunun 4 üncü… | | bir yıla | [m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-91) | (Değişik: 15/7/2016-6728/49 md.) Yangın, su baskını, sel, kuraklık, yer kayması, deprem gibi afetlerle ağır hastalık, ağır kaza, tutukluluk ve sabotaj gibi nedenlerle ticari veya ekonomik kayıplara uğrayan işverenler, bu Kanunun 4 üncü… | ## Konuda geçen kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2025/698 E., 2026/234 K., 08.04.2026 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2025/14 E., 2026/232 K., 08.04.2026 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2025/644 E., 2026/233 K., 08.04.2026 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2025/252 E., 2026/202 K., 01.04.2026 (m.79) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/462 E., 2025/739 K., 26.11.2025 (m.79) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/404 E., 2025/632 K., 15.10.2025 (m.88) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/409 E., 2025/604 K., 08.10.2025 (m.79, m.88) - Hukuk Genel Kurulu, 2025/91 E., 2025/599 K., 08.10.2025 (m.79) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/167 E., 2025/331 K., 21.05.2025 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/608 E., 2025/243 K., 16.04.2025 (m.80) - Hukuk Genel Kurulu, 2024/202 E., 2025/1 K., 05.02.2025 (m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/610 E., 2024/235 K., 15.05.2024 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/921 E., 2024/197 K., 24.04.2024 (m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1255 E., 2023/1220 K., 06.12.2023 (m.80, m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1247 E., 2023/1015 K., 25.10.2023 (m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1248 E., 2023/1016 K., 25.10.2023 (m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/650 E., 2023/483 K., 17.05.2023 (m.79, m.80, m.86) - Hukuk Genel Kurulu, 2023/322 E., 2023/421 K., 03.05.2023 (m.79) - Hukuk Genel Kurulu, 2022/970 E., 2022/1725 K., 13.12.2022 (m.80) - Hukuk Genel Kurulu, 2020/142 E., 2022/1137 K., 22.09.2022 (m.85) - Hukuk Genel Kurulu, 2021/796 E., 2022/824 K., 02.06.2022 (m.80) - Hukuk Genel Kurulu, 2021/789 E., 2022/817 K., 02.06.2022 (m.80) - Hukuk Genel Kurulu, 2017/230 E., 2020/996 K., 02.12.2020 (m.85) - Hukuk Genel Kurulu, 2016/2071 E., 2020/405 K., 16.06.2020 (m.87) - Hukuk Genel Kurulu, 2017/1965 E., 2020/35 K., 21.01.2020 (m.87) - Hukuk Genel Kurulu, 2017/2514 E., 2020/36 K., 21.01.2020 (m.87) - Hukuk Genel Kurulu, 2016/920 E., 2019/1143 K., 07.11.2019 (m.82) - Hukuk Genel Kurulu, 2016/1364 E., 2019/1100 K., 22.10.2019 (m.87) - Hukuk Genel Kurulu, 2017/243 E., 2019/1061 K., 15.10.2019 (m.91) - Hukuk Genel Kurulu, 2015/1382 E., 2019/352 K., 26.03.2019 (m.87) - Hukuk Genel Kurulu, 2015/1619 E., 2018/97 K., 24.01.2018 (m.87) - 10. Hukuk Dairesi, 2024/5770 E., 2024/6628 K., 11.06.2024 (m.91) - 10. Hukuk Dairesi, 2022/11535 E., 2023/10388 K., 27.10.2023 (m.91) - 10. Daire, 2019/11351 E., 2023/3625 K., 15.06.2023 (m.91) - 10. Hukuk Dairesi, 2022/1693 E., 2022/4212 K., 23.03.2022 (m.91) - 10. Hukuk Dairesi, 2014/26943 E., 2016/4605 K., 31.03.2016 (m.91) - Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2026/533 E., 2026/527 K., 09.04.2026 (m.85) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2026/492 E., 2026/423 K., 02.04.2026 (m.88, m.89) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/559 E., 2026/337 K., 26.03.2026 (m.85) - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/661 E., 2026/101 K., 22.01.2026 (m.90) - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1037 E., 2026/18 K., 08.01.2026 (m.85) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2025/866 E., 2025/1170 K., 16.07.2025 (m.88, m.89) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2022/1006 E., 2025/1115 K., 08.07.2025 (m.88, m.89) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2025/273 E., 2025/630 K., 29.04.2025 (m.88, m.89) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2024/444 E., 2025/409 K., 11.04.2025 (m.90) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2025/165 E., 2025/300 K., 25.02.2025 (m.89) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/1059 E., 2025/45 K., 15.01.2025 (m.90) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/1502 E., 2024/1556 K., 10.10.2024 (m.90) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2021/1077 E., 2024/851 K., 30.05.2024 (m.89) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2021/1961 E., 2023/1744 K., 08.12.2023 (m.90) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2019/2559 E., 2023/1919 K., 29.11.2023 (m.90) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2022/1791 E., 2022/1578 K., 04.10.2022 (m.85) --- Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 24.07.2026 (m.81). Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/sosyal-guvenlik-hukuku/prim-alinmasi-prime-esas-kazanc-prim-oranlari-ve-asgari-iscilik-prim-belgeleri