6. Osmanlı Toprak Sistemi, Diplomasi, Fetihlerden Savunmaya

Konu Özeti: Önemli Nokta 1: Doğru cevap İnebahtı Deniz Muharebesi'dir. 1570'te Kıbrıs'ın fethi üzerine Haçlı donanması ile 1571'de İnebahtı Deniz Savaşı yapılmış ve bu savaşta Osmanlı donanması yakılmıştır. Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa'nın Venedik elçisine söylediği, "Biz Kıbrıs'ı almakla sizin kolunuzu kestik, siz İnebahtı'da bizi yenmekle sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kolun yerine yenisi gelmez, fakat kesilen sakalın yerine daha gürü çıkar." sözü bu durumun stratejik önemini vurgular. Bu muharebe, Osmanlı donanmasının tarihte yakıldığı dört büyük olaydan ilkidir. Diğer seçeneklerin elenme nedenleri: - Preveze Deniz Zaferi: 1538'de Kanuni Sultan Süleyman döneminde Haçlılara karşı kazanılmış büyük bir zaferdir ve Akdeniz'in bir Türk gölü haline gelmesini sağlamıştır. Soruda belirtilenin aksine, bu bir yenilgi değil, zaferdir. - Cerbe Deniz Savaşı: 1560 yılında Piyale Paşa ve Turgut Reis komutasında Haçlılara karşı kazanılmış önemli bir zaferdir. Bu da bir yenilgi değildir. - Çeşme Baskını: Osmanlı donanmasının yakıldığı olaylardan biridir ancak 1770 yılında Rusya tarafından gerçekleştirilmiştir ve Sokullu dönemi ile bir ilgisi yoktur. - Navarin Olayı: Donanmanın yakıldığı olaylardan bir diğeridir fakat 1827'de Rusya, İngiltere ve Fransa tarafından gerçekleştirilmiştir ve soruda belirtilen dönemden çok sonradır. Önemli Nokta 2: Soruda, Osmanlı merkez teşkilatında hem adalet hem de eğitim işlerinden sorumlu olan, ayrıca kadı ve müderris atamalarını gerçekleştiren Divan üyesi sorulmaktadır. Kazasker, askeri davalardan, eğitimden ve adaletten sorumlu olan kişidir; kadı ve müderrisleri tayin etme ve gerektiğinde azletme yetkisine sahiptir. Bu görev tanımı, Kazasker'in günümüzdeki Adalet ve Milli Eğitim bakanlıklarının görev alanlarına benzer yetkilerle donatıldığını göstermektedir. Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğu ise şöyledir: - **Şeyhülislam:** İlmiye sınıfının başı olmasına ve fetva verme yetkisine sahip olmasına rağmen yargılama yetkisi yoktur; kadı ve müderris atama yetkisi Kazasker'e aittir. - **Nişancı:** Kalemiye sınıfına mensup olup devletin iç ve dış yazışmalarını yürütür, padişahın tuğrasını çeker ve tahrir defterlerini tutardı. Adli veya eğitimsel bir görevi yoktur. - **Sadrazam:** Padişahın mutlak vekili olarak en yetkili kişi olmasına rağmen, adalet ve eğitim işlerinin doğrudan sorumlusu Kazasker'dir. - **Defterdar:** Devletin mali işlerinden sorumlu olan, bütçeyi hazırlayan ve hazineyi yöneten görevlidir. Adalet veya eğitim alanında bir yetkisi bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap Kazasker'dir.