8. 19-20. yy Osmanlı

Konu Özeti: Önemli Nokta 1: Doğru cevap Malikâne sistemidir. Malikâne sistemi XVII. yüzyıl sonlarında ortaya çıkmış ve bir arazi veya gelirin herhangi bir kişiye ömür boyu kiralanmasını ifade etmiştir. Bu sistemde, ömür boyu kiralama bedeli olarak ödenen peşin paraya 'muaccele' adı verilmekteydi. Soruda tarif edilen uygulama, yani vergi toplama hakkının 'muaccele' karşılığında ömür boyu devredilmesi, doğrudan Malikâne sisteminin tanımıdır. Bu sistem, İltizam sisteminin yarattığı istikrarsızlığa bir çözüm olarak geliştirilmiştir. Diğer seçeneklerin elenme nedenleri şunlardır: - İltizam: Devlete ait gelirleri toplama hakkının genellikle 3 yıl gibi kısa süreler için açık artırma yoluyla kiralanmasıdır. Ömür boyu kiralama söz konusu değildir. - Mukataa: Bir sistem değil, İltizam sisteminin uygulandığı topraklara veya gelir kaynaklarına verilen isimdir. - Emanet: Hazineye ait vergi gelirlerinin 'emin' adı verilen devletin maaşlı memurları tarafından toplanması usulüdür. Bir kiralama veya devir söz konusu değildir. - Tımar: Askeri ve idari bir sistem olup, hizmet karşılığında belirli bir bölgenin vergi gelirlerinin sipahi gibi devlet görevlilerine bırakılmasıdır. Temel amacı hazineye nakit sağlamak değil, masrafsız bir ordu beslemek ve taşrada yönetimi sağlamaktır. Önemli Nokta 2: Trablusgarp Savaşı, Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu zor koşullar nedeniyle aleyhine sonuçlanmıştır. Donanmanın Haliç'te kullanılamaz durumda olması ve Mısır'ın İngiliz işgali altında bulunması, bölgeye askeri sevkiyatı imkânsız kılmıştır. Bu sırada Karadağ'ın savaş ilanıyla başlayan Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti'ni iki cephede savaşmak gibi bir çıkmazla karşı karşıya bırakmıştır. Bu durum karşısında çaresiz kalan Osmanlı yönetimi, İsviçre'nin Lozan şehrinde Uşi (Ouchy) Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma uyarınca, Kuzey Afrika'daki son Osmanlı toprağı olan Trablusgarp ve Bingazi, gelişen sanayisi için ham madde ve pazar arayışında olan İtalya'ya bırakılmıştır. İngiltere, Mısır'ı işgal ederek Osmanlı'nın bölgeye yardım göndermesini engellemiş ancak toprağı alan devlet olmamıştır. Bulgaristan ve Yunanistan ise Uşi Antlaşması'nın imzalanmasına neden olan Balkan Savaşları'nın taraflarıdır; Trablusgarp ile doğrudan ilgili değillerdir. Fransa ise daha önce Tunus ve Cezayir'i işgal etmiş olmakla birlikte bu antlaşmanın bir tarafı değildir. Önemli Nokta 3: II. Meşrutiyet'in ilanına zemin hazırlayan dış etken, 1908'de İngiltere ile Rusya arasında yapılan Reval Görüşmesi'dir. Bu görüşmede Osmanlı topraklarının paylaşılması gündeme gelmiş ve meşrutiyetin ilanı üzerinde hızlandırıcı bir etki yaratmıştır. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir. Diğer seçeneklerin analizi: A) Tersane Konferansı, 1876 yılında toplanmış ve Osmanlı Devleti aleyhinde çıkacak kararları engelleme amacı taşıyan, I. Meşrutiyet'in ilan edilme nedenlerinden biridir. Dolayısıyla II. Meşrutiyet ile doğrudan bir ilgisi yoktur ve kronolojik olarak yanlıştır. B), D) ve E) seçeneklerinde yer alan olaylar ise II. Meşrutiyet'in ilanının bir nedeni değil, sonucudur. Bulgaristan'ın bağımsızlığını ilan etmesi, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Bosna-Hersek'i ilhak etmesi ve Girit'in Yunanistan'a bağlanması, meşrutiyetin ilanıyla ortaya çıkan iç karışıklık ve otorite boşluğundan faydalanılarak gerçekleşmiştir. Bu olaylar bir sebep değil, sonuç teşkil etmektedir. Önemli Nokta 4: Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 30 Ekim 1918'de imzalanmasının ardından başlayan işgal sürecinde, işgal edilen ilk Osmanlı toprağı Musul'dur (3 Kasım 1918). Bu işgal, İngilizler tarafından antlaşmanın 7. maddesine dayanılarak gerçekleştirilmiştir. Diğer seçeneklerin elenme nedenleri ise şöyledir: - **İstanbul:** İtilaf Devletleri donanması 13 Kasım 1918'de İstanbul'a demirlemiş olsa da şehrin resmi işgali 16 Mart 1920'de gerçekleşmiştir. Bu nedenle ilk işgal edilen yer değildir. - **Hatay (Dörtyol):** İşgallere karşı "ilk direniş" Fransızlara karşı Hatay-Dörtyol'da gerçekleşmiştir. Ancak bu durum, Dörtyol'un ilk işgal edilen yer olduğu anlamına gelmemektedir. - **İzmir:** İzmir'in Yunanlılar tarafından işgali, 15 Mayıs 1919 tarihinde gerçekleşmiş olup, Musul'un işgalinden aylar sonra meydana gelen ve Milli Mücadele'nin başlamasında önemli bir dönüm noktası olan bir olaydır. - **Kars:** Kars'ın İngilizler tarafından işgal edilen yerler arasında olduğu bilinse de, buranın ilk işgal edilen toprak olduğuna dair bir bilgi bulunmamaktadır. Sonuç olarak, Mondros Mütarekesi sonrası ilk işgal eylemi 3 Kasım 1918'de İngilizlerin Musul'u işgal etmesiyle başlamıştır.