Konu Özeti:
Önemli Nokta 1: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) sistematiğinde, ticaret şirketleri arasında yapılan şahıs şirketi-sermaye şirketi ayrımı, tüzel kişiliğin varlığı veya yokluğu üzerine kurulu değildir. TTK m. 124'te sayılan kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerin tamamı, TTK m. 125/1 uyarınca istisnasız olarak tüzel kişiliğe sahiptir. Dolayısıyla, kolektif ve komandit şirketlerin de tıpkı sermaye şirketleri gibi ayrı bir tüzel kişiliği bulunur. Bu şirketlerin "şahıs şirketi" olarak adlandırılmasının sebebi, ortakların kişiliğinin ve emeğinin ön planda olması ve ortakların şirket borçlarından dolayı ikinci dereceden, sınırsız ve müteselsil sorumluluklarının bulunmasıdır; tüzel kişilikten yoksun olmaları değil. Bu nedenle, C seçeneğindeki ifade, şahıs şirketi nitelendirmesinin nedenini yanlış bir şekilde tüzel kişiliğin yokluğuna bağladığı için hatalıdır. Diğer seçenekler ise doğrudur: A seçeneği, TTK m. 355/1 ve m. 125/2'ye; B seçeneği TTK m. 125/2'ye; D seçeneği TTK m. 124/2'ye; E seçeneği ise tescilden önceki işlemlere ilişkin TTK m. 355/2'deki düzenlemeye uygundur.
Önemli Nokta 2: Çözüm, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 124. maddesinin ikinci fıkrasına dayanmaktadır. İlgili fıkra, ticaret şirketlerinin şahıs ve sermaye şirketi ayrımını net bir şekilde ortaya koymaktadır. TTK m. 124/2'ye göre, "Bu Kanunda, kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılır." Bu hüküm uyarınca;
- Anonim şirket, limited şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket açıkça sermaye şirketi olarak sayılmıştır. Dolayısıyla A, B ve D seçenekleri yanlıştır.
- Kollektif şirket ise aynı fıkrada açıkça bir şahıs şirketi olarak tanımlanmıştır. Şahıs şirketlerinde ortakların kişiliği ve ticari itibarı ön plandadır ve ortaklar şirket borçlarından dolayı tüm malvarlıklarıyla sınırsız sorumludur. Bu nedenle kollektif şirket bir sermaye şirketi değildir ve doğru cevap C seçeneğidir.
- Kooperatif şirket, güçlü bir çeldiricidir. TTK m. 124/1'de bir ticaret şirketi olarak sayılmasına rağmen, TTK m. 124/2'de yapılan şahıs/sermaye şirketi ayrımında zikredilmemiştir. Doktrinde kendine özgü (sui generis) yapısı tartışılsa da, kanunun açık tasnifinde sermaye şirketi olarak sayılmamaktadır. Ancak, kollektif şirket kanun tarafından pozitif olarak 'şahıs şirketi' şeklinde tanımlandığı için, sermaye şirketi olmadığı kesin ve net bir şekilde bellidir. Bu nedenle sorunun doğru cevabı kollektif şirkettir.
Önemli Nokta 3: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile ticaret şirketlerinin hak ehliyetini işletme konusuyla sınırlandıran “ultra vires” ilkesi terk edilmiştir. TTK m. 125/1 uyarınca ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise “Ticaret şirketleri, Türk Medenî Kanununun 48 inci maddesi çerçevesinde bütün haklardan yararlanabilir ve borçları üstlenebilirler. Bu husustaki kanuni istisnalar saklıdır.” hükmünü amirdir. Bu düzenleme, ticaret şirketlerinin hak ehliyetinin, insana özgü olanlar (örneğin evlenme, nişanlanma, soybağı gibi) haricinde, gerçek kişiler gibi tam ve sınırsız olduğunu ifade eder (genellik ilkesi). Dolayısıyla, şirketin ana sözleşmesinde yazılı olan işletme konusu, şirketin hak ehliyetini sınırlandıran bir etken değildir. Bir ticaret şirketi, işletme konusu dışında kalan bir hukuki işlemi de geçerli bir şekilde yapabilir. Diğer seçenekler ise şu nedenlerle yanlıştır: A seçeneği, 6102 sayılı TTK öncesi geçerli olan ultra vires ilkesini ifade etmektedir. B seçeneği, işlemin geçerliliğini genel kurul onayına bağlayarak hatalı bir sonuca varmaktadır; zira işlem üçüncü kişilere karşı baştan itibaren geçerlidir. C seçeneği, TTK m. 124'te sayılan tüm ticaret şirketlerini kapsayan TTK m. 125'in uygulama alanını hatalı bir şekilde daraltmaktadır. D seçeneği ise TTK m. 195'teki şirketler topluluğu hükümlerine dayanılarak oluşturulmuş, ancak kanuni dayanağı olmayan kurgusal bir sınırlama getirmektedir.
Önemli Nokta 4: Ticaret şirketlerinin temel özelliklerini sorgulayan bu sorunun doğru cevabı B seçeneğidir. Seçeneklerin hukuki analizi şu şekildedir:
A) Bu ifade yanlıştır. Ticaret şirketleri, Türk Ticaret Kanunu (TTK) md. 124 uyarınca tüzel kişiliğe sahiptir. Ortakların şirkete sermaye olarak getirdiği malvarlığı değerleri, ortakların şahsi malvarlığından çıkar ve şirketin tüzel kişiliğine ait ayrı bir malvarlığı oluşturur. Ortaklar bu malvarlığı üzerinde doğrudan bir mülkiyet hakkına değil, şirket ortaklığından doğan malvarlıksal ve kişisel haklara sahip olurlar. Bu ilke, 'malvarlığının ayrılığı' ilkesi olarak bilinir.
B) Bu ifade doğrudur. Bir ticaret şirketinin faaliyetinin sona ermesi (infisah), tüzel kişiliğinin de o anda sona erdiği anlamına gelmez. Şirket, infisah ettikten sonra 'tasfiye hâline' girer. TTK'ya göre, tasfiye hâlindeki şirket, tüzel kişiliğini tasfiye sonuna kadar korur ve ticaret unvanını 'tasfiye hâlinde' ibaresi eklenmiş olarak kullanır (Örn: TTK md. 533). Tüzel kişilik, ancak tasfiye işlemlerinin tamamlanması ve şirketin ticaret sicilindeki kaydının silinmesi (terkin) ile son bulur.
C) Bu ifade yanlıştır. TTK, belirli sermaye şirketlerinin tek kişi tarafından kurulmasına olanak tanımaktadır. TTK md. 338'e göre anonim şirketler ve TTK md. 573'e göre limited şirketler bir veya daha fazla kurucu tarafından kurulabilir. Dolayısıyla 'her tür' ticaret şirketinin en az iki ortakla kurulması gerektiği bilgisi hatalıdır.
D) Bu ifade yanlıştır. TTK md. 16/1'e göre, 'Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılırlar.' Bu hüküm uyarınca tacir sıfatı, ticaret şirketinin tüzel kişiliğine aittir. Ortakların tacir sıfatı kazanması, ortak olmalarının doğal bir sonucu değildir; ancak kendileri ayrıca bir ticari işletmeyi kendi adlarına işletiyorlarsa tacir sayılabilirler.
E) Bu ifade yanlıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 50. maddesi, tüzel kişilerin organlarının sorumluluğunu düzenler. Bu maddeye göre, 'Tüzel kişiler, organlarının veya temsilcilerinin görevlerini yerine getirirken işledikleri haksız fiillerden sorumludurlar.' Bu ilke 'organ sorumluluğu' olarak adlandırılır ve şirketin, yetkili organ veya temsilcilerinin görevleri sırasında işledikleri haksız fiillerden dolayı üçüncü kişilere karşı doğrudan sorumlu olmasını gerektirir. Şirketin, zarara sebep olan organ üyesine veya temsilcisine rücu hakkı saklıdır.