---
title: "Cari hesap — Ticaret Hukuku konu anlatımı"
course: "Ticaret Hukuku"
law: "Türk Ticaret Kanunu"
articles: "TTK m.89–101"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/cari-hesap"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Cari hesap

Ticaret Hukuku › TTK › Ticari işletme — [Ticaret Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku)

## Kısaca

TTK m.89 cari hesap sözleşmesinin tanımını ve şeklini düzenler: iki kişinin alacaklarını kalem kalem alacak ve borç olarak hesaba geçirip yalnız artan tutarı istemeyi kabul etmesi ile bu sözleşmenin yazılı yapılma zorunluluğunu kapsar.

## Kapsam

Bu konu, Türk Ticaret Kanunu m.89–101 hükümlerini kapsar: tanım ve şekil, genel olarak, ticari senetler, ücret ve giderler, hesap dışında kalan alacaklar, belirlenmesi, faiz, bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler, bütünlük ilkesi, ölüm ve kısıtlılık hâlleri, bakiyenin haczi, zamanaşımı.

- [TTK m.89 — Tanım ve şekil](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89)
- [TTK m.90 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-90)
- [TTK m.91 — Ticari senetler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-91)
- [TTK m.92 — Ücret ve giderler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-92)
- [TTK m.93 — Hesap dışında kalan alacaklar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-93)
- [TTK m.94 — Belirlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-94)
- [TTK m.95 — Faiz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-95)
- [TTK m.96 — Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-96)
- [TTK m.97 — Bütünlük ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-97)
- [TTK m.98 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-98)
- [TTK m.99 — Ölüm ve kısıtlılık hâlleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-99)
- [TTK m.100 — Bakiyenin haczi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-100)
- [TTK m.101 — Zamanaşımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-101)

## [TTK m.89 — Tanım ve şekil](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89)

TTK m.89 cari hesap sözleşmesinin tanımını ve şeklini düzenler: iki kişinin alacaklarını kalem kalem alacak ve borç olarak hesaba geçirip yalnız artan tutarı istemeyi kabul etmesi ile bu sözleşmenin yazılı yapılma zorunluluğunu kapsar. Hükmün uygulanması iki taraf arasında karşılıklı ve sürekli bir alacak-borç ilişkisi bulunan kişiler bakımından söz konusudur. Madde, hesap devrelerini, hesabın kesilmesini, bakiyenin tespit ve kabulünü, cari hesaba geçirilecek alacakların niteliğini ve cari hesabın sona ermesini düzenlemez; bunlar TTK m.90 (cari hesaba geçirilen alacakların hukuki durumu), m.91 (kambiyo senetleri), m.93 (cari hesaba geçirilemeyen alacaklar), m.94 (hesap devresi, bakiyenin tespiti ve kabulü), m.97 ve m.98 (hesabın kesilmesi ve sona ermesi) hükümlerinde yer alır. Cari hesap ile TTK m.6 ve m.1-2 gibi genel ticari hüküm ilkeleri ayrı bir konudur.

### Tanım ve şekil: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap sözleşmesi**: İki kişinin, hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç olarak hesaba geçirmeyi ve yalnızca hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı istemeyi kabul ettiği sözleşmedir. Sözleşmenin amacı alacakların tek tek talep edilmesi yerine tek bir bakiyenin istenmesidir.
- **Alacak (matlup) ve borç (zimmet) kalemi**: Hesaba geçirilen her bir alacak, taraflardan birinin lehine alacak kaydı, diğerinin aleyhine borç kaydı olarak işlenir. Kayıt, alacağın kaynağı olan ilişkinin türüne bakılmaksızın yapılabilir.
- **Artan tutar (bakiye)**: Hesabın kesilmesi sonunda kalemlerin karşılıklı toplamı arasındaki farktır. Yalnızca bu fark talep edilebilir; her kalem ayrıca istenemez.
- **Yazılı şekil**: Maddenin ikinci fıkrasına göre sözleşmenin geçerlilik şartıdır. Taraflar sözleşmeyi yazılı yapmadıkça sözleşme doğmaz; yazılı şekil dışındaki ispat araçları bu eksikliği gidermez.

### Tanım ve şekil: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin iki kişi arasında kurulması gerekir; bu kişilerin birbirinden alacaklı ve borçlu olabilmesi için ilişkilerinin karşılıklı alacak doğurması gerekir.
- Taraflar, alacaklarını teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçmelidir.
- Alacaklar kalem kalem alacak ve borç şeklinde hesaba geçirilmeli ve hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarın istenebileceği kararlaştırılmalıdır.
- Hukuki sebep veya ilişki türünün sınırlanmamış olması gerekir; alacakların herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğmuş olması yeterlidir.
- Sözleşme yazılı yapılmış olmalıdır; yazılı şekil geçerlilik şartıdır ve yazılı olmayan sözleşme geçerli olmaz.

### Tanım ve şekil: hangi sonuçları doğurur?

- Maddedeki şartlar gerçekleşince taraflar arasında cari hesap sözleşmesi kurulur ve alacaklar hesaba geçirilebilir.
- Sözleşme yazılı yapılmazsa geçerli olmaz; yazılı şekil yokluğunda cari hesaba ilişkin hükümler uygulanamaz.
- Sözleşme geçerli kurulduğunda alacaklar teker teker istenemez; yalnızca hesabın kesilmesi sonucu çıkan artan tutar talep edilebilir.
- Taraflar yalnızca belli bir sözleşmeden veya aralarındaki her türlü ilişkiden doğan alacakları hesaba geçirebilir.

### Cari hesap sözleşmesi ile açık hesap arasındaki fark nedir?

- Cari hesap sözleşmesinde taraflar alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçer ve yalnızca artan tutarı talep edebilir.
- Açık hesapta taraflar arasında böyle bir karşılıklı vazgeçme ve yazılı sözleşme bulunmaz; alacaklar ayrı ayrı istenebilir.

Sonuç: Yazılı cari hesap sözleşmesi yoksa cari hesap hükümleri uygulanmaz. Uygulamada yazılı sözleşme bulunmayan ilişki açık hesap sayılarak cari hesap hükümlerinden yararlanamaz. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026)

### Yazılı cari hesap sözleşmesi ile yazılı olmayan cari hesap iddiası arasındaki fark nedir?

- Taraflarca imzalanmış yazılı bir sözleşme, cari hesap ilişkisinin kurulduğunu gösterir.
- Yazılı belge olmadan sadece ticari defterlerdeki kayıtlara veya tarafların davranışlarına dayanarak cari hesap iddia edilir.

Sonuç: Yazılı sözleşme bulunmayan hallerde cari hesap sözleşmesinin varlığı kabul edilmez ve iddia reddedilir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026)

### Tacirler arası cari hesap ile tacir olmayanlar arası cari hesap arasındaki fark nedir?

- Tacirler arasında kurulan cari hesapta TTK hükümlerinin tamamı uygulanır.
- Tacir olmayanlar arasında kurulan cari hesapta da sözleşme ticari iş sayılır, ancak TTK'nın bazı hükümleri uygulanmaz.

Sonuç: Taraflardan birinin tacir olması gerekmez, fakat tacirler arası olmayan cari hesapta TTK'nın bazı hükümlerinin uygulanmaması sonucu doğar.

### Tanım ve şekil: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Ticari defterdeki cari hesap kaydını yazılı sözleşmenin yerine koymak; defter kaydı tek başına şekil şartını karşılamaz. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021)
- Cari hesap sözleşmesinin yalnızca tacirler arasında yapılabileceğini düşünmek; maddede tacir olma şartı aranmaz ve taraflardan birinin tacir olması yeterli değildir.
- Yazılı olmayan cari hesap ilişkisinde alacakları hesap bakiyesi üzerinden tek bir kalem olarak talep etmek; yazılı şekil yokluğunda ayrı ayrı istemek gerekir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026)
- Maddedeki yazılı şekil şartını ihmal ederek sözleşmeyi sözlü kabul edilmiş saymak; ikinci fıkra geçerlilik şartı koymaktadır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri, cari hesap ilişkisinden söz edilebilmesi için TTK m.89 uyarınca yazılı bir cari hesap sözleşmesinin bulunmasını aramaktadır; yazılı sözleşme yoksa cari hesaba ilişkin hükümlerin uygulanamayacağı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026)
- Taraflar arasında yazılı sözleşme bulunmadığında ilişki açık hesap olarak değerlendirilmekte ve alacaklar ayrı ayrı istenebilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026)
- Ticari defterlerde cari hesap kaydı bulunması, yazılı sözleşmenin yerini tutmamakta; bu kayıtlar tek başına cari hesap sözleşmesi sayılmamaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021)
- İcra takibinin dayanağı olarak cari hesap sözleşmesi gösterilse de yazılı sözleşme ortaya konulmadığında takibe dayanak olan cari hesap ilişkisinin kurulmadığı değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021)
- Yazılı sözleşmeye dayanan cari hesap ilişkisinde, sözleşme ve hesap dökümü birlikte değerlendirilerek dönem bakiyesi belirlenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/1341 E., 2024/1932 K., 05.12.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Cari hesap sözleşmesinin varlığını ileri süren taraf, sözleşmenin yazılı olduğunu ve iki tarafça imzalandığını yazılı belge ile ispatlar; yazılı sözleşme bulunmazsa ilişki cari hesap sayılamaz. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026)
- Yazılı sözleşmenin yokluğunda ticari defter kayıtları ve hesap dökümleri tek başına cari hesap sözleşmesinin kurulduğunu ispatlamaz. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021)
- Karşı taraf, sözleşmenin imzalanmadığını veya yazılı şekle uyulmadığını savunarak cari hesap iddiasını çürütebilir; bu savunmayı yazılı belgenin yokluğu ile ispat eder. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026)
- Alacakların cari hesaba geçirildiği iddiasında, alacağın hangi sözleşmeden doğduğu ve hesaba ne zaman kaydedildiği ayrıca ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.90: Cari hesaba geçirilen alacakların hukuki durumunu düzenler; alacağın hesaba geçirilmesinin dava ve savunma haklarını düşürmediğini belirtir.
- 6102 m.91: Kambiyo senetlerinin cari hesaba geçirilmesi ve bedeli tahsil olunamayan senedin kaydının silinmesini düzenler.
- 6102 m.93: Cari hesaba geçirilemeyecek alacakları, özellikle takası kabil olmayan alacakları ve belli amaca ayrılan para ve malların doğurduğu alacakları sayar.
- 6102 m.94: Hesap devresi, bakiyenin tespiti ve bakiyeye itirazın süresini düzenler; m.89'un hesabın kesilmesi ile artan tutar kuralının uygulanmasını tamamlar.
- 6102 m.97: Hangi tarafın alacaklı olduğunun ancak hesabın kesilmesiyle belli olacağını düzenler.
- 6102 m.98: Belli süreli ve belirsiz süreli cari hesap sözleşmelerinin sona ermesini düzenler.
- 6102 m.6: Ticari işlerde kanuni zamanaşımı sürelerinin sözleşmeyle değiştirilemeyeceğini belirtir; cari hesaptan doğan alacakların zamanaşımı bakımından genel ticari kuralları tamamlar.

## [TTK m.90 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-90)

TTK m.90, cari hesap sözleşmesinin temel hükümlerini düzenler: cari hesaba kaydın dava ve savunma haklarına etkisi, cari hesaba alınan eski alacakların yenilenmemesi, ticari senetlerin cari hesaba kaydı, hesap devresi sonunda bakiyenin yeni devreye geçmesi ve alacak kalemlerine faiz işlemesi. Hüküm, tacirler arasındaki cari hesap sözleşmelerinde uygulanır ve tarafların aksini kararlaştırmasına açıktır; madde (1) fıkrası başlangıçta TBK m.134 ve m.143/2 saklı tutularak kurulmuştur. Cari hesap sözleşmesinin kurulma şekli, tarafların hesap açma yükümlülüğü, hesabın kapanması ve tasfiyesi, hesap kat'i ile alacağın tahsili ve cari hesaptan doğan alacağın zamanaşımı bu maddede düzenlenmez (m.89 ile m.101 arasındaki genel ve bütünleyici hükümler bakımından bkz. TTK m.89 ile m.101). Ayrıca TBK m.134 (yenilenme) ve TBK m.143 (alacağın cari hesapta takası/ikinci fıkra) hükümleri uygulamada ayrı değerlendirilir.

### Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap sözleşmesi**: Tarafların karşılıklı alacak ve borçlarını bir hesapta kaydederek dönemler halinde birbiriyle çıkardıkları ve yalnızca çıkan bakiyenin ödenmesini öngören sözleşmedir. Hükmün uygulanması bakımından sözleşmenin dayandığı alacak ve borç kalemlerinin hesaba kaydı esastır.
- **Hesap devresi**: Cari hesapta alacak ve borç kalemlerinin toplanıp birbirinden çıkarıldığı dönemdir. Her devre sonunda ortaya çıkan bakiye, yeni devrenin ilk kalemi olarak hesaba geçirilir.
- **Bakiye**: Bir hesap devresinde alacak ve borç tutarlarının birbirinden çıkarılmasıyla tanınan veya hükmen belirlenen net tutardır. Bakiye, yeni devreye kalem olarak geçtiği için ayrı bir alacak olarak varlığını sürdürür.
- **Yenilenme (novasyon)**: Eski bir borcun yerine yeni bir borç konulmasıyla eski borcun sona ermesidir. Cari hesaba kaydedilen eski alacağın yenilenmiş sayılmaması, eski alacağın niteliğinin ve hukuki dayanağının korunduğu anlamına gelir.
- **Ticari senet**: Bono, poliçe ve çek gibi ticari hayatta ödeme aracı olarak kullanılan kıymetli evraktır. Cari hesaba kaydı, senedin bedelinin alınmış olmasına bağlıdır.

### Genel olarak: hangi şartlar aranır?

- Tarafların bir cari hesap sözleşmesi bulunmalıdır; bu sözleşme m.90 kapsamında karşılıklı alacak ve borçların hesaba kaydı ve dönemsel çıkarımı üzerine kurulmuş olmalıdır.
- Hesaba kaydedilen kalem, alacak veya borcu doğuran sözleşme ya da işleme dayanmalıdır; kayıt, bu temel ilişkiye ilişkin dava ve savunma haklarını aksi kararlaştırılmadıkça düşürmemelidir.
- Sözleşme veya işlem iptal edilmişse, bundan doğan kalemler hesaptan çıkarılmalıdır.
- Cari hesap sözleşmesinden önce doğmuş bir alacağın cari hesaba kaydı için tarafların onayı bulunmalıdır; aksi kararlaştırılmamışsa bu alacak yenilenmiş sayılmamalıdır.
- Ticari senedin cari hesaba kaydı için senedin bedelinin alınmış olması gerekir; bedel alınmamışsa kayıt geçerli sayılmaz.
- Hesap devresi sonunda alacak ve borç kalemleri birbirinden çıkarılmalı, ortaya çıkan bakiye yeni devreye kalem olarak geçirilmelidir.
- Alacak sütununa yazılan tutarlar için faiz işlemesi, sözleşme veya ticari teamül gerektirmelidir ve faiz kaydoldukları tarihten itibaren hesaplanmalıdır.

### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

- Cari hesaba alacak veya borç kaydı, aksi kararlaştırılmadıkça temel ilişkiden doğan dava ve savunma haklarını düşürmez.
- Temel sözleşme veya işlem iptal edilirse, bundan doğan kalemler hesaptan çıkarılır.
- Cari hesap sözleşmesinden önce doğmuş bir alacak tarafların onayıyla hesaba kaydedilse de, aksi kararlaştırılmamışsa yenilenmiş olmaz.
- Ticari senedin bedeli alınmadan hesaba kaydedilmesi geçerli sayılmaz; bedel alınmışsa kayıt geçerli kabul edilir.
- Hesap devresi sonunda oluşan bakiye yeni devreye kalem olarak geçer.
- Sözleşme sona ermiş veya artan tutar haczedilmişse bakiyenin ödenmesi gerekir.
- Alacak sütununa yazılan tutarlar için sözleşme veya ticari teamül gereğince kaydolundukları tarihten itibaren faiz işler.
- Hüküm nispi emredici niteliktedir; tarafların aksini kararlaştırmasına açıktır. Madde metninde 'aksi kararlaştırılmadıkça' ibaresi yalnızca dava ve savunma hakkı ile yenilenme bakımından yer alır.

### Aksi kararlaştırılmadıkça dava hakkı ile sözleşme veya işlemin iptali arasındaki fark nedir?

- Kalemin cari hesaba kaydı, tarafların temel ilişkiden doğan dava ve savunma haklarını korur.
- Temel sözleşme veya işlem iptal edildiğinde, o işlemden doğan kalem hesapta kalmaz.

Sonuç: İptal halinde kalem hesaptan çıkarılır; kayıt tek başına hakkı ya da savunmayı ortadan kaldırmaz.

### Önceki alacak ile cari hesap içindeki alacak arasındaki fark nedir?

- Cari hesap sözleşmesinden önce doğmuş alacak, tarafların onayıyla hesaba kaydedilebilir.
- Hesap devresi içinde doğan kalemler doğrudan hesabın unsuru olarak kaydedilir.

Sonuç: Önceki alacak onayla kaydedilse bile aksi kararlaştırılmamışsa yenilenmiş olmaz; alacağın niteliği korunur.

### Ticari senet ile diğer kalemler arasındaki fark nedir?

- Ticari senet hesaba kaydedilirken bedelin alınmış olması aranır.
- Diğer kalemler bu özel koşula tabi değildir.

Sonuç: Bedel alınmamış senedin kaydı geçerli sayılmaz, bu nedenle senet kaydı etkisiz kalır.

### Hesap devresi içi ile hesap devresi sonu veya sözleşmenin sona ermesi arasındaki fark nedir?

- Devre içinde kalemler hesapta birikir ve kendi aralarında karşılıklı işleme tabi tutulur.
- Devre sonunda ya da sözleşme sona erdiğinde bakiye kesinleşir.

Sonuç: Sözleşme sona ermişse veya bakiye haczedilmişse bakiye ödenmelidir; haciz halinde bakiyenin ödenmesi zorunludur.

### Alacak sütunu ile borç sütunu arasındaki fark nedir?

- Alacak sütununa yazılan tutarlar için faiz işleyebilir.
- Borç sütununa yazılan tutarlar için m.90 bu faizi açıkça düzenlemez.

Sonuç: Faiz yalnızca alacak sütununa yazılan tutarlar için, sözleşme veya ticari teamül varsa işler.

### Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Cari hesaba kaydı tek başına borç kabulü veya temel ilişkiden feragat saymak; m.90(a) kaydın dava ve savunma haklarını aksi kararlaştırılmadıkça düşürmediğini gözden kaçırır.
- Önceden doğmuş bir alacağın hesaba kaydıyla yenilendiğini varsaymak; m.90(b) aksi kararlaştırılmamışsa yenilenmenin olmayacağını söyler.
- Bedeli alınmamış ticari senedin cari hesaba kaydını geçerli saymak; m.90(c) bu kaydı yalnızca bedelin alınması halinde geçerli kılar.
- Hesap devresi sonundaki bakiyeyi yeni devreye geçirmeden ödenebilir saymak; m.90(d) bakiyenin yeni devreye kalem olarak geçtiğini, sözleşme sona erdiğinde ya da bakiye haczedildiğinde ödenmesi gerektiğini düzenler.
- Faizi her kalem için işletmek; m.90(e) faizi yalnızca alacak sütununa yazılan tutarlar için ve sözleşme veya ticari teamül gerektiriyorsa öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cari hesaba kaydedilmiş bir kalemin temel ilişkiye ilişkin itiraz ve savunma hakkının korunduğu, hesap kaydının tek başına borç kabulü sayılmadığı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023; İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)
- Bedeli ödenmemiş bir senedin cari hesaba kaydedilmesinin m.90(c) uyarınca geçerli sayılmayacağı, senedin ödeme olarak kabul edilmesinin bu kuralla bağlantılı değerlendirildiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6000 E., 2024/9270 K., 19.12.2024)
- Cari hesap ilişkisinde taraflar arasında yazılı ve açık bir mutabakat aranması gerektiği, e-posta gibi tek taraflı yazışmanın borç kabulü olarak yorumlanamayacağı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Cari hesap sözleşmesinin varlığını ve kapsamını ileri süren taraf, sözleşmeyi yazılı belge ile ispatlamalıdır; yazılı sözleşme yoksa hesap hareketleri ve tarafların davranışları delil olarak değerlendirilir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Hesaba kaydedilen kalemin temel ilişkiye dayandığını iddia eden taraf, bu temel ilişkiyi ispatlamakla yükümlüdür; karşı taraf ise kaydın iptal edildiğini ya da alacağın yenilenmediğini savunabilir.
- Ticari senedin cari hesaba kaydının geçerliliğini ileri süren taraf, senedin bedelinin alındığını ispatlamalıdır; bedelin alınmadığını savunan taraf bu savunmasını ispat yükü altında değildir, ancak ayrıca karşı delil sunabilir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6000 E., 2024/9270 K., 19.12.2024)
- Önceki alacağın onayla hesaba kaydedildiğini ileri süren taraf, onayın varlığını yazılı veya açık irade beyanı ile ispatlamalıdır; onayın bulunmadığını savunan taraf bunu da ispatlayabilir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89): Cari hesap sözleşmesinin genel kurallarını düzenler; m.90 bu genel çerçeve içinde özel hükümleri sıralar.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.101](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-101): Cari hesap sözleşmesinin sona ermesi ve kapanmasına ilişkin hükümleri içerir; m.90(d)'deki bakiyenin ödenmesi kuralıyla bağlantılıdır.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.134: Yenilenmeye ilişkin genel hükümdür; m.90(1) başında saklı tutulmuştur ve m.90(b)'deki yenilenmeme kuralının sınırını oluşturur.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.143: Fıkra 2 saklı tutulmuştur; m.90 bu fıkraya aykırı şekilde uygulanamaz.

## [TTK m.91 — Ticari senetler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-91)

Bu madde, cari hesaba yazılan ancak bedeli alınamayan ticari senetlerin cari hesaptan kaydının silinmesini ve senedin sahibine geri verilmesini düzenler. Madde, 90. maddede öngörülen cari hesaba kayıt koşulunun gerçekleşmiş olduğu ilişkilerde uygulanır. Maddenin kapsamına, cari hesap ilişkisinin tarafları arasında yer alan ticari senet sahipleri girer. Madde, senedin bedelinin tahsil edilemediğinin takip yoluyla ispatını ya da alacağın kendisinin ne zaman ve nasıl ödeneceğini düzenlemez (İcra ve İflas Hukuku hükümleri). Cari hesap ilişkisinin genel kurulumu ve kayıtların tutulması (m.89, m.90), cari hesap alacağının zamanaşımı ve hesabın kesinleşmesi ile ilgili hükümler (m.92 ve sonrası) bu maddenin dışında kalır.

### Ticari senetler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap**: Tacirler arasındaki karşılıklı alacak ve borç kalemlerinin belli dönemlerde toplanarak tek bir bakiyede sonuçlandırıldığı hesap ilişkisidir. Kalemlerin hesaba geçirilmesi m.90 kapsamındadır.
- **Cari hesaba yazılan ticari senet**: Cari hesaba kalem olarak geçirilmiş, bedeli henüz tahsil edilmemiş olan poliçe, bono, çek gibi ticari senetlerdir. Senedin cari hesaba yazılması, bedelin hemen ödenmiş sayılması anlamına gelmez; bedel alınamadığında kayıt geri alınır.
- **Bedelin alınamaması**: Senet bedelinin senet borçlusundan veya ilgili kişiden tahsil edilememesi durumudur. Madde metni tahsilin 'alınamaması' ölçütünü kullanır; bu ölçüt, takip yapılmış olmasını ya da tahsilin imkânsızlığının kesinleşmiş olmasını aramaz.

### Ticari senetler: hangi şartlar aranır?

- Ticari senedin cari hesaba 90. maddede öngörülen usulle yazılmış olması gerekir.
- Senedin bedelinin alınamamış olması gerekir.
- Senedin cari hesap alacaklısının elinden çıkarak senet sahibine geri verilmesi gerekir; geri verme, kaydın silinmesinin ön koşuludur.
- Cari hesaptan kaydın silinmesi, senedin geri verilmesiyle birlikte yapılır; bu iki işlem birlikte gerçekleşmelidir.

### Ticari senetler: hangi sonuçları doğurur?

- Bedeli alınamayan senet sahibine geri verildiğinde, senedin cari hesaptan kaydı silinir.
- Kayıt silindiğinde senedin bedeli cari hesap bakiyesinden çıkarılır ve senet bedeli, cari hesap ilişkisi açısından alınmış sayılmaz.
- Senet geri verilmeden kayıt silinemez; geri verilmemiş senet cari hesapta kalmaya devam eder.
- Senedin geri verilmesi, kayıtların silinmesini sağlayan düzenleyici işlemdir; madde metninde kaydın silinmesi için takip yapılması şartı aranmaz.
- Madde metni, kaydın silinmesi için senedin bedelinin tahsilinin imkânsızlığının mahkeme kararıyla saptanmasını öngörmez.

### Tahsil edilen ile alınamayan senet arasındaki fark nedir?

- Bedeli tahsil edilmiş senet, cari hesapta bakiyeye kalıcı olarak yansır.
- Bedeli alınamamış senet, madde 91 uyarınca cari hesaptan silinir ve senet geri verilir.

Sonuç: Yalnız alınamayan senetler için kaydın silinmesi ve iade yoluna gidilebilir.

### Geri verilmiş senet ile verilmemiş senet arasındaki fark nedir?

- Senedin sahibine geri verildiği durumda kayıt silinebilir.
- Senet elde tutulursa kaydın silinmesi için gerekli koşul oluşmaz.

Sonuç: Senedin geri verilmesi olmadan cari hesaptan kayıt silinemez.

### Ticari senetler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi, senedin bedelinin takip yoluyla tahsil edilemediğinin kesinleşmesi şartına bağlamak; madde metni böyle bir şart aramaz.
- Kaydın silinmesi için senedin geri verilmesini gerekli görmemek; senet geri verilmeden silme yapılamaz.
- Kaydın silinmesini, bedelin 'tahsil edilemeyen' yerine 'alınamayan' ölçütüyle değerlendirmemek; madde metni 'alınamayan' kelimesini kullanır.
- Kaydın silinmesini, senedin geri verilmesi yerine hesabın kapanmasıyla karıştırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, cari hesap uyuşmazlıklarında 89 ila 101. maddelerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023; Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)
- Cari hesap sözleşmesinin imzalı olarak sunulmadığı hallerde, tarafların yazışmalarındaki kabul beyanlarının madde 91 bakımından borç kabulü anlamına gelip gelmediği somut olayda değerlendirilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Bilirkişi raporlarında, cari hesaba yazılan senetlerin bedelinin alınamadığı durumlarda kaydın silinmesinin hesaplama üzerinde etkisi incelenmektedir. (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Senedin cari hesaba yazıldığını ve bedelinin alınamadığını ileri süren taraf, bu iddiasını ispatla yükümlüdür; cari hesap kayıtları ve ticari defterler bu konuda başlıca delildir (HMK m.222/I ile ticari defterlerin ibrazı).
- Senedin sahibine geri verildiğini iddia eden taraf, geri verme işlemini ispatlamalıdır; teslim belgesi, makbuz veya yazılı kabul bu amaçla kullanılabilir.
- Karşı taraf, senedin geri verilmediğini veya bedelinin alındığını savunursa, bu savunmasını ispatla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin yazılı olarak yapılmadığı durumda, tarafların kabul beyanları ve yazışmalar delil olarak değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.90: Ticari senedin cari hesaba yazılması usulünü düzenler. Madde 91, yalnız bu usulle yazılmış senetler için uygulanır.
- 6102 m.89: Cari hesap sözleşmesinin ve hesabın genel çerçevesini belirler; madde 91 bu çerçevede uygulanır.

## [TTK m.92 — Ücret ve giderler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-92)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 92. maddesi, taraflar arasında cari hesap sözleşmesi bulunmasının, komisyon sözleşmesinden doğan ücret ile her türlü giderin talep edilmesine engel olmayacağını düzenler. Hüküm, cari hesap ilişkisinin varlığı ile komisyoncunun ücret ve giderlerini ayrı tutmakta ve bu alacakların cari hesaba dahil edilmesini zorunlu kılmamaktadır. Madde, kimin hangi sıfatla talep edebileceğini veya ücretin miktarını belirlemez. Ücretin tacir olmayan kişiye karşı talep edilebilmesi (m.20), tacirin ücret ve faiz hakkı ile yan borçlar (m.20), gerçek kişi tacirin ticari iş karinesi (m.22) ve cari hesap sözleşmesinin tanımı ile hükümleri (m.89-101) bu maddede düzenlenmez; ilgili maddelerden değerlendirilir.

### Ücret ve giderler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap sözleşmesi**: Taraflar arasındaki karşılıklı alacak ve borçların belirli dönemlerde hesaplanıp tek bir bakiyeye bağlandığı sözleşmedir. Bu maddede yalnızca varlığı önemlidir; hüküm, cari hesap ilişkisinin bulunduğu hallerde komisyoncu alacağının bu ilişkinin dışında da talep edilebileceğini ifade eder.
- **Komisyon sözleşmesi**: Komisyoncunun kendi adına, ancak komitentin hesabına bir işi yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Maddedeki ücret ve giderler bu sözleşmeden doğan alacakları ifade eder.
- **Ücret ve her türlü gider**: Komisyon sözleşmesinden kaynaklanan komisyon bedeli ile komisyoncunun iş için yaptığı harcamalardır. Hüküm bu alacakların cari hesapta toplanmasını zorunlu kılmaz; ayrı talep edilebilir.

### Ücret ve giderler: hangi şartlar aranır?

- Taraflar arasında cari hesap sözleşmesinin bulunduğu kabul edilmelidir; bu, hükmün uygulanması için tek ön koşuldur.
- Alacağın komisyon sözleşmesinden kaynaklanan bir ücret ya da gider olduğu ortaya konulmalıdır.
- Cari hesap ilişkisinin varlığı, komisyon ücret ve giderlerinin ayrıca talep edilmesine engel olmaz; bu alacakların cari hesaba dahil edilmesi zorunlu değildir.

### Ücret ve giderler: hangi sonuçları doğurur?

- Taraflar arasında cari hesap sözleşmesi bulunsa bile komisyoncu, komisyon sözleşmesinden doğan ücreti ayrıca talep edebilir.
- Aynı şekilde komisyoncu, her türlü giderinin karşılanmasını cari hesap ilişkisine bağlı kalmaksızın isteyebilir.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığı, komisyon ücret ve giderlerinin cari hesaba dahil edilmesi şartı doğurmaz.
- Hüküm, komisyon sözleşmesi dışındaki alacaklar bakımından bir sonuç doğurmaz.

### Cari hesap içindeki alacak ile cari hesap dışında ayrı talep edilen komisyon alacağı arasındaki fark nedir?

- Cari hesap sözleşmesi kapsamında karşılıklı kayıtlara geçirilmiş alacaklar, bakiyeye dahil olarak tek kalem halinde talep edilir.
- Komisyon sözleşmesinden doğan ücret ve giderler, cari hesaba işlenmiş olsa bile ayrı bir alacak olarak da talep edilebilir.

Sonuç: Madde, komisyoncunun ücret ve giderlerini cari hesap bakiyesinden bağımsız olarak ileri sürme olanağı tanır.

### Ücret ve giderler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Cari hesap sözleşmesinin varlığını, komisyon ücretinin ayrı talep edilmesine engel saymak; m.92 bunu açıkça reddeder.
- Komisyon ücret ve giderlerini cari hesap bakiyesine dahil ederek tek kalem talep etmek zorunlu sanmak; hüküm bu zorunluluğu getirmez.
- m.92'nin ücret miktarını veya ücretin hak kazanılma koşullarını belirlediğini varsaymak; bu konular m.20 ve komisyon hükümlerinde aranmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, taraflar arasında cari hesap sözleşmesi bulunduğu iddiasının komisyon ücret ve giderlerinin talebine engel olmadığını kabul etmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023; 11. Hukuk Dairesi, 2022/4319 E., 2024/866 K., 08.02.2024)
- Cari hesap bulunan hallerde mahkemeler, komisyon ücreti talebinin cari hesap bakiyesinden bağımsız değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmektedir. (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Komisyon ücreti ve giderlerini talep eden taraf, bu alacağın komisyon sözleşmesinden doğduğunu ispatla yükümlüdür.
- Komisyon sözleşmesinin varlığı yazılı belge, yazışma ve teamül ile ispatlanabilir; karşı taraf sözleşmenin bulunmadığını iddia ederse bunu ispatla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığını ileri süren taraf bunu ispatlar; ancak bu iddianın komisyon alacağını ortadan kaldırmadığı, m.92 gereği ayrıca talep edilebildiği unutulmamalıdır.
- Ücret ve giderlerin miktarı ile harcamanın gerçekliği, fatura ve belgelerle ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.20: Tacirin ticari işletmesiyle ilgili iş ve hizmet karşılığında uygun ücret ve faiz isteyebilmesini düzenler; m.92 ile birlikte okunduğunda ücret alacağının tek başına dayanağını oluşturur.
- 6102 m.89-101: Cari hesap sözleşmesinin hükümlerini düzenler; m.92, bu sözleşmenin varlığının komisyon alacağını etkilemediğini belirtir.

## [TTK m.93 — Hesap dışında kalan alacaklar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-93)

TTK m.93, cari hesaba geçirilemeyecek iki alacak grubunu düzenler: takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaca harcanmak veya ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar. Hüküm, cari hesap sözleşmesinin taraflarının aralarındaki alacakların hesaba kaydı bakımından uygulanır.

### Hesap dışında kalan alacaklar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Takas edilemeyen alacak**: Borçlunun alacaklıya karşı ileri sürebileceği karşı alacakla mahsup yoluyla sona erdirilemeyen alacaktır. Takas yasağı kanundan, sözleşmeden veya alacağın niteliğinden doğabilir; madde bu nedenlerin hepsini kapsamaz, yalnızca takası kabil olmayan alacakları ayrıca sayar.
- **Belirli amaca harcanmak üzere teslim edilen para ve mallar**: Teslim edilen bedelin belli bir işleme ayrılmış olması hâlidir. Bu para veya mallardan doğan alacak, teslim amacının gerçekleşmesi ve kullanılması gerektiği için cari hesaba konulamaz.
- **Ayrıca emre hazır tutulan para ve mallar**: Tarafın talep edildiğinde derhal geri vermek üzere ayrıca ayrılmış para veya mallardır. Bu teslimin amacı, cari hesap kalemi haline gelmeden ayrı tutulmasıdır.

### Hesap dışında kalan alacaklar: hangi şartlar aranır?

- Alacağın takası kabil olmayan bir alacak olması gerekir; cari hesaba geçirme bu nitelikteki alacaklar için yasaktır.
- Alacağın, belirli bir amaca harcanmak üzere teslim edilmiş para veya mallardan doğmuş olması gerekir.
- Alacağın, ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilmiş para veya mallardan doğmuş olması gerekir.
- Bu niteliklerden biri bulunduğunda alacak cari hesaba geçirilemez; bu sonuç ancak kanunda yazılı durumlar için geçerlidir ve maddenin kapsamı dışındaki alacaklar için kendiliğinden uygulanmaz.

### Hesap dışında kalan alacaklar: hangi sonuçları doğurur?

- Takas edilemeyen alacak cari hesaba geçirilemez.
- Belirli bir amaca harcanmak üzere teslim edilen para veya mallardan doğan alacak cari hesaba geçirilemez.
- Ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para veya mallardan doğan alacak cari hesaba geçirilemez.
- Bu alacaklar hesaba geçirilmediği için hesap devresinin kapatılmasında bakiye hesaplanırken dikkate alınmaz; bağımsız olarak talep edilebilirler.
- Hükmün aksine sözleşme ile değiştirilip değiştirilemeyeceği madde metninden çıkmamaktadır.

### Takas edilemeyen alacak ile takas edilebilir alacak arasındaki fark nedir?

- Takas kabil olmayan alacak, borçlunun karşı alacakla mahsup yapamayacağı alacaktır.
- Takas edilebilir alacak, karşılıklı alacakların mahsubuna konu olabilen alacaktır.

Sonuç: Takas edilemeyen alacak cari hesaba geçirilemez; takas edilebilir alacak ise koşulları varsa hesaba kaydedilebilir.

### Belirli amaca harcanmak üzere teslim ile ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim arasındaki fark nedir?

- Belirli amaca harcanmak üzere teslim, paranın veya malın belli bir işlemde kullanılmasını öngörür.
- Ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim, paranın veya malın talep anında geri verilmek üzere ayrılmasını öngörür.

Sonuç: Her iki hâlde de bu para veya mallardan doğan alacak cari hesaba geçirilemez.

### Hesap dışında kalan alacaklar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Belirli amaca harcanmak üzere teslim edilen parayı, teslimin amacı tamamlanmadan cari hesap kalemi saymak.
- Ayrıca emre hazır tutulan parayı sıradan borç para gibi değerlendirip hesaba geçirmek.
- Takas edilemeyen alacağın yalnızca kanunda sayılan hâllerle sınırlı olduğunu sanmak; madde takas yasağının genel nedenlerini değil, ayrıca sayılan iki grubu düzenler.
- Kambiyo senedinden doğan alacağın m.93 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, bunun yerine m.90 ve m.91 hükümlerinin uygulanacağını gözden kaçırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cari hesap uyuşmazlıklarında mahkemelerin, hesaba geçirilen kalemlerin m.89 ve m.90 ile birlikte m.93 kapsamında olup olmadığını inceledikleri görülmektedir. (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Hesaba geçirilemeyen alacağın kaydının iptalini isteyen taraf, alacağın takas edilemeyen veya belirli amaca ya da emre hazır tutma amacına bağlı teslim edilen para veya mallardan doğduğunu ispat eder.
- Bu ispatta yazılı sözleşme, teslim belgesi, makbuz veya dekont gibi belgeler kullanılır.
- Karşı taraf, alacağın hesaba geçirilebilir nitelikte olduğunu ve cari hesap sözleşmesinin kapsamında bulunduğunu savunursa, bu savunmayı kendisi ispatlar.
- Teslimin belirli bir amaca ayrıldığını ya da emre hazır tutulduğunu ileri süren taraf, bu iddiayı tanık ve belgeyle destekleyebilir; ancak ayrım yazılı kayıtla kolay ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.90](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-90): Cari hesaba geçirilebilecek alacakları ve kambiyo senetlerinin bedeli tahsil edilmek kaydıyla kaydını düzenler; m.93 bu kapsamdan çıkan alacakları belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.91](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-91): Bedeli tahsil edilemeyen kambiyo senedinin kaydının silinmesini düzenler; m.93 ile birlikte hesaba geçirilme sınırını belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.94](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-94): Hesap devresi sonunda borç ve alacak kalemleri arasındaki farkın tespitini düzenler; m.93 kapsamındaki alacaklar bu farka girmez.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.143: Takas koşullarını düzenler; m.93'teki takas edilemeyen alacak kavramının dayanağıdır.

## [TTK m.94 — Belirlenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-94)

TTK m.94, cari hesabın devre sonunda kapatılmasını, alacak ve borç kalemleri arasındaki farkın (bakiyenin) belirlenmesini ve bu bakiyenin karşı tarafça kabul edilmiş sayılma koşullarını düzenler. Birinci fıkra, sözleşme veya ticari teamüle göre belirli hesap devrelerinin kapatılmasını konu alır. İkinci fıkra, devre hakkında sözleşme ya da teamül bulunmadığında yılsonunun kapanış günü sayılmasını ve bakiye cetvelinin alınmasından itibaren bir aylık itiraz süresini düzenler. Madde, cari hesap sözleşmesinin kuruluşunu, kalemlerin hesaba geçirilmesini, faiz hesabını ve bakiyeye yapılacak itirazların zamanaşımını düzenlemez; bunlar ilgili TTK ve TBK hükümlerinde yer alır (kuruluş ve kalem kaydı konusunda TTK m.89 vd., hesap hatalarına ve haksız kalemlere ilişkin dava zamanaşımı için TTK m.101). Maddenin uygulandığı taraflar, ticari ilişkiden doğan karşılıklı alacak ve borçları cari hesapta izleyen tacirler ve bu ilişkinin taraflarıdır.

### Belirlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hesap devresi**: Cari hesapta alacak ve borç kalemlerinin toplu olarak takas edildiği ve bakiyenin çıkarıldığı dönemdir. Devrenin uzunluğu sözleşme veya ticari teamülle belirlenir; ikisi de yoksa her takvim yılı devre sayılır.
- **Devre hesabının kapatılması**: Devre sonunda alacak ve borç kalemlerinin karşılıklı hesaplanarak aradaki farkın belirlenmesi işlemidir. Bu işlem tek başına bakiyeyi borç hâline getirmez; bakiyenin kabulü ayrıca gerekir.
- **Bakiye (artan tutar)**: Devre hesabı kapatıldığında alacak kalemleri toplamının borç kalemleri toplamını aşan kısmıdır. Bakiye, bakiyeyi gösteren cetvelle karşı tarafa bildirilir.
- **Bakiyenin kabulü**: Cetveli alan tarafın bir ay içinde belirtilen şekillerde itiraz etmemesi sonucunda bakiyenin kabul edilmiş sayılmasıdır. Kabul açık beyanla da gerçekleşebilir; ikinci fıkradaki kurgu, sessizliğin kabul sayılmasıdır.
- **Güvenli elektronik imza içeren yazı**: Fıkra 2 kapsamında itirazın yapılabileceği araçlardan biridir ve 6762 sayılı Kanun sisteminden farklı olarak 6102 sayılı Kanunla maddeye eklenmiştir. Bu yolla yapılan itiraz, noter, taahhütlü mektup ve telgrafla yapılan itirazla aynı biçim değerine sahiptir.

### Belirlenmesi: hangi şartlar aranır?

- Cari hesap ilişkisinin bulunması ve taraflar arasında karşılıklı alacak ve borç kalemlerinin hesaba geçirilmiş olması gerekir.
- Devre sonunda hesabın kapatılması; bunun için sözleşme veya ticari teamülle belirlenmiş bir hesap devresi bulunmalıdır. Böyle bir düzenleme yoksa her takvim yılının son günü hesabın kapatılması günü sayılır.
- Kapatma sonucunda alacak ve borç kalemleri arasındaki farkı gösteren bakiye cetvelinin karşı tarafa gönderilmiş olması gerekir.
- Bakiyenin kabul edilmiş sayılması için cetveli alan tarafın, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz etmemiş olması gerekir.
- İtirazın noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren bir yazıyla yapılmış olması gerekir; başka bir yolla yapılan itiraz fıkra 2 bakımından itiraz sayılmaz.

### Belirlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Bakiye cetveli alan taraf bir ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imza içeren yazı ile itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır.
- Kabul edilmiş sayılan bakiye yeni bir borç doğurur; bu borç eski münferit kalemlerden soyutlanır ve alacaklı bakiyeyi oluşturan her kalemin geçerliliğini ayrıca ispatlamak zorunda kalmaz.
- Süresinde itiraz edilirse bakiye, karşı tarafın itirazı çerçevesinde tartışmaya açılır ve kesin kabul oluşmaz.
- Sözleşme veya teamülle devre belirlenmemişse hesap her takvim yılının son gününde kapatılmış sayılır.
- Fıkra 2 kapsamında bir aylık süre, cetveli alan tarafa karşı işler; cetveli göndermeyen taraf için bu kabul sonucu doğmaz.
- Maddede düzenlenen bakiye kabulü, hesap hatalarının veya haksız kalemlerin düzeltilmesini mutlak biçimde engellemez; bu konular TTK m.101 uyarınca ayrıca ileri sürülebilir.

### Sözleşmesel devre ile teamül devresi ile yasal yılsonu devresi arasındaki fark nedir?

- Sözleşme veya ticari teamülde belirli bir hesap devresi öngörülmüşse, devre o dönemlerle kapanır.
- Böyle bir düzenleme yoksa her takvim yılının son günü kapatma günü sayılır.

Sonuç: Kapanış tarihi ve dolayısıyla bir aylık itiraz süresinin başlangıcı, hangi devre kuralının geçerli olduğuna göre değişir.

### Bakiyenin tespiti ile bakiyenin kabulü arasındaki fark nedir?

- Cari hesabı tutan tarafın bakiyeyi çıkarıp cetvelle bildirmesi, tek başına bakiyeyi bağlayıcı kılmaz.
- Karşı tarafın itirazsız kalması ya da itirazını süresinde bildirmemesi bakiyeyi kabul edilmiş kılar.

Sonuç: Kabul edilen bakiye yeni bir borç doğurur ve tespit işlemi hukuki sonuç kazanır; süresinde itiraz edilirse bakiye kesinleşmez.

### Fıkra 2 süresi içindeki itiraz ile süre sonrası itiraz arasındaki fark nedir?

- Bir ay içinde belirtilen yollardan yapılan itiraz, bakiyenin kabulünü önler.
- Süre geçtikten sonra yapılan itiraz ya da sıradan bir yazıyla yapılan bildirim fıkra 2 anlamında itiraz değildir.

Sonuç: Süresinde nitelikli itiraz yapılmadıkça bakiye kabul edilmiş sayılır; itiraz, bakiyenin hesap hatası veya haksız kalem içerdiği iddiasını ayrıca ileri sürme hakkını ortadan kaldırmaz.

### Belirlenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bir aylık süreyi, cetvelin karşı tarafa gönderildiği tarihten değil, alındığı tarihten saymamak; süre başlangıcını gönderim tarihine çekmek hatadır.
- Her takvim yılı sonunu kapanış günü saymak, sözleşmede devre öngörülmüşse yasal yılsonu kuralını uygulamaktır; önce sözleşme ve teamül araştırılmalıdır.
- Sıradan bir e-posta veya basit yazı ile yapılan itirazı, fıkra 2'de sayılan nitelikli yollardan biri gibi kabul etmek hatalıdır; itirazın biçimi sınırlı olarak sayılmıştır.
- Bakiyenin kabulünü, kalemlerin tek tek geçerliliğinin kesinleştiği anlamına getirmek hatadır; kabul sonrası hesap hataları ve haksız kalemler için TTK m.101 ayrıca değerlendirilmelidir.
- Süre geçtikten sonra yapılan itirazın bakiyeyi kabulden önce bağlayacağını varsaymak; süre sonrası itiraz kabulü ortadan kaldırmaz.
- Bakiyenin kabulünü, karşı tarafın hiçbir sözleşme yapmadığı bir ilişkide de uygulamak; kabul sonucu cari hesap ilişkisinin varlığına bağlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, bakiye cetvelinin karşı tarafa gönderilmiş olmasını ve bir aylık süre içinde itiraz edilmemesini bakiyenin kabulü için temel koşul sayar. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/524 E., 2022/853 K., 20.12.2022; Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/275 E., 2020/262 K., 19.06.2020)
- Cari hesap ilişkisinde hesap devresi sözleşmeyle belirlenmemişse yıl sonu kapanışının kabulü esas alınır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Bakiye kabul edilmiş sayıldığında alacaklının münferit kalemleri ayrıca ispatlamasına gerek olmadığı, borçlunun ise geçerli bir borç doğmadığını ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)
- Kabul edilen bakiyeye karşı hesap hatası ve haksız kalem iddiaları ayrıca ileri sürülebilmekte, bu iddialar beş yıllık zamanaşımına tabi tutulmaktadır. (Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/20 E., 2020/131 K., 18.02.2020; Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/121 E., 2020/122 K., 12.02.2020)

### Nasıl ispat edilir?

- Bakiyeyi gösteren cetvelin karşı tarafa gönderildiğini ve alındığı tarihi, cari hesabı tutan taraf ispatlamakla yükümlüdür; en güçlü delil cetvelin taahhütlü mektup, noter ihtarı veya elektronik imzalı yazı ile iletildiğine dair kayıttır.
- Bir aylık süre içinde itiraz edildiğini, itirazı yapan taraf ispatlamakla yükümlüdür; itirazın noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazı ile yapıldığı belgeyle gösterilmelidir.
- Sözleşme veya ticari teamülle hesap devresinin belirlendiğini iddia eden taraf bunu yazılı sözleşme ya da teamülün varlığını gösteren delillerle ispatlamalıdır; böyle bir delil yoksa yıl sonu kapanışı kabul edilir.
- Kabul edilmiş sayılan bakiyede borçlu, bakiyeyi oluşturan kalemlerden birinin geçerli olmadığını veya hesap hatası bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre sonuç doğurur.
- Karşı taraf, cetveli süresinde almadığını veya alma tarihinin farklı olduğunu savunursa, bu savunmayı ispat yükü kendisindedir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.89: Cari hesap sözleşmesinin kurulması ve hesaba kalemlerin geçirilmesine ilişkin genel çerçeveyi çizer; m.94'teki devre ve bakiye düzeni bu sözleşmenin işleyişine bağlıdır.
- 6102 m.101: Bakiye kabul edilmiş olsa bile hesap hata ve yanılmaları, cari hesaptan hariç kalması gereken kalemler veya haksız kayıtlar için açılacak davaların beş yıllık zamanaşımını düzenler.
- 6102 m.96: Cari hesap ilişkisinin sona ermesi hâlinde bakiyenin ödenmesine ilişkin özel düzenlemeyi içerir; m.94'teki devre dönemiyle birlikte değerlendirilir.
- 6098 sayılı Kanun m.18: Bakiyenin kabulü ile oluşan yeni borcun ispat mücerretliği bakımından genel borç hukuku ilkelerine başvurulur; kabul edilen bakiyede borçlu geçerli borcun doğmadığını ispatla yükümlüdür.

## [TTK m.95 — Faiz](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-95)

Madde, cari hesapta alacak ve borç kalemlerinin birbirinden çıkarılmasıyla bulunan bakiyeye faiz işletilmesinin zamanını ve bileşik faize ilişkin sınırı düzenler. Faizin işlemeye başlama anı, bakiyenin belirlenip hesaba kaydedildiği tarihtir. Madde, bileşik faize yol açabilecek uygulamaların yapılmasını yasaklar ve bu yasağa aykırı sözleşme kayıtlarını öngörülemez kılar. Cari hesap ilişkisinin kurulması, hesaba kayıt ve tarafların hesap ilişkisine dahil olan kalemleri bu maddede aranmaz; bunlar 8. madde ile hesap ilişkisinin genel çerçevesi bakımından ele alınır. Maddenin ticari faiz oranını, temerrüt faizini veya kanuni faiz oranını belirlemediği; bunların 3095 sayılı Kanun ve TTK m.8-9 kapsamında değerlendirildiği ayrıca belirtilmelidir. Bileşik faizin TTK m.8/2 kapsamındaki istisnaları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Faiz: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap bakiyesi**: Hesap ilişkisi içinde alacak kalemlerinin borç kalemlerinden çıkarılmasıyla ortaya çıkan rakamdır. Bakiye, hesabın kesildiği ve kaydedildiği anda belirlenmiş sayılır.
- **Bileşik faiz (faize faiz)**: Işlemiş faizin anaparaya eklenip toplam tutar üzerinden yeniden faiz yürütülmesidir. Basit faizden farkı, faizin de faize tabi tutulmasıdır.
- **Hesaba kaydetme tarihi**: Bakiyenin belirlenip hesaba geçirildiği andır. Faizin işlemeye başlama anı bu tarihtir; kalem tarihinden veya vade tarihinden başlamaz.
- **Madde 8 şartları**: Cari hesap ilişkisinin 8. maddede düzenlenen koşullarını ifade eder. Bu koşullar sağlanmadan 95. maddedeki faiz işletme hükmü uygulanmaz.

### Faiz: hangi şartlar aranır?

- Taraflar arasında 8. maddedeki şartları taşıyan bir cari hesap ilişkisi bulunmalıdır.
- Alacak ve borç kalemlerinin birbirinden çıkarılmasıyla bir bakiye belirlenmiş ve hesaba kaydedilmiş olmalıdır.
- Faiz, bakiyenin belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren işletilmelidir.
- Bakiyeye işlenen faiz, bileşik faize yol açabilecek bir uygulamaya dönüştürülmemelidir.
- Bileşik faize yol açabilecek uygulama yapılmamalıdır ve bu hükme aykırı sözleşme kaydı öngörülmemelidir.

### Faiz: hangi sonuçları doğurur?

- Bakiye belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler.
- Bileşik faize yol açabilecek uygulama yapılamaz; böyle bir uygulama bu hükme aykırıdır.
- Bu hükme aykırı sözleşme öngörülemez; aykırı sözleşme kaydı geçersiz sayılır.
- TTK m.8/2'deki istisna saklıdır; bu istisna kapsamındaki bileşik faiz kabul edilebilir.

### Bakiyenin hesaba kaydı ile vade tarihi arasındaki fark nedir?

- Faizin bakiyenin hesaba kaydedildiği tarihten işlemesi, cari hesabın kendine özgü faiz başlangıcını oluşturur.
- Her bir kalemin vade veya tarih bazında ayrı ayrı faiz işletilmesi, cari hesap mantığına aykırıdır ve bu maddenin değil genel kuralların konusudur.

Sonuç: Faiz başlangıcı hesaba kayıt anıdır; kalem bazında geriye dönük ayrı faiz hesabı bu madde bakımından esas alınmaz.

### Cari hesap bakiyesi faizi ile bileşik faiz arasındaki fark nedir?

- Bakiyeye hesaba kayıt tarihinden itibaren faiz işletilmesi, cari hesabın olağan sonucudur.
- Işlemiş faizin yeniden anaparaya eklenip faiz yürütülmesi, bileşik faizdir ve kural olarak yasaktır.

Sonuç: Bakiyeye faiz işletilebilir; ancak faizin de faize tabi tutulması bu madde ve TTK m.8/2 istisnası dışında yapılamaz.

### Faiz: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bakiyeye faizi kalem tarihinden veya vade tarihinden başlatmak; faiz başlangıcı hesaba kayıt tarihidir.
- Madde 8 şartları aranmadan cari hesap bakiyesine 95. madde uygulamak; önce cari hesabın 8. madde kapsamında kurulup kurulmadığı kontrol edilmelidir.
- Işlemiş faizi her dönemde anaparaya ekleyerek bileşik hesap yapmak; bu, bileşik faiz yasağına aykırıdır.
- TTK m.8/2 istisnasını genel yasak gibi uygulamak ve istisna kapsamındaki bileşik faizi tümüyle reddetmek.
- Hükme aykırı sözleşme kaydının geçerli kabul edilmesi; bu kayıt geçersizdir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, cari hesap ilişkisinde 95. maddenin bileşik faiz yasağını ticari işlerde kararlı biçimde uygulamaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6969 E., 2024/3107 K., 22.04.2024)
- Cari hesap sözleşmesinin yazılı ve imzalı olup olmadığı, 8. maddedeki şartların varlığını ve dolayısıyla 95. maddenin uygulanıp uygulanmayacağını belirlemektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Mahkemeler, 89 ila 101. maddelerin bütününü birlikte değerlendirerek cari hesap ilişkisinin koşullarını ve faiz hükmünü ele almaktadır. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023; Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Cari hesap ilişkisini ve bakiyenin hesaba kaydedildiği tarihi ileri süren taraf, bu hususları ispatlamakla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığı ve 8. maddedeki şartlar, yazılı belge ile ispatlanır; yazılı belge bulunmaması hâlinde mail yazışmaları ve hesap ekstreleri değerlendirilir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Bileşik faiz uygulandığını ileri süren taraf, faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz işletildiğini ispatlamakla yükümlüdür. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6969 E., 2024/3107 K., 22.04.2024)
- Karşı taraf, istisna kapsamındaki bir uygulama bulunduğunu savunuyorsa bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.
- Hesap kalemlerinin ve bakiyenin hesaplanması çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle yapılır. (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.8](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-8): Cari hesap ilişkisinin koşullarını düzenler; 95. maddedeki faiz hükmü ancak bu şartların varlığı hâlinde uygulanır.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.8](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-8): Bileşik faize ilişkin 2. fıkradaki istisna, 95. maddedeki yasağın sınırını belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89): Cari hesap sözleşmesine ilişkin bölümün başlangıç hükmüdür; 95. madde bu bölümün faiz kuralıdır.

## [TTK m.96 — Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-96)

TTK m.96, cari hesaplarda faizin anaparaya eklenerek birlikte yeniden faiz yürütülmesinin (bileşik faiz) hangi koşullarda kararlaştırılabileceğini düzenler. Hesap devrelerinin, faiz ve komisyon miktarlarının sözleşmeyle belirlenmesine ilişkin serbestiyi de kapsar. Hüküm, cari hesap sözleşmesinin taraflarına uygulanır; tacir olmayan tarafın bulunduğu cari hesaplarda bileşik faiz işletilemez. Bileşik faizin yasak olduğu genel hal, ticari ödünç sözleşmelerinin bileşik faizi ve kanuni faiz oranları madde kapsamında değildir (TTK m.8, 3095 sayılı Kanun m.1 ve m.3). Tüketici işlemlerinde bileşik faiz yasağı ve tüketici korumasına ilişkin sınırlar madde kapsamı dışındadır (TTK m.8/III, 6502 sayılı Kanun). Cari hesap sözleşmesinin kurulması, hesabın işleyişi ve bakiyenin borca dönüşmesi ayrı maddelerde düzenlenmiştir (TTK m.89 vd., m.94).

### Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap**: Tarafların karşılıklı alacak ve borçlarını kalem kalem hesaba geçirip, hesap kesildiğinde çıkan artan tutarı (bakiyeyi) istemeyi kabul ettikleri sözleşmedir. Bileşik faiz bakımından bu sözleşmenin taraflarının her ikisinin de tacir olması gerekir.
- **Hesap devresi**: Cari hesapta faizin işleyeceği ve bakiyenin kesileceği dönemdir. Madde, bileşik faiz için hesap devrelerinin üç aydan kısa olamayacağını öngörür.
- **Bileşik faiz**: Faizin anaparaya eklenerek, anapara ile birlikte oluşan yeni tutara yeniden faiz yürütülmesidir. Ticari işlerde kural olarak yasaktır; yalnızca TTK m.8/II'de sayılan hallerde uygulanabilir.
- **Komisyon**: Cari hesapta taraflarca sözleşmeyle belirlenebilecek bir ücret kalemidir. Madde, komisyon miktarlarının da sözleşmeyle belirlenebileceğini söyler.

### Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler: hangi şartlar aranır?

- Cari hesap sözleşmesinin bulunması gerekir; bileşik faiz ancak bu sözleşmeye dayanılarak işletilebilir.
- Sözleşmenin tarafları her ikisi de tacir olmalıdır; taraflardan biri tacir değilse bileşik faiz işletilemez.
- Faizin anaparaya eklenmesi, hesap devresinin üç aydan aşağı olmamasına bağlıdır; bu süre dolmadan kapitalize edilemez.
- Faizin anaparaya ekleniş anı taraflarca sözleşmede belirlenmiş olmalıdır; madde ekleme anını 'diledikleri andan' başlatmalarına izin verir.
- Faiz ve komisyon miktarları sözleşmeyle belirlenmelidir.
- Tacir olmayan taraf bakımından cari hesapta bileşik faiz uygulanamaz; bu hal TTK m.8/II'nin son cümlesiyle kapsam dışı bırakılmıştır.
- Tüketici işlemi niteliğindeki cari hesapta tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır (m.96/2 ile atıf yapılan m.8/III).

### Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler: hangi sonuçları doğurur?

- Cari hesap sözleşmesinde taraflar, üç aydan kısa olmamak şartıyla, faizin diledikleri andan başlayarak anaparaya eklenmesini kararlaştırabilir.
- Taraflar hesap devrelerini, faiz ve komisyon miktarlarını sözleşmeyle belirleyebilir.
- Hesap devresi üç aydan kısa belirlenmişse faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz yürütülmesi bu maddeye dayanarak geçerli olamaz.
- Her iki tarafın tacir olmadığı cari hesapta bileşik faiz kararlaştırılmışsa bu şart geçersizdir (yok hükmünde).
- Bileşik faiz hükmü dışında kalan faiz oranları ve kanuni faiz konusunda TTK m.8/I hükmü ile 3095 sayılı Kanun geçerlidir.
- Tüketici işlemi niteliğindeki cari hesapta TTK m.8/III uyarınca tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır.

### Cari hesap ile ticari ödünç sözleşmesi arasındaki fark nedir?

- Cari hesapta karşılıklı alacak ve borçlar hesaba geçer; bileşik faiz hesap devreleri üzerinden işler.
- Ticari ödünç sözleşmesinde tek bir ödünç ilişkisi vardır ve bileşik faiz ayrı bir şartla (m.8/II'nin ikinci hali) işler.

Sonuç: Her iki hal de bileşik faize izin verir ancak her birinin ayrı koşulları vardır; cari hesapta hesap devresi üç aydan kısa olamaz, ödünçte ise taraflar tacir ve iş ticari olmalıdır.

### Tacir taraflı cari hesap ile tacir olmayan tarafı olan cari hesap arasındaki fark nedir?

- Her iki tarafın tacir olduğu cari hesapta bileşik faiz caizdir.
- Taraflardan birinin tacir olmadığı cari hesapta bileşik faiz uygulanamaz.

Sonuç: Tacir olmayan tarafla yapılan cari hesapta faize faiz yürütülmesi kararlaştırılmış olsa dahi bu şart geçersiz (yok hükmünde) sayılır.

### Üç aylık hesap devresi ile üç aydan kısa hesap devresi arasındaki fark nedir?

- Hesap devresi üç ay veya daha uzun belirlenmişse bileşik faiz işletilebilir.
- Hesap devresi üç aydan kısa belirlenmişse faizin anaparaya eklenmesi sağlanamaz.

Sonuç: Kısa devreli cari hesapta bileşik faiz şartı uygulanamaz; bu durumda faiz yalnızca basit faiz olarak işler.

### Madde 96 ile madde 8/II ve III arasındaki fark nedir?

- Madde 96/1 cari hesapta bileşik faizin kurallarını düzenler.
- Madde 96/2, TTK m.8/II ve III'ün saklı kalacağını belirtir; bu hükümler ticari ödünç ve tüketici hallerini düzenler.

Sonuç: Cari hesap dışındaki bileşik faiz hallerinde m.8'in kendi koşulları aranır; tüketici işlemlerinde tüketici korumasına ilişkin hükümler öncelikli olur.

### Bileşik faiz ve sözleşme ile belirlenebilecek hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Cari hesapta bileşik faizi, tacir olmayan tarafın bulunduğu ilişkide de uygulamak; bu halde faiz şartı geçersizdir.
- Hesap devresini üç aydan kısa belirleyip yine de faizin anaparaya eklenmesini talep etmek; bu süre şartı yerine getirilmeden bileşik faiz hesaplanamaz.
- Madde 96/1'deki bileşik faiz iznini tüm ticari ödünç sözleşmelerine genellemek; ticari ödünçte ayrı koşullar (m.8/II ikinci hal) aranır.
- Madde 96/2'deki saklı tutmayı göz ardı edip m.8/II ve III'ün kurallarını uygulamamak; tüketici işlemlerinde tüketici korumasına ilişkin hükümler öncelikli olur.
- Kanuni faiz oranını cari hesap bileşik faizi ile karıştırmak; oran konusu 3095 sayılı Kanun ve TTK m.9 ile düzenlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cari hesap sözleşmesinin varlığı, tarafların imzalı bir sözleşme ile kurulduğunun ispatına bağlanmakta; imzasız yazışmalardan bu sözleşmenin doğduğu sonucuna varılmamaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Bileşik faiz işletilebilmesi için cari hesabın tarafları arasında 89 vd. hükümleri uyarınca bir cari hesap ilişkisinin kurulduğunun kabulü gerekmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023; Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)
- Ticari hizmet karşılığında ücret ve faiz isteme hakkı, TTK'nın ücret ve faiz hükümlerine dayanılarak ileri sürülebilmektedir; bu hak, bileşik faiz izni ile karıştırılmamaktadır. (İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/44 E., 2022/492 K., 15.06.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Bileşik faiz talep eden taraf, cari hesap sözleşmesinin varlığını ve hesap devresinin üç aydan uzun olduğunu ispatla yükümlüdür; ispat yükü bu tarafa aittir.
- Cari hesap sözleşmesi yazılı belge ile ispatlanır; imzalı sözleşme ya da taraflar arasındaki yazılı kabul bu amaçla kullanılır.
- Karşı taraf, kendisinin tacir olmadığını ileri sürerek bileşik faiz şartının geçersizliğini savunabilir; bu savunmayı tacir olmadığını gösteren belgelerle ispatlar.
- Hesap devresinin üç aydan kısa olduğu savunması, sözleşme metni ve hesap dökümleri ile ispatlanır.
- Faiz ve komisyon oranlarının sözleşmede belirlendiği, belirlenmemişse kanuni oranların uygulanacağı ispatlanmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.8: Madde 96/2 bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarını saklı tutar; TTK m.8/II cari hesap ve ticari ödünç dışında bileşik faize izin vermez, son cümlesiyle tacir olmayanlara uygulanmayacağını düzenler.
- 6102 m.89: Cari hesap sözleşmesinin tanımını yapar; m.96'daki bileşik faiz izni bu sözleşmeye bağlıdır.
- 6102 m.94: Hesap devresi sonunda çıkan bakiyenin kabulüyle borcun yenilenmesini düzenler; bileşik faizin bu yenileme yoluyla işletilmesi ile ilgilidir.
- 6102 m.9: Ticari işlerde kanuni ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuatın uygulanacağını belirtir; m.96'nın kapsam dışında bıraktığı faiz oranı konularını tamamlar.
- 3095 sayılı Kanun: Kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken bileşik faiz yürütülemeyeceğini ve TTK hükümlerinin saklı olduğunu düzenler.

## [TTK m.97 — Bütünlük ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-97)

TTK m.97, cari hesaba geçirilen alacak ve borç kalemlerinin hukuki niteliğini ve cari hesabın kesilmesinden önce tarafların alacaklı ya da borçlu sayılıp sayılamayacağını düzenler. Kalemlerin birbirinden ayrılamayan bir bütün oluşturması ile tarafların hukuki durumunun yalnızca hesabın kesilmesiyle belirlenmesi ilkesi bu maddenin konusudur. Hüküm cari hesap sözleşmesinin taraflarını ve bu sözleşme kapsamındaki karşılıklı alacak ve borç kalemlerini ilgilendirir. Cari hesabın kurulması, unsurları ve kapsamı (m.89 vd.), hesabın kesilmesine ilişkin ayrıntılı usul ile hesap kesildikten sonra doğan alacağın talebi ve zamanaşımı bu maddede düzenlenmez; bunlar cari hesap sözleşmesinin diğer hükümlerinde ve genel hükümlerde yer alır.

### Bütünlük ilkesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap**: Taraflar arasındaki karşılıklı alacak ve borç kalemlerinin belirli dönemlerde ya da sözleşme sonunda bir hesapta toplanmasını sağlayan sözleşmedir. Hesaba geçirilen kalemler birbirinden bağımsız talep konusu olmaktan çıkar.
- **Hesaba geçirilen kalem**: Cari hesaba kaydedilen her bir alacak veya borç kalemidir. Madde bu kalemlerin tek tek değil, hesabın bütünü içinde değerlendirileceğini öngörür.
- **Hesabın kesilmesi**: Cari hesapta kalemlerin toplanıp bakiyenin belirlendiği işlemdir. Maddeye göre tarafların hukuki durumu ancak sözleşmenin sonundaki hesabın kesilmesiyle belirlenir.
- **Ayrılmaz bütün**: Hesaba geçirilen kalemlerin, hesap kesilmeden önce tek tek bağımsız alacak veya borç olarak ileri sürülememesi anlamına gelir. Kalemler bakiyeye bağlanmış biçimde değerlendirilir.

### Bütünlük ilkesi: hangi şartlar aranır?

- Taraflar arasında geçerli bir cari hesap sözleşmesinin bulunması gerekir; kalemlerin hesaba geçirilmiş olması bu sözleşmeye dayanmalıdır.
- Alacak ve borç kalemlerinin cari hesaba geçirilmiş olması gerekir; hesaba geçirilmemiş kalemler bu maddenin kapsamı dışındadır.
- Cari hesabın henüz kesilmemiş olması gerekir; kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı ya da borçlu sayılamaz.
- Tarafların hukuki durumunun belirlenmesi için sözleşmenin sonundaki hesabın kesilmiş olması gerekir; bu hesap kesilmeden hukuki durum kesin olarak belirlenmiş sayılmaz.

### Bütünlük ilkesi: hangi sonuçları doğurur?

- Cari hesabın kesilmesinden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılamaz.
- Hesaba geçirilen alacak ve borç kalemleri ayrılmaz bir bütün oluşturduğundan, kalemler hesap kesilmeden tek tek ileri sürülüp hüküm doğurmaz.
- Tarafların hukuki durumu yalnızca sözleşmenin sonundaki hesabın kesilmesiyle belirlenir.
- Hesap kesilmeden önce bir tarafın hesaba geçirilmiş bir kalemi bağımsız olarak talep etmesi, kalemin ayrılmaz bütünün parçası olması nedeniyle hesabın kesilmesi beklenerek değerlendirilir.

### Hesap kesilmeden önce ile hesap kesildikten sonra arasındaki fark nedir?

- Cari hesap henüz kesilmemişse, hesaba geçirilen kalemler bağımsız alacak veya borç olarak değerlendirilemez ve taraflardan hiçbiri alacaklı ya da borçlu sayılamaz.
- Sözleşme sonunda hesap kesilmişse, tarafların hukuki durumu bu bakiyeye göre belirlenir.

Sonuç: Kesilmeden önce kalem bazında talep ve borç tespiti yapılamaz; bakiye hesabın kesilmesiyle ortaya çıkar.

### Sözleşme süresi devam ederken ile sözleşmenin sonu arasındaki fark nedir?

- Sözleşme devam ederken yapılan ara dönem karşılaştırmaları tarafların hukuki durumunu kesin olarak belirlemez.
- Sözleşmenin sonundaki hesap kesildiğinde tarafların hukuki durumu bu hesapla belirlenir.

Sonuç: Ara dönemde görünen bakiye, tek başına kesin borç ya da alacak doğurmaz; kesin durum sözleşme sonundaki hesapla ortaya çıkar.

### Bütünlük ilkesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Hesap kesilmeden önce her bir kalemi bağımsız alacak gibi talep etmek; kalemler ayrılmaz bütün oluşturduğu için bakiye hesabın kesilmesiyle belirlenmelidir.
- Ara dönem bakiyesini kesin borç saymak; tarafların hukuki durumu yalnızca sözleşme sonundaki hesapla belirlenir.
- Madde metninde yer almayan bir kesinleşme süresi ya da sınırı aramak; m.97 bu tür bir süre öngörmez.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığını ispatlamadan hesap bakiyesini talep etmek; önce sözleşmenin ve kalemlerin hesaba geçirildiğinin ortaya konulması gerekir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cari hesap ilişkisinde hesabın kesilmesi öncesinde kalem bazında alacak talebinin doğrudan kabul edilmediği, bakiyenin hesabın kesilmesiyle belirlendiği kabul edilmektedir. (Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/201 E., 2023/57 K., 16.01.2023)
- Taraflar arasında cari hesap sözleşmesinin imzalı biçimde ortaya konulamadığı hallerde, mail yazışmalarının borç kabulü ya da cari hesap sözleşmesi yerine geçip geçmeyeceğinin ayrıca değerlendirildiği görülmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Cari hesabın kat edildiği ileri sürülerek icra takibine itiraz edildiğinde, hesabın kesilip kesilmediğinin ve bakiyenin tespitinin bilirkişi incelemesiyle yapıldığı kabul edilmektedir. (İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/549 E., 2024/723 K., 18.09.2024; Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)
- Yetki itirazında bulunulmayan hallerde yetkiye ilişkin sonuçların cari hesabın kesilmesi tartışmasından bağımsız değerlendirildiği kabul edilmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Cari hesabın kesildiğini ve bakiyenin tutarını ileri süren taraf, hesabın kesilmesini ve bakiyeyi ispatlamakla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığı, sözleşmeye dayanan kalemlerin hesaba geçirildiği yazılı belge ya da ticari defter kayıtlarıyla ispatlanır.
- Hesabın kesilmediğini veya kalemin bağımsız talep edilemeyeceğini ileri süren karşı taraf, bu savunmasını hesabın henüz kesilmediğini gösteren belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
- Kalemlerin hesaba geçirilip geçirilmediği ve bakiye, ticari defterlerin ve hesap dökümlerinin bilirkişi incelemesiyle karşılaştırılarak tespit edilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89): Cari hesap sözleşmesinin tanımını ve unsurlarını düzenler; m.97'deki hukuki sonuçlar bu sözleşmenin varlığına bağlıdır.
- [6102 sayılı Kanun m.98](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-98): Cari hesabın kesilmesi sonucu doğan bakiyenin ödenmesine ve sözleşme sonrası hesabın uygulanmasına ilişkindir; m.97'deki kesinleşme ilkesinin devamı niteliğindedir.
- 6102 sayılı Kanun: Cari hesap hükümleri bütünü içinde m.97, hesabın kesilmesine kadar kalemlerin bağımsız talep edilemeyeceği ilkesini koyar.

## [TTK m.98 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-98)

TTK m.98, cari hesap sözleşmesinin hangi hallerde sona ereceğini sınırlı olarak sayar: sözleşmede kararlaştırılan sürenin dolması, belirsiz süreli sözleşmede taraflardan birinin fesih ihbarı ve taraflardan birinin iflası. Madde, sözleşmenin sona ermesini düzenler; cari hesap sözleşmesinin taraflarının kimler olabileceği, sözleşmenin şekli ve kapsamı bakımından tacir olma koşulu aranmaz. Maddede sona erme sonrası hesabın kesilmesi, bakiyenin tespiti, bakiyenin kabulü ve ödenmesi düzenlenmez; bunlar TTK m.94 ve m.95 hükümlerinde yer alır. Hesabın kesilmesi ve tarafların alacaklılık durumunun belirlenmesi TTK m.97 kapsamındadır. Ölüm, kısıtlanma ve haciz hallerinin özel sona erme ve fesih rejimi TTK m.99 ve m.100'de düzenlenmiş olup bu madde bunları kapsamaz. Zamanaşımı TTK m.101'dedir.

### Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap sözleşmesi**: Sürekli ticari ilişki içindeki kişilerin karşılıklı alacaklarının hesap devreleri içinde kaydedilmesi ve devre sonunda tek bir bakiyeye bağlanmasını kararlaştırdıkları sözleşmedir. Sözleşme, asıl borç ilişkisinin (satım, acentelik gibi) yerine geçmez, onun ödeme biçimini düzenler.
- **Belli süreli cari hesap**: Sözleşmede bir süre kararlaştırılmış cari hesap sözleşmesidir. Bu tür sözleşme kararlaştırılan sürenin dolmasıyla sona erer.
- **Belirsiz süreli cari hesap**: Sözleşmede süre kararlaştırılmamış cari hesap sözleşmesidir. Taraflardan biri fesih ihbarında bulunarak sona erdirebilir; ihbar süresi bu maddede öngörülmemiştir.
- **Fesih ihbarı**: Belirsiz süreli sözleşmenin tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesi için karşı tarafa yöneltilen bildirimdir. Maddede ihbar için bir süre öngörülmediğinden, beyan karşı tarafa vardığı anda hüküm doğurur.
- **İflas**: Taraflardan birinin borçlarını ödeyemez durumda olması nedeniyle iflas idaresi aracılığıyla tasfiyesi için iflas hükümlerinin uygulanmasıdır. İflasın açılması, iflas eden tarafın sözleşmeyi sona erdirmesi için yeterlidir.

### Genel olarak: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin belli süreli ise, kararlaştırılan sürenin sona ermiş olması gerekir; bu hâlde fesih beyanı aranmaz.
- Sözleşmenin belirsiz süreli olması hâlinde, taraflardan birinin karşı tarafa fesih ihbarında bulunması gerekir.
- Taraflardan birinin iflas etmiş olması, yani iflas kararının verilmesi ve iflasın açılmış bulunması gerekir; iflas, tek başına bir tarafın iradesine bağlı olmayan kendiliğinden sona erme nedenidir.
- Sözleşmenin sona erdiği, madde metninde sayılan hallerden birinin gerçekleşmesiyle belirlenir; sayılan haller dışında bir neden sözleşmeyi sona erdirmez.

### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

- Belli süreli cari hesap sözleşmesi, kararlaştırılan sürenin sona ermesiyle sona erer.
- Belirsiz süreli cari hesap sözleşmesi, taraflardan birinin fesih ihbarında bulunmasıyla sona erer.
- Taraflardan birinin iflas etmesi hâlinde cari hesap sözleşmesi sona erer; bu hâlde karşı tarafın ihbarına gerek yoktur.
- Sayılan hallerin dışında kalan nedenlerle, örneğin tarafların sözleşmeyi bir süre sonra sona erdirmesi dışında bir olayla, sözleşme bu madde uyarınca sona ermez.
- Sözleşme sona erdiğinde hesap kesilir ve bakiye tespit edilir; bu işlem TTK m.97 uyarınca yapılır.
- Sona erme ile birlikte taraflar arasındaki asıl borç ilişkisi kendiliğinden sona ermez; bu madde yalnızca cari hesap sözleşmesinin sona erme hallerini düzenler.

### Belli süreli ile belirsiz süreli cari hesap arasındaki fark nedir?

- Belli süreli sözleşmede sona erme, kararlaştırılan sürenin dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşir.
- Belirsiz süreli sözleşmede sona erme, taraflardan birinin fesih ihbarına bağlıdır.

Sonuç: Belli süreli sözleşmede ihbar gerekmez; belirsiz süreli sözleşmede ihbar yapılmadan sözleşme sona ermez.

### Fesih ihbarı ile iflas nedeniyle sona erme arasındaki fark nedir?

- Fesih ihbarında sona erme, bir tarafın iradesiyle gerçekleşir.
- İflasta sona erme, iflas kararına ve iflasın açılmasına bağlıdır, tarafın iradesine bağlı değildir.

Sonuç: İflas hâlinde karşı tarafın ihbar yapmasına gerek yoktur; iflasın açılması sözleşmeyi sona erdirir.

### Sözleşmenin sona ermesi ile hesabın kesilmesi arasındaki fark nedir?

- Bu madde sözleşmenin sona erdiği anı ve nedenleri belirler.
- Hesabın kesilmesi ve bakiyenin tespiti sona erme sonrasında yapılan işlemlerdir.

Sonuç: Sona erme ile hesabın kesilmesi ayrı işlemlerdir; hesabın kesilmesi TTK m.97 kapsamındadır.

### Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Belirsiz süreli cari hesap sözleşmesinde fesih ihbarı için bir bildirim süresi bulunduğunu varsaymak; maddede ihbar süresi öngörülmemiştir, ihbar karşı tarafa vardığı anda hüküm doğurur.
- Taraflardan birinin ölümünü veya kısıtlanmasını m.98 kapsamında saymak; bu haller m.99'da ayrı düzenlenmiştir ve sözleşmeyi m.98 uyarınca kendiliğinden sona erdirmez.
- Haciz hâlini sona erme nedeni saymak; haciz m.100 kapsamındadır ve m.98'deki sayılı nedenlerden biri değildir.
- Sözleşmenin sona ermesiyle birlikte bakiyenin hemen ödenebileceğini düşünmek; bakiye, hesabın kesilmesi ve tespiti ile belirlenir, ödeme ise nihai bakiyeye ilişkindir (TTK m.97).

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sözleşmenin sona ermesinin yalnızca TTK m.98'de sınırlı olarak sayılan hallerle gerçekleştiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/2182 E., 2024/4744 K., 05.06.2024)
- Belirsiz süreli cari hesap sözleşmesinde fesih ihbarının karşı tarafa vardığı anda hüküm doğuracağı kabul edilmektedir; ihbar için kanunda süre öngörülmemiştir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)
- Belirsiz süreli cari hesapta fesih hakkının iyiniyet kurallarına uygun kullanılması gerektiği ve sırf karşı tarafı zarara sokmak amacıyla kullanılamayacağı kabul edilmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)
- Cari hesap sözleşmesinin varlığı ve kapsamı uyuşmazlığında, sözleşmenin kendisi ile birlikte asıl borç ilişkisinin bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Sözleşmenin belli süreli olduğunu ve sürenin dolduğunu ileri süren taraf, sözleşme metniyle bu süreyi ispatlar; sözleşmenin yazılı olması TTK m.89 gereği aranır.
- Belirsiz süreli sözleşmenin fesih ihbarı ile sona erdiğini ileri süren taraf, ihbarın karşı tarafa ulaştığını ispatlamakla yükümlüdür; ihbarın yazılı yapılması ispatı kolaylaştırır.
- İflas nedeniyle sona ermeyi ileri süren taraf, iflas kararını ve iflasın açıldığı tarihi resmî belgeyle ispatlar.
- Sözleşmenin varlığını ve kapsamını inkâr eden taraf, yazılı belge bulunmadığını ileri sürebilir; bu hâlde mahkeme sözleşmenin varlığını diğer delillerle değerlendirir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89): Cari hesap sözleşmesinin tanımını ve yazılı şekil koşulunu düzenler; sona erme hallerinin hangi sözleşmeye uygulanacağını belirler.
- [6102 sayılı Kanun m.97](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-97): Sözleşme sona erdikten sonra hesabın kesilmesini ve tarafların alacaklılık durumunun belirlenmesini düzenler.
- [6102 sayılı Kanun m.99](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-99): Taraflardan birinin ölümü veya kısıtlanması hâlinde fesih ve bakiyenin ödenmesi koşullarını düzenler; bu madde sayılan iflas hâlinden ayrı bir fesih rejimidir.
- [6102 sayılı Kanun m.100](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-100): Taraflardan birinin alacaklısının hesap bakiyesini haczettirmesi hâlinde uygulanacak fesih ve bakiye kurallarını düzenler.
- [6102 sayılı Kanun m.101](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-101): Cari hesap sözleşmesi sona erdikten sonra işlemeye başlayan beş yıllık zamanaşımını düzenler.

## [TTK m.99 — Ölüm ve kısıtlılık hâlleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-99)

Madde, süreli cari hesap sözleşmesinin taraflardan birinin ölmesi veya kısıtlanması halinde feshi ile fesih sonrasında alacak-borç farkının ödenmesinin ne zaman istenebileceğini düzenler. Maddenin uygulanması, sözleşmenin süreli olmasına ve ölüm veya kısıtlanmanın bu süre içinde gerçekleşmesine bağlıdır. Madde, süresiz cari hesap sözleşmesinin feshini, cari hesabın kapatılmasına ilişkin hesap işlemlerini (m.94), sözleşmenin genel fesih hükümlerini ve miras hukukundan doğan diğer sonuçları düzenlemez. Ayrıca cari hesabın kapatılmasının hesap dönemi ve kapanış işlemleri ile fesih sonrası borç ödemesi süreçleri de bu maddede yer almaz (m.94 ve ilgili hükümler).

### Ölüm ve kısıtlılık hâlleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap sözleşmesi**: Tarafların karşılıklı ticari ilişkilerden doğan alacak ve borçlarını bir hesapta toplayıp belirli dönemlerde bakiyeyi tespit ettikleri sözleşmedir. Madde bu sözleşmenin süreli olmasını uygulama koşulu olarak aramaktadır.
- **Sözleşmenin süreli olması**: Cari hesap ilişkisinin belirli bir süre için kurulmuş olmasıdır. Süresiz sözleşmelerde madde değil, sözleşmenin genel fesih hükümleri uygulanır.
- **Haber verme (ihbar) süresi**: Feshin hüküm ifade etmesi için karşı tarafa önceden bildirilmesi gereken süredir. Madde bu süreyi on gün olarak belirlemiştir.
- **Halefler**: Tarafların hukuki halefleri, yani ölen ya da kısıtlanan tarafın haklarına ve borçlarına geçen kişilerdir. Haber verme yükümlülüğü hem kanuni temsilcilere hem de halefe yöneliktir.
- **Artan tutar**: Cari hesabın kapatılması sonucunda taraflardan birinin lehine çıkan bakiyedir. Bu tutarın ödenmesi, fesih beyanına bağlı olmadan, hesabın kapatılması gereken tarihte istenebilir.

### Ölüm ve kısıtlılık hâlleri: hangi şartlar aranır?

- Cari hesap sözleşmesinin süreli olması gerekir.
- Taraflardan birinin sözleşme süresi içinde ölmesi veya kısıtlanması gerçekleşmiş olmalıdır.
- Fesih isteyen taraf, diğer tarafa ve kanuni temsilcilere ile halefe on gün önceden haber vermelidir.
- Fesih, süresiz cari hesap sözleşmelerinde bu madde kapsamında yapılamaz; süresiz sözleşmede genel fesih hükümleri uygulanır.
- Artan tutarın ödenmesi için fesih beyanı şart değildir; bu tutar hesabın 94 üncü maddeye göre kapatılması gereken tarihte istenebilir.

### Ölüm ve kısıtlılık hâlleri: hangi sonuçları doğurur?

- Süreli cari hesap sözleşmesinde taraflardan biri süre içinde ölür veya kısıtlanırsa, diğer taraf ve kanuni temsilciler ile halefler on gün önceden haber vererek sözleşmeyi feshedebilir.
- Fesih hakkı, sözleşmede ayrıca bir düzenleme bulunmasını gerektirmez; madde doğrudan bu hakkı tanır.
- Fesih haberi on gün önceden verilmezse, madde kapsamında geçerli bir fesih gerçekleşmemiş sayılır.
- Artan tutarın ödenmesi, fesih olmasa da hesabın 94 üncü maddeye göre kapatılması gereken tarihte istenebilir.
- Ölüm veya kısıtlanma gerçekleşmeden önce sözleşme süresi dolmuşsa, bu madde uygulanmaz.
- Madde, ölen veya kısıtlanan tarafın mirasçılarının ya da kanuni temsilcisinin hukuki durumunu tek başına belirlemez; bu konuda diğer hükümler de devreye girer.

### Süreli ile süresiz cari hesap arasındaki fark nedir?

- Süreli sözleşmede, süre içinde ölüm veya kısıtlanma, madde uyarınca fesih hakkı doğurur.
- Süresiz sözleşmede bu madde uygulanmaz; sözleşme genel fesih hükümlerine tabidir.

Sonuç: Aynı olay farklı sonuç doğurur: süreli sözleşmede on günlük ihbarla fesih mümkündür, süresizde ise madde değil genel hükümler belirleyici olur.

### Fesih hakkı ile artan tutarın istenmesi arasındaki fark nedir?

- Fesih hakkı, on gün önceden haber verilmesine bağlıdır ve tarafın tercihine kalmıştır.
- Artan tutarın istenmesi, fesih olmasa da hesabın kapatılması tarihine bağlıdır.

Sonuç: Taraf feshetmese bile artan tutar, hesabın kapatılması gereken tarihte istenebilir; fesih ile ödeme zamanı birbirinden ayrılır.

### Ölüm ve kısıtlılık hâlleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Süresiz cari hesap sözleşmesine de bu maddeyi uygulamak; madde yalnız süreli sözleşmeler için fesih hakkı tanır.
- On günlük süreyi, ölüm veya kısıtlanma tarihinden değil, fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasından değil de başka bir olaydan saymak; süre başlangıcını ihbarın yapıldığı ana bağlamak gerekir.
- Artan tutarın ödenmesi için de fesih beyanının zorunlu olduğunu sanmak; madde fesih olmasa da bu tutarın kapatma tarihinde istenebileceğini açıkça belirtir.
- Mirasçıların kendiliğinden cari hesabın tarafı olacağını varsaymak; madde haber verme yükümlülüğünü halefe de yükler, ancak halefin durumunu ayrıca değerlendirmek gerekir.
- Artan tutarı fesih tarihinde değil, hesabın kapatılması tarihinde talep edilebileceğini gözden kaçırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, 89 ila 101. maddeler arasındaki cari hesap hükümlerini birlikte değerlendirmekte ve cari hesap sözleşmesinin varlığını yazılı bir belgeyle ya da ilişkinin fiilen yürütülmesiyle tespit etmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023; Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023)
- Uygulamada, tarafların cari hesap ilişkisine dayanan alacak talepleri, sözleşmenin ilişkiye uygun hükümlerinin uygulanması ile birlikte, madde 89-101 bütünlüğü içinde değerlendirilmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Fesih hakkını kullanan taraf, sözleşmenin süreli olduğunu ve ölüm veya kısıtlanmanın sözleşme süresi içinde gerçekleştiğini ispat etmelidir; ölüm için nüfus kaydı, kısıtlama için mahkeme kararı gibi resmî belgeler kullanılabilir.
- Fesih haberinin on gün önceden yapıldığını ispat yükü, haber veren tarafa aittir; ihbarın yazılı yapılması ve ulaşma tarihinin belgelenmesi bu ispatı kolaylaştırır.
- Cari hesabın varlığı ve bakiyenin tespiti, ticari defter kayıtları ve yazılı mutabakat ile ispatlanır; karşı taraf bakiyeye itiraz ederse bu itirazı kendisi ispatlamalıdır.
- Artan tutarın ödeme tarihinin tespiti için hesabın kapatılması gereken tarih (m.94) ispat konusu olur; bu tarihi iddia eden taraf belirlemelidir.
- Sözleşmenin süresiz olduğunu iddia eden taraf, bu iddiasını yazılı kayıt ile ispatlamalıdır; yazılı kayıt yoksa süreli sayılması yönünde karine oluşmaz ancak tanık ve fiili uygulama dikkate alınabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.94](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-94): Cari hesabın kapatılması gereken tarihi belirler. Artan tutarın istenebileceği zaman bu tarihe bağlıdır.

## [TTK m.100 — Bakiyenin haczi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-100)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 100. maddesi, cari hesap sözleşmesinde taraflardan birinin alacaklısının cari hesap bakiyesini haczettirmesi halinde hesabın kapatılması, bakiyenin tespiti, diğer tarafın sözleşmeyi feshetme hakkı, haciz ettiren alacaklının durumunun hesaba yeni kalem geçirilerek ağırlaştırılamaması ve bakiyenin ödeme zamanını düzenler. Kural, cari hesabın taraflarını ve bu taraflardan birinin alacaklılarını kapsar. Madde, cari hesabın sona erme nedenlerini, hesap bakiyesinin hesaplanma yöntemini ve haczin icra hukukundaki usulünü düzenlemez; cari hesabın sona ermesi 98. maddede, hesabın kapatılması ve bakiyenin tespiti 94. maddede, haczin tebliği ve icra dairesindeki işlemler ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nda (m.89 ve m.94 dahil) düzenlenmiştir.

### Bakiyenin haczi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap bakiyesi**: Cari hesaba geçirilen karşılıklı alacak ve borç kalemlerinin hesap kapatılarak tespit edilen net tutarıdır. Münferit kalemler tek tek haczedilemez; haciz yalnızca bu bakiye üzerine konulabilir.
- **Hesabın kapatılması**: Haciz ettiren alacaklının artan tutarı haczettirdiği günde cari hesabın işlemesinin durdurularak bakiyenin saptanmasıdır. Bu andan sonra hesaba yeni kalem geçirilmesi, madde uyarınca sınırlandırılır.
- **Haciz ettiren alacaklı**: Taraflardan birinin alacaklısı olup cari hesap bakiyesine haciz koydurmuş kişidir. Kendi alacağı, bakiyeden ancak madde 100/3 uyarınca belirlenen anda ödenebilir.
- **Haciz kaldırma süresi**: Borcundan dolayı haciz tebliğ edilen tarafın, hesabın diğer tarafını fesih hakkına karşı haczi kaldırtması için tanınan süredir. Süre, cari hesabın öteki tarafının fesih hakkının doğup doğmadığını belirler.

### Bakiyenin haczi: hangi şartlar aranır?

- Taraflardan birinin alacaklısının, cari hesaptaki artan tutarı haczettirmiş olması gerekir.
- Haciz kararının, cari hesap sözleşmesinin tarafı olan borçluya tebliğ edilmiş olması gerekir.
- Hesabın, haczin tebliği gününde kapatılarak artan tutarın saptanması gerekir.
- Haciz tebliğ edilen taraf, on beş gün içinde haczi kaldırtmazsa, diğer tarafın sözleşmeyi feshetme hakkı doğar.
- Haciz tebliğ edilen taraf haczi kaldırtmazsa ve diğer taraf fesih yoluna gitmezse, haciz ettiren alacaklının durumu cari hesaba yeni kalem geçirilerek ağırlaştırılamaz.
- Hesaba geçirilen kalemlerin haciz tarihinden önce doğmuş bir hukuki ilişkiden kaynaklanması, bu kalemlerin hesaba geçirilmesi için istisna oluşturur.
- Haciz ettiren alacaklının bakiyeden kendi alacağını karşılayan kısmını isteyebilmesi için hesabın madde 94 uyarınca kapatılması gereken anın gelmiş olması gerekir.

### Bakiyenin haczi: hangi sonuçları doğurur?

- Haciz tebliğ edilen taraf, on beş gün içinde haczi kaldırtırsa, cari hesap normal işleyişine devam eder ve diğer tarafın fesih hakkı doğmaz.
- Haciz tebliğ edilen taraf, on beş gün içinde haczi kaldırtmazsa, diğer taraf sözleşmeyi feshedebilir.
- Diğer taraf fesih hakkını kullanmazsa, haciz ettiren alacaklının durumu cari hesaba yeni kalem geçirilerek ağırlaştırılamaz.
- Haciz tarihinden önce doğmuş bir hukuki ilişkiden kaynaklanan kalemler, bu yasağın dışında kalarak hesaba geçirilebilir.
- Haciz ettiren alacaklı, tespit edilen bakiyenin ödenmesini derhal isteyemez; ödeme, hesap devresinin sonunda yapılır.
- Haciz ettiren alacaklının bakiyeden kendi alacağını karşılayan kısmı, hesabın 94. maddeye göre kapatılması gereken anda talep edilebilir.

### Haciz tebliği yapılan taraf ile diğer taraf arasındaki fark nedir?

- Borcundan dolayı haciz tebliğ edilen taraf, haczi kaldırtma ya da kaldırtmama konusunda seçim yapar.
- Diğer taraf, haczin kaldırılmadığı durumda sözleşmeyi feshetme hakkına sahip olur.

Sonuç: Haczi kaldırtmayan taraf, diğer tarafın fesih hakkını doğurmuş olur; fesih yapılmazsa haciz ettiren alacaklının durumu ağırlaştırılamaz.

### Hesaba yeni kalem geçirilmesi ile haciz tarihinden önce doğan ilişkiden kaynaklanan kalem arasındaki fark nedir?

- Haciz tarihinden sonra doğan ya da yeni bir ilişkiye dayanan kalemler hesaba geçirilemez.
- Haciz tarihinden önce doğmuş bir hukuki ilişkiden kaynaklanan kalemler hesaba geçirilebilir.

Sonuç: Haciz ettiren alacaklının bakiyesi bu tür kalemlerle azaltılabilir veya artırılabilir; istisna dışında bakiye ağırlaştırılamaz.

### Bakiyenin tespiti ile bakiyenin ödenmesi arasındaki fark nedir?

- Hesabın kapatılması ve bakiyenin tespiti, haciz tebliği gününde gerçekleşir.
- Haciz ettiren alacaklının bakiyeden kendi alacağını karşılayan kısmı isteme hakkı, hesabın madde 94 uyarınca kapatılması gereken ana bağlıdır.

Sonuç: Tespit anında ödeme talep edilemez; ödeme, hesap devresinin sonunda yapılır.

### Bakiyenin haczi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Haciz konusunu cari hesaptaki münferit alacak kalemleri sanarak her kaleme ayrı haciz koymak; haciz yalnız bakiye üzerine konulabilir.
- Hesabın kapatılmasını haciz kararının verildiği gün ile tebliğ günü arasında karıştırmak; kapatma tebliğ gününde yapılır.
- Bakiyenin tespit edildiği anda alacaklının alacağını hemen talep edebileceğini sanmak; ödeme hesap devresinin sonunda yapılır.
- On beş günlük süreyi haciz tarihinden saymak; süre haczin tebliğinden başlar.
- Haciz tarihinden sonra doğan kalemlerin hesaba geçirilebileceğini düşünmek; istisna yalnız haciz tarihinden önce doğmuş hukuki ilişkilere bağlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Haciz konusu cari hesapta münferit kalemlere değil, hesap bakiyesine haciz konulabildiği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Cari hesapta haciz tebliğ edildikten sonra doğan alacak kalemlerinden haczi koyduran alacaklının yararlanamayacağı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Haciz ettiren alacaklı, cari hesabın varlığını ve haczin cari hesap bakiyesine tebliğ edildiğini belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin yazılı olarak yapılmış olması, sözleşmenin ve hesap kalemlerinin ispatında belirleyicidir; yazılı sözleşme sunulamıyorsa tarafların yazışmalarına dayanılabilir.
- Hesaba geçirilen kalemin haciz tarihinden önce doğmuş bir hukuki ilişkiden kaynaklandığını, bunu ileri süren taraf ispatlar.
- Diğer tarafın fesih hakkını kullandığını ya da on beş günlük süreyi geçirdiğini ileri süren taraf, tebliğ tarihini ve sürenin dolduğunu belgeyle ispatlar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6102 m.94: Cari hesabın kapatılmasına ve bakiyenin tespitine ilişkin kuralları içerir; madde 100/3 bu ana atıf yapar.
- 6102 m.98: Cari hesabın sona erme nedenlerini düzenler; bu madde ise sona erme değil, haciz sonrası hesabın işleyişini düzenler.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.89: Üçüncü kişideki alacağın haczi ve haciz ihbarnamesi bakımından, bakiyeye konulan haczin icra hukuku yönünü tamamlar.

## [TTK m.101 — Zamanaşımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-101)

Madde, cari hesabın tasfiyesinden doğan davalar ile cari hesapta kabul edilen veya mahkeme kararıyla saptanan artan tutara ve faiz alacaklarına ilişkin davaların zamanaşımını düzenler. Ayrıca hesap hata ve yanılmalarına, cari hesabın dışında tutulması gereken veya haksız olarak hesaba geçirilmiş kalemlere ve tekrarlanan kayıtlara ilişkin davaları kapsar. Bu davalar cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Madde cari hesap taraflarının tümü bakımından uygulanır. Madde, cari hesap sözleşmesinin geçerlilik koşullarını, hesabın kurulmasını ve işletilmesini düzenlemez (m.89 vd.). Cari hesap sözleşmesinin kapsamına giren kalemlerin hesaba geçirilmesi ve hesap dönemleri de bu maddede yer almaz. Genel zamanaşımı sürelerini (TBK m.146 vd.) ve zamanaşımının kesilmesi ile durmasını düzenlemez. Ticari davalarda usul ve yetki kuralları ile icra takibinin yürütülmesi de bu maddenin konusu değildir.

### Zamanaşımı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Cari hesap**: Taraflar arasındaki karşılıklı alacak ve borç kalemlerinin belirli dönemler halinde kaydedilip, dönem sonunda tek bir artan tutarda birleştirildiği sözleşmedir. Hesabın tasfiyesi, bu artan tutarın belirlenmesi ve ödenmesi anlamına gelir.
- **Cari hesabın tasfiyesi**: Hesap sözleşmesi sona erdiğinde kalemlerin birleştirilerek kesin bakiyenin saptanmasıdır. Bu aşamadaki davalar madde kapsamına girer.
- **Hesap hata ve yanılması**: Kalemlerin yanlış tutarla ya da yanlış biçimde kaydedilmesinden kaynaklanan hatalardır. Bu hataların düzeltilmesine ilişkin davalar madde kapsamındadır.
- **Haksız olarak cari hesaba geçirilmiş kalem**: Hesap kapsamı dışında kalması gereken bir alacak veya borcun, tarafların anlaşması ya da hukuki dayanak olmadan hesaba eklenmiş olmasıdır. Kalemin hesaba girmemesi gerektiği iddiası da bu kapsamda değerlendirilir.
- **Tekrarlanan kayıt**: Aynı işlemin hesaba iki kez geçirilmesidir. Bu kaydın düzeltilmesini isteyen davalar madde kapsamındadır.

### Zamanaşımı: hangi şartlar aranır?

- Dava konusunun cari hesaba ilişkin olması, yani hesap kalemlerinin tasfiyesi, artan tutar, faiz alacağı, hesap hatası, hesap dışı kalem ya da tekrarlanan kayıt olması gerekir.
- Hesap sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir; zamanaşımı bu andan itibaren işlemeye başlar.
- Dava konusu, madde metninde sayılan alacak türlerinden biri olmalıdır; başka nitelikteki bir alacak için bu madde değil genel hükümler uygulanır.
- Zamanaşımının işlemiş olması için sona erme tarihinden itibaren beş yılın dolması gerekir.
- Zamanaşımı def'i ileri sürülmediği sürece mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz.

### Zamanaşımı: hangi sonuçları doğurur?

- Dava konusu alacak, sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıl geçtiğinde zamanaşımına uğrar ve dava yoluyla istenemez hale gelir.
- Zamanaşımına uğrayan alacak varlığını sürdürür; borçlu isterse ödeyebilir, zamanaşımı def'ini ileri sürerek ödemeyi reddedebilir.
- Sona erme tarihinden önce zamanaşımı işlemeye başlamaz; hesap devam ederken bu maddeye dayalı süre işlemez.
- Zamanaşımı def'i ileri sürülmediği sürece mahkeme süreyi kendiliğinden göz önünde tutmaz.
- Madde kapsamındaki alacak hakkında beş yıllık süre dolmadan açılan dava süre yönünden kabul edilebilir niteliktedir.

### Cari hesap sözleşmesinin sona ermesi ile kalemin hesaba geçirildiği tarih arasındaki fark nedir?

- Madde, başlangıcı cari hesap sözleşmesinin sona erdiği tarih olarak belirler.
- Kalemlerin hesaba geçirildiği veya vadesinin geldiği tarih, bu maddede başlangıç olarak kabul edilmez.

Sonuç: Sona erme tarihi esas alınır; hesap sürdüğü müddetçe kalem için zamanaşımı başlamaz. Madde gerekçesi bu tercihin itiraz hakkı bakımından zayıflık taşıdığını kabul eder.

### Madde kapsamındaki davalar ile genel zamanaşımı ve diğer özel süreler arasındaki fark nedir?

- Cari hesaba ilişkin, madde metninde sayılan davalar beş yıla tabidir.
- Madde kapsamı dışındaki alacaklar için genel süreler veya başka özel süreler geçerlidir.

Sonuç: Dava konusunun cari hesaba bağlı olup olmadığı belirlenmeden süre hesabı yapılamaz.

### Hesap içindeki kalemler ile hesap dışı veya haksız kalemler arasındaki fark nedir?

- Cari hesapta kabul edilmiş ve tasfiye edilmiş kalemler madde kapsamındadır.
- Hesaba itirazsız geçirilmiş ve ara bakiye olarak kabul edilmiş kalemler için dava açılması, kabulün niteliğine göre ayrıca tartışmalıdır.

Sonuç: Ara bakiyeyi kabul eden taraf, hesaba geçirilmesi gerekmeyen kalemi bilerek itiraz etmediyse sonradan dava açamaz.

### Zamanaşımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Cari hesap ilişkisini sona erme tarihi yerine kalemlerin hesaba geçirildiği veya vadesinin geldiği tarihten saymak; başlangıç sona erme tarihidir.
- Madde kapsamındaki alacağı genel on yıllık süreye bağlamak; madde metni beş yıl öngörür.
- Cari hesap sözleşmesi hâlâ sürerken süreyi işletmek; süre sona ermeden işlemez.
- Zamanaşımını mahkemenin kendiliğinden dikkate alacağını varsaymak; def'i ileri sürülmelidir.
- Sürenin süresi dolmuş gibi hesaplayıp yalnız hesap dışı kalemler için bu maddeyi uygulamak; madde hem tasfiye hem hata hem de tekrarlanan kayıt davalarını kapsar.
- Kapsam dışı bir alacak için madde 101'i uygulamak; dava konusunun cari hesaba bağlı olup olmadığı önce belirlenmelidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cari hesaba dayalı davalarda zamanaşımı süresinin cari hesap sözleşmesinin sona erdiği tarihten başladığı kabul edilmektedir. (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2021/213 E., 2023/1588 K., 20.10.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/1285 E., 2019/1283 K., 10.10.2019)
- Davalı tarafın cari hesap ilişkisinin varlığını ve sözleşmenin geçerliliğini tartıştığı, zamanaşımı savunmasını bu ilişkiye bağladığı uyuşmazlıklarda mahkemelerin madde 101'i gündeme getirdiği görülmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023; Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/1086 E., 2025/1075 K., 25.09.2025; Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/1156 E., 2025/1073 K., 25.09.2025)
- Taraflar arasında mail veya benzeri yazışmaların, cari hesap sözleşmesi ve borç kabulü olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği uyuşmazlık konusu yapılmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Cari hesapta sayılan kalemlerin tek tek ayrılarak takip edilmesi yerine, hesap birleştirilerek kesin bakiyeye ulaşılmasının cari hesap ilişkisinin niteliğine uygun olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/1285 E., 2019/1283 K., 10.10.2019)
- Yetki itirazı yapılmadığında icra mahkemesinin yetkisinin kabul edilmiş sayılması gibi usul sonuçlarının, cari hesaba dayalı takiplerde ayrıca gözetildiği görülmektedir. (İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Zamanaşımı savunmasını ileri süren taraf, cari hesap sözleşmesinin sona erdiğini ve sürenin dolduğunu ispatlamakla yükümlüdür; sona erme tarihi yazılı belge veya fiili sona erme ile gösterilir.
- Asıl talebi ileri süren alacaklı, dava konusu kalemlerin cari hesaba ilişkin olduğunu ve hesabın hâlâ devam ettiğini ya da süre dolmadan dava açıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Cari hesap sözleşmesinin varlığı ve kapsamı, yazılı sözleşme, hesap ekstreleri veya taraflar arasındaki yazışmalarla ispatlanır; mail gibi elektronik yazışmanın borç kabulü niteliği taşıyıp taşımadığı somut olaya göre değerlendirilir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023)
- Hesaba geçirilmemesi gereken kalem iddiasında bulunan taraf, bu kalemin hesaba haksız geçirildiğini ve ara bakiyeye itiraz ettiğini ispatlamakla yükümlüdür; ara bakiyenin kabulü bu ispatı zorlaştırır.
- Ara bakiyenin kabulü, hesap dışı kaleme karşı itirazın bulunmadığını gösteren delil olarak değerlendirilir ve sonradan dava açma imkânını sınırlar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-89): Cari hesap sözleşmesinin tanımı ve kurulmasını düzenler; madde 101 bu sözleşmenin sona ermesine bağlanan süreyi belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-6): Ticari hükümlerde öngörülen zamanaşımı sürelerinin, kanunda aksine hüküm yoksa sözleşmeyle değiştirilemeyeceğini belirtir; madde 101 süresinin de bu kurala tabi olduğunu gösterir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146: Genel on yıllık zamanaşımı süresini düzenler; madde 101 kapsamındaki davalar bu genel süreye tabi değildir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147: Beş yıllık özel zamanaşımı hallerini sayar; ortaklık ilişkilerinden doğan alacaklar gibi bazı cari hesap ilişkileri bakımından paralel niteliktedir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.161: Zamanaşımının borçlu tarafından ileri sürülmesi gerektiğini düzenler; madde 101'deki def'i ilkesinin dayanağıdır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| bir ay | [m.94](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-94) | Saptanan artan tutarı gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde, noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren bir yazıyla itirazda bulunmamışsa, bakiyeyi kabul etmiş… |
| üç aydan | [m.96](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-96) | (1) Taraflar, üç aydan aşağı olmamak şartıyla, diledikleri andan başlamak üzere faizlerin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri gibi hesap devreleri ile faiz ve komisyon miktarlarını da sözleşme ile belirleyebilirler. |
| on gün | [m.99](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-99) | (1) Sözleşme süreli olup da taraflardan biri bu süre içinde ölür veya kısıtlanırsa her iki taraf ve kanuni temsilcileriyle halefleri on gün önceden haber vermek şartıyla cari hesap sözleşmesini feshedebilir. |
| beş yıl | [m.101](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-101) | (1) Cari hesabın tasfiyesine, kabul edilen veya mahkeme kararıyla saptanan artan tutara ya da faiz alacaklarına, hesap hata ve yanılmalarına, cari hesabın dışında tutulması gereken veya haksız olarak cari hesaba geçirilmiş olan kalemlere… |

## Konuda geçen kararlar

- 11. Hukuk Dairesi, 2023/6000 E., 2024/9270 K., 19.12.2024 (m.90)
- 11. Hukuk Dairesi, 2024/1161 E., 2024/6827 K., 26.09.2024 (m.100)
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/2182 E., 2024/4744 K., 05.06.2024 (m.98)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/6969 E., 2024/3107 K., 22.04.2024 (m.95)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/4319 E., 2024/866 K., 08.02.2024 (m.92)
- 4. Hukuk Dairesi, 2021/23282 E., 2023/11241 K., 24.10.2023 (m.91)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/854 E., 2023/4766 K., 07.09.2023 (m.100)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/8562 E., 2023/2777 K., 08.05.2023 (m.100)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/2400 E., 2023/2376 K., 24.04.2023 (m.100)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2105 E., 2026/674 K., 09.04.2026 (m.89)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1908 E., 2026/480 K., 11.03.2026 (m.89)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1033 E., 2025/2037 K., 02.12.2025 (m.89)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1078 E., 2025/2043 K., 02.12.2025 (m.89)
- Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/1086 E., 2025/1075 K., 25.09.2025 (m.101)
- Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/1156 E., 2025/1073 K., 25.09.2025 (m.101)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/1341 E., 2024/1932 K., 05.12.2024 (m.89)
- İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/549 E., 2024/723 K., 18.09.2024 (m.97)
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/821 E., 2024/122 K., 28.02.2024 (m.90)
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/420 E., 2024/129 K., 28.02.2024 (m.90)
- Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2021/213 E., 2023/1588 K., 20.10.2023 (m.101)
- Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/207 E., 2023/444 K., 01.06.2023 (m.91, m.92, m.93, m.95, m.96, m.97, m.98, m.99)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/771 E., 2023/767 K., 11.05.2023 (m.90, m.91, m.92, m.93, m.94, m.95, m.96, m.97, m.98, m.99, m.100, m.101)
- İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/826 E., 2023/340 K., 17.04.2023 (m.90, m.91, m.92, m.93, m.94, m.95, m.96, m.97, m.98, m.99, m.100, m.101)
- Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/201 E., 2023/57 K., 16.01.2023 (m.97)
- İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/524 E., 2022/853 K., 20.12.2022 (m.94)
- İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/44 E., 2022/492 K., 15.06.2022 (m.96)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/323 E., 2021/777 K., 24.06.2021 (m.89)
- Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/275 E., 2020/262 K., 19.06.2020 (m.94)
- Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/20 E., 2020/131 K., 18.02.2020 (m.94)
- Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/121 E., 2020/122 K., 12.02.2020 (m.94)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2018/1477 E., 2019/1906 K., 25.12.2019 (m.90)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/1285 E., 2019/1283 K., 10.10.2019 (m.101)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/cari-hesap