---
title: "Defter tutma ve envanter, açılış bilançosu, yılsonu finansal tabloları — Ticaret Hukuku konu anlatımı"
course: "Ticaret Hukuku"
law: "Türk Ticaret Kanunu"
articles: "TTK m.64–71"
last_amended: "2020-12-27"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/defter-tutma-ve-envanter-acilis-bilancosu-yilsonu-finansal-tablolari"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Defter tutma ve envanter, açılış bilançosu, yılsonu finansal tabloları

Ticaret Hukuku › TTK › Ticari işletme › Ticari defterler — [Ticaret Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku)

## Kısaca

TTK m.64, her tacirin ticari defterleri tutma ve bu defterlerin nitelik ve içeriğini (açıklık, izlenebilirlik, üçüncü kişi uzmanın incelemesine elverişlilik) düzenler; işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan belgelerin kopyalarının saklanmasını öngörür; defterlerin fiziki veya elektronik ortamda tutulmasında açılış ve kapanış onaylarının zamanını ve merciini belirler; pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi muhasebeyle ilgili olmayan defterlerin de ticari defter sayılmasını ve vergi mevzuatıyla ilişkisini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Ticaret Kanunu m.64–71 hükümlerini kapsar: defter tutma yükümlülüğü, defterlerin tutulması, envanter, envanteri kolaylaştırıcı yöntemler, düzenleme yükümü, düzenlemeye ilişkin ilkeler, dil ve para birimi, imza.

- [TTK m.64 — Defter tutma yükümlülüğü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64)
- [TTK m.65 — Defterlerin tutulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-65)
- [TTK m.66 — Envanter](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66)
- [TTK m.67 — Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-67)
- [TTK m.68 — Düzenleme yükümü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-68)
- [TTK m.69 — Düzenlemeye ilişkin ilkeler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-69)
- [TTK m.70 — Dil ve para birimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-70)
- [TTK m.71 — İmza](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-71)

## [TTK m.64 — Defter tutma yükümlülüğü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64)

Madde, her tacirin ticari defterleri tutma ve bu defterlerin nitelik ve içeriğini (açıklık, izlenebilirlik, üçüncü kişi uzmanın incelemesine elverişlilik) düzenler; işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan belgelerin kopyalarının saklanmasını öngörür; defterlerin fiziki veya elektronik ortamda tutulmasında açılış ve kapanış onaylarının zamanını ve merciini belirler; pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi muhasebeyle ilgili olmayan defterlerin de ticari defter sayılmasını ve vergi mevzuatıyla ilişkisini düzenler. Kendisi tacir statüsünü, tacir sayılma hallerini ve tacir gibi sorumluluğu düzenlemez (m.12, m.18). Defter ve kayıtların ibrazı, delil olarak kullanımı ve ispat gücü (HMK m.222 ve TTK'nın ilgili hükümleri) ile defter tutmamanın cezai ve idari yaptırımları bu maddede düzenlenmez (ilgili yaptırımlar TTK m.562 ve diğer mevzuat kapsamındadır). Maddede yer alan açılış-kapanış onayının ayrıntılı şekli ve esasları Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ'e bırakılmıştır. Madde, Vergi Usul Kanunu'nun ilgili hükümleriyle birlikte uygulanır ve tacire, tüzel kişi halinde yönetim organlarına yönelir.

### Defter tutma yükümlülüğü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ticari defter**: Maddenin dördüncü fıkrası uyarınca hem işletmenin muhasebesiyle ilgili defterleri (yevmiye, defteri kebir, envanter) hem de muhasebeyle ilgili olmayan pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterini kapsar. Bu defterler ticari defter sayıldığı için açılış ve kapanış onayına tabidir.
- **Açıklık ilkesi**: Defterlerin, işletmenin iktisadi ve mali durumunu, borç-alacak ilişkilerini ve hesap dönemi sonuçlarını açıkça gösterecek biçimde tutulmasını ifade eder. Ölçü, makul bir süre içinde defteri inceleyecek uzman bir üçüncü kişinin işletme hakkında fikir edinebilmesidir.
- **Açılış ve kapanış onayı**: Defterlerin kullanılmaya başlanmadan önce ve dönem sonunda usulüne uygun onaylatılmasıdır. Fiziki ortamda tutulan yevmiye, defteri kebir ve envanter defterinde noter; anonim ve limited şirketlerde kuruluş tescili sırasında ticaret sicil müdürlüğü onayı aranır. Elektronik ortamda tutulan defterlerde noter veya sicil müdürlüğü onayı aranmaz.
- **Saklama yükümlülüğü**: Tacirin işletmesiyle ilgili gönderilmiş her türlü belgenin fotokopi, karbonlu kopya, mikrofiş, bilgisayar kaydı veya benzeri kopyasını yazılı, görsel veya elektronik ortamda muhafaza etmesidir. Yükümlülük, belgenin aslına değil kopyasının korunmasına ilişkindir.

### Defter tutma yükümlülüğü: hangi şartlar aranır?

- Kişinin tacir statüsünde bulunması gerekir; defter tutma yükümlülüğü tacirlere yönelir ve esnaf bu yükümlülüğün dışındadır.
- Tacir, ticari işlemlerini, işletmenin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ile hesap dönemi sonuçlarını defterlerinde açıkça görülebilir biçimde ortaya koymak zorundadır.
- Defterler, üçüncü kişi uzmanların makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek biçimde tutulmalıdır.
- İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.
- Fiziki ortamda tutulan yevmiye, defteri kebir, envanter ve dördüncü fıkradaki defterlerin açılış onayı kuruluş sırasında ve kullanılmaya başlanmadan önce noter tarafından alınmalıdır; izleyen dönemlerde açılış onayı, kullanılacak dönemin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar yaptırılmalıdır.
- Yevmiye defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar, yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı ise birinci ayının sonuna kadar alınmalıdır.
- Tacirin işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan her türlü belgenin kopyası yazılı, görsel veya elektronik ortamda saklanmalıdır.
- Tacir, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun defter tutma ve kayıt zamanına ilişkin hükümlerine ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenlemelere uymalıdır.

### Defter tutma yükümlülüğü: hangi sonuçları doğurur?

- Defterler madde metnindeki açıklık ve izlenebilirlik ölçütlerine uygun tutulmazsa tacir yükümlülüğe aykırı davranmış olur; bu aykırılığın yaptırımları madde metninde değil ilgili diğer mevzuatta düzenlenmiştir.
- Fiziki defterlerin açılış onayı yaptırılmadan kullanılması hâlinde defterler kanuna uygun tutulmuş sayılmaz (uygulamaEgilimi'ne bakınız).
- Pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri, yeterli yaprağı bulunmak kaydıyla izleyen dönemlerde açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir.
- Elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin açılış ve yevmiye ile yönetim kurulu karar defteri kapanışında noter veya ticaret sicili onayı aranmaz.
- Tacir, işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan belgelerin kopyalarını saklamakla yükümlüdür; bu yükümlülüğü yerine getirmeyen tacir, belgeye dayalı savunmasını güçleştirir.
- Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin elektronik ortamda tutulmasını zorunlu kılma yetkisi Ticaret Bakanlığına aittir; Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri saklıdır.
- Defterlerin fiziki veya elektronik tutulması, onay yenileme ve açılış-kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir.

### Fiziki ortamda tutulan defter ile elektronik ortamda tutulan defter arasındaki fark nedir?

- Kâğıt ortamda tutulan defterlerde açılış onayı noter tarafından yapılır ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışı da noterde onaylatılır.
- Elektronik ortamda tutulan defterlerde açılış ve yevmiye ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya ticaret sicili müdürlüğü onayı aranmaz.

Sonuç: Elektronik tutulan defterlerde açılış ve kapanış onayı gereği ortadan kalkar; onay zamanlaması ve noter masrafı yalnız fiziki defterlerde gündeme gelir.

### Anonim ve limited şirket ile diğer tacirler (açılış onayı) arasındaki fark nedir?

- Anonim ve limited şirketlerde ticaret siciline tescil sırasında defterlerin açılış onayı ticaret sicili müdürlükleri tarafından yapılır.
- Diğer tacirlerde açılış onayı noterden alınır; noter açılış onayında ticaret sicili tasdiknamesini aramak zorundadır.

Sonuç: Sermaye şirketlerinde açılış onayı için ayrıca noter başvurusu gerekmez; onay merci tescil sürecine bağlanır.

### Yevmiye defteri kapanışı ile yönetim kurulu karar defteri kapanışı arasındaki fark nedir?

- Yevmiye defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar yaptırılır.
- Yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin birinci ayının sonuna kadar yaptırılır.

Sonuç: İki defterin onay süreleri farklıdır; yönetim kurulu karar defteri için süre çok daha kısadır.

### Muhasebeyle ilgili defterler ile muhasebeyle ilgili olmayan defterler arasındaki fark nedir?

- Yevmiye, defteri kebir ve envanter defteri işletmenin muhasebesiyle ilgili defterlerdir.
- Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri muhasebeyle ilgili olmayan ticari defterlerdir.

Sonuç: İkinci gruptaki defterler de ticari defter sayıldığı için açılış ve kapanış onayı kurallarına tabidir; ayrıca pay defteri ve genel kurul defteri izleyen dönemlerde yeterli yaprak varsa onaysız kullanılmaya devam edilebilir.

### Madde kuralı ile vergi kuralı arasındaki fark nedir?

- Madde, defterlerin açıklık ve izlenebilirlik ölçüsünü ve TTK kapsamındaki defter tutma kurallarını koyar.
- 213 sayılı VUK'un defter tutma ve kayıt zamanı hükümleri ile vergi kanunlarının aynı konudaki düzenlemeleri de uygulanır.

Sonuç: Vergi kanunlarına uygun defter tutulması ve vergi matrahının tespiti TTK'daki defter kurallarına engel değildir; her iki düzenlemeye birlikte uyulur.

### Defter tutma yükümlülüğü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Elektronik ortamda tutulan defterlerde de açılış onayı aramak; madde metni bu hâlde noter veya sicil müdürlüğü onayını aramaz.
- Pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterini muhasebeyle ilgili defter saymak; bunlar dördüncü fıkraya göre ticari defter olsa da muhasebe defteri değildir.
- Yönetim kurulu karar defteri kapanış onayını yevmiye defteriyle aynı altı aylık süreye bağlamak; madde yönetim kurulu karar defteri için ayrı ve daha kısa bir süre (izleyen dönemin birinci ayı sonu) öngörür.
- Açılış onayı yaptırılmadan kullanılan pay defteri ve genel kurul defterinin hiç geçerli olmadığını düşünmek; yeterli yaprak bulunduğu sürece bu defterler onaysız kullanılabilir.
- Vergi kanunlarına uygun defter tutulmasını TTK 64 kapsamındaki yükümlülüklerle çelişki sanmak; beşinci fıkraya göre bu düzenlemeler birlikte uygulanır ve birbirine engel değildir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Açılış onayını süresinde yaptırmayan tacirin defterleri kanuna uygun tutulmuş sayılmaz ve defter kayıtları tacir lehine delil olarak dikkate alınmaz; bu kayıtlar yalnız aleyhine delil olarak kullanılabilir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1390 E., 2025/1505 K., 24.12.2025)
- Yevmiye ve envanter ile yevmiye defteri kapanış tasdiklerinin süresinde yaptırıldığının tespiti, tacirin defterlerinin usulüne uygun tutulduğunun kabulünde belirleyici olmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1390 E., 2025/1505 K., 24.12.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/129 E., 2025/1164 K., 27.10.2025)
- Ticari defter kayıtlarının tacir lehine delil olarak kullanılabilmesi için defterlerin 6102 sayılı Kanun'un 64. maddesine ve Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ'e uygun tutulması aranmaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/129 E., 2025/1164 K., 27.10.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/2351 E., 2023/1808 K., 09.11.2023)
- Vergi mevzuatına uygun defter kayıtlarının TTK 64/3 kapsamındaki defter kuralları yanında ayrıca değerlendirilmesi uygulamada sıkça gündeme gelmektedir. (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/144 E., 2026/248 K., 12.03.2026; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/529 E., 2026/222 K., 04.03.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Defterlerin usulüne uygun tutulduğunu ve açılış-kapanış onaylarının süresinde yapıldığını ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür; onay belgeleri ve noter tasdikleri bu amaçla kullanılır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1390 E., 2025/1505 K., 24.12.2025)
- Defter kayıtlarını tacir lehine delil olarak kullanmak isteyen taraf, defterlerin kanuna uygun tutulduğunu ispatlamalıdır; kanuna uygun tutulmamış defterler yalnız aleyhe delil olur. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1390 E., 2025/1505 K., 24.12.2025; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/129 E., 2025/1164 K., 27.10.2025)
- Karşı taraf, defterlerin açılış onayının yapılmadığını ya da süresinde yapılmadığını ileri sürerek defter kayıtlarının lehine kullanılmasını engelleyebilir; bu savunmayı da kendisi ispatlar. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2023/1390 E., 2025/1505 K., 24.12.2025)
- Defterlerin elektronik ortamda tutulduğu iddiası, bu biçimde tutulduğunu gösteren kayıtlarla ispatlanır; fiziki onay yokluğu bu hâlde kendiliğinden aleyhe sonuç doğurmaz.
- Tacirin işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş belgelerin kopyalarını sakladığını ispat yükü tacirdedir; kopyaların bulunmaması, belgeye dayalı iddiayı güçleştirir. (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/144 E., 2026/248 K., 12.03.2026)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-18): Tacir tanımını ve tacir statüsünü düzenler; defter tutma yükümlülüğünün kimlere yöneleceğini belirleyen temel kriterdir.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.12](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-12): Tacir gibi sorumluluğu düzenler; bu kişilerin de defter tutma yükümlülüğü gündeme gelebilir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Maddenin beşinci fıkrasında defter tutma ve kayıt zamanına ilişkin hükümleri birlikte uygulanacak kanun olarak anılır.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.66](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66): Envanter ve finansal tabloların hazırlanmasında uyulacak ilkeleri düzenler; envanter defterine kayıt bu ilkelere bağlıdır.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.562](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-562): Defter tutma yükümlülüğüne aykırılığın idari para ve adli para cezası yaptırımlarını düzenler; bu madde yaptırımı kendisi belirlemez.

## [TTK m.65 — Defterlerin tutulması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-65)

Madde, tacirin ticari defterlerinin ve diğer gerekli kayıtların tutulmasında kullanılacak dili, kayıtların nitelik ilkelerini (eksiksizlik, doğruluk, zamanında ve düzenli kayıt), kayıtta değişiklik ve silme yasağını ile defterlerin fiziki veya elektronik ortamda tutulma biçimini düzenler. Hüküm, defter tutma yükümlüsü olan tacirler ve defter tutmakla yükümlü diğer kişiler bakımından uygulanır. Madde, defter tutma yükümlülüğünün kimlere ve hangi defterlere ilişkin olduğunu düzenlemez (m.64); defterlerin açılış ve kapanış onayını düzenlemez (m.64); defterlerin saklama süresini düzenlemez (m.82); defterlerin delil olarak kullanılmasını ve ibrazını düzenlemez (HMK m.222).

### Defterlerin tutulması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Türkçe tutma zorunluluğu**: Defter ve gerekli diğer kayıtların Türkçe düzenlenmesi zorunluluğudur. Kısaltma, rakam, harf ve sembol kullanılırsa anlamlarının açıkça belirtilmesi gerekir.
- **Çizme ve değiştirme yasağı**: Defterdeki bir yazımın önceki içeriğinin anlaşılamayacak biçimde çizilmesi ya da değiştirilmesidir. Kaydın düzeltilmesi, önceki içeriğin okunabilir kalmasını gerektirir. Kaydın ne zaman yapıldığı anlaşılmayan değiştirmeler de yasaktır.
- **Veri taşıyıcısı**: Defter kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasını sağlayan araçtır. Bu biçimde tutulan defterlerde, saklama süresince bilgilere ulaşılabilmesi ve okunabilir olması şarttır.
- **Dosyalama yöntemi**: Olgu ve işlemleri saptayan belgelerin dosyalanarak defter kaydı yerine geçirilmesi biçimidir. Madde bu yöntemi defterin tutulma biçimlerinden biri olarak kabul eder.

### Defterlerin tutulması: hangi şartlar aranır?

- Defterlerin ve gerekli diğer kayıtların Türkçe tutulması gerekir; kısaltma, rakam, harf ve sembol kullanıldığında bunların anlamları açıkça belirtilmelidir.
- Defterlere yazımlar ve diğer gerekli kayıtlar eksiksiz, doğru, zamanında ve düzenli olarak yapılmalıdır.
- Bir yazım veya kayıt, önceki içeriği belirlenemeyecek biçimde çizilmemeli ve değiştirilmemelidir.
- Kayıt sırasında mı yoksa daha sonra mı yapıldığı anlaşılmayan değiştirmeler yapılmamalıdır.
- Defterler dosyalama veya veri taşıyıcıları aracılığıyla tutulabilir; elektronik ortamda tutulan defterlerde, saklama süresince bilgilere ulaşılabilmeli ve bunlar her zaman kolaylıkla okunabilmelidir.

### Defterlerin tutulması: hangi sonuçları doğurur?

- Kayıtlar Türkçe tutulmadığında defterlerin yabancı dildeki bölümleri ve bunların delil değeri, madde metninde düzenlenmediğinden ayrıca değerlendirilmelidir; madde dili emredici bir kural olarak koymaktadır.
- Kısaltma, rakam, harf veya sembollerin anlamı belirtilmezse ilgili kayıtların anlaşılabilirliği zayıflar.
- Çizme veya değiştirme yasağına aykırı yapılan düzeltmeler, kaydın önceki içeriğinin okunmasını engellediğinde, defterin usulüne uygun tutulmuş sayılmasına engel olur.
- Elektronik ortamda tutulan defterlerde erişilebilirlik ve okunabilirlik sağlanmamışsa defterin tutuluş biçimi maddeye uygun sayılmaz.
- Maddedeki ilkelere uyulmaması, tacirin defterlerinin delil değerini etkileyebilir; delil değeri ise HMK m.222 ve TTK m.64 ile birlikte değerlendirilir.

### Tutulma biçimi: fiziki defter ile veri taşıyıcısı (elektronik) defter arasındaki fark nedir?

- Defterler dosyalama veya fiziki kayıt biçiminde tutulur; açılış ve kapanış onayı ile yenileme süreçleri uygulanır.
- Defterler veri taşıyıcıları aracılığıyla elektronik ortamda tutulur; saklama süresince erişilebilirlik ve okunabilirlik şartı aranır.

Sonuç: Elektronik tutulmada 1-3. fıkra hükümleri kıyas yoluyla uygulanır; saklama ve erişim şartı ayrıca aranır.

### Defterlerin tutulması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Elektronik defterde madde m.65(4) gereğince saklama süresince erişilebilirlik ve okunabilirlik şartını gözden kaçırmak; yalnızca onay yokluğuna bakmak doğru değildir.
- Zamanında kaydı belirli bir gün sayısına bağlamak; madde sabit bir süre öngörmez, ölçü olağan muhasebe süresidir.
- Kısaltma ve sembollerin anlamının açıklanmamasını kayıt geçersizliği saymak; madde bu durumda anlam açıklamasını şart koşar, geçersizlik sonucunu açıkça bağlamaz.
- Dosyalama yöntemini fiziki defter tutma biçimiyle karıştırmak; madde dosyalamayı ayrı bir tutulma biçimi olarak sayar.
- Kayıt sırasında veya sonradan yapılan değişikliğin ayırt edilememesi halinde bunu yalnızca yazım hatası saymak; madde bu tür değiştirmeyi açıkça yasaklar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ticari davalarda defter kayıtlarının delil olarak kabulünde, defterlerin kanuna uygun tutulup tutulmadığı bilirkişi incelemesiyle tespit edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2021/1153 E., 2021/1317 K., 09.09.2021; İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/666 E., 2026/301 K., 02.04.2026)
- Elektronik defterlerde açılış ve kapanış onayı aranmadığı, defterlerin m.64 ve m.65'e uygun tutulduğunun incelemeyle belirlenmesi yeterli görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2361 E., 2025/1111 K., 26.06.2025; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2022/1291 E., 2024/448 K., 08.03.2024)
- Kayıtların zamanında yapılıp yapılmadığı ve düzenli tutulup tutulmadığı, mali müşavir bilirkişi raporuyla incelenmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2021/1153 E., 2021/1317 K., 09.09.2021)
- Defterlerin VUK hükümlerine ve Muhasebe Uygulama Genel Tebliğlerine uygunluğunun değerlendirilmesi, m.65 ile birlikte yapılmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/1056 E., 2023/995 K., 12.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Defterlerin m.65 şartlarına uygun tutulduğunu ileri süren taraf, bu tutuluşu defterlerin kendisi ve bilirkişi incelemesiyle ispatlar.
- Karşı taraf, defterlerde çizme, değiştirme veya sonradan yapılmış kayıt bulunduğunu iddia ederse, bu iddiayı defterlerdeki görünüm ve bilirkişi incelemesiyle ispatlar.
- Elektronik ortamda tutulan defterlerde, bilgilere saklama süresince ulaşılabildiği ve okunabildiği ispat yükü defteri tutan tarafa aittir; bu husus bilişim uzmanı incelemesi veya teknik kayıtlarla gösterilebilir.
- Defterlerin kanuna uygun tutulmadığını öne süren karşı taraf, bu aykırılığı somut kayıt örnekleriyle ortaya koymalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64): Defter tutma yükümlülüğünü ve tutulacak defterleri düzenler; m.65 bu defterlerin tutulma usulünü belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-82): Defter ve belgelerin saklanma süresini düzenler; m.65(4)'teki elektronik kayıtların saklama süresince erişilebilirliği bu süreyle bağlantılıdır.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-88): Kavramsal çerçeve ve standartlara yapılan atıf yoluyla m.65(2)'deki ilkelerin içeriğini belirlemeye yarar.

## [TTK m.66 — Envanter](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66)

TTK m.66, tacirin ticari işletmesinin açılışında ve her faaliyet dönemi sonunda çıkaracağı envanterin içeriğini, düzenlenme zamanını ve envanterde değerleme yöntemlerini düzenler. Birinci fıkra envanterin tamlık ve doğruluk ilkelerini ve kalemlerin teker teker gösterilmesini; ikinci fıkra faaliyet döneminin en çok on iki ay olmasını ve her dönem sonunda envanter çıkarılmasını; üçüncü fıkra sabit ve ikinci derecede önemli varlıkların değişmeyen değerle envantere alınmasını; dördüncü fıkra ise benzer kalemlerin ortalama ağırlıklı değerle gruplanmasını kapsar. Kişi bakımından her tacire uygulanır. Envanter ile bilançonun hazırlanma usulünü ve finansal tabloların ayrıntılı ilkelerini düzenlemez (TTK m.64, m.68-81). Defter tutma ve defterlerin açılış-kapanış tasdiki usulü (TTK m.64) ile envanterin bilançoya dönüşmesi ayrı maddelerde yer alır. Ayrıca tasfiyede envanter düzenlenmesi (TTK m.287) ve ticari işletme rehninde envanterin rehne tahsis edilen varlıkların belirlenmesindeki rolü, bu maddenin kapsamı dışındadır."

### Envanter: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Envanter**: Tacirin belli bir zamanda taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasını ve diğer varlıklarını ile borçlarının değerlerini teker teker gösteren döküm. Envanter, bilançonun dayanağıdır ve tamlık ile doğruluk ilkelerine tabidir.
- **Faaliyet dönemi (hesap yılı)**: Açılıştan sonra envanterin düzenlendiği dönemdir. Kanun bu dönemin on iki ayı geçemeyeceğini öngörür; ilk dönem açılış tarihinden başlayıp on iki aydan kısa olabilir.
- **Değişmeyen değer ilkesi**: Maddi duran varlıklar ile düzenli ikame edilen ham ve yardımcı maddeler ile işletme malzemelerinin, miktar ve değer açısından yalnızca küçük değişiklik göstermesi halinde sabit bir miktar ve değerle envantere alınmasıdır. Bu ilke işletme için ikinci derecede önemli olan toplam değerler için geçerlidir.
- **Ortalama ağırlıklı değer**: Aynı türdeki stok kalemleri, benzer nitelikteki taşınabilir varlıklar ve borçların gruplanarak tek bir ortalama değerle envantere konulmasında kullanılan değerleme yöntemidir.
- **Fiziksel sayım**: Değişmeyen değer ilkesi uygulanan varlıkların gerçekte mevcut olup olmadığının ve miktarının bizzat sayılarak tespit edilmesidir. Kural olarak üç yılda bir yapılması zorunludur.

### Envanter: hangi şartlar aranır?

- Tacirin ticari işletmesinin açılışında envanter çıkarılmış olmalıdır.
- Açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda yeni bir envanter düzenlenmelidir.
- Faaliyet dönemi on iki ayı geçmemelidir.
- Envanter, düzenli bir işletme faaliyetinin akışına uygun süre içinde çıkarılmalı ve bilançodan önce hazırlanmış olmalıdır.
- Envanterde varlıklar ve borçlar eksiksiz, doğru ve teker teker gösterilmelidir; hamur, mahsup ve konsolidasyon yapılmamalıdır.
- Değişmeyen değer yöntemi uygulanacaksa varlıklar düzenli olarak ikame edilmiş olmalı, toplam değerleri işletme için ikinci derecede önemli bulunmalı ve mevcutları miktar, değer ve bileşim olarak yalnızca küçük değişikliğe uğramış olmalıdır.
- Değişmeyen değer yöntemi uygulanan kalemler için üç yılda bir fiziksel sayım yapılmalıdır.
- Ortalama ağırlıklı değer yöntemi ancak aynı türdeki stok kalemleri, benzer nitelikteki taşınabilir varlıklar ve borçların ayrı gruplar hâlinde toplanması durumunda kullanılmalıdır.

### Envanter: hangi sonuçları doğurur?

- Tacir açılışta envanter düzenlemezse ticari defter ve envanter yükümlülüğünü yerine getirmemiş olur; bu durum hukuki ve idari yaptırımlara yol açabilir.
- Her faaliyet döneminin sonunda envanter tekrarlanır; dönem en çok on iki ay olabilir.
- Envanter bilançodan önce çıkarılmalıdır, çünkü bilanço envantere dayanır.
- Değişmeyen değer yöntemi uygulanan kalemlerde üç yılda bir fiziksel sayım yapılmazsa bu kalemler için istisnanın korunması mümkün değildir.
- Sayım sonucunda değişmeyen değer ile gerçek mevcut arasında önemli fark çıkarsa, kalemler teker teker yeniden değerlendirilmelidir.
- Ortalama ağırlıklı değerle envantere alınan gruplarda, gruplama koşulları bozulursa kalemler ayrı ayrı değerlenmelidir.
- Envanterin eksik veya gerçeğe aykırı olması, bilanço ve gelir tablosunun da doğru olmamasına yol açar; ilk envanterdeki hata sonradan düzeltilemez.
- Madde emredici niteliktedir; envanter düzenleme yükümlülüğü ve on iki aylık süre sözleşmeyle değiştirilemez.

### Açılış envanteri ile dönem sonu envanteri arasındaki fark nedir?

- Açılış envanteri, tacirin ticari işletmesini açarken, bir kez çıkarılan ilk envanterdir.
- Dönem sonu envanteri, açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda tekrarlanan envanterdir.

Sonuç: Her ikisi de tam ve doğru olmak zorundadır; ilk envanterin gerçeğe uygun olmaması sonradan düzeltilemez, bu nedenle açılış envanteri özellikle önemlidir.

### Teker teker değerleme kuralı ile değişmeyen değer istisnası arasındaki fark nedir?

- Kural olarak her varlık ve borç ayrı ayrı değerlenir ve envantere alınır.
- Maddi duran varlıklar ile düzenli ikame edilen ham ve yardımcı maddeler ile işletme malzemeleri, koşulları varsa değişmeyen değerle envantere alınabilir.

Sonuç: İstisna uygulanırsa da üç yılda bir fiziksel sayım zorunludur; istisna koşulları sağlanmıyorsa teker teker değerleme yapılır.

### Değişmeyen değer ile ortalama ağırlıklı değer arasındaki fark nedir?

- Değişmeyen değer yöntemi, kalemin miktar ve değerinin sabit kabul edilmesine dayanır ve yalnızca sınırlı varlık türlerine uygulanır.
- Ortalama ağırlıklı değer yöntemi, benzer kalemlerin gruplanarak ortalama değerle envantere alınmasına dayanır ve stok, taşınabilir varlık ve borçlar için kullanılır.

Sonuç: İki yöntem birbirinin yerine kullanılamaz; ortalama ağırlıklı değer ile gruplama, değişmeyen değer koşullarının sağlanmasını gerektirmez.

### Envanter ile bilanço arasındaki fark nedir?

- Envanter, varlık ve borçların kalem kalem değer dökümüdür.
- Bilanço, envantere dayanarak hazırlanan ve yıl sonu finansal tablolarının parçasını oluşturan tablodur.

Sonuç: Bilançonun gecikmesini önlemek için envanter bilançodan önce çıkarılmış olmalıdır; bilançonun hazırlanma süresi m.66 kapsamında değildir.

### Envanter: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Envanter yükümlüğünü yalnızca açılışta bir kez yapılacak işlem saymak; oysa her faaliyet döneminin sonunda envanter tekrarlanmalıdır.
- On iki aylık süreyi bilanço süresiyle karıştırmak; m.66 envanter süresini, m.69 ise bilanço süresini düzenler.
- Değişmeyen değer yöntemini tüm varlıklara genellemek; yöntem yalnızca maddi duran varlıklar ile düzenli ikame edilen ham ve yardımcı madde ve işletme malzemeleri için geçerlidir.
- Üç yıllık fiziksel sayım yükümlülüğünü gözden kaçırmak ve sayım yapılmadan değişmeyen değeri sürdürmek.
- Ortalama ağırlıklı değer yöntemini değişmeyen değer koşulları yokken de uygulanabilir sanmak; ortalama değer, ayrı gruplama koşuluna bağlıdır.
- Envanteri bilançodan sonra çıkarılabilir saymak; envanter bilançodan önce hazırlanmalıdır.
- Envanteri yalnızca kısmi kalemlerle sınırlı tutup tamlık ilkesini ihlal etmek; birinci fıkra tüm varlık ve borçların gösterilmesini ister.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Bilirkişi incelemelerinde ticari defterlerin TTK m.64 ve m.66 hükümlerine uygunluğu birlikte değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/1273 E., 2025/298 K., 12.03.2025; İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/1064 E., 2021/1052 K., 22.12.2021; İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/635 E., 2025/731 K., 16.10.2025)
- Envanter ve defter kayıtlarının doğruluğu, uyuşmazlıklarda defter delilinin değerini belirlemede esas alınmaktadır. (İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/46 E., 2022/804 K., 04.10.2022)
- Envanter düzenlemesi, aynı zamanda bilanço ve gelir tablosunun incelenmesinde ön koşul olarak değerlendirilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7467 E., 2023/1374 K., 07.03.2023)
- TTK m.66 ve m.69 hükümleri birlikte uygulanarak envanter ve bilanço sürelerinin ayrı ayrı denetlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7467 E., 2023/1374 K., 07.03.2023)
- Yönetim kurulu kararları ve defterlerin incelenmesinde m.66 hükümlerinin ihlali, uyuşmazlığın eksik incelemeye dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesinde gündeme gelmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/4897 E., 2023/671 K., 07.02.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Envanterin düzenlendiğini ve içeriğinin doğruluğunu ileri süren taraf, bunu envanter defteri ve bağlı belgelerle ispatlar; defter kayıtlarının belgeye dayanması gerekir.
- Açılış envanteri ve dönem sonu envanterinin zamanında düzenlendiğini iddia eden tacir, envanter defterinin açılış-kapanış tasdikli nüshasını sunmakla yükümlüdür.
- Değişmeyen değer yöntemi uygulandığını iddia eden tarafın, sayılan kalemlerin son üç yıl içinde fiziksel sayımla doğrulandığını göstermesi gerekir.
- Envanterin eksik veya gerçeğe aykırı olduğunu ileri süren karşı taraf, bunu bilirkişi incelemesi ve defter tutma usulüne ilişkin delillerle ispatlar.
- Ortalama ağırlıklı değerle gruplanmış kalemlerin doğruluğu, grup oluşturma kriterlerinin ve hesaplamanın belgelenmesiyle ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64): Ticari defterlerin tutulması ve açılış-kapanış tasdiki usulünü düzenler; envanter defteri bu madde uyarınca tutulur.
- [6102 sayılı Kanun m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-68): Tacirin envanterden sonra hazırlayacağı bilançoya ve gelir tablosuna ilişkin yükümlülükleri düzenler.
- [6102 sayılı Kanun m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-67): Envanter ve yıl sonu finansal tablolarının hazırlanmasına ilişkin ilkeleri düzenler; m.66 ile birlikte yorumlanır.
- [6102 sayılı Kanun m.69](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-69): Bilançonun çıkarılma süresini düzenler; m.66'daki envanter süresinden ayrıdır.
- [6102 sayılı Kanun m.287](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-287): Tasfiye memurlarının göreve başlarken envanter ve bilanço düzenlemesini öngörür; bu madde tasfiye hâline özgüdür.

## [TTK m.67 — Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-67)

Bu madde, envanterin nasıl çıkarılacağını ve hangi hâllerde fiziki envanterin aranmayacağını düzenler. Düzenlenen konular; malvarlığı mevcudunun sondaj yöntemiyle belirlenmesi, sondaj sonuçlarının fiziki sayım sonuçlarına eşdeğer olma şartı, kapanış envanterinde fiziki envanterin gerekmediği hâller ile ileriye dönük tahmin yöntemiyle özel envanterin kullanılmasıdır. Kural, envanter düzenlemekle yükümlü tacirler ve bu yükümlülük kapsamındaki faaliyet dönemi kapanışları bakımından uygulanır. Madde, envanter defterine kayıt yükümlülüğünü, defter tutma zorunluluğunu ve envanter düzenlemeyi yapmayanlara uygulanacak idari para cezalarını düzenlemez (m.64, m.66, m.562). Envanterin hazırlanmasına esas olan Türkiye Muhasebe Standartlarının içeriği ile finansal tabloların düzenlenmesi de bu maddenin konusu değildir (m.66-81 ve ilgili muhasebe standartları).

### Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Sondaj yöntemi**: Malvarlığı mevcudunun, tüm kalemlerin tek tek sayılmasına gerek kalmaksızın genel kabul görmüş matematiksel-istatistiksel örnekleme yöntemleriyle çeşit, miktar ve değer olarak belirlenmesidir. Yöntem, fiziki sayımın yerine geçen bir tespit tekniğidir.
- **Fiziki envanter**: Depolara girilerek, alacak ve borçlularla mutabakat yapılarak, varlıkların tek tek sayılması, ölçülmesi, tartılması ve değerlendirilmesi yoluyla yapılan envanterdir. Madde, fiziki sayımın yerine geçebilecek başka yöntemleri de kabul eder.
- **Faaliyet dönemi kapanış envanteri**: Bir faaliyet döneminin sonunda, o döneme ait malvarlığının tespit edilerek düzenlenen envanterdir. İkinci fıkradaki muafiyet bu envanter için öngörülmüştür.
- **Özel envanter**: Faaliyet dönemi kapanışından önceki üç ay veya sonraki iki ay içinde bulunan bir gün itibarıyla, malvarlığı kalemlerinin cins, miktar ve değerine göre düzenlenen envanterdir. Üçüncü fıkradaki muafiyetin dayanağıdır.
- **İleriye dönük tahmin yöntemi**: Özel envanter tarihinden faaliyet dönemi sonuna kadar olan değişimleri tahmin ederek dönem sonu değerlemesini yapan yöntemdir. Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olması şarttır.
- **Türkiye Muhasebe Standartları**: Envanter yönteminin uygun olup olmadığını belirleyen ölçüttür. Hem sondaj yönteminin hem de ikinci ve üçüncü fıkralardaki alternatif usullerin bu standartlara uygun olması gerekir.

### Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler: hangi şartlar aranır?

- Envanterin sondaj yöntemiyle çıkarılabilmesi için malvarlığı mevcudunun genel kabul görmüş matematiksel-istatistiksel yöntemlerle çeşit, miktar ve değer olarak belirlenmesi gerekir.
- Kullanılan sondaj yönteminin Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olması gerekir.
- Sondaj sonucunda varılan envanter sonucunun, fiziki sayım yapılmış olsaydı elde edilecek sonuca eş düşmesi gerekir.
- Kapanış envanterinde fiziki envanter yerine geçecek başka bir yöntemin, Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olması gerekir.
- Başka yöntemle malvarlığı mevcudunun cins, miktar ve değer olarak güvenle tespit edilebilmesi gerekir; bu güvence sağlanmadıkça fiziki envanterden kaçınılamaz.
- Üçüncü fıkraya göre fiziki sayım veya başka bir usulle özel envanter düzenlenmiş olmalıdır.
- Özel envanterin tarihi faaliyet dönemi kapanışından önceki üç ay veya sonraki iki ay içinde bulunan bir gün olmalıdır.
- Özel envantere dayalı olarak ileriye dönük tahmin yöntemiyle faaliyet dönemi sonundaki varlıkların değerlemesinin doğru yapılmış olması gerekir ve bu değerleme Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olmalıdır.

### Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler: hangi sonuçları doğurur?

- Sondaj yöntemiyle çıkarılan envanterin sonucu, fiziki sayım sonucuna eş düşmüyorsa envanter birinci fıkraya uygun sayılmaz.
- İkinci fıkranın şartları gerçekleşirse faaliyet dönemi kapanış envanteri için fiziki envanter düzenlenmesi gerekmez.
- İkinci fıkranın şartları gerçekleşmezse kapanış envanterinde fiziki envanter yapılması gerekir.
- Üçüncü fıkranın şartları gerçekleşirse, faaliyet dönemi sonundaki varlıklara ilişkin ayrıca envanter yapılmasına gerek kalmaz.
- Üçüncü fıkranın şartlarından biri eksikse, varlıklar için kapanış tarihinde envanter yapılması gerekir.
- Maddeye aykırı olarak düzenlenen envanterin hukuki geçerliliği, envanterin sonuçlarının fiziki sayımla uyuşmamasına bağlıdır.
- Madde emredici niteliktedir; tarafların sözleşmeyle bu şartları değiştirmesi söz konusu değildir.

### Sondaj yöntemi ile fiziki envanter arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkraya göre sondaj yönteminde varlıklar istatistiksel örneklemeyle belirlenir; tek tek sayım yapılmaz.
- Fiziki envanterde her kalem depoya girilerek sayılır, ölçülür, tartılır ve değerlendirilir.

Sonuç: Sondaj yöntemi ancak sonucunun fiziki sayıma eş düşmesi hâlinde geçerlidir; aksi hâlde envanter eksik kabul edilir.

### Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, envanterin genel olarak sondaj yöntemiyle çıkarılmasına izin verir.
- İkinci fıkra yalnızca faaliyet dönemi kapanış envanteri için, fiziki envanterin tamamen gereksiz kılındığı özel bir hâli düzenler.

Sonuç: Kapanış envanterinde ikinci fıkranın şartları varsa fiziki envanter yapılmaz; şartları yoksa birinci fıkranın genel ölçütleri uygulanır.

### İkinci fıkra ile üçüncü fıkra arasındaki fark nedir?

- İkinci fıkra, kapanış tarihinde başka bir yöntemle güvenli tespit yapılabilmesi hâlinde fiziki envanteri ortadan kaldırır.
- Üçüncü fıkra, kapanıştan önce üç ay veya sonra iki ay içindeki bir tarihte özel envanter yapılmasını ve ileriye dönük tahminle değerleme yapılmasını şart koşar.

Sonuç: Üçüncü fıkra, kapanış tarihinde doğrudan tespit yapılamadığı durumlar için alternatif bir muafiyettir; fıkralar birbirinden bağımsız iki yoldur.

### Envanteri kolaylaştırıcı yöntemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sondaj yönteminin her envanter için kendiliğinden uygulanabileceğini sanmak; sonucun fiziki sayıma eş düşmesi şartını atlamak.
- İkinci fıkradaki muafiyeti, kapanış tarihinde güvenli tespit yapılamıyorsa da uygulamak; güvence şartını aramamak.
- Üçüncü fıkradaki özel envanter tarihini üç ay öncesi veya iki ay sonrası sınırının dışına taşıyarak yanlış hesaplamak.
- Özel envanter için tarihin doğru belirlenmesini ihmal ederek ileriye dönük tahmin yönteminin bu tarihten başlatılmasını sağlayamamak.
- Türkiye Muhasebe Standartlarına uygunluk şartını yalnızca sondaj yöntemi için aramak; ikinci ve üçüncü fıkradaki alternatif usullerde de bu şartın aranması gerektiğini gözden kaçırmak.
- Fiziki envanterden muaf olunduğu durumda değerlemenin yine de doğru yapılması gerektiğini unutmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sondaj yönteminin uygulanabilmesi için, sonucun fiziki sayımla eşdeğer olduğunun ortaya konması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/703 E., 2023/349 K., 18.05.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Envanterin fiziki sayım yerine sondaj yöntemiyle yapıldığını ileri süren tarafın, yöntemin Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olduğunu ve sonucunun fiziki sayıma eş düştüğünü ispatlaması gerekir.
- Bu ispat, yöntemin matematiksel-istatistiksel dayanağını gösteren bilirkişi raporu ve envanter belgeleri ile yapılabilir.
- Kapanış envanterinde fiziki envanterin gerekmediğini ileri süren tacir, ikinci fıkradaki güvenli tespit şartının gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Üçüncü fıkrayı ileri süren tacir, özel envanterin tarihini, bu envanterin fiziki sayım veya izin verilen başka bir usulle düzenlendiğini ve ileriye dönük tahmin yönteminin doğruluğunu belgelerle ispatlamalıdır.
- Karşı tarafın envanterin eksik veya hatalı olduğu savunmasını yapması hâlinde, bu iddiasını dayandığı somut hesap hatasını ya da yöntem aykırılığını ispatlaması gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64): Ticari defter tutma yükümlülüğünü ve envanter defterinin hangi defterler arasında bulunduğunu düzenler; bu madde envanterin nasıl çıkarılacağını belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.66](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66): Envanterin çıkarılması ve envanter düzenleme yükümlülüğünü düzenler; m.67 bu yükümlülüğün yöntemini belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.68](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-68): Envanter sonuçlarına dayanarak düzenlenecek finansal tabloları düzenler; m.67 ile tespit edilen malvarlığı değerleri bilançoya yansır.

## [TTK m.68 — Düzenleme yükümü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-68)

Madde, tacirin açılış bilançosu ile her faaliyet dönemi sonunda yıllık bilanço çıkarma zorunluluğunu, açılış bilançosuna yılsonu bilançosu hükümlerinin uygulanmasını, tacirin gelir tablosu hazırlama yükümlülüğünü ve bilanço ile gelir tablosunun yılsonu finansal tablolarını oluşturmasını düzenler. Madde, tacir sıfatı taşıyan her gerçek ve tüzel kişiye uygulanır. Maddede; envanter ve defter tutma usulü, finansal tabloların TMS/TFRS ve Türkçe-TL düzenlenmesi (m.70 ve TMS hükümleri), denetime tabi tabloların denetimi (m.397 vd.), ara bilanço zorunluluğu (birleşme, bölünme, tasfiye hâlleri) ve bilanço ile gelir tablosunun içeriğine ilişkin ayrıntılar düzenlenmez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır.

### Düzenleme yükümü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Açılış bilançosu**: Tacirin ticari faaliyetine başladığı anda, varlık ve borçlarının tutarlarının ilişkisini gösteren finansal tablodur. Yılsonu bilançosuna ilişkin hükümler bu bilanço hakkında da uygulanır.
- **Yıllık bilanço**: Her faaliyet döneminin sonunda çıkarılan, varlık ve borçların tutarlarının ilişkisini gösteren finansal tablodur. Hesap dönemi sonunda düzenlenir.
- **Gelir tablosu**: Tacirin faaliyet dönemindeki gelir ve giderlerini gösteren finansal tablodur. Madde, tacire bu tabloyu hazırlama yükümlülüğü getirir.
- **Yılsonu finansal tabloları**: Bilanço ile gelir tablosunun birlikte oluşturduğu asgari finansal tablo grubudur. Madde, bu grubun asgari içeriğini belirler; nakit akım ve özsermaye tabloları gibi ek tablolar 514. madde ve Türkiye Muhasebe Standartları ile belirlenir.

### Düzenleme yükümü: hangi şartlar aranır?

- Kişinin tacir sıfatını taşıması gerekir; madde yalnız tacirler bakımından uygulanır.
- Ticari faaliyetin başlaması hâlinde açılış bilançosunun çıkarılması zorunludur.
- Her faaliyet döneminin sonunda yıllık bilançonun çıkarılması zorunludur.
- Tacirin gelir tablosunu hazırlaması gerekir.
- Yılsonu finansal tablolarının bilanço ve gelir tablosundan oluşması gerekir; 514. madde ve Türkiye Muhasebe Standartlarının ek tabloya ilişkin hükümleri saklıdır.

### Düzenleme yükümü: hangi sonuçları doğurur?

- Tacir, ticari faaliyetinin başında açılış bilançosunu çıkarmak zorundadır.
- Tacir, her faaliyet döneminin sonunda yıllık bilançoyu çıkarmak zorundadır.
- Açılış bilançosunda yılsonu bilançosuna ilişkin hükümler uygulanır.
- Tacir gelir tablosunu hazırlar.
- Bilanço ile gelir tablosu birlikte yılsonu finansal tablolarını oluşturur.
- Yükümlülüğe uyulmaması hâlinde 6102 sayılı Kanun'un 562. maddesinde öngörülen idari para cezaları ve defter hükümlerine aykırılığın ispat ve iflas sonuçları doğabilir.

### Açılış bilançosu ile yıllık bilanço arasındaki fark nedir?

- Açılış bilançosu, ticari faaliyetin başlangıcında çıkarılır ve tacirin ilk varlık-borç durumunu gösterir.
- Yıllık bilanço, her faaliyet döneminin sonunda çıkarılır ve dönem sonu durumunu gösterir.

Sonuç: Açılış bilançosu hakkında yılsonu bilançosuna ilişkin hükümler (birinci fıkranın ikinci cümlesi) uygulanır; iki bilanço aynı kurallara tabidir.

### Bilanço ile gelir tablosu arasındaki fark nedir?

- Bilanço, varlık ve borçların tutarlarının ilişkisini gösterir.
- Gelir tablosu, dönem içindeki gelir ve gider hareketlerini gösterir.

Sonuç: Yalnız bilanço ile gelir tablosu birlikte yılsonu finansal tablolarını oluşturur; açılış bilançosu yılsonu finansal tablosu sayılmaz.

### Asgari finansal tablo ile ek tablolar arasındaki fark nedir?

- Madde metninde zorunlu asgari tablo olarak bilanço ve gelir tablosu sayılır.
- 514. madde ve Türkiye Muhasebe Standartları, nakit akım ve özsermaye tablosu gibi ek tabloları da kapsayabilir.

Sonuç: Asgariyi aşan tablolar, 514. madde veya TMS uyarınca ayrıca zorunlu olabilir; madde bunları kendiliğinden getirmez.

### Düzenleme yükümü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Açılış bilançosunu yılsonu finansal tablosu saymak; oysa yılsonu finansal tabloları yalnız yıllık bilanço ile gelir tablosundan oluşur.
- Gelir tablosunu bilanço kapsamında değerlendirip hazırlama yükümlülüğünü atlamak; madde tacirin bu tabloyu ayrıca hazırlamasını öngörür.
- Maddede yazan asgari tabloyu tam liste saymak; nakit akım ve özsermaye tabloları 514. madde ve TMS ile ayrıca gerekebilir.
- Her faaliyet döneminde açılış bilançosu çıkarılacağını sanmak; açılış bilançosu yalnız ticari faaliyetin başında çıkarılır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yılsonu finansal tablolarının ve açılış bilançosunun sağlıklı çıkarılmamış olması, defter ve belgelerin ibrazının beklendiği davalarda tacir aleyhine değerlendirme nedeni sayılmaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6804 E., 2024/7986 K., 18.11.2024)
- Ticari defterlerin ibraz edilmediği hâllerde bilirkişi, dosyadaki belgelerle yetinerek bilanço ve gelir tablosunu yeniden hazırlamakta; bu inceleme tacirin tuttuğu defterlerin yerini tutmamaktadır. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/703 E., 2023/349 K., 18.05.2023)
- Yılsonu bilançosunun hazırlanmasına ilişkin bu hükmün, şirketin ortaklık yapısındaki değişiklik ve devir işlemlerinin geçerliliği tartışılırken dayanak alındığı görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/4427 E., 2023/3226 K., 15.06.2023)
- Ticari defterlerin zayi belgesi verilmesi istemlerinin hasımsız görüldüğü davalarda, bu madde dayanak gösterilmekte; verilen kararın kesin hüküm niteliği taşımadığı kabul edilmektedir. (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2019/2505 E., 2021/1733 K., 10.12.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Açılış bilançosunun ve yılsonu bilançosunun varlığını ileri süren taraf, bu tabloların çıkarıldığını ve defterlere işlendiğini ilgili defter ve belgelerle ispat etmekle yükümlüdür. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6804 E., 2024/7986 K., 18.11.2024)
- Defterlerin ibrazından kaçınan tacir veya şirket, bilançonun hazırlanmadığını ileri süremez; defterlerin hiç veya usulüne uygun tutulmaması ispat hukuku bakımından aleyhe sonuç doğurur.
- Bilanço ile gelir tablosunun içeriğine ilişkin uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesi yapılır; bilirkişi, ibraz edilen defter ve belgelere dayanır. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/703 E., 2023/349 K., 18.05.2023)
- Hasımsız açılan zayi belgesi davalarında karar kesin hüküm niteliğinde değildir; bilançoya dayanan iddiaların üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi ayrıca ispat gerektirir. (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2019/2505 E., 2021/1733 K., 10.12.2021)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.514](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-514): Yılsonu finansal tablolarına nakit akım ve özsermaye tabloları gibi ek tabloları ekleyebilir; madde 3. fıkrasında saklı tutulmuştur.
- [6102 sayılı Kanun m.70](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-70): Yılsonu finansal tablolarının Türkçe ve Türk Lirası ile düzenlenmesini öngörür.
- [6102 sayılı Kanun m.562](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-562): Finansal tabloların TMS'ye uygun düzenlenmemesi ve usule aykırı envanter çıkarılması hâllerinde idari para cezası öngörür.

## [TTK m.69 — Düzenlemeye ilişkin ilkeler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-69)

6102 sayılı TTK m.69, yılsonu finansal tablolarının üç temel niteliğini düzenler: Türkiye Muhasebe Standartlarına uygunluk, açık ve anlaşılır olma ve düzenli işletme faaliyetinin gerektirdiği süre içinde çıkarılma. Hüküm, ticari işletmeyi işleten ve TTK kapsamında defter tutma yükümlülüğü bulunan tacirler bakımından uygulanır. Maddede finansal tablo kalemlerinin tek tek nasıl değerleneceği, hangi tablonun hangi unsurları içereceği, tablonun onaylanması ve ilanı, bağımsız denetim ve defterlerin tasdiki düzenlenmez; bunlar sırasıyla TTK m.64 (defter tutma ve tasdik), TTK m.65 (envanter), TTK m.66 (yıllık finansal tabloların çıkarılması ve içeriği) ve TTK m.397 vd. (denetim) kapsamında ele alınır.

### Düzenlemeye ilişkin ilkeler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yılsonu finansal tablolar**: Hesap dönemi sonunda düzenlenen ve işletmenin varlık, borç ve sonuç durumunu gösteren tabloların bütünüdür. Maddenin kapsamı, hangi tabloların bu nitelikte olduğunu tek tek sayan bir liste değil, yılsonu dönemine bağlı finansal raporlamadır.
- **Türkiye Muhasebe Standartları**: Finansal tabloların hazırlanmasında esas alınan muhasebe standartlarıdır. Madde gerekçesine göre bu standartlar Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına dayanır ve dinamik bir nitelik taşır; yani zaman içinde değişebilir.
- **Açık ve anlaşılır olma**: Finansal tablonun okuyucunun bilgi sahibi olduğu varsayılan bir kişi tarafından kavranabilecek biçimde düzenlenmesidir. Ölçüt, tablonun teknik olarak doğru olmasından ayrı olarak, bilgilerin okunabilirliğine ve sunumun anlaşılırlığına bağlıdır.
- **Düzenli işletme faaliyeti akışı**: Tabloların çıkarılması için tanınan sürenin, işletmenin olağan muhasebe ve kapanış işlemlerinin gerektirdiği süre olduğunu ifade eden ölçüttür. Madde bu süreyi gün sayısıyla belirlemez; somut süre işletmenin faaliyet yapısına göre belirlenir.

### Düzenlemeye ilişkin ilkeler: hangi şartlar aranır?

- Finansal tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun düzenlenmesi gerekir.
- Finansal tabloların açık ve anlaşılır olması gerekir.
- Finansal tabloların düzenli bir işletme faaliyeti akışının gerekli kıldığı süre içinde çıkarılması gerekir.
- Vergi menfaatini gözeten vergi ilkelerinin tabloların düzenlenmesinde belirleyici olmaması gerekir; madde gerekçesi bu kapsam dışı bırakmayı ayrıca belirtir.

### Düzenlemeye ilişkin ilkeler: hangi sonuçları doğurur?

- Yılsonu finansal tablolar TMS'ye uygun düzenlenmemişse madde ihlal edilmiş olur; bu durum tabloların niteliğini ve dolayısıyla ticari defterlerin yasal değerini etkileyebilir.
- Tablolar açık ve anlaşılır değilse, madde 69 bakımından eksik sayılır ve uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesinin konusu olabilir.
- Tablolar düzenli faaliyetin gerektirdiği süreden geç çıkarılırsa madde ihlal edilmiş olur ve bu durum tablonun geçerliliğine değil, uygulanabilecek yaptırıma ve delil değerine etki eder.
- Madde 69 emredicidir; bu hükümlere aykırı sözleşme kaydı ile TMS dışında bir ölçüt benimsenemez.

### Türkiye Muhasebe Standartları ile vergi hukuku ilkeleri arasındaki fark nedir?

- Tabloların TMS'ye uygun düzenlenmesi, finansal raporlamanın esas ölçütüdür.
- Vergi hukuku ilkeleri vergi matrahının belirlenmesi amacını güder ve ayrı bir düzenleme alanıdır.

Sonuç: Madde gerekçesine göre birinci bent vergi ilkelerini kapsam dışında bırakır; tablonun TMS uyumu vergi kurallarına göre belirlenmez.

### Tabloların çıkarılma süresi ile defter tasdik ve envanter süreleri arasındaki fark nedir?

- Madde 69 yılsonu tablolarının çıkarılmasında düzenli faaliyetin gerektirdiği süreyi öngörür; gün sayısı belirtmez.
- Defterlerin tasdiki ve envanter işlemleri TTK m.64 ve m.65 gibi ayrı maddelerde düzenlenir.

Sonuç: Defter tasdik ve envanter yükümlülükleri, tablo çıkarma süresi ölçütünden ayrı olarak değerlendirilir.

### Düzenlemeye ilişkin ilkeler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- TMS uygunluğunu vergi usulü kurallarıyla aynı şey saymak; madde gerekçesine göre vergi ilkeleri bu bentten ayrıdır.
- Düzenli faaliyet süresini sabit bir gün sayısı gibi uygulamak; madde bu süreyi ölçüt olarak belirler, sabit gün sayısı vermez.
- Tablonun açık ve anlaşılır olma koşulunu yalnızca teknik doğruluk ölçütüyle değerlendirmek; okunabilirlik ve sunum da ölçütün parçasıdır.
- Defter tasdik süresiyle tablo çıkarma süresini karıştırmak; ikisi farklı maddelerde düzenlenmiştir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, bilirkişi raporlarında TTK m.69'a uygunluğun TMS ve VUK hükümleriyle birlikte değerlendirildiğini kabul etmektedir. (Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/611 E., 2024/264 K., 11.03.2024; Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/144 E., 2022/924 K., 24.10.2022)
- Bilirkişiler, defter tasdik ve e-defter berat işlemlerinin yasal süresine uyulup uyulmadığını TTK m.69 ile birlikte incelemektedir. (Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/611 E., 2024/264 K., 11.03.2024; Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/144 E., 2022/924 K., 24.10.2022)
- Mahkemeler, ticari defterlerin tasdik sürelerinin incelenmesinde TTK m.64 ile birlikte m.69'un da dikkate alındığını kabul etmektedir. (İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/1050 E., 2019/180 K., 06.03.2019; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/703 E., 2023/349 K., 18.05.2023)
- Yüksek mahkeme, TTK m.69 ile birlikte 6100 sayılı HMK'nın delil ve belge sunumuna ilişkin hükümlerinin de uygulanacağını belirtmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/2350 E., 2024/4709 K., 05.06.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2021/7467 E., 2023/1374 K., 07.03.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Yılsonu tablolarının TMS'ye uygun olduğunu iddia eden taraf, bu iddiayı bilirkişi raporu ve tablo ekleriyle ispatlamalıdır. (Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/611 E., 2024/264 K., 11.03.2024)
- Tabloların açık ve anlaşılır olmadığını ileri süren taraf, bu iddiayı tablonun kendisi ve bilirkişi incelemesiyle ispatlamalıdır.
- Tabloların düzenli faaliyet süresi içinde çıkarıldığını ileri süren taraf, defter tasdik ve e-defter berat kayıtlarıyla ispat yükü altındadır. (Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/144 E., 2022/924 K., 24.10.2022)
- Karşı taraf, tablonun zamanında çıkarılmadığını savunursa, tasdik ve berat kayıtlarını çürütmek için belge sunmakla yükümlüdür. (Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/611 E., 2024/264 K., 11.03.2024)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64): Defter tutma ve tasdik yükümlülüklerini düzenler; yılsonu tablolarının dayanağı olan defterlerin usulüne uygun tutulmasını belirler.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-65): Envanter düzenini belirler; tabloların dayandığı varlık ve borç kalemlerinin tespitine ilişkindir.
- [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.66](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66): Yıllık finansal tabloların içeriğini ve hazırlanma esaslarını düzenler; m.69'un yukarıda sayılan koşullarının somut tablo içeriğine uygulanmasını tamamlar.

## [TTK m.70 — Dil ve para birimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-70)

Madde, yılsonu finansal tablolarının hangi dilde ve para biriminde düzenleneceğini belirler ve diğer kanunlardaki istisnaların saklı olduğunu söyler. Kapsamı, tacirlerin yılsonu finansal tablolarıdır. Madde; tablo içeriğini, hazırlama ve denetim yükümlülüklerini, defterlerin onayını ve saklanmasını düzenlemez (m.64, m.65, m.82). Ayrıca yabancı para ile yapılan sözleşmelerin ödeme ve faiz koşullarını, ticari defter kayıtlarının dil ve düzen kurallarını da düzenlemez.

### Dil ve para birimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yılsonu finansal tabloları**: Hesap dönemi sonunda işletmenin varlık, kaynak ve sonuçlarını gösteren tablo bütünüdür. Maddenin dil ve para birimi kuralı bu tablolar için geçerlidir.
- **Türkçe düzenleme**: Tabloların Türkçe yazılması ve hazırlanmasıdır. Yabancı dilde hazırlanmış bir tablo ek olarak bulundurulsa bile asıl düzenleme Türkçe olmalıdır.
- **Türk Lirası ile düzenleme**: Tablodaki tutarların Türk parası üzerinden gösterilmesidir. Döviz tutarları, tabloya geçirilirken Türk Lirası karşılığına çevrilir.
- **İstisna (saklı kalma)**: Diğer kanunların bu kurala ayrık düzenleme getirebilmesidir. Bu istisnanın kapsamı ilgili özel kanuna göre belirlenir, madde kendisi istisnayı tanımlamaz.

### Dil ve para birimi: hangi şartlar aranır?

- Tablonun bir tacirin yılsonu finansal tablosu olması gerekir.
- Tablonun Türkçe olarak düzenlenmesi gerekir.
- Tablonun Türk Lirası ile düzenlenmesi gerekir.
- Diğer kanunlarda öngörülmüş bir istisna varsa, o istisnanın koşullarının bulunması gerekir; yoksa bu kurallar aynen uygulanır.

### Dil ve para birimi: hangi sonuçları doğurur?

- Yılsonu finansal tablolarının Türkçe ve Türk Lirası ile düzenlenmemesi, bu kurala aykırılık oluşturur.
- Diğer kanunlarda açıkça öngörülen bir istisna varsa, tablo o istisnaya uygun biçimde düzenlenebilir.
- Hüküm emredici niteliktedir; taraflar sözleşmeyle Türkçe ve Türk Lirası dışında bir düzenleme kararlaştıramaz.

### Genel kural ile diğer kanunlardaki istisna arasındaki fark nedir?

- Genel kural: Yılsonu tabloları Türkçe ve Türk Lirası ile düzenlenir.
- Özel kanunda öngörülen istisna: Başka bir kanun belirli durumlarda farklı dil veya para birimi öngörebilir.

Sonuç: Özel kanunda açık bir istisna varsa o uygulanır; yoksa m.70 olduğu gibi geçerlidir.

### Dil ve para birimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yabancı dilde hazırlanmış bir tabloya Türkçe özet eklenmesinin yeterli olduğunu sanmak; asıl düzenlemenin Türkçe olması gerekir.
- Döviz cinsinden tutulan kayıtların tablo düzenlenirken Türk Lirası karşılığına çevrilmesi gerektiğini gözden kaçırmak.
- Diğer kanunlardaki istisnayı genel kuralın ötesinde geniş yorumlayarak tüm tacirler için uygulamak; istisna yalnızca ilgili kanunun öngördüğü hallerle sınırlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemelerin, bir tacirin defter ve kayıt yükümlülüklerine aykırılığını değerlendirirken yılsonu kapanış kayıtlarının yapılıp yapılmadığına baktığı görülmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Tablonun Türkçe ve Türk Lirası ile düzenlendiğini ileri süren taraf, tablonun kendisini ibraz ederek bunu ispatlar.
- Yabancı dilde tutulmuş bir tablo veya döviz cinsinden gösterilmiş tutarlar ileri sürülürse, bu aykırılığı ileri süren taraf tabloyu ibraz ederek ispat yükünü taşır.
- Diğer kanundaki istisnayı ileri süren taraf, o kanun hükmünü ve koşullarının gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6102 sayılı Kanun m.64](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-64): Defterlerin açılış ve kapanış onayını düzenler; yılsonu tabloları ile defter yükümlülükleri birlikte değerlendirilir.
- [6102 sayılı Kanun m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-65): Ticari defterlerin Türkçe tutulması ve düzenli yazımı gibi kayıt kurallarını düzenler; m.70'in dil kuralıyla ilişkilidir.
- [6102 sayılı Kanun m.82](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-82): Defter ve belgelerin saklanma süresini düzenler; tabloların saklanmasıyla bağlantılıdır.
- 805 sayılı İktisadî Müesseselerde Mecburî Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun: Türk tabiiyetindeki şirketlerin Türkiye içi hesap ve defterlerini Türkçe tutma yükümlülüğünü düzenler; m.70 ile birlikte dil kuralını tamamlar.
- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu: Serbest bölgelerde defter tutulmasına ilişkin ayrık düzenlemeler içerdiğinden, m.70'te saklı tutulan istisnalardan biri olarak değerlendirilir.

## [TTK m.71 — İmza](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-71)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 71. maddesi, finansal tabloların tacir tarafından nasıl imzalanacağını düzenler; imzanın tarih atılarak yapılması zorunluluğunu koyar. Madde, finansal tablonun içeriğini, düzenlenme esaslarını, bağımsız denetimini, kamuya açıklanmasını ve defterlere kaydını düzenlemez; bu konular TTK'nın finansal tablolara ilişkin diğer hükümlerinde yer alır. Ayrıca imzanın kimler tarafından atılacağı, şirket temsilinin çift imza kuralı ve yönetim kurulunun imza yetkisi de bu maddenin değil, TTK'nın şirketlerin temsiline ilişkin hükümlerinin konusudur. Tacirin defter tutma ve defterleri saklama yükümlülükleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### İmza: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Finansal tablo**: Tacirin dönem sonundaki mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını gösteren belgeler bütünüdür. Madde bu belgeleri tanımlamaz; içeriği ve hazırlanma esasları TTK'nın ilgili hükümlerinde yer alır.
- **Tacir**: Ticari işletmesini işleten kişidir. Maddedeki imza yükümlüsü, finansal tabloyu düzenleyen ve imzalayan tacirdir; tüzel kişi tacirde imza, tüzel kişiyi temsile yetkili kişilerce atılır.
- **Tarih atılması**: Finansal tablonun hangi tarihte imzalandığının belgede gösterilmesidir. Bu unsur imzanın yerine geçmez; imzaya ek olarak aranır.

### İmza: hangi şartlar aranır?

- Finansal tablonun yazılı bir belge olarak düzenlenmiş olması gerekir.
- Finansal tablonun tacir tarafından imzalanması gerekir.
- İmzanın yanında tablonun imzalandığı tarih de belgede yer almalıdır.
- Tarih, imza ile birlikte tablo üzerinde bulunmalıdır; yalnızca tarihin yazılması veya yalnızca imzanın atılması yeterli değildir.

### İmza: hangi sonuçları doğurur?

- Finansal tablo tarih atılarak imzalandığında madde gereği şekil koşulu yerine gelmiş olur.
- Finansal tablo tarih atılmadan imzalanırsa maddede öngörülen şekle uyulmamış olur.
- Maddede bu eksikliğin hangi hukuki sonucu doğuracağı açıkça düzenlenmemiştir.

### Tarihli imza ile tarihsiz imza arasındaki fark nedir?

- Finansal tablonun hem imzalanmış hem de imzanın tarihinin belirtildiği hal.
- Tablonun imzalanmış olmakla birlikte tarih atılmadığı hal.

Sonuç: Madde metnine göre birinci hal şekle uygundur; ikinci halde maddenin şekil koşulu yerine gelmemiş olur.

### İmza: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde metninde yalnızca tarih atılmasını ve imzayı aradığı hâlde imzanın kimler tarafından atılacağını bu maddeden çıkarmak; imza yetkisi ve çift imza kuralı TTK'nın temsile ilişkin hükümlerinden belirlenir.
- Tarihin ayrıca bir süreye veya dönem sonuna bağlandığını varsaymak; madde bu konuda hüküm içermez.

### Nasıl ispat edilir?

- Finansal tablonun tarih atılarak imzalandığını iddia eden taraf, bunu tablonun kendisi üzerinden ispatlar; belgenin imza ve tarih bakımından incelenmesi esas delildir.
- Tablonun tarihsiz imzalandığını ileri süren taraf bu iddiasını belgenin kendisiyle ispat eder.
- Karşı taraf, tarihin sonradan atıldığı veya tablonun farklı bir tarihte imzalandığı savunmasını yapabilir; bu savunmayı ispat etmesi gerekir.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| üç yılda | [m.66](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-66) | Ancak, kural olarak üç yılda bir fiziksel sayım yapılması zorunludur. |
| iki ay | [m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-67) | (3) Faaliyet döneminin kapanışında, fizikî sayım veya ikinci fıkraya göre izin verilen diğer bir usul kullanılarak malvarlığı kalemlerinin cins, miktar ve değerine göre faaliyet döneminin kapanışından önceki üç veya sonraki iki ay içinde… |
| bir gün | [m.67](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-67) | (3) Faaliyet döneminin kapanışında, fizikî sayım veya ikinci fıkraya göre izin verilen diğer bir usul kullanılarak malvarlığı kalemlerinin cins, miktar ve değerine göre faaliyet döneminin kapanışından önceki üç veya sonraki iki ay içinde… |

## Konuda geçen kararlar

- 11. Hukuk Dairesi, 2023/6804 E., 2024/7986 K., 18.11.2024 (m.68)
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/2350 E., 2024/4709 K., 05.06.2024 (m.69)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/4427 E., 2023/3226 K., 15.06.2023 (m.68)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/7467 E., 2023/1374 K., 07.03.2023 (m.66, m.69)
- 11. Hukuk Dairesi, 2021/4897 E., 2023/671 K., 07.02.2023 (m.66)
- İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/666 E., 2026/301 K., 02.04.2026 (m.65)
- İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/635 E., 2025/731 K., 16.10.2025 (m.66)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2025/1056 E., 2025/1414 K., 14.10.2025 (m.68)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2361 E., 2025/1111 K., 26.06.2025 (m.65)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/1273 E., 2025/298 K., 12.03.2025 (m.66)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024 (m.65)
- Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/611 E., 2024/264 K., 11.03.2024 (m.69)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2022/1291 E., 2024/448 K., 08.03.2024 (m.65)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/1056 E., 2023/995 K., 12.06.2023 (m.65)
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/703 E., 2023/349 K., 18.05.2023 (m.67, m.68, m.69)
- Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/144 E., 2022/924 K., 24.10.2022 (m.69)
- İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/46 E., 2022/804 K., 04.10.2022 (m.66)
- İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/1064 E., 2021/1052 K., 22.12.2021 (m.66)
- Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2019/2505 E., 2021/1733 K., 10.12.2021 (m.68)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2021/1153 E., 2021/1317 K., 09.09.2021 (m.65)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2021/1229 E., 2021/1064 K., 08.07.2021 (m.71)
- Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/91 E., 2021/51 K., 19.01.2021 (m.71)
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/1050 E., 2019/180 K., 06.03.2019 (m.69)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 27.12.2020 (m.64).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/defter-tutma-ve-envanter-acilis-bilancosu-yilsonu-finansal-tablolari