--- title: "Devir — Ticaret Hukuku konu anlatımı" course: "Ticaret Hukuku" law: "Türk Ticaret Kanunu" articles: "TTK m.788–793" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/devir" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Devir Ticaret Hukuku › TTK › Kıymetli evrak › Kambiyo senetleri › Çek — [Ticaret Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku) ## Kısaca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 788. maddesi, çekin devredilebilme yollarını düzenler: emre yazılı çekin ciro ve zilyedliğin geçirilmesiyle, emre yazılı değildir kaydını taşıyan çekin ise yalnızca alacağın temlikiyle devredilebilmesini ve cironun kimlere yapılabileceğini ve yeniden ciro edilebilmesini kapsar. ## Kapsam Bu konu, Türk Ticaret Kanunu m.788–793 hükümlerini kapsar: devredilebilirlik, genel olarak, hak sahipliğini ispat görevi, hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro, elden çıkan çek, protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro. - [TTK m.788 — Devredilebilirlik](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-788) - [TTK m.789 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-789) - [TTK m.790 — Hak sahipliğini ispat görevi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790) - [TTK m.791 — Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-791) - [TTK m.792 — Elden çıkan çek](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-792) - [TTK m.793 — Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-793) ## [TTK m.788 — Devredilebilirlik](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-788) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 788. maddesi, çekin devredilebilme yollarını düzenler: emre yazılı çekin ciro ve zilyedliğin geçirilmesiyle, emre yazılı değildir kaydını taşıyan çekin ise yalnızca alacağın temlikiyle devredilebilmesini ve cironun kimlere yapılabileceğini ve yeniden ciro edilebilmesini kapsar. Hüküm çeki düzenleyen, lehdar ve çekte ciro yoluyla yer alan kişiler bakımından uygulanır. Maddede çekin ödenmesi, karşılıksız çekin hukuki sonuçları, ciro silsilesinin düzeni ve ciro ile ilgili sorumluluklar düzenlenmez (ciro sorumluluğu ve ibraz yükümlülükleri m.790 ve m.808 gibi ayrı maddelerde yer alır). Çek hamilinin müracaat hakkı ile ödeme yükümlülüğü ve zamanaşımı da bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Devredilebilirlik: hangi kavramlar bilinmeli? - **Emre yazılı çek**: Kayıtta açıkça "emre yazılı" ifadesi bulunan ya da kayıt olmakla birlikte belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan çektir. Bu çek ciro ile devredilir. - **Emre yazılı değildir kaydı**: Çekin devrini yalnızca alacağın temlikine bağlayan kayıttır. Kaydın bulunduğu çek ciro ile devredilemez; devri alacağın temlikinin hukuki sonuçlarını doğurur. - **Ciro**: Çekin üzerindeki hakkın yazılı biçimde devredilmesi işlemidir. Bu maddede ciro, çekin hamiline ve düzenleyene de yapılabilecek biçimde düzenlenmiştir. - **Zilyedliğin geçirilmesi**: Emre yazılı çekte ciroyla birlikte devri tamamlayan fiili teslim unsurudur. Gerekçede eski metindeki "teslim" ibaresinin yerini aldığı belirtilmiştir. - **Alacağın temliki**: Alacağın devrini sağlayan sözleşmedir. Emre yazılı değildir kaydı taşıyan çekte devir yalnızca bu yolla yapılabilir; yazılı şekil ve diğer genel kurallar TBK hükümlerine göre belirlenir. - **Çekten dolayı borçlu olanlar**: Çek düzenleyeni dışında çekte imzası bulunan ve çekten sorumlu olan kişilerdir. Bu kişilere yapılan ciro, çekin yeniden ciro edilmesine olanak tanır. ### Devredilebilirlik: hangi şartlar aranır? - Emre yazılı bir çekin ciro ile devredilebilmesi için çekte açıkça "emre yazılı" kaydının bulunması veya kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesinin şart kılınması gerekir. - Emre yazılı çekin devrinde ciro işleminin yapılması ve çekin zilyedliğinin devralana geçirilmesi birlikte gerçekleşmelidir. - Emre yazılı değildir kaydı veya buna benzer bir kayıt taşıyan çekin devri için ciro işlemi yeterli değildir; alacağın temlikinin yapılması gerekir. - Cironun düzenleyene, çekten dolayı borçlu olan diğer kişilere veya lehdara yapılabilmesi için çekin bu kişiler lehine düzenlenmiş olması şart değildir; ciro bu kişiler lehine de yapılabilir. - Ciro edilen çekin yeniden ciro edilebilmesi için devralan kişinin ciro silsilesinde yer alması ve bu hakkı kullanması gerekir. ### Devredilebilirlik: hangi sonuçları doğurur? - Emre yazılı çek ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilir ve devralan çekin hak sahibi olur. - Emre yazılı değildir kaydı taşıyan çek yalnızca alacağın temlikiyle devredilir; ciro bu çekte devir sonucu doğurmaz. - Düzenleyen veya çekten dolayı borçlu olan kişiler lehine ciro yapılabilir ve bu kişiler çeki yeniden ciro edebilir. - Kayıt olmayan çekte belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınmışsa bu çek de ciro ile devredilebilir. - Emre yazılı çekte zilyetlik devredilmeden yapılan ciro, devir sonucunu tam olarak doğurmaz. - Çekin devri için gereken şekil ve kayıt bu maddeye göre belirlenir; kayıt türüne aykırı devir yöntemi devir sonucu doğurmaz. ### Emre yazılı çek ile emre yazılı değildir kayıtlı çek arasındaki fark nedir? - Kayıtta açıkça "emre yazılı" ifadesi bulunan ya da belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilir. - "Emre yazılı değildir" veya buna benzer bir kayda sahip çek ancak alacağın temlikiyle devredilir. Sonuç: Kayıt türüne göre devir yöntemi değişir; emre yazılı değildir kaydı taşıyan çekte ciro devri sağlamaz ve devir alacağın temlikinin hukuki sonuçlarını doğurur. ### Ciro ile çeki devralan ile alacağın temlikiyle devralan arasındaki fark nedir? - Ciro ile devralan, çekin senetsel hakkına zilyetlik ve ciro silsilesi üzerinden sahip olur. - Alacağın temlikiyle devralan, devredenin alacağına halef olur ve temlikin genel şartlarına bağlı kalır. Sonuç: İki yolla devralan arasında hak dayanağı ve savunmalar bakımından fark doğabilir; bu fark bu maddede ayrıca düzenlenmemiştir. ### Cironun lehdara veya düzenleyene yapılması ile cironun başka kişilere yapılması arasındaki fark nedir? - Ciro düzenleyene, çekten dolayı borçlu olanlardan birine veya lehdara yapılabilir. - Bu kişiler dışında kalan kişilere yapılan cironun geçerli olup olmadığı maddenin genel koşullarına göre değerlendirilir. Sonuç: Düzenleyen veya borçlu kişiye yapılan ciro açıkça geçerlidir ve bu kişiler çeki yeniden ciro edebilir. ### Devredilebilirlik: sık yapılan hatalar nelerdir? - Emre yazılı değildir kaydı taşıyan çekte ciroyla devir yapabileceğini varsaymak; bu çekin devri yalnızca alacağın temlikiyle gerçekleşir. - Emre yazılı çekte zilyetliğin geçirilmesini ihmal ederek yalnızca cironun yeterli olduğunu düşünmek. - Cironun yalnızca lehdara yapılabileceğini düşünerek düzenleyene veya çekten borçlu kişiye yapılan cironun geçersiz olduğunu saymak; 788/3 bu cironun yapılabilmesine izin verir. - Düzenleyen veya çekten borçlu olan kişinin çeki yeniden ciro edemeyeceğini varsaymak; 788/3 bu kişilerin yeniden ciro yapabileceğini açıkça düzenler. - Kaydın "emre yazılı değildir" olup olmadığını dikkate almadan çekin devrini ciro ile yapılmış saymak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, cironun düzenleyene ya da çekten borçlu olanlara yapılabileceğini ve bu kişilerin çeki yeniden ciro edebileceğini 788/3 hükmüne dayanarak kabul etmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/108 E., 2022/370 K., 01.03.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2022/1964 E., 2024/134 K., 23.01.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/591 E., 2021/1551 K., 09.12.2021; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1356 E., 2021/1479 K., 13.10.2021) - Mahkemeler, lehdarın düzenleyene ciro edebildiğini ve bunun 788/3 kapsamında bulunduğunu kabul etmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/108 E., 2022/370 K., 01.03.2022) - Hamilin müracaat haklarının kullanılmasında 788/3 ile birlikte 808/1 hükmünün birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2022/1964 E., 2024/134 K., 23.01.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/591 E., 2021/1551 K., 09.12.2021; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1356 E., 2021/1479 K., 13.10.2021) - Dava dosyalarında ciro silsilesinin ve çekin zilyetliğinin devrinin varlığı, çekin kimin elinde olduğu ve ciro ile devralanın hakkı üzerinden incelenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/342 E., 2024/82 K., 07.02.2024) ### Nasıl ispat edilir? - Çeki ciro yoluyla devralan kişi, cironun varlığını ve zilyetliğin kendisine geçtiğini çekin ciro silsilesi ve çekin asıl nüshası ile ispatlar. - Emre yazılı değildir kaydı taşıyan çekin alacağın temlikiyle devredildiğini iddia eden kişi, temlikin yazılı şekilde yapıldığını ve devredenin alacağını devrettiğini ispatlamak zorundadır. - Karşı taraf, çekin devredilemediğini veya devrin geçersiz olduğunu ileri sürdüğünde, kayıt türünü ve ciro işleminin şekline uygunluğunu ispatlamak zorundadır. - Düzenleyen veya çekten dolayı borçlu olan kişiye yapılan cironun geçerliliğini iddia eden kişi, bu kişinin çekten sorumlu olduğunu çekin üzerindeki imza ve kayıtlarla ispatlar. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 6102 m.790: Ciro ile çekin devrinin hukuki sonuçlarını ve devralanın haklarını tamamlayan maddedir; bu madde cironun devir etkisini düzenler. - 6102 m.808: Hamilin müracaat haklarını düzenler; cironun ardından hamilin ödeme talebinde bulunmasıyla bağlantılıdır. - 6098 sayılı Kanun m.183-194: Alacağın temliki hükümleri; emre yazılı değildir kaydı taşıyan çekin devrinde alacağın devri kurallarının uygulanmasını sağlar. (Türk Borçlar Kanunu, numarası 6098'dir.) ## [TTK m.789 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-789) Bu madde, emre yazılı kambiyo senetlerinde (çekte) cironun geçerlilik koşullarını düzenler: cironun kayıtsız ve şartsız olması, kısmi ciro ile muhatabın cirosunun batıl olması, hamiline yazılı cironun beyaz ciro sayılması ve muhatap lehindeki cironun makbuz hükmünde olması hallerini kapsar. Kuralın muhatabı, ciro yoluyla çek alacağını devralan kişilerdir. Madde, cironun şekline (ciro edenin imzası, ciro yerinin gösterilmesi), ciro ile devrin etkisine (temlik, teşhis, teminat, tahsil ve rehin cirosu ayrımı), ciro zincirinin ve hamilin yetkisinin değerlendirilmesine, ibraz ve vade sonrası cironun sonuçlarına ilişkin hükümleri düzenlemez; bunlar için ciro şekline ilişkin genel hükümlere (m.681 vd.) ve çekin ibrazına ilişkin hükümlere (m.796 vd.) bakılmalıdır. ### Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli? - **Kayıtsız ve şartsız ciro**: Cironun hiçbir kayda veya koşula bağlanmadan yapılmasıdır. Ciroya konulan şart yazılmamış sayılır; ciro geçerliliğini korur. - **Kısmi ciro**: Kambiyo senedinden doğan alacağın yalnızca bir bölümünün devredilmesidir. Alacağın bir kısmının devri, ciro niteliğinde kabul edilmez ve batıldır. - **Hamiline yazılı ciro**: Ciro edilen kişinin belirtilmediği, hamile ödeme yapılmasını ifade eden ciro biçimidir. Kanun bunu beyaz ciro ile aynı hükme bağlar. - **Muhatap lehindeki ciro**: Çekin ödeme yükümlüsü olan muhatabın kendi lehine yaptığı ciro işlemidir. Bu ciro, tahsil ya da devir işlevi görmez; yalnız makbuz hükmündedir. - **Muhatap şubesi**: Muhatap banka adına, aynı bankanın kendi birden fazla şubesi arasındaki ciro bakımından ayrı bir ciro yeri olarak kabul edilen şubedir. Muhatap şubeden farklı bir şube üzerine yazılan ciro, muhatap lehindeki ciro hükmüne girmez. ### Genel olarak: hangi şartlar aranır? - Cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir; ciroya konulan şart yazılmamış sayılır ancak ciro geçerli kalır. - Cironun kısmi olmaması gerekir; alacağın bir bölümünü devreden ciro batıldır. - Cironun muhatabın kendi cirosu olmaması gerekir; muhatap tarafından yapılan ciro batıldır. - Hamiline yazılı ciro, beyaz ciro hükmünde sayılır ve bu hâlde ciro edilen kişi belirtilmemiş olur. - Muhatap lehine yapılan ciro, makbuz hükmü taşır; devir etkisi doğurmaması için muhatap lehindeki ciro koşulu aranır. - Muhatap lehindeki ciro, muhatabın birden fazla şubesi bulunması ve cironun muhatap şubeden başka bir şube üzerine yazılmış olması hâlinde makbuz hükmünde değildir. ### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur? - Cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir; ciroya konulan şart yazılmamış sayılır ve ciro geçerliliğini korur. - Kısmi ciro batıldır; alacağın bir bölümü ciro yoluyla devredilmiş sayılmaz. - Muhatabın cirosu batıldır; muhatap tarafından yapılan ciro hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. - Hamiline yazılı ciro beyaz ciro sayılır; ciro edilen kişi gösterilmemiş olur ve hamilin beyaz ciro bakımından tanınan yetkileri doğar. - Muhatap lehindeki ciro yalnız makbuz hükmündedir; bu ciro ile devir ve tahsil yetkisi doğmaz. - Muhatabın birden fazla şubesi bulunduğu ve ciro muhatap şubeden başka bir şube üzerine yazıldığı hâlde muhatap lehindeki ciro makbuz hükmünde olmaz; bu ciro devir etkisi doğurabilir. ### Kayıtsız-şartsız ciro ile şartlı ciro arasındaki fark nedir? - Kayıtsız ve şartsız yapılan ciro, kanunun aradığı geçerli biçimdir ve devrin tam etkisini doğurur. - Ciroya konulan şart, cironun kendisini geçersiz kılmaz; şart yazılmamış sayılır. Sonuç: Şart ciroyu batıl yapmaz, yalnızca yazılmamış sayılır. Ciro ile şart ayrılmalıdır. ### Tam ciro ile kısmi ciro arasındaki fark nedir? - Alacağın tamamını devreden ciro geçerlidir. - Alacağın yalnızca bir bölümünü devreden ciro, kanuna göre batıldır. Sonuç: Kısmi ciro hiçbir devir etkisi doğurmaz; kısmi devir isteyen kişi bunu ciro ile değil başka bir hukuki işlemle gerçekleştirmelidir. ### Hamiline yazılı ciro ile gerçek beyaz ciro arasındaki fark nedir? - Hamiline yazılı ciro, ciro edilen kişiyi göstermez. - Beyaz ciro da ciro edilen kişiyi göstermeyen ciro biçimidir. Sonuç: Kanun hamiline yazılı cironu beyaz ciro hükmünde saydığından, bu iki hâlde hamilin seçenekleri ve ciro zinciri değerlendirmesi aynı olur. ### Muhatap lehindeki ciro ile muhatap şubesi dışındaki şube üzerine ciro arasındaki fark nedir? - Muhatabın kendi lehine yaptığı ve muhatap şube üzerine yazılan ciro makbuz hükmündedir. - Muhatabın birden fazla şubesi varsa ve ciro muhatap şubeden başka bir şube üzerine yazılmışsa, ciro makbuz hükmünde değildir. Sonuç: İstisnai hâlde muhatap lehindeki ciro devir etkisi doğurabilir; bu nedenle ciro yerinin hangi şube olduğu belirlenmelidir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, çekin ciro zincirinin şekli bakımından kopukluk olup olmadığını inceler; ciroların kayıtsız, şartsız ve kısmi olmamasının kontrol edilmesi kabul edilmektedir. (Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/1112 E., 2025/1034 K., 26.09.2025) - Muhatap lehindeki cironun makbuz hükmünde olduğu, bu nedenle muhatap bankanın yetkili hamil sayılamayacağı yönünde değerlendirme yapılmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1954 E., 2024/532 K., 16.04.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2023/2441 E., 2024/30 K., 08.01.2024) - Muhatabın birden fazla şubesi bulunduğu hâlde ciro muhatap şubeden başka bir şube üzerine yazılmışsa, muhatap lehindeki ciroyu makbuz saymayan yaklaşım benimsenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1954 E., 2024/532 K., 16.04.2024) - Mahkemeler, çekin fiilen ödeme aracı olup olmadığını ve ciro zincirinin çekin düzenleniş amacıyla uyumunu birlikte değerlendirir; ciro geçerliliği tek başına karine oluşturmayabilir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2026/305 E., 2026/484 K., 21.04.2026; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2024/972 E., 2024/1031 K., 06.06.2024) - Ciro zincirinin düzgün olup olmadığı belirlenirken çekin üzerindeki kayıtlar ve ciro sırası birlikte incelenmektedir. (Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/205 E., 2025/825 K., 26.11.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Cironun geçerliliğini iddia eden taraf, ciro zincirinin kopuksuz olduğunu ve her cironun kayıtsız, şartsız ve kısmi olmadığını çekin metninden ispatlar; çekin asıl metni bu ispatın birincil delilidir. - Muhatabın cirosu olduğu ya da muhatap lehindeki ciro sayıldığı iddiası, çekin üzerindeki ciro kaydı ile ciro yeri belirlenerek ispatlanır. - Muhatap şubesi dışındaki şube üzerine yazılmış ciro iddiasında, bankanın şube yapısı ve ciro yerine ilişkin belgeler ispat aracı olur. - Ciroya konulan şartın yazılı olup olmadığı çekin kendisinden anlaşılır; şartın varlığını ileri süren taraf, şartın ciro metninde yer aldığını ispat etmelidir. - Kısmi ciro iddiasında, çekteki bedel ile ciro kaydının karşılaştırılması ve ciro metninin incelenmesi yoluyla ispat yapılır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [6102 sayılı Kanun m.681](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-681): Cironun genel tanımını ve emre yazılı senetlerde devir işlevini düzenler; m.789 ciro şartlarını bu genel çerçeve içinde sınırlar. - [6102 sayılı Kanun m.682](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-682): Cironun kayıtsız ve şartsız olması ile kısmi cironun geçersizliği ilkesini düzenler; m.789/1 ve m.789/2 ile birlikte okunur. - [6102 sayılı Kanun m.785](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-785): Çekin hamiline yazılı olması ve kayıt türlerini düzenler; m.789/3 hamiline yazılı cironun beyaz ciro sayılmasında bu hükme dayanır. - [6102 sayılı Kanun m.790](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790): Ciro zincirinin düzenini ve ciro edilmiş çekte hamilin yetkisini düzenler; m.789 ile birlikte ciro geçerliliğinin değerlendirilmesinde kullanılır. - [6102 sayılı Kanun m.796](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-796): Çekin ibraz süresine ilişkin hükümleri düzenler; ibraz süresinden sonra yapılan cironun etkisi bu hükümle belirlenir. - [6102 sayılı Kanun m.808](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-808): Çekin ödenmesi ve bankaya ibraz sonrası işlemleri düzenler; muhatap bankanın ciro ve ödeme yetkisi bu hükümle ilgilidir. ## [TTK m.790 — Hak sahipliğini ispat görevi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790) Madde, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin yetkili hamil sayılması koşullarını düzenler. Son ciro beyaz olsa bile ciro silsilesinin müteselsil ve birbirine bağlı olması hâlinde hak sahipliğinin kabul edileceğini, çizilmiş cirolara hüküm bağlandığını ve beyaz ciroyu izleyen ciro hâlinde iktisabın nasıl sayılacağını belirler. Madde kime uygulandığı bakımından çek hukukundaki hamile ilişkindir. Çekin karşılığının ödenmesi, çekin ödenmemesi hâlinde ihbar ve protesto yükümlülükleri, çekten doğan başvuru hakkının zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri, çekin iptali usulü ile ciranta ve keşideci sorumluluğu bu maddede düzenlenmemiştir. Genel ispat yükü kuralı ve delil türleri de bu maddenin kapsamı dışındadır. ### Hak sahipliğini ispat görevi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Cirosu kabil çek**: Ciro yoluyla devredilebilen, üzerinde ciro düzenlenmesine elverişli çek. Ciro yasağı konulmuş çekler bu kapsamda değerlendirilmez. - **Yetkili hamil**: Çeki elinde bulunduran ve ciro silsilesi sayesinde hakkını ispat eden kişi. Yalnızca zilyet olmak yetmez; ciro silsilesinin de bu hakkı göstermesi gerekir. - **Müteselsil ve birbirine bağlı ciro silsilesi**: Her cironun bir öncekine bağlanarak kesintisiz biçimde devri gösteren ciro dizisi. Silsilede kopukluk veya bağlantısızlık bulunduğunda hak sahipliği bu yolla ispat edilemez. - **Beyaz ciro**: Cirantanın yalnızca imzasını taşıyıp ciralanan adı taşımayan ciro. Son ciro beyaz olsa bile silsile sayesinde hamil yetkili sayılabilir. - **Çizilmiş ciro**: Üzerine çizgi çekilmiş ciro. Madde metnine göre yazılmamış hükmündedir ve silsile içinde dikkate alınmaz. ### Hak sahipliğini ispat görevi: hangi şartlar aranır? - Çekin cirosu kabil olması gerekir; ciro yasağı bulunan çek bu maddenin kapsamına girmez. - Çeki elinde bulunduran kişinin hamil olarak çekin zilyetliğine sahip olması gerekir. - Son ciro beyaz ciro ise, hamilin hakkının müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşılması gerekir. - Silsileyi oluşturan cirolardan çizilmiş olanlar silsile dışında tutulur; yazılmamış hükmündeki çizilmiş ciro hak sahipliğine dayanak yapılamaz. - Beyaz bir ciroyu başka bir ciro izliyorsa, bu son ciroyu imzalayan kişinin çeki beyaz ciro ile iktisap ettiğinin kabul edilmesi gerekir. ### Hak sahipliğini ispat görevi: hangi sonuçları doğurur? - Son ciro beyaz olsa bile ciro silsilesi tam ise çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil sayılır. - Ciro silsilesi kopuk veya bağlantısız ise hamil yetkili hamil sayılmaz ve hak sahipliği bu yolla ispat edilemez. - Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmünde olduğundan silsile bu cirolar olmadan değerlendirilir. - Beyaz ciroyu izleyen son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır ve bu kişinin hak sahipliği buna göre belirlenir. - Madde metninde ayrıca bir yaptırım veya hükümsüzlük düzenlenmemiştir; hak sahipliğinin kanıtlanamaması hâlinde sonuç, hamilin genel hükümlere göre hakkını ispat edememesidir. ### Son beyaz ciro ile son ciro tam ciro arasındaki fark nedir? - Son ciro beyaz ciro ise, çeki elinde bulunduran kişi yine de yetkili hamil sayılır; ancak bunun için ciro silsilesinin müteselsil ve birbirine bağlı olduğu gösterilmelidir. - Son ciro açık ve adı yazılı bir ciro ise, hamil ciro silsilesini ayrıca ortaya koymadan da hak sahipliğini dayandırabilir. Sonuç: Son ciro beyaz olduğunda hak sahipliği ciro silsilesinin tamlığına bağlanır; ciro silsilesi kopuk ise hamil yetkili sayılmaz. ### Beyaz ciro izleyen ciro ile beyaz ciro izlenmeyen ciro arasındaki fark nedir? - Bir beyaz ciroyu başka bir ciro izlediğinde, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır. - Beyaz ciroyu izleyen bir ciro bulunmadığında, beyaz ciro ile çeki elinde bulunduran kişinin iktisabı ciro silsilesinin genel kurallarına tabidir. Sonuç: Beyaz ciroyu izleyen son ciroyu imzalayan kişi, beyaz ciroyla iktisap etmiş sayıldığından hak sahipliğini bu ciro üzerinden kurabilir. ### Çizilmiş ciro ile yazılı ciro arasındaki fark nedir? - Çizilmiş ciro, silsilede yer alsa bile yazılmamış hükmündedir ve hak sahipliğine dayanak yapılamaz. - Çizilmemiş ve düzenli biçimde yazılmış cirolar hak sahipliğinin silsile içinde değerlendirilmesine esas alınır. Sonuç: Çizilmiş cirolar silsileden çıkarılarak hak sahipliği bu hâlde değerlendirilir. ### Hak sahipliğini ispat görevi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Son ciro beyaz olduğu için hamilin yetkili hamil olduğunu, silsilenin tamlığına bakmadan kabul etmek; oysa madde ciro silsilesinin müteselsil ve birbirine bağlı olmasını şart koşar. - Beyaz ciroyu izleyen son cironun iktisabını, beyaz ciroyu izlemeyen cirodan ayırt etmeden değerlendirmek; madde yalnızca beyaz ciroyu izleyen durumda özel iktisap kuralı getirir. - Çizilmiş ciroyu silsilenin parçası sayıp hak sahipliğine dayanak yapmak; madde çizilmiş cirolara yazılmamış hükmünü bağlar. - Madde metnindeki sınırlı kapsamı genişletip çekin ödenmemesi, protesto veya zamanaşımı konularını da bu madde ile çözmeye çalışmak. - Hamilin hak sahipliğini ispat yükünü karşı tarafa yüklemek; madde hak sahipliğini ileri süren hamile ciro silsilesini gösterme yükü yükler. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, son cironun beyaz olması hâlinde hamilin hak sahipliğini ciro silsilesinin tamlığı üzerinden değerlendirmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/1145 E., 2025/1128 K., 10.09.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/309 E., 2022/319 K., 24.02.2022) - Hak sahipliğini ispatlayan hamilin çekin aslını dosyaya ibraz etmesi, hak sahipliğinin kabulünde önemli görülmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1999 E., 2026/543 K., 17.03.2026) - Çekin üzerindeki iptal yazısının ve imza çizimlerinin ciro silsilesi üzerindeki etkisi, uyuşmazlık konusu yapılmakta ve bu hâllerde madde hükmü birlikte değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2021/2187 E., 2023/1257 K., 21.09.2023) - Çekin ciro silsilesinin ilgili ciranta arasındaki ödeme ilişkisinin ispatına karşı bağımsız bir savunma olarak sunulduğu hâllerde, madde hükmü hak sahipliği ile ilgili olarak ele alınmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/983 E., 2022/588 K., 07.04.2022) ### Nasıl ispat edilir? - Hak sahipliğini ileri süren hamilin ispat yükü vardır; hamil, çeki elinde bulunduğunu ve ciro silsilesinin kesintisiz olduğunu göstermelidir. - Ciro silsilesi çekin kendisinde görülebilir ve bu, hak sahipliğinin en doğrudan delilidir; çekin aslının ibrazı önemli bir delildir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1999 E., 2026/543 K., 17.03.2026) - Son cironun beyaz olması hâlinde hamil, silsilenin müteselsil ve birbirine bağlı olduğunu ispatlamalıdır; karşı taraf silsilede kopukluk ya da çizilmiş ciro bulunduğunu ileri sürerek bu ispatı çürütebilir. - Karşı taraf, hamilin çeki kötü niyetle veya ciro silsilesi dışında iktisap ettiğini ileri sürüyorsa, bu savunmayı ispatla yükümlüdür. - Çekin iptali veya iptal yazısı gibi silsileyi etkileyen unsurlar tarafların delilleriyle birlikte değerlendirilir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2021/2187 E., 2023/1257 K., 21.09.2023) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.790](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790): Bu maddenin kendisidir; çekin cirosunun hak sahipliğini ispat fonksiyonunu düzenler. - [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.790](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790): Maddenin metni ispat yükünün dayandığı ciro silsilesini tanımlar; ispat yükü kurallarının somut uygulaması bu maddeye bağlanır. - 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190: Genel ispat yükü kuralı olarak, hak sahipliğini ileri süren tarafın ispat yükünü düzenler; 790. madde bu genel kuralın çek bakımından özel düzenlemesi niteliğindedir. ## [TTK m.791 — Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-791) Madde, hamiline yazılı çekte yapılan cironun çekin niteliğine etkisini düzenler. Hamiline yazılı çekin ciro ile devredilebilmesine ve bu cironun cirantayı başvurma borçlusu yapmasına ilişkin sonucu belirler; cironun çeki emre yazılı çeke dönüştürmediği hükmü bu maddenin konusudur. Kural, hamiline yazılı çeki elinde bulunduran ve bu çeki ciro yoluyla devralan kişiler bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: hamiline yazılı çekin düzenlenmesi ve hamiline yazılma koşulu (m.785), hamiline yazılı çekte teslimle devrin koşulları ve hamil sıfatı (m.785 ve ilgili hükümler), ciro ile sorumluluğun kapsamı ve başvurma hakkı (m.790 ve ilgili hükümler), ibraz süresinden sonra yapılan cironun alacağın devri sonucu (m.794 ve ilgili hükümler) ile bu cirodan doğan zamanaşımı ve usul yönü (m.800 ve ilgili hükümler). ### Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro: hangi kavramlar bilinmeli? - **Hamiline yazılı çek**: Üzerinde hamiline veya buna benzer bir kayıt bulunan ve bu nedenle teslimle devredilebilen çektir. Çekte hamiline yazılılık, kanun gereği bu kaydın varlığına bağlanmıştır. - **Ciro**: Çekten doğan hakların başka birine devri için yapılan ve cirantayı başvurma borçlusu yapan işlemdir. Hamiline yazılı çekte ciro, çeki devretmenin ek bir yoludur; senedin niteliğini değiştirmez. - **Topal ciro**: Hamiline yazılı çekin ciro ile devredilmesine verilen addır. Ciro, çeki emre yazılı hâle getirmediği için devrin etkisi sınırlı kalır ve yalnızca cirantanın sorumluluğunu doğurur. - **Emre yazılı çek**: Kanunen emre yazılı sayılan ve ciro ile teslimle devredilen çektir. Bu maddede karşılaştırma aracı olarak anılır; hamiline yazılı çekin ciroyla emre dönüşmediği, bu çekin emre yazılı çek hâline gelmediği belirtilir. - **Başvurma hakkı**: Çek bedelinin ödenmemesi hâlinde hamilin cirantaya ve diğer ciro borçlularına karşı sahip olduğu hak olarak anlaşılır. Ciro ile bu hakkın doğması, cironun tek sonucudur. ### Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro: hangi şartlar aranır? - Çekin hamiline yazılı olması gerekir; cironun bu maddenin kapsamına girmesi için çeki hamiline yazılı çek niteliğinde olması şarttır. - Ciro, hamiline yazılı çek üzerinde yapılmış olmalıdır; ciro işlemi çek üzerine ve cironun kanuni koşullarına uygun biçimde yazılmalıdır. - Ciro, cirantayı başvurma borçlusu kılmalıdır; bu sonuç yalnızca cirantanın sorumluluğu ile sınırlı kalır. - Ciro ile çekin niteliği değiştirilmemelidir; ciro çeki emre yazılı çek hâline getirmez, çek hamiline yazılı olarak kalır. ### Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro: hangi sonuçları doğurur? - Hamiline yazılı çekin ciro edilmesi, çeki emre yazılı çek hâline getirmez. - Ciro yapan kişi, cirantaya ait başvurma sorumluluğu ile çek bedelinden sorumlu olur. - Ciro sonrasında çekin devri hâlâ teslimle yapılabilir; ciro devrin tek şekli değildir. - Ciro ile çeki emre yazılı çek gibi devretme sonucu doğmaz; çekin hamiline yazılı olması değişmediği için cironun etkisi yalnızca cirantanın sorumluluğu ile sınırlı kalır. - Ciro, çekin hukuki niteliğini değiştirmediğinden bu maddeye göre ciro sonrasında hamil değişikliği yine hamiline yazılı çek kuralları ile değerlendirilir. ### Hamiline yazılı çek ile emre yazılı çek arasındaki fark nedir? - Hamiline yazılı çekte devir teslimle yapılır ve ciro devrin ek bir yoludur; ciro edilse bile çek hamiline yazılı kalır. - Emre yazılı çekte ciro ve teslim birlikte devri sağlar; ciro çekin devir ve tedavül araçlarından biridir. Sonuç: Hamiline yazılı çekin cirosu, çeki emre yazılı çek hâline getirmez; bu nedenle ciro sonrasında da çek hamiline yazılı çek hükümlerine tabi kalır. ### Ciro ile başvurma sorumluluğu ile çekin niteliğinin değişmesi arasındaki fark nedir? - Ciro, cirantayı başvurma borçlusu yaparak onun sorumluluk doğurmasına yol açar. - Ciro, çekin hukuki niteliğini ve devir biçimini değiştirmez; hamiline yazılılık devam eder. Sonuç: Ciro cirantaya sorumluluk yükler ancak çekin niteliğini değiştirmediği için ciro yoluyla devreden kişi, çekin hamiline yazılı olma özelliğini ortadan kaldıramaz. ### Hamiline yazılı çek üzerine yapılan ciro: sık yapılan hatalar nelerdir? - Hamiline yazılı çekin cirosunu, çeki emre yazılı çek hâline getirdiği şeklinde yorumlamak; madde bu sonucu açıkça reddeder. - Hamiline yazılı çekte ciro ile devrin, emre yazılı çekteki gibi ciro ve teslimle yapılması gerektiğini varsaymak; devirde teslim yeterlidir ve ciro zorunlu değildir. - Cironun, cirantayı başvurma borçlusu yaptığını dikkate almayıp sorumluluk sonucunu göz ardı etmek. - Ciro sonrasında çekin niteliğinin değiştiğini varsaymak ve buna dayanarak emre yazılı çek hükümlerini uygulamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, hamiline yazılı çekin ciro ile devredilmesini bu maddeye uygun biçimde değerlendirmekte; cironun çeki emre yazılı çek hâline getirmediğini esas almaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7508 E., 2023/1523 K., 13.03.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Hamiline yazılı çekin ciro ile devri iddiasını ileri süren hamil, çekin hamiline yazılı olduğunu ve cironun çek üzerinde yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; ispat çekin üzerindeki kayıtlarla yapılır. - Cironun cirantayı başvurma borçlusu yaptığını iddia eden hamil, ciro imzasının cirantaya ait olduğunu çekin kendisi ile ispatlar; ciro imzasının çek üzerinde bulunması bu konuda belirleyicidir. - Cironun çeki emre yazılı çek hâline getirdiğini ileri süren taraf bu iddiayı ispatlamak zorundadır; madde gereğince böyle bir sonuç doğmaz. - Ciro sonrası çekin devrinin teslimle yapıldığını savunan tarafın, teslimi ve hamil sıfatını çekin zilyetliği ile ispatlaması gerekir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [6102 sayılı Kanun m.785](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-785): Hamiline yazılı çekin tanımını ve hamiline yazılılığın kaynağını belirler; bu maddenin uygulandığı çek türünü tespit eder. - [6102 sayılı Kanun m.790](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790): Cironun cirantayı başvurma borçlusu yapan sonucunu ve ciro sorumluluğunun kapsamını düzenler; bu maddedeki sorumluluk sonucunun dayanağıdır. - [6102 sayılı Kanun m.794](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-794): İbraz süresinden sonra yapılan cironun alacağın devri hükümlerine tabi olmasını düzenler; bu maddedeki cironun sınırlarıyla ayrım yapılır. ## [TTK m.792 — Elden çıkan çek](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-792) Madde, çekin herhangi bir suretle hamilin elinden çıkması hâlinde, çeki eline geçiren yeni hamilin çeki geri verme yükümlülüğünü düzenler. Hükmün konusu, hamilin hakkını 790. madde uyarınca ispat etmesi ve yeni hamilin kötüniyet ya da ağır kusur sebebiyle çeki geri vermekle yükümlü olmasıdır. Hüküm, hamile yazılı veya ciro yoluyla devredilebilen çekler bakımından uygulanır. Çekin ibrazı, ibraz süreleri, ödeme ve bankanın incelemesi, çek iptali ve hamilin muhatap bankaya karşı hakları madde kapsamında değildir; bunlar sırasıyla 795–812. maddeler, 757 vd. maddeler ve 790. maddenin kendi hükümleri ile düzenlenmiştir. Madde, menfi tespit ya da sebepsiz zenginleşme gibi temel ilişkiye dayalı davaları da düzenlemez. ### Elden çıkan çek: hangi kavramlar bilinmeli? - **Hamil**: Çeki hukuka uygun biçimde elinde bulunduran ve çekten doğan hakkı ileri süren kişidir. Hamilin hak sahibi olup olmadığı, 790. maddeye göre ispatlanır. - **Çekin rızası dışında elden çıkması**: Hamilin iradesi dışında, çalınma, kaybolma veya başka bir biçimde çekin zilyetliğinin yeni bir kişiye geçmesidir. Madde, bu hâlde yeni hamilin durumunu belirler. - **Kötüniyet**: Yeni hamilin çekin hamilin rızası dışında elden çıktığını veya çeki iktisap ederken devredenin hakkının bulunmadığını bilmesi ya da bilmesi gerektiği hâldir. - **Ağır kusur**: Yeni hamilin çeki iktisap ederken gösterdiği, basiretli bir kişiden beklenen özenin çok ötesinde ihmal veya dikkatsizliktir. Kusurun ağır olup olmadığı, iktisabın koşullarına göre somut olarak değerlendirilir. - **Geri verme yükümlülüğü**: Kötüniyetli veya ağır kusurlu yeni hamilin çeki eski hamile veya hak sahibine iade etmesi borcudur. Bu yükümlülük, çekin fiziken teslimine yöneliktir ve ödeme talebinin yerine geçmez. ### Elden çıkan çek: hangi şartlar aranır? - Çekin hamilin elinden rızası dışında çıkmış olması gerekir; hamil bu durumu ve hakkını 790. madde uyarınca ispat etmelidir. - Yeni hamilin çeki eline geçirmiş bulunması gerekir. - Yeni hamilin çeki kötüniyetle iktisap etmiş olması ya da iktisapta ağır bir kusurunun bulunması gerekir; bu koşullardan biri yeterlidir. - Yeni hamilin kötüniyetli veya ağır kusurlu olmadığı hâlde çeki iktisap etmiş olması, onu geri verme yükümlülüğünden kurtarır; bu hâlde çek ona karşı geçerli bir hak kaynağı oluşturur. - Geri verme yükümlülüğünün doğması için yeni hamilin çeki eline geçirdiği anda bu kusurlardan birinin bulunması yeterlidir; sonradan öğrenilen bilgi bu yükümlülüğü doğurmaz. ### Elden çıkan çek: hangi sonuçları doğurur? - Yeni hamil kötüniyetle veya ağır kusurla iktisap etmişse çeki geri vermekle yükümlü olur. - Yeni hamil iyiniyetli ve ağır kusursuz ise çeki geri vermekle yükümlü olmaz ve çek ona karşı hak sahipliği bakımından korunur. - Hamil hakkını 790. madde uyarınca ispat edemezse madde kapsamında geri verme talebi kurulamaz. - Yeni hamilin geri verme yükümlülüğü, çekin fiziken geri verilmesidir; bu, çekten doğan parasal hakkın ortadan kalktığı anlamına gelmez. - Madde, emredici nitelikte bir sorumluluk kuralı taşır; taraflar sözleşmeyle bu yükümlülüğü ortadan kaldıramaz. ### Kötüniyetli iktisap ile ağır kusurla iktisap arasındaki fark nedir? - Yeni hamilin çeki çekin elden çıktığını bildiği ya da bilmesi gereken bir durumda aldığı hâldir. - Yeni hamilin kötüniyeti bulunmamakla birlikte, iktisap sırasında basiretli bir kişiden beklenen özeni çok aşan bir ihmal gösterdiği hâldir. Sonuç: Her iki hâlde de yeni hamil çeki geri vermekle yükümlüdür; madde bu iki hâli eşit biçimde sayar, ancak ispat yükü ve kusurun ölçüsü uygulamada ayrı tartışılır. ### Yeni hamil ile eski hamil veya hak sahibi arasındaki fark nedir? - Çeki bir devir işlemiyle eline geçirmiş olan ve çek üzerinde hamil sıfatı taşıdığını ileri süren kişidir. - Rızası dışında çekin elinden çıkan ve çekin geri verilmesini isteme hakkı bulunan önceki hamil ya da hak sahibidir. Sonuç: Geri verme yükümlülüğü yeni hamilin, geri verme talebi ise önceki hamilin hakkıdır; iyiniyetli yeni hamil geri verme yükümlülüğü altına girmez. ### Hamile yazılı çek ile ciro yoluyla devredilebilen çek arasındaki fark nedir? - Hamile yazılı çekte hamil, çekin lehtarıdır ve çek belirli bir kişiye yazılıdır. - Emre yazılı çekte hamil ciro zinciriyle hamil sıfatını kazanmıştır. Sonuç: Madde her iki çek türünü kapsar; hamil hakkını 790. madde uyarınca ispat ederek bu iki tür çekte de korunur. ### Elden çıkan çek: sık yapılan hatalar nelerdir? - Çekin elden çıkmasını yeterli görmek; rızası dışında çıktığının ve hamil sıfatının ayrıca ispatlanması gerektiğini gözden kaçırmak. - Kötüniyet ile ağır kusuru birbirine karıştırmak; ağır kusur için kötüniyet aramak ya da kötüniyet bulunmadığı için sorumluluğu reddetmek. - Hamil hakkını 790. madde yerine doğrudan 792. madde ile kanıtlanmış saymak. - İbraz süresi kaçırılmış olmasını, geri verme yükümlülüğünün ortadan kalkması sonucunu doğuran bir neden saymak; bu iki konu ayrı hükümlere tabidir. - Yeni hamilin çekin elden çıktığını sonradan öğrenmesini geri verme yükümlülüğünü doğuran kötüniyet saymak; kötüniyet iktisap anına göre değerlendirilir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkemeler, davacının çekin rızası dışında elden çıktığını ve karşı tarafın kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatlaması gerektiğini kabul etmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/154 E., 2026/403 K., 05.03.2026) - Uygulamada hamilin rızası dışında elden çıkma iddiası, çekin hırsızlık veya kayıp yoluyla çıktığının belgelenmesi ile birlikte değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2019/162 E., 2021/227 K., 18.02.2021) - Yeni hamilin kötüniyetinin ya da ağır kusurunun varlığı, iktisap şartları ve devir sırasındaki davranışlar üzerinden somut olarak incelenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/135 E., 2026/451 K., 12.03.2026) - Çekin istirdatı davalarında 792. madde dayanak yapılmakta, mahkemeler hamil hakkını ve yeni hamilin iktisap biçimini birlikte değerlendirmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2018/1365 E., 2020/800 K., 10.09.2020) - Çekin elden çıktığı iddiasında ibraz süresinin ve temel ilişkinin ayrı değerlendirildiği, bu iki konunun karıştırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/804 E., 2022/308 K., 24.02.2022) ### Nasıl ispat edilir? - Asıl talebi, yani çekin geri verilmesini isteyen hamil, çekin rızası dışında elden çıktığını ve kendi hamil sıfatını 790. madde uyarınca ispat etmek zorundadır. - Rızası dışı elden çıkma, kolluk tutanağı, zilyetliğin kaybına ilişkin belgeler, ticaret sicili ilanı veya tanık beyanı gibi delillerle ispatlanabilir. - Yeni hamilin kötüniyeti veya ağır kusuru, iktisap sırasındaki koşulları gösteren belgeler ve tanıklarla ispatlanır; yeni hamil iyiniyetini savunuyorsa iktisabın olağan biçimde yapıldığını göstermelidir. - Karşı taraf olarak yeni hamil, çeki bedelini ödeyerek veya iyiniyetle aldığını savunursa bu savunmayı ispatla yükümlüdür. - Ciro zinciri düzgün ve kesintisiz ise yeni hamilin hamil sıfatı, çekin ciro yoluyla devredildiğini gösterir; bu durum ilk hamilin rızasına ilişkin ayrı bir ispatı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.790](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-790): Hamilin hakkını ispat etmesini düzenler; 792. madde, hamil hakkını 790. madde uyarınca ispat ettiğinde uygulanır. - [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.795](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-795): Çekin ibraz süreleri ve ibraz kuralları, çekin ödenmesi için hamilin yapacağı işlemleri düzenler; 792. madde ibraz yükümlülüğünün yerine geçmez. - [6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.757](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-757): Çekin iptali usulünü düzenler; çekin rızası dışı elden çıkması hâlinde iptal yolu 792. maddedeki geri verme talebiyle birlikte değerlendirilir. ## [TTK m.793 — Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-793) Bu madde, poliçe ve bonoda protesto düzenlenmesinden, aynı nitelikte bir belirlemeden ya da ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan cironun hukuki etkisini ve tarihsiz cironun zamanına ilişkin karineyi düzenler. Kanun, geç yapılan cironun devralana hangi hakları verdiğini ve tarihsiz cironun hangi döneme ait sayılacağını belirler. Kime uygulandığı bakımından, ciro ile devredilen poliçe ve bonodaki hamil ile cirantalar ilgilidir. Maddenin düzenlemediği konular: ciro şekli ve ciro zinciri (m.681–690 kapsamındaki kurallar), ödememe protestosunun çekilme süresi ve şekli (m.6102 sayılı Kanun 'un protesto hükümleri), ibraz ve müracaat hakkının düşmesi (ilgili poliçe ve bono hükümleri), çek bakımından gecikmiş ciro (çek hukukunda ayrı düzenleme). ### Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro: hangi kavramlar bilinmeli? - **Gecikmiş ciro**: Protestonun düzenlenmesinden, aynı nitelikte bir belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan cirodur. Bu ciro, senedin hamile geçmesine yol açmaz; yalnızca alacağın devri sonucunu doğurur. - **Alacağın temliki sonucu**: Ciro ile devralanın kambiyo senedinden doğan haklarını değil, devredenin alacağını devralması anlamına gelir. Bu durumda devralan, devredenin sahip olduğu alacak ölçüsünde hak sahibi olur ve ciro zincirinin kambiyo kuvvetinden yararlanamaz. - **Aynı nitelikte bir belirleme**: Çek hukukunda karşılıksızdır belirlemesi gibi, protesto yerine geçen ve ödenmeme durumunu tespit eden resmi işlemdir. Maddedeki karşılığı, protestoya eşdeğer bir belirlemedir. - **Karine**: Aksi ispat edilene kadar geçerli kabul edilen kanuni varsayımdır. Tarihsiz cironun protesto veya ibraz süresinden önce yapıldığı varsayılır; bu varsayım aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. ### Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro: hangi şartlar aranır? - Cironun, protesto düzenlenmesinden, aynı nitelikte bir belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılmış olması gerekir; bu durumda ciro gecikmiş ciro niteliğindedir. - Gecikmiş ciro yapıldığında, ciro devralanın kambiyo haklarını değil, yalnızca alacağın devrini doğurur. - Cironun tarihi bulunmuyorsa, bu cironun protesto, belirleme veya ibraz süresi geçmeden önce yapıldığı karinesi uygulanır; bu karine aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. - Tarihsiz ciro bakımından karineyi çürütmek isteyen taraf, cironun gecikmiş olduğunu ispatlamalıdır. ### Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro: hangi sonuçları doğurur? - Protestonun düzenlenmesinden, aynı nitelikte bir belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro, alacağın temlikinin sonuçlarını doğurur. - Gecikmiş ciro ile devralan, devredenin senetten doğan kambiyo haklarını kendi adına kullanamaz; hakkı alacağın devri ölçüsündedir. - Tarihsiz ciro, protesto veya belirlemeden ya da ibraz süresinin geçmesinden önce yapılmış sayılır. - Karine çürütülürse, tarihsiz ciro da gecikmiş ciro gibi alacağın temliki sonucunu doğurur. ### Vaktinde ciro ile gecikmiş ciro arasındaki fark nedir? - Protesto, belirleme veya ibraz süresi geçmeden yapılan ciro; devralana tam kambiyo hakkı verir. - Protesto, belirleme veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro; yalnızca alacağın temlikidir. Sonuç: Gecikmiş ciroda devralan, devredenin kambiyo haklarının sınırlı kısmını devralır ve kendi adına ciro zincirinden doğan korunmadan yararlanamaz. ### Tarihli ciro ile tarihsiz ciro arasındaki fark nedir? - Tarihi açıkça yazılmış ciro, tarihine göre vaktinde ya da gecikmiş olarak değerlendirilir. - Tarihi bulunmayan ciro, ikinci fıkra gereğince karine kapsamına girer. Sonuç: Tarihsiz ciro, aksi sabit oluncaya kadar vaktinde yapılmış sayılır; karşı taraf gecikmeyi ispatlarsa ciro alacağın temliki olarak kabul edilir. ### Protestodan ve ibraz süresinin geçmesinden sonraki ciro: sık yapılan hatalar nelerdir? - Tarihsiz cironun gecikmiş olduğunu kendiliğinden kabul etmek; oysa karine tarihsiz cironun vaktinde yapıldığı yönündedir. - Gecikmiş cironun devralana tam kambiyo hakkı verdiğini sanmak; bu hâlde yalnızca alacağın temliki sonucu doğar. - Fıkra ayrımını gözden kaçırmak: birinci fıkra gecikmiş cironun etkisini, ikinci fıkra tarihsiz cironun karinesini düzenler. - Çek hukukundaki gecikmiş ciro kurallarını doğrudan poliçe ve bonoya uygulamak; çek için ayrı hüküm bulunur. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Tarihsiz cironun aksi sabit oluncaya kadar vaktinde yapılmış sayıldığı, karşı tarafın gecikmeyi ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/469 E., 2024/1754 K., 24.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2021/1668 E., 2024/1164 K., 13.06.2024; İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/166 E., 2024/922 K., 26.11.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2021/7984 E., 2023/1617 K., 16.03.2023) - Gecikmiş cironun alacağın temliki sonucunu doğurduğu ve bu hâlde devralanın keşideci ile önceki cirantalara karşı kambiyo haklarını kaybettiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2018/613 E., 2018/500 K., 30.05.2018; 11. Hukuk Dairesi, 2022/1951 E., 2023/1721 K., 21.03.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Gecikmiş cironun tarihini ileri süren ve ciro hükmünün kambiyo kuvvetinden yararlanamayacağını iddia eden taraf, cironun protesto, belirleme veya ibraz süresinden sonra yapıldığını ispatlamalıdır. - Tarihsiz ciroda karine lehine olduğu için, cironun geç yapıldığını iddia eden karşı taraf bu iddiayı ispat etmekle yükümlüdür. - Ciro tarihinin belirlenmesinde protesto belgesi, belirleme tutanağı, ibraz kaydı ve senet üzerindeki diğer yazılı kayıtlar kullanılabilir. - Protesto veya belirlemenin tarihi, cironun vaktinde yapıldığını ya da gecikmiş olduğunu gösteren belgeler arasındadır; bunların tarihi ile ciro tarihinin karşılaştırılması gerekir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [6102 sayılı Kanun m.681](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-681): Ciro kavramını ve cironun devir niteliğini düzenler; m.793 bu devrin zamanına göre sonuçlarını belirler. - [6102 sayılı Kanun m.690](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-690): Vadeden sonra yapılan ciroyu düzenler; m.793 ile birlikte gecikmiş ciro rejimini tamamlar. - [6102 sayılı Kanun m.683](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-683): Cironun şeklini ve ciranta imzasını düzenler; tarihsiz cironun geçerliliği bu şekil kuralına bağlıdır. ## Konuda geçen kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/342 E., 2024/82 K., 07.02.2024 (m.788) - 11. Hukuk Dairesi, 2022/1951 E., 2023/1721 K., 21.03.2023 (m.793) - 11. Hukuk Dairesi, 2021/7984 E., 2023/1617 K., 16.03.2023 (m.793) - 11. Hukuk Dairesi, 2021/7508 E., 2023/1523 K., 13.03.2023 (m.791) - Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2026/305 E., 2026/484 K., 21.04.2026 (m.789) - Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1999 E., 2026/543 K., 17.03.2026 (m.790) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/135 E., 2026/451 K., 12.03.2026 (m.792) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/154 E., 2026/403 K., 05.03.2026 (m.792) - Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/205 E., 2025/825 K., 26.11.2025 (m.789) - Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/1112 E., 2025/1034 K., 26.09.2025 (m.789) - Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/1145 E., 2025/1128 K., 10.09.2025 (m.790) - İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/166 E., 2024/922 K., 26.11.2024 (m.793) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/469 E., 2024/1754 K., 24.10.2024 (m.793) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2021/1668 E., 2024/1164 K., 13.06.2024 (m.788, m.793) - Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2024/972 E., 2024/1031 K., 06.06.2024 (m.789) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1954 E., 2024/532 K., 16.04.2024 (m.789) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2022/1964 E., 2024/134 K., 23.01.2024 (m.788) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2023/2441 E., 2024/30 K., 08.01.2024 (m.789) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2021/1429 E., 2023/1762 K., 08.11.2023 (m.790) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2021/2187 E., 2023/1257 K., 21.09.2023 (m.790) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/983 E., 2022/588 K., 07.04.2022 (m.790) - Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/108 E., 2022/370 K., 01.03.2022 (m.788) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2022/309 E., 2022/319 K., 24.02.2022 (m.790) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/804 E., 2022/308 K., 24.02.2022 (m.792) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/591 E., 2021/1551 K., 09.12.2021 (m.788) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2021/1356 E., 2021/1479 K., 13.10.2021 (m.788) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2019/162 E., 2021/227 K., 18.02.2021 (m.792) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/296 E., 2020/1242 K., 05.11.2020 (m.792) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2018/1365 E., 2020/800 K., 10.09.2020 (m.792) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2018/613 E., 2018/500 K., 30.05.2018 (m.793) --- Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/devir