---
title: "Müteferrik istisnalar ve indirimler — Vergi ve Vergi Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Vergi ve Vergi Usul Hukuku"
law: "Gelir Vergisi Kanunu (GVK)"
articles: "GVK m.23–36"
last_amended: "2026-05-21"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/muteferrik-istisnalar-ve-indirimler"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Müteferrik istisnalar ve indirimler

Vergi ve Vergi Usul Hukuku › GVK › Muaflık ve istisnalar — [Vergi ve Vergi Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku)

## Kısaca

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesi, belirli ücret ve menfaat türlerinin gelir vergisinden istisna edilmesini düzenler. GVK m.24, gider karşılığı olarak yapılan belirli ödemelerin gelir vergisinden istisna edilmesini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Gelir Vergisi Kanunu (GVK) m.23–36 hükümlerini kapsar: ücretlerde, gider karşılıklarında, tazminat ve yardımlarda, vatan hizmetleri yardımlarında, teçhizat ve tayın bedellerinde, tahsil ve tatbikat ödemelerinde, teşvik ikramiye ve mükafatları, sergi ve panayır istisnası, engellilik indirimi, asgarî geçim indirimi, vergi karnesi esası, indirimin uygulanmıyacağı gelirler.

- [GVK m.23 — Ücretlerde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-23)
- [GVK m.24 — Gider karşılıklarında](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-24)
- [GVK m.25 — Tazminat ve yardımlarda](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-25)
- [GVK m.26 — Vatan hizmetleri yardımlarında](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-26)
- [GVK m.27 — Teçhizat ve tayın bedellerinde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-27)
- [GVK m.28 — Tahsil ve tatbikat ödemelerinde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-28)
- [GVK m.29 — Teşvik ikramiye ve mükafatları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-29)
- [GVK m.30 — Sergi ve panayır istisnası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-30)
- [GVK m.31 — Engellilik indirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-31)
- [GVK m.32 — Asgarî geçim indirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-32)
- [GVK m.33](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-33)
- [GVK m.35 — Vergi karnesi esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-35)
- [GVK m.36 — İndirimin uygulanmıyacağı gelirler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-36)

Yürürlükten kaldırılmış: m.34.

## [GVK m.23 — Ücretlerde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-23)

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesi, belirli ücret ve menfaat türlerinin gelir vergisinden istisna edilmesini düzenler. Madde; el dokuma halı-kilim işletmesi işçileri, tarım işçileri, yer altı madenci ücretleri, hizmetçi ücretleri, öğrenci ve hükümlü ücretleri, yemek, konut, servis ve kreş gibi ayni ve nakdi menfaatler, emekli aylıkları, amatör sporcu ücretleri, pilot ve kabin memuru ücretleri, asgari ücret tutarına isabet eden ücretler ile nitelikli hizmet personeli ücretlerini sıralar. Uygulama, ücret ödeyen işveren ile hizmet erbabı arasındaki ilişkide ve ilgili bentte sayılan kişi gruplarında yapılır. Madde, istisna edilen ücretler için hesaplanacak vergi usulünü, ücret kesintilerini ve sigorta primlerinin tabi olduğu esasları düzenlemez; bunlar Gelir Vergisi Kanununun diğer maddelerinde ve sosyal güvenlik mevzuatında yer alır. İşçi ücretinden eksiltme yasağı (m.62 İş Kanunu), yıllık izin hesabında sayılan günler (m.55 İş Kanunu) ve ücret hesap pusulası (m.37 İş Kanunu) ayrı kanun maddeleridir ve bu maddenin kapsamında değildir.

### Ücretlerde: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hizmet erbabı**: Bir işveren yanında ücret karşılığı çalışan kişidir. Bentlerin çoğu bu kişilere yapılan ödemeleri kapsar, ancak her bent kendi hizmet erbabı grubunu ayrıca tanımlar.
- **Ayni ve nakdi menfaat**: İşverenin çalışana yemek, konut, ulaşım veya kreş gibi hizmetleri doğrudan sağlaması ya da bu giderleri karşılaması biçimindeki menfaattir. Bentlerin çoğu, menfaatin nakden ödenmesi yerine ayni olarak sağlanmasını şart koşar.
- **Gerçek safi değer**: 17. bentte pilot ve kabin memuru ücretinin istisna oranının uygulanacağı tutardır. Ücretin brüt tutarından, yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan değerdir.
- **Asgari ücret (brüt aylık tutar)**: 18. bentte istisna tutarını belirleyen ölçüdür. İstisna, ödemenin yapıldığı ayda geçerli asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarla sınırlıdır. 12, 15 ve 16. bentlerde de asgari ücret ölçü alınır.
- **Nitelikli hizmet personeli**: 20. bentte yer alan, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ek 1. maddesinde tanımlanan nitelikli hizmet merkezlerinde istihdam edilen personeldir. Bu istisna, hizmet merkezinin niteliğine ve bulunduğu yere göre farklı katlarla uygulanır.
- **Dar mükellefiyet**: 14. bentte, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan işverenlerin söz konusu olduğu hâldir. Bu işverenlerin Türkiye dışında elde ettiği kazançtan döviz olarak ödenen ücret istisna kapsamına girer.

### Ücretlerde: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin 23. maddede tek tek sayılan bentlerden birinin kapsamına girmesi gerekir; bent dışında kalan ücret bu istisnadan yararlanamaz.
- Ücret, bentte belirtilen kişi grubuna (ör. el dokuma işletmesi işçisi, tarım işçisi, hizmetçi, öğrenci, amatör sporcu, nitelikli hizmet personeli) ödenmiş olmalıdır.
- Bentte belirtilen işyeri, işveren veya çalışma koşulu (ör. 5.000 nüfus sınırı, yer altı çalışması, Türkiye'de kanuni merkez bulunmaması) gerçekleşmiş olmalıdır.
- Ayni veya nakdi menfaat sağlanıyorsa, bentte öngörülen şekilde (ör. işverence yemek verilmesi, toplu taşıma kartı, kreş hizmeti) sağlanmalıdır; nakden yapılan ödemeler çoğu bentte istisna dışında kalır.
- Bentte tavan tutar veya oran öngörülmüşse ödeme bu sınırın içinde kalmalıdır; sınırı aşan kısım ücret olarak vergilendirilir (ör. 8., 10., 16. ve 18. bentler).
- Emekli aylıklarında (11. ve 13. bentler) aylığın kaynağı kanunla kurulmuş sandık veya yabancı ülke sosyal güvenlik kurumu olmalıdır; 11. bentte sandık aylıklarının toplamı, en yüksek devlet memuru aylığını aşarsa aradaki fark vergiye tabi tutulur.
- Dar mükellefiyet istisnasında (14. bent) ücretin, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançtan ve döviz olarak ödenmesi gerekir.

### Ücretlerde: hangi sonuçları doğurur?

- Bentlerde sayılan koşullar gerçekleştiğinde ücret gelir vergisinden istisnadır ve vergilendirilmez.
- 8. ve 10. bentlerde tavanı aşan kısım ile nakden yapılan ödemeler ücret olarak vergilendirilir.
- 16. bentte kreş veya gündüz bakımevi ücretinin istisnası aylık asgari ücret brüt tutarının yüzde 15'i ile sınırlıdır; sınırı aşan kısım ve nakden yapılan ödemeler ücret olarak vergilendirilir.
- 17. bentte pilot ve kabin memuru ücretinin gerçek safi değerinin yüzde 70'i istisnadır; Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde 100'e kadar artırabilir, sıfıra kadar indirebilir.
- 18. bentte istisna nedeniyle alınmayacak vergi, ilgili ayda asgari ücret üzerinden hesaplanan vergiyi aşamaz.
- 20. bentte nitelikli hizmet personeli ücretinin brüt asgari ücretin üç katına kadar olan kısmı istisnadır; İstanbul Finans Merkezi'nde katılımcı belgeli nitelikli hizmet merkezleri için beş kat uygulanır. Cumhurbaşkanı katları belirleme ve artırma yetkisine sahiptir.
- Yukarıdaki istisnalar, ilgili bent koşullarına uyulmadığında uygulanmaz ve ödeme genel vergi hükümlerine göre vergilendirilir.
- Madde, istisna dışı ücretlerin vergisini ayrıca düzenlemediğinden, bu ücretler gelir vergisi kanununun ücret hükümlerine tabi olur.

### Yemek menfaati ile nakdi yemek ödemesi arasındaki fark nedir?

- İşverenin işyerinde veya müştemilatında yemek vermesi (8. bent) ya da yemek vermediği günlerde bedel ödemesi.
- Yemek bedelinin nakden ödenmesi veya tavanı aşan kısım.

Sonuç: Yemek bedeli, günlük tutarı aşmayan kısmı kadar istisnadır; aşan kısım ile diğer menfaatler ücret sayılarak vergilendirilir.

### Ulaşım menfaati (taşıma hizmeti) ile nakdi ulaşım ödemesi arasındaki fark nedir?

- İşverenin toplu taşıma hizmeti vermesi ya da toplu taşıma kartı, bileti veya ödeme aracı temin etmesi (10. bent).
- Ulaşım bedelinin nakden ödenmesi.

Sonuç: Nakden yapılan ödemeler ücret olarak vergilendirilir; kart veya bilet yoluyla yapılan ödemede günlük tavan içinde istisna uygulanır.

### Asgari ücret istisnası (18. bent) ile ücretin geri kalanı arasındaki fark nedir?

- Ödemenin yapıldığı ayda geçerli asgari ücretin aylık brüt tutarından sigorta primleri düşüldükten sonra kalan tutara isabet eden ücret.
- Bu tutarı aşan ücret kısmı.

Sonuç: İstisna tutarına isabet eden vergi düşülür; istisna nedeniyle alınmayacak vergi, ilgili ayda asgari ücret üzerinden hesaplanan vergiyi aşamaz. Birden fazla işverenden ücret alanlarda istisna yalnız en yüksek ücrete uygulanır.

### Yurt içi emekli aylığı ile yabancı ülke emekli aylığı arasındaki fark nedir?

- Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesindeki sandıkların ödediği aylıklar (11. bent).
- Yabancı ülke sosyal güvenlik kurumlarının ödediği aylıklar (13. bent).

Sonuç: 11. bentte sandık aylıkları toplamı, en yüksek devlet memuru aylığını aşarsa aradaki fark vergiye tabi olur; 13. bentte böyle bir sınır yoktur.

### Dar mükellefiyet işverenine bağlı ücret (14. bent) ile genel ücret arasındaki fark nedir?

- Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenin yanında çalışanın, işverenin Türkiye dışı kazancından döviz olarak aldığı ücret.
- Türkiye'de mukim işverenin ödediği ücret.

Sonuç: 14. bent kapsamındaki ücret istisnadır; diğer ücretler genel hükümlere göre vergilendirilir.

### Tarım/el dokuma işletmesi istisnası (1. ve 2. bent) ile genel ücret arasındaki fark nedir?

- Köy veya belediye içi nüfusu 5.000'i aşmayan yerlerde, münhasıran el ile halı ve kilim dokuyan işletmelerin işçileri (1. bent) ve gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçi veya vergiden muaf kişilerin yanında çalışan işçiler (2. bent).
- Bu niteliklerden birini taşımayan işyerinin işçileri.

Sonuç: Ücretler tamamen istisnadır; diğer işyerlerinin ücretleri genel hükümlere tabidir.

### Ücretlerde: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Dar mükellefiyet istisnasını (14. bent), işverenin yurt dışı kazancından ödenmeyen ya da dövizle yapılmayan ödemelere uygulamak.
- Yemek veya ulaşım tavanını aşan kısmı istisna saymak; tavanı aşan kısım ücret olarak vergilendirilir.
- 18. bentte istisnayı ücretin tamamına değil, yalnız en yüksek ücreti veren işverenden alınan tutara uygulamamak; birden fazla işverende istisna yalnız en yüksek ücrete uygulanır.
- 11. bentte aylık toplamını en yüksek devlet memuru aylığıyla karşılaştırmamak; aşan fark vergiye tabidir.
- 17. bentteki yüzde 70 oranını sabit sanmak; Cumhurbaşkanı oranı artırabilir veya düşürebilir.
- 20. bentteki çarpanı yalnız üç kat sanmak; İstanbul Finans Merkezi ve bölgesel uygulamada beş kat, Cumhurbaşkanınca katlar artırılabilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dar mükellefiyet istisnasında (14. bent) ücretin işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançtan ödendiği ve dövizle ödendiğinin ispatlanması aranmaktadır. (3. Daire, 2007/664 E., 2010/336 K., 08.02.2010; 4. Daire, 1987/4498 E., 1989/2987 K., 03.07.1989)
- Kabul edilen uygulamaya göre, 5. bentteki 'köy bütçesinden ödenen' ücretler ile 11. bentteki emekli aylıklarında mahsup ve fark hesabı aylığın ödeyen kurumuna göre yapılmaktadır. (3. Daire, 2007/664 E., 2010/336 K., 08.02.2010)
- Kıdem ve ihbar tazminatı ödemelerinin 6. bent kapsamında istisna sayılıp sayılmayacağı ve ödemelerin mahsubu konusunda yargı kararları, bu istisnanın yalnız gerçekten hizmet ilişkisinden kaynaklanan ücretlere uygulanmasını esas almaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2024/12887 E., 2024/14882 K., 19.11.2024; 9. Hukuk Dairesi, 2023/15051 E., 2023/11981 K., 13.09.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Istisnadan yararlanmak isteyen tarafın, ödemenin ilgili bentte sayılan kişi grubuna veya koşula dayandığını ispatlaması gerekir; bordro, sözleşme ve işyeri belgesi bu amaçla kullanılır.
- Dar mükellefiyet istisnasında (14. bent), işverenin kanuni ve iş merkezinin Türkiye'de bulunmadığı ve ödemenin Türkiye dışı kazançtan dövizle yapıldığı, yurt dışı belge ve banka kaydıyla ispatlanır. (3. Daire, 2007/664 E., 2010/336 K., 08.02.2010)
- Ayni menfaatlerde (8. ve 10. bent) işverenin yemek veya taşıma hizmetini sağlayıp sağlamadığı ve tavan tutarın aşılıp aşılmadığı, fatura, kart kaydı ve ücret pusulası ile ispatlanır.
- Asgari ücret istisnasında (18. bent) ödemenin yapıldığı ayın asgari ücreti ve sigorta prim kesintileri belgelerle gösterilir; birden fazla işverenden ücret alınması hâlinde bu durum da ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Kanun m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-23): Maddenin kendi metnidir; 17. bentteki Cumhurbaşkanı yetkisi ve 20. bentteki katlar bu bentlerin içinde yer alır.
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu: 20. bentte anılan nitelikli hizmet merkezlerinin tanımını (ek 1. madde) verir ve istisnanın kapsamını belirler.
- 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu: 20. bentte endüstri bölgelerinde kurulan nitelikli hizmet merkezleri için anılır.
- 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu: 11. bentte anılan geçici 20. madde sandıklarının tanımı için atıf yapılır; yerini 5510 sayılı Kanun almıştır.
- 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanunu: 12. bentte çıraklara ilişkin istisnanın kapsamını belirler.

## [GVK m.24 — Gider karşılıklarında](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-24)

Madde, gider karşılığı olarak yapılan belirli ödemelerin gelir vergisinden istisna edilmesini düzenler. Düzenlenen haller; harcırah kanununa tabi kurumların harcırah ve yolluk ödemeleri, harcırah kanunu kapsamı dışındaki müesseselerin yol ve gündelik ödemeleri, 657 sayılı Kanun'a göre verilen yakacak yardımı ve sayım ile seçim işlerinde çalıştırılanlara verilen zaruri gider karşılıklarıdır. Madde, bu ödemeleri alan kişiler bakımından ve ödeme yapan kurumlar bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: gelir vergisi tarifesi ve mükellefiyet esasları (m.6 ve m.103 çerçevesi), ücretin ve diğer kazanç türlerinin tanımı (m.45 ve sonrası), gider yazılması ve gider kabulü ölçütleri ile kurumlar vergisi tarafındaki karşılıkları (ayrı mevzuat).

### Gider karşılıklarında: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Gider karşılığı ödeme**: Ödeyenin kendi işinin gereği olarak yaptığı harcamayı karşılayan ödemedir. Madde bu ödemeleri, alan kişinin kazancı sayılmadığı için vergi dışı tutar.
- **Harcırah ve yolluk**: Görev nedeniyle yapılan yolculukta yol giderlerini ve gündelik yemek ile konaklama giderlerini karşılamak için yapılan ödemedir. Birinci bentte yalnızca Harcırah Kanununa tabi kurumların yaptığı ödemeler istisna kapsamındadır.
- **Gerçek yol gideri**: Yolculukta fiilen ödenen ulaşım bedelidir. İkinci bentte bu giderlerin tamamı istisna kapsamındadır, ancak gündelik ödemeleri için ayrı ölçüt uygulanır.
- **Gündelik**: Yemek ve konaklama giderlerine karşılık verilen sabit tutarlı ödemedir. Aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündelikle ya da devletçe verilen en yüksek gündelik hadle sınırlanır; aşan kısım ücret sayılır.
- **Yakacak yardımı**: 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ödenen ayni ya da nakdi yardımdır. Avans olarak ödenenler de istisna kapsamındadır.
- **Zaruri gider karşılığı**: Sayım ve seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına göre verilen, işin gereği harcamalar için ödenen karşılıktır.

### Gider karşılıklarında: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin bir gider karşılığı olarak yapılmış olması gerekir; ödeme kişiye kazanç sağlamak yerine yapılan harcamanın karşılığı olmalıdır.
- Birinci bent kapsamında ödemeyi yapan kurumun Harcırah Kanununa tabi olması gerekir.
- İkinci bent kapsamında ödemeyi yapan müessesenin Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalması ve ödemenin idare meclisi başkanı, üyeleri, denetçiler, tasfiye memurları ya da hizmet erbabına yapılmış olması gerekir.
- İkinci bentte gündelik ödemesi, aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündelikten ve devletçe verilen en yüksek gündelik haddinden fazla olmamalıdır; aşan kısım ücret sayılır.
- Dördüncü bentte ödemenin 657 sayılı Kanuna göre yapılmış yakacak yardımı olması gerekir.
- Beşinci bentte ödemenin sayım veya seçim işinde çalıştırılan kişiye özel kanununa göre verilen zaruri gider karşılığı olması gerekir.

### Gider karşılıklarında: hangi sonuçları doğurur?

- Birinci ve ikinci bent kapsamındaki ödemeler gelir vergisinden istisnadır ve vergilendirilmez.
- İkinci bentte gündelik, aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündelikten fazlaysa ya da devletçe verilen en yüksek gündelik haddini aşarsa aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.
- Gider karşılığı olmayan, yani kazanç niteliği taşıyan ödemeler bu istisnadan yararlanamaz.
- Dördüncü bentte yakacak yardımı avans olarak ödenmiş olsa bile istisna kapsamında kalır.
- Beşinci bentte istisna yalnız özel kanunlarına göre verilen zaruri gider karşılıklarını kapsar; ödeme başka bir amaçla yapılmışsa istisna uygulanmaz.
- Maddede belirtilmeyen ödemeler için bu istisna uygulanmaz ve genel kazanç hükümleri geçerlidir.

### Harcırah Kanununa tabi kurum ile harcırah Kanunu kapsamı dışı müessese arasındaki fark nedir?

- Birinci bent, Harcırah Kanununa tabi kurumların harcırah ve yolluk ödemelerini kapsar.
- İkinci bent, Harcırah Kanunu kapsamı dışındaki müesseselerin yol ve gündelik ödemelerini kapsar.

Sonuç: Hangi kurumun ödemesi olduğu ölçütü bentleri ayırır. Birinci bentte harcırah ve yolluk, ikinci bentte gerçek yol gideri ve gündelik istisna edilir.

### Gerçek yol gideri ile gündelik arasındaki fark nedir?

- Gerçek yol giderinin tamamı, ikinci bent uyarınca istisnadır.
- Gündelik, yemek ve yatma karşılığı olup devlet memuru gündeliği ve devletçe verilen en yüksek hadle sınırlanır.

Sonuç: Gerçek yol gideri sınırsız istisna edilirken gündelik üst sınırı aşarsa aradaki fark ücret olarak vergilendirilir.

### Birinci bent ile ikinci bent arasındaki fark nedir?

- Birinci bent harcırah ve yolluk ödemelerini ödeyen kuruma göre belirler.
- İkinci bent ödemeyi alan kişi kategorisine (idare meclisi üyesi, denetçi, tasfiye memuru, hizmet erbabı) göre belirler.

Sonuç: Aynı ödemenin hangi bentte değerlendirileceği kurum ve alıcı ölçütüyle ayrılır; kurumun Harcırah Kanunu kapsamında olup olmadığı belirleyicidir.

### Gider karşılıklarında: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Dördüncü ve beşinci bentleri birbirine karıştırmak; yakacak yardımı ile zaruri gider karşılığı aynı istisna kapsamında değerlendirilmez.
- İkinci bentteki gündelik sınırını gerçek yol giderine de uygulamak; gerçek yol gideri bu sınıra bağlı değildir.
- Birinci bentteki harcırah istisnasını Harcırah Kanunu kapsamı dışındaki müesseselerin ödemelerine uygulamak.
- Madde metninde bulunmayan bir fıkra ya da bent numarasına (ör. 14. bent) dayanarak istisna aramak; madde yalnız beş bentten oluşur.
- Gündelik üst sınırı aşan farkı tamamen vergi dışı bırakmak; aşan kısım ücret olarak vergilendirilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kıdem tazminatının belirli bir tutarı için gelir vergisi istisnası 193 sayılı Kanunun 24. maddesinin 7. bendinde düzenlendiği biçiminde yorum yapılmaktadır; bu yorum madde metninde yer alan beş bentle örtüşmez. (22. Hukuk Dairesi, 2017/43471 E., 2017/28825 K., 18.12.2017)
- Ödemenin istisna kapsamına girip girmediğinin belirlenmesinde 24. maddenin 14. bendine atıf yapılması, mevcut madde metninde karşılığı bulunmayan bir fıkra numarasına dayanmaktadır. (3. Daire, 2007/664 E., 2010/336 K., 08.02.2010)

### Nasıl ispat edilir?

- Gider karşılığı niteliğini ve istisnanın koşullarını ileri süren taraf, ödemenin hangi bentte yer aldığını belgeyle ispatlar; harcırah ve yolluk için ödeme belgesi, kurumun Harcırah Kanununa tabi olup olmadığını gösteren mevzuat ya da statü belgesi gerekir.
- Gündelik için ispat yükü, ödenen tutarın aynı aylık seviyesindeki devlet memuru gündeliği ve devletçe verilen en yüksek hadle karşılaştırılmasıyla ortaya konur; aşan kısmın ücret sayılması idarenin tespitine dayanır.
- Gerçek yol giderinin tamamının istisna olduğu iddiası, yolculuğa ilişkin fatura, bilet ve benzeri belgelerle ispatlanır; belgesiz ödemenin gerçek gider olduğu ispatlanamaz.
- Karşı taraf, ödemenin gider karşılığı değil kazanç olduğunu ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlar; istisnadan yararlanan taraf gider karşılığı niteliğini belgelemekle yükümlüdür.
- Yakacak yardımı ve zaruri gider karşılığı için ödemenin dayanağı olan 657 sayılı Kanun veya özel kanun hükmü ile ödeme kaydı birlikte ibraz edilmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Maddenin bütünü bu kanuna aittir; maddenin düzenlediği istisnalar gelir vergisi kanununun kazanç ayrımına bağlı olarak işler.

## [GVK m.25 — Tazminat ve yardımlarda](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-25)

Bu madde, Gelir Vergisi Kanunu'nda gelir vergisinden müstesna tutulan tazminat ve yardım türlerini on bentte sıralar: ölüm, engellilik ve hastalık tazminatları ile işsizlik ödeneği ve işe başlatmama tazminatı, muhtaçlara yapılan yardımlar, emekli sandıklarınca ödenen ikramiye ve toptan ödemeler, çocuk zamları, evlenme ve doğum yardımları, sosyal sigorta ödemeleri, kıdem tazminatı ve iş sözleşmesi sonrası ödemeler, nafakalar, yardım sandıklarının üyelerine yaptığı yardımlar ve yabancı sosyal güvenlik kurumlarının ödemeleri. Madde, istisna kapsamındaki kalemlerin hangi ölçüde vergi dışı kalacağını ve bazı kalemlerde tutar sınırlarını düzenler. Kişilerin vergi yükümlülüğünün genel esaslarını, ücretin tanımını ve tevkifat usulünü düzenlemez (m.61 ve ilgili hükümler). Ücret tanımına giren ödemelerin hangi koşulda ücret sayılacağı, gelir vergisi tevkifatının hesaplanması ve beyan usulü bu maddenin konusu değildir. Ayrıca sosyal güvenlik mevzuatındaki kurum ödemelerinin kendi rejimi ile zarar hukukunda tazminattan indirim meselesi bu maddenin kapsamında değildir.

### Tazminat ve yardımlarda: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Müstesna (istisna)**: Kanunda sayılan ödemelerin gelir vergisi matrahına girmemesi, yani vergi dışı bırakılmasıdır. İstisna yalnız madde metninde sayılan kalemlere ve belirtilen sınırlara uygulanır.
- **Kıdem tazminatının 24 aylık sınırı**: Kıdem tazminatının vergi dışı kalan kısmı, hizmet erbabının 24 aylık tutarını aşmayan miktardır. Hizmet ifa edilmeden ödenen ücretler tazminat sayılmadığından bu sınırın kapsamına girmez.
- **Emekli sandığı ödemeleri ile en yüksek devlet memuru karşılaştırması**: Sandıklarca yapılan tazminat, yardım ve toptan ödemeler, çalışılan süreye bağlı olarak en yüksek Devlet memuruna ödenen tutarı aşıyorsa aradaki fark ücret olarak vergilendirilir. Birden çok sandıktan ve farklı zamanlarda yapılan ödemeler birlikte değerlendirilir.
- **Evlenme ve doğum yardımı sınırı**: Hizmet erbabına yapılan evlenme ve doğum yardımlarından istisna, hizmet erbabının iki aylık aylığına veya buna karşılık gelen gündeliklerinin tutarına kadar olan kısma uygulanır.
- **Çocuk zammı**: Hizmet erbabına ödenen çocuk zamlarının Devletçe verilen miktarları aşmayan kısmı istisnadır; aşan kısım vergiye tabidir.
- **Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemesi**: Sosyal güvenlik kurumunun sorumluya başvurarak geri alamadığı ödemedir. Bu madde bakımından sosyal sigorta kurumlarınca sigortalılara yapılan ödemeler ayrı bir bent olarak istisna edilmiştir.

### Tazminat ve yardımlarda: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin, madde metninde sayılan bentlerden birinin kapsamına girmesi gerekir; örneğin ölüm, engellilik veya hastalık sebebiyle verilen tazminat ve yardım ya da 4447 ve 4857 sayılı Kanunlara göre ödenen işsizlik ödeneği ve işe başlatmama tazminatı 1. bentte yer alır.
- Muhtaç kişilere belli bir süre için veya hayat kaydıyla yapılan yardımın, yardım amacı taşıdığının ortaya konulması gerekir; asker ailelerine, hayır derneklerine ve yardım sandıklarınca yapılan yardımlar bu koşulun ayrıca aranmadığı mutlak istisnadır.
- Emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyesi veya toptan ödemelerde ödemenin ilgili sandıkların kanun veya statüsüne dayanması gerekir; ayrıca ödeme en yüksek Devlet memuru tutarını aşıyorsa fark vergiye tabi tutulur.
- Kıdem tazminatında istisna, ödemenin 1475, 854 veya 5953 sayılı mevzuatına göre ödenmesi gereken tutarla sınırlıdır; tutar hizmet erbabının 24 aylığını aşamaz.
- Hizmet sözleşmesi sona erdikten sonra yapılan karşılıklı sonlandırma, ikale, iş kaybı, iş sonu ve iş güvencesi tazminatı gibi ödemeler, kıdem tazminatı istisnasının hesabında dikkate alınmak şartıyla istisna kapsamına girer.
- Evlenme ve doğum yardımında istisna, yardımın iki aylık aylık veya gündelik tutarına kadar olan kısmı için geçerlidir; bu sınırı aşan kısım vergiye tabidir.
- Yardım sandığı üyelerine yapılan ödemenin statüye dayanması ve ölüm, engellilik, hastalık, doğum veya evlenme gibi sebeplerden birine bağlı olması gerekir.
- Sosyal güvenlik kurumlarının sigortalılara yaptığı ödemeler ile yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarının emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri ve toptan ödemeleri istisna kapsamındadır; ancak yabancı kurum ödemelerinde bunların ödeme kurumunun ülke mevzuatına dayanması gerekir.

### Tazminat ve yardımlarda: hangi sonuçları doğurur?

- Madde metninde sayılan ödemeler gelir vergisinden müstesnadır ve bu ödemeler için vergi tevkifatı yapılmaz.
- Kıdem tazminatında 24 aylık sınırı aşan kısım vergiye tabidir.
- Emekli sandığı ödemelerinde en yüksek Devlet memuru karşılaştırmasında çıkan fark ücret olarak vergilendirilir.
- Evlenme ve doğum yardımında iki aylık sınırı aşan kısım vergiye tabidir; çocuk zammında Devletçe verilen miktarı aşan kısım vergiye tabidir.
- Sözleşme sonrası ödemeler, 24 aylık kıdem tazminatı sınırının hesabında dikkate alınır; bu sınırı aşan tutar vergiye tabi olur.
- Hizmet ifa edilmeden ödenen ücretler tazminat sayılmaz ve istisna kapsamında değerlendirilmez.
- Bir ödemenin bu maddede sayılmaması halinde, o ödeme ücret ya da başka bir gelir olarak vergilendirilir.

### Kıdem tazminatı ile hizmet sözleşmesi sonrası ödemeler arasındaki fark nedir?

- Kıdem tazminatının istisnası, 1475, 854 ve 5953 sayılı mevzuatın öngördüğü tutarla ve 24 aylık sınırla sınırlıdır.
- Sözleşme sonrası karşılıklı sonlandırma, ikale ve iş güvencesi tazminatı gibi ödemeler, kendi adları ne olursa olsun, 7. bentin (b) alt bendi kapsamına girer.

Sonuç: İki kalem aynı 24 aylık sınırın hesabında birlikte dikkate alınır. Bu sınırın üzerindeki kısım vergiye tabi olur. Usul ve esaslar Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir.

### Sandık ödemeleri ile en yüksek Devlet memuru karşılaştırması arasındaki fark nedir?

- Emekli sandıklarının kanun veya statüsüne göre ödediği ikramiye ve toptan ödemeler istisna kapsamındadır.
- Bu ödemeler en yüksek Devlet memuruna çalışılan süreye göre ödenecek tutarı aşarsa aşan kısım ücret sayılır.

Sonuç: Sınırı aşan fark vergilendirilir. Birden çok sandık ve farklı zamanlardaki ödemeler birlikte karşılaştırılır.

### Muhtaçlara yardım ile asker ailesi ve hayır derneği yardımı arasındaki fark nedir?

- Muhtaçlara belli bir süre için veya hayat kaydıyla yapılan yardım, yardım amacının belirlenmesine bağlıdır.
- Asker ailelerine, hayır derneklerine ve yardım sandıklarına yapılan yardımlar mutlak istisnadır.

Sonuç: Mutlak istisnada yardım amacının ayrıca tartışılması gerekmez. Diğer yardımlarda amaç ve muhtaçlık ayrıca ortaya konulmalıdır.

### Evlenme ve doğum yardımı ile çocuk zammı arasındaki fark nedir?

- Evlenme ve doğum yardımında istisna iki aylık aylık veya gündelik tutarıyla sınırlıdır.
- Çocuk zammında istisna Devletçe verilen miktar kadardır.

Sonuç: Her iki kalemde de sınırı aşan kısım vergiye tabidir, ancak her kalemin sınırı farklıdır.

### Tazminat ve yardımlarda: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sosyal güvenlik kurumlarınca ödenen ya da kanundan doğan her ödemenin otomatik istisna olduğunu varsaymak; istisna yalnızca maddede sayılan bentlere ve sınırlara bağlıdır.
- Kıdem tazminatında 24 aylık sınırı kişi başına bir kez uygulamak; sözleşme sonrası ödemeler de aynı sınırın hesabına dahil edilir.
- Sözleşme sonrası ödemeleri adına bakarak kıdem tazminatından ayrı değerlendirmek; 7. bendin (b) alt bendi bu ödemeleri kıdem tazminatı hesabına bağlar.
- Evlenme ve doğum yardımında iki aylık sınırı atlayıp tüm yardımı istisna saymak.
- Emekli sandığı ödemelerinde karşılaştırmayı tek bir ödeme üzerinden yapmak; birden çok sandık ve farklı zamanlardaki ödemeler birlikte toplanır.
- Hizmet ifa edilmeden ödenen ücreti tazminat sayarak istisna uygulamak; bu tür ücretler tazminat sayılmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- İşsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yardımlar, ücret tanımına girseler dahi 1. bent uyarınca vergiden istisna edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1249 E., 2024/243 K., 27.03.2024)
- Ek tazminatın işsizlik sebebiyle yapılmış bir ödeme olup olmadığı tespit edilmeden, ücret sayılması ile istisna kapsamında olmaması birbirine bağlanamaz. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1249 E., 2024/243 K., 27.03.2024)
- Yapılan ödemenin işsiz kalma karşılığında yardım amacı taşıdığı ortaya konulamadığında, ödemenin ücret sayılan ödemelerin ortak özelliklerini taşıdığı kabul edilerek 25. madde istisnasının uygulanmadığı görüşü benimsenmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/115 E., 2024/773 K., 11.09.2024; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/290 E., 2024/772 K., 11.09.2024; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/994 E., 2024/244 K., 27.03.2024)
- Bir ödemenin ücret niteliği taşıyıp taşımadığı ve bu maddedeki istisnaya girip girmediği, uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte olan 25. ve 61. maddelerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/455 E., 2025/618 K., 09.07.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Vergi istisnasından yararlanmak isteyen mükellef, ödemenin madde metninde sayılan bentlerden birine girdiğini ispatlamakla yükümlüdür; ödemenin işsizlik, ölüm, engellilik veya hastalık gibi bir sebebe dayandığını belgeyle göstermelidir.
- Kıdem tazminatında istisna tutarının hesabı için iş sözleşmesinin süresi, brüt ücret ve ödenen tutar gibi belgeler gerekir; 24 aylık sınırın aşılıp aşılmadığı bu belgelerle ortaya konur.
- Yardım amacının varlığını iddia eden taraf, yardımın muhtaçlığa veya belli bir sebebe dayandığını gösteren belgelerle ispat yükü altındadır.
- Karşı taraf idare ise, ödemenin ücret niteliği taşıdığını ya da yardım amacı bulunmadığını ortaya koymakla yükümlüdür.
- Emekli sandığı ödemelerinde en yüksek Devlet memuru karşılaştırması için çalışılan süreye ilişkin sandık kayıtları ve ödeme dökümleri gerekir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4447 sayılı Kanun: İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca ödenen işsizlik ödeneği 1. bentteki istisnaya bu kanun üzerinden bağlanır.
- 4857 m.17: Maddenin 1. bendinde yer alan işe başlatmama tazminatının dayanağı olan iş kanunu hükmüdür; işe başlatmama tazminatı istisnanın kapsamındadır.
- 506 sayılı Kanun: Geçici 20. madde kapsamındaki sandıkların ödemeleri 3. bent kapsamında istisna edilir.
- 4857 sayılı Kanun: İş sözleşmesi sona erdikten sonra yapılan ödemeler ve iş güvencesi tazminatı bakımından bu kanunun hükümleri 7. bentle birlikte değerlendirilir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: Sosyal güvenlik ödemelerinin tazminattan indirilip indirilmeyeceği ile ilgili m.55 bu maddenin vergi istisnasından ayrı bir hukuki alandadır; yalnız zarar hesabındaki kurumsal ayrımı açıklamak için anılır.

## [GVK m.26 — Vatan hizmetleri yardımlarında](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-26)

Bu madde, vatan hizmetlerine ilişkin dört tür yardımın gelir vergisinden müstesna tutulmasını düzenler: harp malüllüğü zamları, harp malulleri ile şehit, dul ve yetimlerine verilen tekel bayiliği, şehit dul ve yetimlerine şehit sıfatıyla yapılan ödemeler ve vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylıklar ile ödenen mükafatlar. Maddenin tanım yaptığı şehit kavramının kapsamını da parantez içinde belirler. Madde gelir vergisi istisnası niteliğindedir; vergilendirmenin usulünü, matrahın tespitini ve diğer gelir türlerine ilişkin istisnaları düzenlemez. Vatan hizmetinin kendisinin hak ve ödev olarak tanımlanması ve askerlik yükümlülüğünün esasları Anayasa'nın 72. maddesi ile kanunla belirlenir, bu maddede yer almaz. Bu hizmetin yerine getirilmesine bağlı yardımlar ve kuruluşların ayni-nakdi yardım gelirleri (ör. 5253 sayılı Dernekler Kanunu ile kuruluşların gelir ve giderleri) bu maddenin konusu dışındadır.

### Vatan hizmetleri yardımlarında: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Vatan hizmetleri yardımları**: Maddede sayılan, vatan hizmeti nedeniyle yapılan ödemelerden oluşan yardım türleridir. Madde bu yardımları sınırlı sayıda ve yazılı biçimde saymaktadır; sayılmayan yardımlar bu istisnadan yararlanmaz.
- **Harp malüllüğü zammı**: Harp sırasında veya harp nedeniyle malul kalanlara bağlanan zamdır. Madde metni bu zammı gelir vergisinden müstesna tutar.
- **Tekel bayiliği**: Harp malullerine ile şehit, dul ve yetimlerine tanınan tekel bayiliği yardımıdır. Madde bu bayiliğin verilmesini ayni yardım olarak istisna kapsamına alır.
- **Şehit sayılma**: Maddenin üçüncü bendinin parantez hükmünde tanımlanan kavramdır. Özel kanunla şehit sıfatı verilenler ile harp, isyan, eşkiya, kaçakçı takibi ve müsademesi, sanık ve mahkum takibi, manevra, talim ve tatbikat sırasında görev başında veya görevden doğan sebeplerle ölenler bu kapsama girer.
- **Vatan hizmeti tertibi**: Bağlanan aylık ve ödenen mükafatların kaynaklandığı bütçe veya tertip niteliğidir. Dördüncü bentteki istisna yalnız bu tertipten yapılan ödemelere uygulanır; tertip dışı ödemeler kapsam dışıdır.

### Vatan hizmetleri yardımlarında: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin maddede sayılan dört yardım türünden birine girmesi gerekir; sayılmayan bir yardım bu istisnadan yararlanamaz.
- Harp malüllüğü zammında zammın harp malulü sıfatına bağlı olarak bağlanmış olması gerekir.
- Tekel bayiliğinde verilen kişinin harp malulü, şehit, dul veya yetim olması gerekir.
- Şehit dul ve yetimlerine yapılan ödemelerde ödemenin şehit, dul ve yetimi sıfatıyla yapılmış olması gerekir.
- Şehit kavramı bakımından ölümün maddede sayılan hallerden birinde gerçekleşmiş olması veya özel kanunla şehit sıfatının verilmiş bulunması gerekir.
- Vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylık veya ödenen mükafatın bu tertipten çıkmış olması gerekir.

### Vatan hizmetleri yardımlarında: hangi sonuçları doğurur?

- Maddede sayılan vatan hizmetleri yardımları gelir vergisinden müstesnadır ve bu yardımlar üzerinden gelir vergisi alınmaz.
- Madde sayılmayan ödemeler için istisna uygulanmaz; bu ödemeler genel hükümlere göre vergilendirilir.
- Şehit sayılma koşulu gerçekleşmezse üçüncü bent kapsamındaki ödemeler istisna dışında kalır.
- Madde bir istisna hükmü olduğundan dar yorumlanır ve metinde yazılı yardım türleri ile sınırlı uygulanır.

### Harp malüllüğü zammı ile harp malullerine tekel bayiliği arasındaki fark nedir?

- Zam, malullük sebebiyle bağlanan nakdi bir ödemedir.
- Tekel bayiliği, devlet tekeline bağlı bir iş yeri tahsisi gibi ayni nitelikte bir yardımdır.

Sonuç: Her ikisi de madde gereğince gelir vergisinden müstesnadır; ancak nakdi ve ayni yardımların vergilendirme açısından ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.

### Şehit dul ve yetimlerine tekel bayiliği ile şehit dul ve yetimlerine şehit sıfatıyla yapılan ödemeler arasındaki fark nedir?

- Tekel bayiliği, maddenin ikinci bendinde sayılan belirli bir ayni yardımdır.
- Üçüncü bentteki ödemeler, şehit dul ve yetimi sıfatıyla yapılan her türlü ödemeyi kapsar.

Sonuç: Üçüncü bent geniş bir kapsam taşır ve sıfatla bağlantılı tüm ödemeleri içerir; ikinci bent yalnız tekel bayiliğini istisna eder.

### Üçüncü bent ile dördüncü bent arasındaki fark nedir?

- Üçüncü bent, şehit dul ve yetimlerine sıfatları nedeniyle yapılan ödemeleri konu alır.
- Dördüncü bent, vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylık ve ödenen mükafatları konu alır.

Sonuç: Bir ödeme şehit ailesine yapılmış olsa da vatan hizmetleri tertibinden değilse dördüncü bentten değil üçüncü bentten yararlanabilir; kaynağın tertip olup olmadığı ayrımı belirleyicidir.

### Şehit sayılan kişi ile şehit sıfatı verilmeyen kişi arasındaki fark nedir?

- Maddenin parantez hükmündeki hallerde ölen veya özel kanunla şehit sıfatı verilen kişiler şehit sayılır.
- Bu hallerin dışında ölenler şehit sayılmaz.

Sonuç: Şehit sayılmayan kişinin dul ve yetimlerine yapılan ödemeler üçüncü bent kapsamına girmez.

### Vatan hizmetleri yardımlarında: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddede sayılmayan bir ödemeyi vatan hizmeti yardımı saymak; istisna listesini genişletmek.
- Şehit dul ve yetimlerine yapılan her ödemeyi tertipten bağımsız olarak dördüncü bentle istisna saymak; tertip ayrımını gözden kaçırmak.
- Parantez içindeki şehit sayılma hallerini sınırlı saymamak veya bu hallere girmeyen ölümleri şehit saymak.
- Tekel bayiliğini nakdi bir ödeme gibi değerlendirmek ve aynı hesap kurallarını uygulamak.

### Nasıl ispat edilir?

- İstisnadan yararlanmak isteyen kişi, ödemenin maddede sayılan yardım türlerinden birine girdiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Harp malulü, şehit, dul veya yetim sıfatı, ilgili kurumdan alınan resmi belge ile ispatlanır.
- Şehit sayılma hali, ölümün maddedeki hallerden birinde gerçekleştiğini gösteren resmi belge veya özel kanunla verilmiş şehit sıfatına ilişkin belge ile ispatlanır.
- Ödemenin vatan hizmetleri tertibinden yapıldığı, ödemeyi yapan kurumun bütçe kaydı veya ödeme belgesi ile ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Kanun m.26](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-26): Maddenin kendisidir; dört bentlik istisna listesini içerir.
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.72: Vatan hizmetinin hak ve ödev olarak tanımlanmasını ve bu hizmetin kanunla düzenlenmesini öngörür; maddedeki vatan hizmeti kavramının anayasal dayanağıdır.

## [GVK m.27 — Teçhizat ve tayın bedellerinde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-27)

GVK m.27, belirli teçhizat ve tayın bedellerini gelir vergisinden müstesna tutar. Üç hal düzenlenir: özel kanunlara dayanılarak verilen yemek ve hayvan yem bedelleri ile bu mahiyetteki ödemeler, demirbaş olarak verilen giyim eşyası ve tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri. Madde, bu bedellerin vergi dışı kalmasının koşullarını ve sınırını belirler; bunları alan kişiler bakımından bir tavan koymaz. Maddede gelir vergisi oranı, beyan ve tevkifat usulü, ücretin tanımı, yemek ve giyim dışındaki ayni yardımların vergilendirilmesi düzenlenmez (ilgili GVK hükümleri ayrıca incelenmelidir). Kira ilişkilerinde kiraya verenin vergi yükümlülükleri ve stopaj, Borçlar Hukuku kapsamında TBK m.302 ve m.303 ile düzenlenmiştir ve bu madde ile ilgisizdir. Aynı şekilde götürü bedel ve eser sözleşmesi hükümleri de bu maddenin kapsamında değildir.

### Teçhizat ve tayın bedellerinde: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tayın bedeli**: Çalışana veya görevliye işveren ya da kamu kurumu tarafından ayni olarak verilen yiyecek karşılığı olarak ödenen bedeldir. Bu bedelin vergi dışı tutulması, yalnızca özel kanunlara dayanılarak verilmesine bağlıdır.
- **Teçhizat bedeli**: Görevin yerine getirilmesi için gereken giyim ve benzeri donanımın karşılığı olarak sağlanan bedeldir. Madde yalnızca demirbaş olarak verilen giyim eşyası ile tahsildekilere yapılan giyim giderini kapsar.
- **Demirbaş olarak verilen giyim eşyası**: Resmi veya özel daire ve müesseselerce hizmet erbabına işin gereği olarak verilen ve işten ayrılma halinde geri alınan giyim eşyasıdır. Eşyanın geri alınması, eşyanın mülkiyetinin verenden kalması anlamına gelir ve bu niteliği taşımayan giyim ödemeleri bu istisnanın dışındadır.
- **Tahsilde bulunanlar için giyim giderleri**: Okul, kurs veya benzeri eğitim kurumunda öğrenim gören kişilere yapılan giyim harcamalarıdır. Bu istisna öğrenimi sürdüren kişiler için öngörülmüştür.

### Teçhizat ve tayın bedellerinde: hangi şartlar aranır?

- Yemek veya hayvan yem bedelinin, özel bir kanuna dayanılarak verilmesi ya da bu mahiyette yapılan bir ödeme olması gerekir; istisna yalnızca bu kaynağa dayanan ödemelere uygulanır.
- Giyim eşyasının demirbaş olarak verilmesi ve işin icabı olarak tahsis edilmesi gerekir; eşyanın işten ayrılmada geri alınacak nitelikte olması aranır.
- Tahsilde bulunan kişiye yapılan giyim giderinin, öğrenimle ilgili bir giyim gideri olması gerekir.
- Yukarıdaki haller dışında kalan giyim ödemeleri ve tayın bedelleri bu istisnadan yararlanamaz; bu bedeller genel gelir vergisine tabi olmayı sürdürür.

### Teçhizat ve tayın bedellerinde: hangi sonuçları doğurur?

- Özel kanuna dayanan yemek ve hayvan yem bedelleri gelir vergisinden müstesnadır.
- Demirbaş olarak verilip işten ayrılmada geri alınan giyim eşyası gelir vergisinden müstesnadır.
- Tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri gelir vergisinden müstesnadır.
- Maddede sayılan hallerin dışında kalan tayın ve giyim bedelleri bu istisnadan yararlanmaz ve genel hükümlere göre vergilendirilir.
- Madde yalnızca istisnayı tanımlar; istisnaya aykırı işlemlerin sonucu, vergi tarhı ve ceza hükümlerinden doğar.

### Yemek bedeli ile kanuni dayanaksız yemek ödemesi arasındaki fark nedir?

- Özel kanunlara dayanılarak verilen yemek veya hayvan yem bedeli, madde 1 uyarınca vergiden müstesnadır.
- Özel bir kanuna dayanmayan, işverenin kendi takdiriyle yaptığı yemek ödemesi bu istisnanın kapsamında değildir.

Sonuç: İstisnanın uygulanması için yasal dayanağın gösterilmesi gerekir; dayanaksız ödemeler vergiye tabi olur.

### Demirbaş giyim ile mülkiyeti verilen giyim arasındaki fark nedir?

- Demirbaş olarak verilip işten ayrılmada geri alınan giyim eşyası madde 2 kapsamındadır.
- Geri alınmayan, kişiye kalıcı olarak bırakılan giyim ödemesi bu tanımın dışında kalır.

Sonuç: Yalnızca geri alınan demirbaş giyim vergiden müstesnadır; kalıcı giyim ödemesi vergi kapsamında kalır.

### Tahsilde bulunan ile diğer kişiler için giyim gideri arasındaki fark nedir?

- Tahsilde bulunan kişiler için yapılan giyim giderleri madde 3 uyarınca müstesnadır.
- Öğrenim durumu bulunmayan kişilere yapılan giyim giderleri bu istisnadan yararlanamaz.

Sonuç: Öğrenim ilişkisinin ispatı, giyim giderinin istisnadan yararlanması için belirleyicidir.

### Teçhizat ve tayın bedellerinde: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Özel kanuna dayanmayan yemek ödemesini, yalnızca yemek adı taşıdığı için m.27 kapsamında saymak.
- Kalıcı olarak verilen giyim eşyasını demirbaş olarak değerlendirip vergi dışı bırakmak; geri alınma koşulunu gözden kaçırmak.
- Tahsil dışı bir giyim ödemesini tahsilde bulunanlar istisnası kapsamında saymak.
- Maddede sayılmayan bir ayni yardımı kıyasen müstesna saymak; istisnaların dar yorumlanması gerektiği hatırlanmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Giyim eşyasının istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için verilen eşyanın demirbaş niteliği ve işten ayrılmada geri alınması aranmaktadır. (9. Daire, 2001/851 E., 2002/526 K., 07.02.2002)

### Nasıl ispat edilir?

- Vergiden müstesna tutulmasını talep eden tarafın, yemek veya hayvan yem bedelinin dayanağı olan özel kanunu ispatlaması gerekir.
- Demirbaş giyim istisnasını ileri süren kişi, eşyanın işin icabı olarak verildiğini ve işten ayrılmada geri alındığını belgelerle göstermelidir; bu belgeler zimmet veya teslim tutanakları olabilir.
- Tahsilde bulunma durumunu ispat yükü istisnadan yararlanmak isteyen kişidedir; öğrenci belgesi veya kayıt belgesi bu amaçla kullanılır.
- Vergi idaresinin istisna dışı bir ödemeyi ileri sürmesi halinde, bu ödemenin kapsam dışında kaldığını ortaya koyması gerekir; aksi halde istisnanın uygulanması kuvvetle beklenir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Kanun m.40](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-40): Gelir vergisine ilişkin bu hükümde yer alan ücret ve diğer kazanç kalemleri, m.27 istisnasının hangi bedeller üzerinde işleyeceğini belirler; m.27 bu kazanç kalemlerinin bir kısmını vergi dışı bırakır.

## [GVK m.28 — Tahsil ve tatbikat ödemelerinde](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-28)

GVK m.28, tahsil ve tatbikat giderleri karşılığı yapılan belirli ödemeleri gelir vergisinden istisna eder. Üç bent halinde düzenlenen istisna; yabancı memleketlerde tahsil ya da stajdaki öğrenci ve memurlara verilen gider paraları, Türkiye'de tahsil gören öğrencilere iaşe, ibate ve tahsil gideri olarak ödenen paralar ile öğrencilere tatbikat dolayısıyla verilen paraları kapsar. Kişi bakımından, bu ödemeleri yapan resmi veya özel müesseselerle şahıslar ile bu ödemeleri alan öğrenci ve memurlar için geçerlidir. Asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücretlerin bu istisnaya girmediği hükme bağlanmıştır. Maddede, istisna kapsamındaki ödemelerin hangi koşulda ve ne oranda vergilendirileceği, ödemenin hangi araçla yapılacağı, stajyer ve öğrenci dışındaki gelir türlerinin vergilendirilmesi (m.23 ve devamı), ücret gelirinin tanımı ve vergi tarhı usulü (m.94 ve devamı) düzenlenmez.

### Tahsil ve tatbikat ödemelerinde: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tahsil ve tatbikat gideri karşılığı ödeme**: Öğrenim veya staj süresince öğrencinin ya da memurun barınma, beslenme, öğrenim ve benzeri giderlerini karşılamak için yapılan ödemedir. Ödemenin gider karşılığı niteliği, istisnanın temel şartıdır.
- **İaşe, ibate ve tahsil gideri**: Türkiye'de öğrenime devam eden öğrencinin yiyecek, barınma ve öğrenim masraflarını ifade eder. Bent 2 kapsamındaki ödemeler bu giderlerle sınırlıdır.
- **Tatbikat**: Öğrencinin öğrenimi sırasında uygulamalı çalışma yapmasını ifade eder. Bent 3 kapsamında tatbikat dolayısıyla verilen paralar, bu uygulamalı çalışmaya bağlı ödemelerdir.
- **Asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücret**: Memurun görevi gereği, hizmet karşılığında aldığı ücret niteliğindeki gelirdir. Gider karşılığı ödeme niteliği taşımadığı için istisnanın dışında kalır.
- **Benzeri Devlet öğrenci ve memurlarına verilen miktar**: Bent 1'de özel müesseselerin yaptığı ödemenin istisna sınırını belirleyen ölçüttür. Özel müessesenin ödemesi bu miktardan fazlaysa aradaki fark vergilendirilir.

### Tahsil ve tatbikat ödemelerinde: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin tahsil veya tatbikat giderlerini karşılamak amacıyla yapılmış olması gerekir.
- Ödeme, bent 1 kapsamında yabancı memlekette tahsil veya stajda bulunan öğrenci ya da memura, resmi veya özel müessese ya da şahıs hesabına yapılmış olmalıdır.
- Bent 1 kapsamında özel müessese ödemesi, benzeri Devlet öğrenci ve memurlarına verilen miktarı aşmamalıdır; aşan kısım ücret sayılır.
- Bent 2 kapsamında ödeme, Türkiye'de tahsilde bulunan öğrenciye iaşe, ibate ve tahsil gideri olarak yapılmış olmalıdır.
- Bent 3 kapsamında ödeme, öğrenciye tatbikat dolayısıyla öğretim müessesesi veya tahsil masraflarını üstlenen kişi tarafından verilmiş olmalıdır.
- Ödeme, asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan bir ücret niteliği taşımamalıdır.

### Tahsil ve tatbikat ödemelerinde: hangi sonuçları doğurur?

- Madde kapsamındaki gider karşılığı ödemeler gelir vergisinden istisnadır.
- Bent 1'de özel müessese ödemesinin Devlet ölçüsünü aşan kısmı ücret sayılır ve vergilendirilir.
- Asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücretler istisnaya girmez ve ücret olarak vergilendirilir.
- Bent 1 ve bent 2 ödemelerinde istisnanın kapsamı yabancı memlekette veya Türkiye'de tahsil ayrımına göre belirlenir.
- Ödemenin gider karşılığı olmadığı, örneğin öğrenciye bir iş karşılığı verildiği anlaşılırsa istisna uygulanmaz ve ödeme gelir olarak değerlendirilir.
- Maddenin hükmü istisna niteliğinde olduğundan dar yorumlanır; kapsam dışı ödemeler vergiye tabi kalır.

### Devlet ile özel müessese ödemesi (bent 1) arasındaki fark nedir?

- Devlet kurumunun yabancı memlekette tahsil veya stajdaki öğrenci ve memura verdiği gider parası istisna kapsamındadır.
- Özel müessese veya şahsın yaptığı ödeme, benzeri Devlet öğrenci ve memurlarına verilen miktarla sınırlıdır.

Sonuç: Özel müessese ödemesi Devlet ölçüsünü aşarsa aradaki fark ücret olarak gelir vergisine tabi olur.

### Gider karşılığı ödeme ile asli görev ücreti arasındaki fark nedir?

- Tahsil veya stajdaki gider karşılığı olarak verilen para istisna kapsamındadır.
- Asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücret bu istisnanın dışındadır.

Sonuç: Asli görev ücreti normal ücret geliri olarak vergilendirilir.

### Yabancı memleket (bent 1) ile türkiye (bent 2) arasındaki fark nedir?

- Bent 1 yabancı memlekette tahsil veya stajdaki öğrenci ve memurları kapsar.
- Bent 2 Türkiye'de tahsilde bulunan öğrenciyi kapsar ve giderler iaşe, ibate ve tahsil gideriyle sınırlıdır.

Sonuç: Bent 2'de yalnızca belirtilen üç gider türü istisna edilir; bent 1 ile kapsamları ayrıdır.

### Tahsil gideri (bent 2) ile tatbikat ödemesi (bent 3) arasındaki fark nedir?

- Bent 2 öğrencinin iaşe, ibate ve tahsil giderini karşılayan ödemeyi kapsar.
- Bent 3 öğrencinin uygulamalı çalışması dolayısıyla verilen ödemeyi kapsar.

Sonuç: Ödemenin dayanağı farklıdır; hangi bent uygulanacağı ödemenin amacına göre belirlenir.

### Tahsil ve tatbikat ödemelerinde: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bent 1 ile bent 2'yi karıştırmak; yabancı memlekette yapılan ödemeye bent 2 uygulamak ve tersini yapmak.
- Özel müessese ödemesinde Devlet ölçüsünü aşan kısmı istisna kapsamında saymak; aşan kısmın ücret olarak vergilendirildiğini gözden kaçırmak.
- Asli görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücreti tahsil gideri karşılığı saymak.
- Bent 2'de iaşe, ibate ve tahsil gideri dışında kalan ödemeleri istisna kapsamında değerlendirmek.
- Bent 3'te öğrenciye verilen tatbikat ödemesini, öğretim müessesesi veya tahsil masraflarını üstlenen kişi dışındaki kişilerin ödemesiyle karıştırmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kaynaklarda m.28 hakkında somut bir yargı uygulaması yer almamaktadır; ancak Dairelerin yardım ve bağış giderleriyle ilgili bir kararda m.28 kapsamının dar yorumlandığı görülmektedir. (9. Daire, 2020/1868 E., 2022/4393 K., 29.09.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Ödemeyi istisna olarak ileri süren mükellef, ödemenin tahsil veya tatbikat gideri karşılığı olduğunu belgeyle ispatlar; bu amaçla öğrenim belgesi, staj veya tatbikat yazısı ve ödemeye ilişkin banka kaydı gibi belgeler kullanılabilir.
- Bent 1'de özel müessese ödemesinin Devlet ölçüsünü aşmadığını iddia eden taraf, benzeri Devlet öğrenci ve memurlarına verilen miktara ilişkin belgeyi sunar.
- Ödemenin asli görev veya memuriyet ücreti olmadığını ileri süren taraf, ödemenin gider karşılığı niteliğini ispatlar; ödemenin iş karşılığı olduğunu savunan idare ise bunu ortaya koyar.
- Ödemenin istisna kapsamına girdiği iddiası, öğrenci veya memurun gider harcamasıyla desteklenmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 193 sayılı Kanun: Ücret ve diğer gelir türlerinin vergilendirilmesi bu kanunun genel hükümlerine tabidir; m.28 bu genel hükümlerden istisna oluşturur.

## [GVK m.29 — Teşvik ikramiye ve mükafatları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-29)

GVK m.29, teşvik gayesiyle verilen belirli ikramiye ve mükafatların gelir vergisinden müstesna tutulmasını düzenler; bentler halinde ilim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve memleket bakımından faydalı diğer işleri teşvik eden ödemeleri, silahlı kuvvet mensupları ile kamu kurumlarında uçuş ve denizaltı dalış hizmetlerine bağlı tazminat ve benzeri ödemeleri, spor yarışmalarındaki amatör sporculara verilen ödül ve ikramiyeleri ve amatör spor hakemlerine ödenen ücretleri kapsar. Madde gelir vergisi istisnası getirdiğinden, ödemenin yapıldığı kişi bakımından gelir vergisi yükümlüsü olan gerçek kişilere uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında ücret, prim ve ikramiyenin iş hukuku bakımından ödenmesi ve ücret kavramı (TBK m.403-405, 4857 sayılı Kanun m.32) ile gelir vergisinin genel hesaplama ve tevkifat kuralları (193 sayılı Kanun m.94 ve sonrası) yer almaz; bu konular ilgili kanunlarda düzenlenmiştir.

### Teşvik ikramiye ve mükafatları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Teşvik gayesiyle verilen ikramiye ve mükafat**: Bir faaliyeti özendirmek amacıyla ödenen, karşılığında bir hizmet bedeli niteliği taşımayan ödemedir. Ödemenin teşvik amacı taşıyıp taşımadığı, verildiği işin maddede sayılan alanlardan birine ilişkin olup olmadığına göre belirlenir.
- **Fiilen uçuş ve fiilen dalış hizmeti**: Hava aracını sevk ve idare eden pilotlar ile uçuş esnasında uçakta hizmet veren personele, ya da kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde denizaltına dalan kişilere, gerçekten yapılan uçuş veya dalış faaliyeti karşılığında ödenen ödemeleri ifade eder. Ödemenin dayanağı fiilen yapılan hizmettir.
- **Amatör sporcu**: Spor yarışmalarına katılan, sporu profesyonel bir meslek olarak değil, amatör düzeyde yapan kişidir. Maddenin 3. bendinde amatör sporcuya ödenen ödül ve ikramiyeler müstesna tutulur.
- **Amatör spor yarışmalarını yöneten hakem**: Amatör spor yarışmalarında görev alan hakemdir. Maddenin 4. bendi, basketbol ve voleybolda en üst liglerde görev alan hakemler hariç olmak üzere bu hakemlere ödenen ücreti müstesna tutar.

### Teşvik ikramiye ve mükafatları: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin teşvik gayesiyle verilmiş olması gerekir; bentlerde sayılan faaliyetler dışında kalan ödemeler bu istisnadan yararlanamaz.
- Birinci bent kapsamında ödemenin ilim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini veya memleket bakımından faydalı diğer işleri ve faaliyetleri teşvik maksadıyla verilmesi gerekir.
- İkinci bent kapsamında ödemenin subay, astsubay, erbaş, er, ordu hizmetindeki sivil makinist veya kamu kurumlarında uçuş maksadıyla görevlendirilen pilot ve uçuş personeline ya da denizaltına dalan kişilere, fiilen uçuş veya fiilen dalış hizmetleri dolayısıyla yapılması gerekir.
- Üçüncü bent kapsamında ödemenin spor yarışmalarına katılan amatör sporculara ödül veya ikramiye olarak yapılması gerekir.
- Dördüncü bent kapsamında ödemenin amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ücret olarak yapılması gerekir; basketbol ve voleybol spor dallarının en üst liglerinde görev alan hakemlere yapılan ödemeler bu istisnanın dışında kalır.
- Ödeme ücret, prim veya iş sözleşmesinden doğan bir hak niteliğinde ise, maddedeki teşvik ve hizmet ölçütünü taşımadığı sürece istisnadan yararlanamaz.

### Teşvik ikramiye ve mükafatları: hangi sonuçları doğurur?

- Maddede sayılan ikramiye, mükafat, tazminat, gündelik, zam veya ücret ödemeleri gelir vergisinden müstesnadır.
- Teşvik gayesi taşımayan veya bentlerde sayılmayan bir ödeme bu istisnadan yararlanamaz ve normal gelir vergisi rejimine tabidir.
- Birinci bentte sayılan teşvik ödemeleri, ödemenin teşvik maksadını taşıdığı ölçüde müstesna kalır.
- İkinci bent kapsamındaki tazminat ve benzeri ödemeler, fiilen uçuş veya fiilen dalış hizmeti dolayısıyla yapıldığı ölçüde müstesnadır.
- Amatör sporculara ödenen ödül ve ikramiyeler üçüncü bent gereğince müstesnadır.
- Basketbol ve voleybolun en üst liglerinde görev alan hakemlere yapılan ödemeler dördüncü bent kapsamı dışındadır ve gelir vergisine tabidir.
- Madde gelir vergisi istisnası tanıdığından, aksi bir sözleşme hükmü maddedeki istisnayı genişletmez; istisna kanundan doğar.

### Birinci bent ile ikinci bent arasındaki fark nedir?

- Birinci bent, teşvik gayesiyle verilen ikramiye ve mükafatları bir faaliyet alanına bağlar; ödeme ilim, sanat, tarım, hayvancılık veya faydalı işler için yapılmalıdır.
- İkinci bent, ödemeyi kişinin statüsü ve fiilen yaptığı uçuş veya dalış hizmetine bağlar; teşvik amacı aranmaz.

Sonuç: Ödeme birinci bent kapsamına girmiyorsa da ikinci bent kapsamında ayrıca değerlendirilebilir; her iki bentin koşulları ayrıdır.

### Üçüncü bent ile dördüncü bent arasındaki fark nedir?

- Üçüncü bent amatör sporcuya yarışmaya katılması karşılığında verilen ödül ve ikramiyeyi kapsar.
- Dördüncü bent amatör spor yarışmalarını yöneten hakeme ödenen ücreti kapsar.

Sonuç: Sporcu ödülü ile hakem ücreti aynı istisna kapsamında olsa da kişi grubu ve ödeme niteliği farklıdır; hakem ücretinde basketbol ve voleybolun en üst liglerindeki görevler istisnadan çıkarılmıştır.

### Amatör spor hakemi (genel) ile basketbol ve voleybol en üst lig hakemi arasındaki fark nedir?

- Amatör spor yarışmalarında görev alan hakemler dördüncü bent kapsamındadır.
- Basketbol ve voleybolun en üst liglerinde görev alan hakemler metinde açıkça dışarıda bırakılmıştır.

Sonuç: Bu iki spor dalının en üst liglerindeki hakem ücretleri müstesna tutulmaz ve gelir vergisine tabi olur.

### Teşvik ikramiye ve mükafatları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Teşvik amacı taşımayan bir ödemeyi yalnızca ikramiye veya mükafat adı taşıdığı için müstesna saymak; istisnanın asıl ölçütü ödemenin teşvik gayesidir.
- İkinci bentteki tazminat ve ödemelerde teşvik amacını aramak; bu bentte ölçüt fiilen uçuş veya dalış hizmetidir.
- Dördüncü bentteki istisnayı tüm hakemlere uygulamak; basketbol ve voleybolun en üst liglerinde görev alan hakemler açıkça dışarıda bırakılmıştır.
- Maddenin 1. bendini 2. bendiyle karıştırmak; birinci bent faaliyet alanına, ikinci bent statü ve hizmete bağlıdır.
- Ücret ve prim kavramını bu maddeye göre belirlemeye çalışmak; ücret kavramı iş hukuku kaynaklarından belirlenir ve istisnanın kapsamını tek başına genişletmez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Teşvik ikramiyesi veya mükafatların istisnadan yararlanabilmesi için bunların madde metninde sayılan işler veya faaliyetler için ya da bunlara benzer memleket bakımından faydalı işler için verilmiş olması aranmaktadır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1996/246 E., 1997/554 K., 19.12.1997; 3. Daire, 1996/1318 E., 1996/2224 K., 06.06.1996)
- Kore ve Japonya'da yapılan prim ödemelerinin ilk bent kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediği, ödemenin gerçekten teşvik niteliği taşıyıp taşımadığına göre incelenmektedir. (4. Daire, 2009/8580 E., 2010/1336 K., 17.03.2010)
- Hayvancılık faaliyetini teşvik amacıyla yapılan kamu ödemelerinin istisna kapsamına girip girmediği, ödemenin teşvik niteliğinin dosya kapsamında belirlenmesine bağlı tutulmaktadır. (9. Daire, 2019/2270 E., 2022/836 K., 14.03.2022; 9. Daire, 2019/1378 E., 2022/835 K., 14.03.2022)
- Subay, astsubay, erbaş ve erlere ya da uçuş ve dalış hizmeti verenlere yapılan tazminat ve benzeri ödemelerin ikinci bent kapsamında değerlendirilmesi, ödemenin hizmetin fiilen yapılmasına dayanıp dayanmadığının incelenmesine bağlanmaktadır. (4. Daire, 2005/1701 E., 2005/2623 K., 27.12.2005)

### Nasıl ispat edilir?

- Istisnadan yararlanmak isteyen mükellef, ödemenin maddede sayılan bentlerden birine girdiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Birinci bent bakımından ödemenin teşvik maksadıyla verildiği ve sayılan faaliyetlere ilişkin olduğu, ödemeyi yapan kurumun yazısı, protokol, yönetmelik veya karar gibi belgelerle ortaya konur.
- İkinci bent bakımından uçuş veya dalış hizmetinin fiilen yapıldığı, uçuş kayıtları, görev belgeleri veya dalış kayıtları ile ispatlanır.
- Üçüncü ve dördüncü bentlerde amatör statüsü, yarışma katılımı ve hakemlik görevi, müsabaka kayıtları ve federasyon belgeleriyle ispatlanır; basketbol ve voleybolun en üst liglerindeki görevin olup olmadığı da bu belgelerle belirlenir.
- Istisna kapsamının dışında kalan bir ödemenin normal gelir vergisine tabi olduğunu ileri süren idare ise, ödemenin teşvik niteliği taşımadığını veya bentlerin dışında kaldığını ispatlamak durumundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4857 sayılı Kanun: İş ilişkisinde ücret, prim ve ikramiye ödemelerinin işçi bakımından iş hukuku ve ücret ilkeleri açısından düzenlendiği kanundur; GVK m.29'un kapsamını belirlemez.

## [GVK m.30 — Sergi ve panayır istisnası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-30)

Bu madde, dar mükellefiyete tabi kişilerin Türkiye'de hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları ticari faaliyetlerden ve serbest meslek faaliyetlerinden elde ettikleri kazançların gelir vergisinden istisnasını düzenler. Hüküm, dar mükellefiyete tabi gerçek kişiler ve kurumlar bakımından, sergi ve panayır faaliyetleri yoluyla elde edilen kazançlar için uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: dar mükellefiyetin kapsamı ve Türkiye'de elde edilen kazançların tespiti (GVK m.7 ve m.8 gibi genel mükellefiyet hükümleri), ticari kazancın tanımı (GVK m.37 ve devamı), serbest meslek kazancının tanımı (GVK m.65 ve devamı) ve kurumlar vergisi yönünden dar mükellefiyet (5520 sayılı Kanun ilgili hükümleri).

### Sergi ve panayır istisnası: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Dar mükellefiyet**: Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazançlar bakımından vergilendirilen gerçek kişilerdir. Madde, bu kişilerin sergi ve panayır kazançlarını kapsar.
- **Sergi ve panayır**: Hükümetin müsaadesiyle açılan etkinliklerdir. Müsaade alınmamış bir etkinlik, maddedeki istisnanın kapsamında değildir.
- **Türkiye'de başkaca iş yeri veya daimi temsilci**: Dar mükellefin Türkiye'de sergi ve panayır dışında da faaliyet yürüten bir işyeri ya da daimi temsilcisinin bulunması halidir. Bu durumda birinci bentteki ticari kazanç istisnasından yararlanılamaz.

### Sergi ve panayır istisnası: hangi şartlar aranır?

- Kazancın dar mükellef tarafından elde edilmiş olması gerekir.
- Faaliyetin hükümetin müsaadesiyle açılan bir sergi veya panayırda yapılmış olması gerekir.
- Ticari kazanç istisnası bakımından, dar mükellefin Türkiye'de başkaca bir iş yeri veya daimi temsilcisi bulunmamalıdır.
- Serbest meslek kazancı istisnası bakımından, faaliyetin de sergi veya panayır çerçevesinde yapılmış olması yeterlidir; ayrıca işyeri veya daimi temsilci şartı aranmaz.
- Kazancın ticari faaliyetten veya serbest meslek faaliyetinden doğmuş olması gerekir; başka türde bir gelir bu istisnanın kapsamına girmez.

### Sergi ve panayır istisnası: hangi sonuçları doğurur?

- Şartlar gerçekleştiğinde, sergi ve panayırda yapılan ticari faaliyetten doğan kazanç gelir vergisinden müstesnadır.
- Şartlar gerçekleştiğinde, sergi ve panayırda yapılan serbest meslek faaliyetinden doğan kazanç gelir vergisinden müstesnadır.
- Dar mükellefin Türkiye'de başkaca iş yeri veya daimi temsilcisi varsa, sergi ve panayırdaki ticari kazancı bu maddenin birinci bendinden yararlanamaz ve genel hükümlere tabi olur.
- Hükümetin müsaadesi bulunmayan bir etkinlikte elde edilen kazanç bu istisnadan yararlanamaz.
- Maddede belirtilen faaliyetler dışındaki Türkiye kaynaklı kazançlar bu maddeye göre değil, genel hükümlere göre vergilendirilir.
- Maddenin hükmü istisna niteliğinde olup dar sınırlı yorumlanır; hükmün bir sözleşmeyle değiştirilmesi söz konusu değildir (metinde açıkça düzenlenmemiştir; hükmün niteliğinden çıkarılmıştır).

### Ticari kazanç ile serbest meslek kazancı arasındaki fark nedir?

- Birinci bentte düzenlenen ticari faaliyet kazancıdır. Bu istisna yalnızca Türkiye'de başkaca iş yeri veya daimi temsilci bulunmaması şartına bağlıdır.
- İkinci bentte düzenlenen serbest meslek faaliyeti kazancıdır. Bu bentte bir işyeri veya daimi temsilci şartı yazılı değildir.

Sonuç: Dar mükellefin Türkiye'de işyeri veya daimi temsilcisi varsa ticari kazancı istisnadan yararlanamaz; aynı durumda serbest meslek kazancı istisna kapsamında kalmaya devam eder.

### Sergi ve panayır istisnası: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Dar mükellefin Türkiye'de işyeri veya daimi temsilcisi bulunmasına rağmen ticari kazancı için birinci bendi uygulamak; birinci bentteki şartın serbest meslek kazancına da uygulandığını varsaymak.
- Hükümet müsaadesi olmayan bir etkinliği sergi veya panayır sayarak istisnayı uygulamak.
- Maddede yer almayan bir süre veya tutar aramak; madde sürelerden ve tutarlardan söz etmez.
- Serbest meslek kazancı istisnasında işyeri şartını aramak; bu şart yalnızca birinci bentte yer alır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dar mükellefin Türkiye'de başka bir iş yeri veya daimi temsilcisinin bulunup bulunmadığı, ticari kazanç istisnasının uygulanıp uygulanmayacağında belirleyici ölçüttür. (4. Daire, 2021/1028 E., 2022/6966 K., 28.11.2022)
- Uluslararası bir festivale katılan yabancı kişi ve kurumlara yapılan ödemelerde, bu maddenin 2. bendine dayanılarak stopaj ve mali denge vergisine karşı yapılan itirazlar Danıştay tarafından incelenmiştir. (4. Daire, 1984/4117 E., 1986/4056 K., 17.12.1986)
- Maddenin uygulanması, faaliyetin gerçekten sergi veya panayır niteliğinde bir etkinlik olup olmadığının ve hükümet müsaadesinin bulunup bulunmadığının araştırılmasına bağlıdır. (9. Daire, 1997/4349 E., 1998/3801 K., 21.10.1998)

### Nasıl ispat edilir?

- Istisnadan yararlanmak isteyen dar mükellef, kazancın sergi veya panayır çerçevesinde yapıldığını ve hükümet müsaadesinin bulunduğunu belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
- Türkiye'de başkaca iş yeri veya daimi temsilci bulunmadığı iddiası, ticari kazanç istisnası için dar mükellef tarafından ileri sürülür ve ispatlanır.
- Vergi idaresinin, dar mükellefin Türkiye'de işyeri veya daimi temsilcisi bulunduğunu ileri sürmesi halinde, bu iddiayı ispatlaması gerekir.
- Etkinliğin hükümet müsaadesiyle açılan bir sergi veya panayır olduğu, resmi izin belgesi ya da etkinliğin resmi niteliğini gösteren belgelerle kanıtlanabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.7](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-7): Dar mükellefiyete tabi kişilerin kimler olduğunu ve Türkiye'de elde edilen kazançların hangileri olduğunu belirler; bu maddenin muhatabını tanımlar.
- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.37](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-37): Ticari kazancın tanımını yapar; birinci bentteki ticari faaliyet kavramı bu tanıma göre belirlenir.
- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.65](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-65): Serbest meslek kazancının tanımını yapar; ikinci bentteki serbest meslek faaliyetinin kapsamını belirler.

## [GVK m.31 — Engellilik indirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-31)

193 sayılı GVK m.31, ücretli çalışanların engellilik derecesine göre tespit edilen belirli aylık tutarların ücretten indirilmesini düzenler; engellilik derecelerinin tanımı (birinci, ikinci, üçüncü derece) ile indirim tutarları bu maddenin kapsamındadır. Madde, ücretinden engellilik indirimi yapılacak hizmet erbabını, yani ücret gelir vergisine tabi çalışanları esas alır. Engellilik derecelerinin tespit şekline ve uygulamaya ilişkin esas ve usuller maddede yer almaz; bunlar Maliye, Sağlık ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak yönetmeliğe bırakılmıştır. Engelli çalıştırma yükümlülüğü ve oranı (İş Kanunu m.30) ile eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu bu maddenin konusu değildir. Malullük aylığı ve sosyal güvenlik kapsamındaki maluliyet oranı tespiti de bu maddede düzenlenmez; bunlar 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerine tabidir. Gelir vergisi beyanı ve stopaj usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Engellilik indirimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Birinci derece engelli**: Çalışma gücünün asgari yüzde 80'ini kaybetmiş hizmet erbabıdır. Bu derecede olan kişi için en yüksek aylık indirim tutarı uygulanır.
- **İkinci derece engelli**: Çalışma gücünün asgari yüzde 60'ını kaybetmiş hizmet erbabıdır. Oran yüzde 60 ile 80 arasında kalan kişiler bu derecededir.
- **Üçüncü derece engelli**: Çalışma gücünün asgari yüzde 40'ını kaybetmiş hizmet erbabıdır. Yüzde 40'ın altında kayıp olanlar bu indirimden yararlanamaz.
- **Engellilik indirimi**: Engellilik derecesine göre belirlenen aylık tutarın hizmet erbabının ücretinden indirilmesidir. Madde tutarı derece bazında sabit olarak gösterir; tutarlar kanundaki haliyle yalnızca tarihsel rakamdır, güncel tutar için uygulanan kanun ve değerleme düzenlemelerine bakılır.
- **Hizmet erbabı**: Maddede ücret karşılığı çalışan ve ücretinden indirim yapılabilecek kişidir. Kişinin hizmet akdi veya kamu hizmeti niteliği bu terimle kapsanır.

### Engellilik indirimi: hangi şartlar aranır?

- Hizmet erbabının çalışma gücünün asgari yüzde 40'ını kaybetmiş olması gerekir; bu oran altında kalan kişi indirimden yararlanamaz.
- Kaybedilen çalışma gücü oranının derece eşiklerinden hangisine karşılık geldiği belirlenmelidir: yüzde 80 ve üzeri birinci derece, yüzde 60 ve üzeri ikinci derece, yüzde 40 ve üzeri üçüncü derece olarak sayılır.
- Engellilik derecesinin tespitine ilişkin usul ve esaslar, Maliye, Sağlık ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca hazırlanan yönetmelikte belirlenen usule uygun olarak yerine getirilmiş olmalıdır.
- Derece belirlendikten sonra o dereceye karşılık gelen aylık engellilik indirimi tutarı hizmet erbabının ücretinden indirilmelidir.

### Engellilik indirimi: hangi sonuçları doğurur?

- Çalışma gücü kaybı yüzde 80 ve üzeri ise birinci derece engelli sayılır ve birinci derece için madde metninde belirtilen aylık tutar ücretten indirilir.
- Çalışma gücü kaybı yüzde 60 ile yüzde 80 arasında ise ikinci derece engelli sayılır ve ikinci derece için belirlenen aylık tutar ücretten indirilir.
- Çalışma gücü kaybı yüzde 40 ile yüzde 60 arasında ise üçüncü derece engelli sayılır ve üçüncü derece için belirlenen aylık tutar ücretten indirilir.
- Çalışma gücü kaybı yüzde 40'ın altında ise engelli sayılmaz ve ücretten engellilik indirimi yapılmaz.
- Engellilik indirimi aylık olarak ücretten indirilir; madde metninde bu tutarlar 440.000.000 lira (12.000 TL), 220.000.000 lira (7.000 TL) ve 110.000.000 lira (3.000 TL) olarak yazılıdır.
- Derece tespiti yönetmelikteki usule uygun yapılmadan indirim uygulanması, madde metnine uygun bir işlem sayılmaz.
- Madde yalnızca gelir vergisi uygulamasında indirim sağlar; çalışma gücü kaybı oranı olmayan kişi için indirim doğmaz.

### Birinci derece ile ikinci derece engelli arasındaki fark nedir?

- Çalışma gücünün asgari yüzde 80'ini kaybedenler birinci derece engelli sayılır.
- Kayıp oranı yüzde 60 ile yüzde 80 arasında kalanlar ikinci derece engelli sayılır.

Sonuç: Birinci derecede indirim tutarı daha yüksektir; hangi dereceye girildiği indirim miktarını doğrudan belirler.

### İkinci derece ile üçüncü derece engelli arasındaki fark nedir?

- Kayıp oranı yüzde 60 ve üzeri ancak yüzde 80'in altında olan kişi ikinci derecededir.
- Kayıp oranı yüzde 40 ile yüzde 60 arasında olan kişi üçüncü derecededir.

Sonuç: İkinci derecede indirim tutarı üçüncü dereceye göre daha yüksektir. Yüzde 60 eşiği, indirim tutarının değiştiği noktadır.

### Üçüncü derece engelli ile indirimden yararlanamayan kişi arasındaki fark nedir?

- Kayıp oranı asgari yüzde 40 olan kişi üçüncü derece engelli sayılır.
- Kayıp oranı yüzde 40'ın altında kalan kişi engelli sayılmaz.

Sonuç: Yüzde 40 altında kalan kişiye engellilik indirimi uygulanmaz.

### Engellilik indirimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Engellilik indirimini yüzde 40 eşiği yerine yüzde 60 eşiğine göre hesaplamak; üçüncü dereceyi yüzde 60 üzeri olarak yorumlamak.
- Madde metnindeki tutarları güncel tutar sanıp değerleme sonrası tutarı hesaba katmamak; kanundaki rakamı bugünkü indirim miktarı gibi uygulamak.
- Derece tespitinde yönetmelikteki usulü atlayarak doğrudan özel hekim raporu esas almak.
- Eski mevzuata dayanan ya da madde değişikliğinden önceki kararlardaki tutarları güncel uygulamada kullanmak.
- Yüzde 40'ın altında kalan kişiye, çalışma gücü kaybı yüksek görünse dahi indirim uygulamak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Engellilik indiriminden yararlanmak için çalışma gücü kayıp oranının en az yüzde 40 olması gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2025/2819 E., 2025/8076 K., 13.05.2025; 10. Hukuk Dairesi, 2024/6252 E., 2025/567 K., 14.01.2025)
- Sürekli maluliyet oranının düşürülmesi veya yeniden sevk sonucu oranın değişmesi, o kişinin indirimden yararlanma hakkını etkileyebildiği görülmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/4760 E., 2024/8786 K., 19.09.2024)
- Tam teşekküllü resmi sağlık kuruluşundan alınan ve derece tespitine esas olan raporun aranması gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1998/304 E., 1999/78 K., 12.02.1999)
- Tespit edilen oranın Özürlülük Ölçütü ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre belirlenmesi esas alınmaktadır. (10. Hukuk Dairesi, 2021/12301 E., 2022/399 K., 13.01.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen hizmet erbabı, çalışma gücü kaybı oranının asgari yüzde 40 olduğunu ilgili sağlık kurulu raporu ile ispatlamakla yükümlüdür. (10. Hukuk Dairesi, 2025/2819 E., 2025/8076 K., 13.05.2025; 10. Hukuk Dairesi, 2024/6252 E., 2025/567 K., 14.01.2025)
- Derece tespitinin yönetmelikteki usule uygun yapıldığı, resmi sağlık kuruluşu raporuyla ortaya konur. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1998/304 E., 1999/78 K., 12.02.1999)
- Karşı taraf (idare veya işveren) oranın düşük olduğunu veya raporun usule uygun olmadığını ileri sürerse, bunu ilgili rapor ve sağlık kurulu kararıyla ispatlar. (10. Hukuk Dairesi, 2024/4760 E., 2024/8786 K., 19.09.2024; 10. Hukuk Dairesi, 2021/12301 E., 2022/399 K., 13.01.2022)
- Yazılı rapor ve sağlık kurulu kararı esas delil olup tanık beyanı bu tespiti değiştiremez.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4857 sayılı Kanun m.30: Engelli çalıştırma yükümlülüğünü düzenler; bu madde ile doğrudan ilgili değildir, ancak engelli çalıştırılan işçiler için de aynı derece tespiti kullanılabilir.
- 5510 sayılı Kanun: Malullük ve maluliyet oranı tespiti sosyal güvenlik mevzuatına aittir; GVK m.31 indiriminin oran eşiğiyle dolaylı bağlantısı vardır.

## [GVK m.32 — Asgarî geçim indirimi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-32)

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 32. maddesi, asgari geçim indirimi (AGİ) uygulamasını düzenlemek üzere yazılmış, ancak madde metni 22/12/2021 tarihli 7349 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Madde metninde bugün geçerli bir hüküm bulunmamaktadır; metin yalnızca mülga durumu ve eski başlığı ("Yurt dışına hizmet veren işletmelerde indirim") göstermektedir. Düzenleme, 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren yapılan ücret ödemeleri bakımından geçerli olmak üzere kaldırılmıştır. Madde, ücretli çalışanlar ve bu çalışanlara ücret ödeyen işverenler bakımından uygulanmıştır. Madde metni asgari geçim indiriminin tutarını, aile durumuna göre hesaplanmasını, işverence yapılacak mahsubu veya ödemeyi düzenlememektedir; bu konular yürürlükteki düzenlemelerle ve geçmişe dönük uygulamada ele alınmaktadır. Maddenin yürürlükte olmayan hükmü, 2022 öncesi dönem için hesaplamalarda gündeme gelebilir.

### Asgarî geçim indirimi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Asgari geçim indirimi (AGİ)**: Ücretli çalışanın gelir vergisinden mahsup edilen, asgari ücret esas alınarak hesaplanan ve işçinin aile durumuna göre belirlenen indirimdir. Kanun metninde bu kavramın tanımı yer almamaktadır; kavram, uygulamada mülga 32. maddeye dayanılarak kullanılmıştır.
- **Mülga hüküm**: Kanun koyucu tarafından yürürlükten kaldırılmış ve artık uygulanmayan hükmü ifade eder. Bu maddede mülgiyet 22/12/2021 tarihli 7349 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile gerçekleşmiştir.

### Asgarî geçim indirimi: hangi şartlar aranır?

- 2022 öncesine ait ve mülga 32. maddenin yürürlükte olduğu bir dönemdeki ücret ödemesi olduğu belirlenmelidir; 01.01.2022 tarihinden sonra yapılan ücret ödemelerinde bu maddeye dayanılarak indirim yapılamaz.
- Mülga hükmün uygulanabilmesi için çalışanın ücretli çalışan olması ve gelir vergisine tabi ücret geliri elde etmesi gerekir.
- Mülga hükmün uygulanabilmesi için işçinin aile durumunun, gelirin elde edildiği tarihteki medeni hali ve aile durumu esas alınarak tespit edilmiş olması gerekir.

### Asgarî geçim indirimi: hangi sonuçları doğurur?

- Madde 7349 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır ve kaldırılma tarihi 22/12/2021'dir.
- Düzenleme, 01.01.2022 tarihinden itibaren yapılan ücret ödemelerine uygulanmak üzere kaldırılmıştır; bu tarihten sonra asgari geçim indirimi uygulanmaz.
- 2022 öncesi dönemde ödenen ücretler bakımından mülga hüküm uygulanmıştır ve bu dönemdeki hesaplamalarda dikkate alınabilir.

### 2022 öncesi dönem ile 2022 sonrası dönem arasındaki fark nedir?

- 01.01.2022 tarihinden önce yapılan ücret ödemeleri, mülga 32. maddenin yürürlükte olduğu dönemi kapsar.
- 01.01.2022 ve sonrasında yapılan ücret ödemeleri, madde kaldırıldığı için bu hükme dayanamaz.

Sonuç: Asgari geçim indirimi uygulaması yalnızca 2022 öncesi dönem için tartışılabilir; sonrasında indirim hesabı yapılamaz.

### Asgarî geçim indirimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Mülga 32. maddeyi 2022 sonrası ücret ödemelerine de uygulamak; madde 01.01.2022 tarihinden itibaren uygulanmadığı için bu hesap hatalıdır.
- Madde metninde yer alan mülgiyet notunu gözden kaçırarak yürürlükteki bir hüküm gibi atıf yapmak.
- 2022 öncesi dönem için hesaplamada, indirimin güncel tutar yerine eski dönemdeki tutar esas alınarak yanlış sonuca ulaşmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, asgari geçim indiriminin 01.01.2022 tarihinden itibaren ücret ödemelerinde uygulanmayacağını kabul etmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2022/1563 E., 2024/952 K., 05.07.2024; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, 2025/485 E., 2026/543 K., 16.04.2026; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, 2025/486 E., 2026/529 K., 09.04.2026)
- Yüksek Mahkeme, 2022 öncesine ait ücret alacaklarında asgari geçim indirimi hesabını mülga 32. maddeye göre yapmıştır; bu dönem için indirim hesaba katılmıştır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi, 2022/2353 E., 2023/593 K., 10.04.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2016/106 E., 2019/451 K., 11.04.2019)
- Maddenin mülga hükmü, tazminat ve zarar hesabında gelirin saptanması aşamasında dikkate alınmaktadır; 2021 sonrası tarih bakımından indirim uygulanmamaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2024/1163 E., 2026/527 K., 02.04.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Asgari geçim indirimi talep eden işçi, ücret ödemesinin 01.01.2022 öncesinde yapıldığını yazılı belgelerle (ücret pusulası, banka dekontu) ispatlamalıdır.
- İşçinin aile durumunu gösteren belgeler ile işverene verilen aile durum bildirimi, indirimin hesaplanmasında esas alınacağı için ispat yükü işçidedir.
- İşveren, 2022 sonrası ödemelerde indirim uygulanmadığını bordro kayıtlarıyla savunabilir; bu savunma için ilgili bordrolar delil olarak sunulur.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 7349 sayılı Kanun m.3: Mülga 193 sayılı GVK m.32'yi yürürlükten kaldıran hükümdür; maddenin yürürlükten kalkma tarihini ve kapsamını belirler.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde kendi kanununun parçası olduğu için asgari geçim indirimi hükmü bu kanun bağlamında değerlendirilir. Kanunun tamamı kastedildiği için yalnız numara ve ad yazılmıştır.

## [GVK m.33](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-33)

Bu madde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 89. maddesinin birinci fıkrasının (13) numaralı bendi ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde yer alan indirim kapsamındaki faaliyet alanlarında hizmet veren işverenlerin, ilgili faaliyetler için istihdam ettikleri hizmet erbabına ödedikleri ücretler üzerinden uygulanacak asgari geçim indirimi sonrası vergi indirimini düzenler. Düzenleme, indirimin şartlarını, hesaplama esasını, mahsup yöntemini ve oranların Cumhurbaşkanı ile Maliye Bakanlığınca değiştirilmesi yetkisini kapsar. Madde, yalnızca bu faaliyetler için çalışan ve fiilen bu işleri yapan personel bakımından uygulanır; destek personeli kapsam dışıdır. Maddede yer almayan konular ise ayrı düzenlenmiştir: indirim kapsamındaki faaliyet alanlarının tespiti (GVK m.89/1-13 ve 5520 m.10/1-ğ), asgari geçim indiriminin kendisi ve gelir vergisi tarifesi (GVK m.103), yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerine ilişkin usul ile muhtasar beyanname (ilgili GVK ve 5520 hükümleri) ve indirimin hesaplanmasında kullanılan asgari ücretin belirlenmesi.

### m.33: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hizmet erbabı**: İndirimin uygulanacağı, işverence münhasıran ilgili faaliyet için istihdam edilen ve fiilen bu işleri ifa eden çalışanlardır. Destek personeli bu kapsamın dışındadır.
- **Destek personeli**: Faaliyetin fiilen yürütülmesine doğrudan katılmayan, dolayısıyla indirim hesabına dahil edilmeyen personeldir.
- **Hasılat oranı**: İşverenin ilgili faaliyetlerinden elde ettiği hasılatın yurt dışından elde edilen kısmının toplam hasılata oranıdır. Maddenin metninde bu oran yüzde seksen beş olarak belirlenmiştir.
- **Asgari geçim indirimi**: Gelir vergisi hesabında uygulanan ve indirim hesabının önce uygulandığı kalemdir. Madde, indirimin bu indirim uygulandıktan sonra hesaplanan vergiden mahsup edileceğini öngörür.
- **Asgari ücretin safi tutarı**: Faaliyetin yapıldığı yılın ocak ayına ait asgari ücretin net tutarıdır. Her çalışan için indirim tutarının hesaplanmasında taban olarak alınır.
- **Birinci gelir dilimi oranı**: Gelir vergisi tarifesinin birinci diliminde uygulanan oran olup, kişi başı indirim tutarının hesaplanmasında asgari ücretin safi tutarıyla çarpılır.

### m.33: hangi şartlar aranır?

- İşverenin, GVK m.89/1-13 veya 5520 m.10/1-ğ kapsamındaki bir indirim faaliyet alanında hizmet vermesi gerekir.
- İndirimden yararlanılacak çalışanların, destek personeli dışında, münhasıran bu faaliyet için istihdam edilmiş ve fiilen bu işleri ifa eden hizmet erbabı olması gerekir.
- İşverenin bu faaliyetlerden sağladığı hasılatın yüzde seksen beşinin yurt dışından elde edilmiş olması gerekir; Cumhurbaşkanı bu oranı kanunda belirtilen yetki çerçevesinde değiştirebilir.
- Hasılata ilişkin fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmiş olması gerekir.
- İndirim, asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan vergiden mahsup edilir; bu sıra bozulamaz.
- Her bir çalışan için faaliyetin yapıldığı yılın ocak ayına ait asgari ücretin safi tutarının birinci gelir dilimi oranıyla çarpılmasıyla bulunan tutar indirim olarak mahsup edilir.
- Mahsup, takvim yılına ilişkin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği tarihten sonraki dönemlere ait muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergilerden yapılır.

### m.33: hangi sonuçları doğurur?

- Şartlar gerçekleştiğinde, her çalışan için hesaplanan indirim tutarı, asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan vergiden mahsup edilir.
- Yüzde seksen beş oranının sağlanmaması, yani hasılatın yurt dışından elde edilmemesi veya belgelerin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmemesi halinde indirim uygulanamaz.
- İndirim, yıl içinde tahsil edilen verginin, takvim yılına ilişkin yıllık beyannamenin verildiği tarihten sonraki muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergilerden mahsup edilmesi yoluyla uygulanır.
- Mahsup edilemeyen indirim tutarının sonraki dönemlere aktarılıp aktarılamayacağı maddede düzenlenmemiştir.

### Destek personeli ile hizmet erbabı arasındaki fark nedir?

- Münhasıran ilgili faaliyet için istihdam edilen ve fiilen bu işleri ifa eden çalışanlar indirim kapsamındadır.
- Destek personeli, faaliyetin fiilen yürütülmesine katılmayan personel olarak indirim hesabının dışında kalır.

Sonuç: Yalnızca hizmet erbabının ücretleri üzerinden indirim hesaplanır; destek personelinin ücretleri hesaba katılmaz.

### Yüzde seksen beş oranı ile cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilmiş oran arasındaki fark nedir?

- Kanunda öngörülen temel oran yüzde seksen beştir.
- Cumhurbaşkanı, hizmet alanları veya kazanç tutarına bağlı olarak bu oranı yüzde elliye kadar indirebilir ya da yüzde yüze kadar artırabilir.

Sonuç: Uygulanacak oran, ilgili faaliyet ve kazanç durumuna göre yüzde elli ile yüz arasında değişebilir; sınırın dışında oran belirlenemez.

### Asgari geçim indirimi öncesi ile sonrası hesap arasındaki fark nedir?

- Asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan vergi, indirim hesabının matrahıdır.
- Asgari geçim indirimi uygulanmadan önce hesaplanan vergi indirim hesabında esas alınmaz.

Sonuç: Mahsup tutarı, önce asgari geçim indirimi düşülmüş vergi üzerinden belirlenir.

### m.33: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Destek personelinin ücretlerini de indirim hesabına dahil etmek; madde yalnızca münhasıran faaliyet için istihdam edilen ve fiilen işi yapan hizmet erbabını kapsar.
- Asgari geçim indirimi uygulanmadan önce hesaplanan vergi üzerinden indirim hesaplamak; mahsup, asgari geçim indirimi sonrası vergiden yapılır.
- Yüzde seksen beş oranını sabit kabul etmek; Cumhurbaşkanı oranı yüzde elliye indirebilir veya yüzde yüze çıkarabilir.
- İndirim tutarını asgari ücretin brüt tutarıyla hesaplamak; madde ocak ayına ait asgari ücretin safi tutarını esas alır.
- Hasılatın yurt dışından elde edilmesi şartını yerine getirmeden, yalnızca faaliyet alanının kapsamda olmasına dayanarak indirim talep etmek.

### Nasıl ispat edilir?

- İndirimden yararlanmak isteyen işveren, faaliyetinin madde kapsamındaki bir indirim alanında olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Hasılatın yüzde seksen beşinin yurt dışından elde edildiği, ilgili faturaların yurt dışındaki müşteri adına düzenlendiği belgelerle gösterilmelidir.
- Çalışanların münhasıran ilgili faaliyet için istihdam edildiği ve fiilen bu işleri yaptığı, iş sözleşmesi, bordro ve iş tanımlarıyla ortaya konulmalıdır.
- Destek personelinin indirim dışında tutulması gerektiğinden, personelin faaliyetteki fiili görevi de belgelenmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-89): Birinci fıkranın (13) numaralı bendi, indirimden yararlanabilecek faaliyet alanlarından birini tanımlar.
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.10: Birinci fıkranın (ğ) bendi, kurumlar vergisi mükellefleri bakımından indirim kapsamındaki faaliyet alanını belirler.
- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.103](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-103): Maddede anılan gelir vergisi tarifesidir; indirim tutarını hesaplamada kullanılan birinci gelir dilimi oranı bu tarifeden alınır.

## [GVK m.35 — Vergi karnesi esası](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-35)

Madde, vergi karnesi alma yükümlülüğünü düzenlemektedir. Birinci olarak indirimlerden yararlanmak isteyenlerin Vergi Usul Kanunu esaslarına göre vergi karnesi alması, ikinci olarak Kanunun 2. maddesinde sayılan kazanç ve irat sahiplerinin, istisna ve muafiyetlerden yararlananlar dahil, karne alıp Gelir Vergisi yönünden durumlarını ve değişikliklerini karnelerine yazdırması konularını ele alır. Ayrıca karnede yer alacak hususlar, karne alma şekli, esasları ve uygulama zamanının Maliye Bakanlığınca belirlenmesi usulünü düzenler. Kişiler bakımından Gelir Vergisi mükellefleri ve indirim veya istisnalardan yararlanan kişiler için geçerlidir. Karnenin hangi vergi ihbarları ve bildirimlerle yapılacağı, indirim ve istisnaların esasları, cezai yaptırımlar ve vergi karnesi dışındaki beyan yükümlülükleri bu maddede düzenlenmez; bunlar ilgili diğer maddelerde yer alır.

### Vergi karnesi esası: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Vergi karnesi**: Gelir Vergisi yönünden mükellefin durumunu gösteren ve indirim ile kazanç bilgilerinin kaydedildiği belgedir. Karnenin düzenlenme esasları madde metninde değil, Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslarda aranır.
- **İndirim**: Gelir Vergisi matrahından düşülen tutarlardır. Maddenin A bendi, indirimlerden yararlanmak isteyenleri karne almakla yükümlü kılar; indirim kavramının kapsamı bu maddede tanımlanmaz.
- **Kanunun 2. maddesinde sayılan kazanç ve irat**: Gelir Vergisi Kanununun 2. maddesinde tanımlanan gelir unsurlarıdır. Maddenin B bendi, bu kazanç ve iratları elde edenleri karne alma yükümlülüğüne tabi tutar.
- **İstisna ve muafiyet**: Vergilendirilmeyen veya vergi dışı bırakılan kazanç unsurlarıdır. Bu tür gelirleri elde edenler de B bendi kapsamında karne almakla yükümlüdür; yükümlülük istisna ya da muafiyetin varlığına bağlı değildir.
- **Vergi Usul Kanunu esasları**: Karne alımına ilişkin genel usul kurallarının bütünüdür. A bendi, indirimlerden yararlanacaklar bakımından karnenin bu esaslara göre alınmasını öngörür.

### Vergi karnesi esası: hangi şartlar aranır?

- Kişinin 2. maddede sayılan kazanç veya iratları elde etmiş olması gerekir (B bendi).
- Kişinin indirimlerden yararlanmak istemesi gerekir (A bendi); bu hâlde Vergi Usul Kanunu esaslarına göre vergi karnesi alınmalıdır.
- Karne alan kişinin Gelir Vergisi yönünden durumunu ve bu durumda meydana gelen değişiklikleri karnesine yazdırması gerekir (B bendi).
- Kazanç ve iratı elde edenin istisna ve muafiyetlerden yararlanıyor olması, karne alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (B bendi).
- Karnenin ihtiva edeceği hususlar, karne alma şekil ve esasları ile uygulama zamanı Maliye Bakanlığınca tespit edilmelidir.

### Vergi karnesi esası: hangi sonuçları doğurur?

- İndirimden yararlanmak isteyen kişi, vergi karnesi almadan indirimden yararlanma talebinde bulunamaz (A bendi).
- Kanunun 2. maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde eden kişi, karne almak ve Gelir Vergisi yönünden durumunu ve değişiklikleri karnesine yazdırmak zorundadır (B bendi).
- Karne alma yükümlülüğü, istisna ve muafiyetlerden yararlanılması hâlinde de devam eder (B bendi).
- Madde, karne yükümlülüğüne aykırılığın yaptırımını düzenlemez; bu yaptırım madde metninde yer almaz.
- Karnenin içeriği, alınma şekli, esasları ve uygulama zamanı Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir (B bendi, ikinci fıkra).

### İndirimden yararlanmak isteyen ile 2. madde kazanç ve irat sahibi arasındaki fark nedir?

- İndirimlerden faydalanmak isteyen kişi, kazanç elde etmiş olup olmamasından bağımsız olarak karne almakla yükümlüdür (A bendi).
- Kanunun 2. maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde eden kişi, indirim talep etmese de karne almak ve değişiklikleri yazdırmakla yükümlüdür (B bendi).

Sonuç: İki yükümlülük farklı tetikleyicilere bağlıdır; biri indirim talebi, diğeri kazanç ve irat elde edilmesidir. Bir kişi her iki hâlde de bulunabilir.

### İstisna ve muafiyetten yararlananlar ile vergiye tabi kazanç sahibi arasındaki fark nedir?

- Gelirinden vergi alınmayan, istisna veya muafiyetten yararlanan kişi de B bendi gereği karne almak zorundadır.
- Vergiye tabi kazancı bulunan mükellef de aynı bentte karne yükümlülüğü altındadır.

Sonuç: Vergi sorumluluğunun bulunmaması karne alma yükümlülüğünü kaldırmaz; B bendi istisna ve muafiyetlerden yararlananları açıkça kapsar.

### Vergi karnesi esası: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Karne yükümlülüğünü yalnız indirim talebi olanlara özgü saymak; B bendi gereği kazanç ve irat sahibi, indirim talep etmese de karne almakla yükümlüdür.
- İstisna veya muafiyetten yararlanan kişinin karne almaktan muaf olduğunu düşünmek; B bendi istisna ve muafiyetlerden yararlananları açıkça kapsar.
- Karnenin içeriğini ve alınma esaslarını madde metninde aramak; bunlar Maliye Bakanlığınca tespit edilir.
- A ve B bentlerini birbirine karıştırmak; A bendi indirim talebine, B bendi kazanç ve irat elde edilmesine bağlıdır.

### Nasıl ispat edilir?

- İndirimden yararlanmak isteyen kişinin vergi karnesi aldığını gösterme yükü, indirimi talep eden mükelleftedir; karnenin varlığı karne belgesiyle ispatlanır.
- Kazanç ve irat elde edildiğini ve karnenin buna göre yazdırılması gerektiğini ortaya koyma yükü, vergi idaresinde değil, B bendi kapsamındaki kişidedir; karne kayıtları bu hususu gösterir.
- İstisna veya muafiyetten yararlanıldığını savunan kişi, bu durumun karne yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını bilmek zorundadır; karne almama savunması istisna veya muafiyet belgesiyle ileri sürülemez.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-2): Karne yükümlülüğünün kapsamını belirleyen kazanç ve irat türlerini tanımlar; B bendi bu maddede sayılan kazanç ve iratlara bağlanmıştır.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: A bendi, indirimlerden yararlanacaklar bakımından karne alımının bu Kanun esaslarına göre yapılacağını öngörür; karnenin usul yönü bu kanuna bağlıdır.

## [GVK m.36 — İndirimin uygulanmıyacağı gelirler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-36)

Madde, birden fazla işverenden ücret alan hizmet erbabına 31. maddedeki indirimlerin (asgari geçim indirimi niteliğindeki indirimler) hangi ücret üzerinden uygulanacağını düzenler. Muhtelif yerlerden ücret alan kişilerde indirimin yalnız en yüksek ücrete uygulanmasını, vergi karnesi bulunan hâlde indirimin karneyi muhafaza eden işverenden alınan ücrete bağlanmasını ve karne muafiyeti bulunanlarda aile durumu sual varakasının esas alınmasını düzenler. Ayrıca 31. maddedeki indirimlerin dar mükellefiyete tabi kimselere uygulanmayacağını hükme bağlar. Maddenin uygulandığı kişiler, ücret geliri elde eden hizmet erbabıdır. Madde, ücret gelirinin hesaplanmasını, 31. maddedeki indirimlerin tutarlarını, vergi oranlarını ve beyanname ile vergi karnesi usullerini düzenlemez (m.31, m.40 ve Vergi Usul Kanunu hükümleri). Tek bir işverenden ücret alan kişinin indirim hakkının kapsamı da bu maddenin konusu değildir.

### İndirimin uygulanmıyacağı gelirler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hizmet erbabı**: Bir işverene bağlı çalışarak ücret elde eden gerçek kişidir. Madde bu kişilerin birden fazla yerden ücret alması hâlini düzenler.
- **Muhtelif yerlerden ücret alma**: Aynı kişinin birden fazla işverenden ücret alması durumudur. Bu hâlde 31. maddedeki indirimlerin tamamı her ücrete ayrı ayrı uygulanmaz, yalnız en yüksek ücrete uygulanır.
- **Vergi karnesi**: Ücret ödeyen işverenin, ücretli çalışanın gelir vergisi kesintilerini izlediği belgedir. Karneyi muhafaza eden işveren, indirimin uygulanacağı ücreti ödeyen işveren olarak belirlenir.
- **Aile durumu sual varakası**: Vergi Usul Kanunu uyarınca karne almaktan muaf tutulan hizmet erbabının aile durumunu gösterdiği belgedir. Bu belgeyi muhafaza eden işveren, indirimin uygulanacağı ücreti ödeyen işverendir.
- **Dar mükellefiyet**: Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnız Türkiye kaynaklı gelirleri bakımından vergilendirilen kişilerin durumudur. Bu kişilere 31. maddedeki indirimler uygulanmaz.

### İndirimin uygulanmıyacağı gelirler: hangi şartlar aranır?

- Kişinin birden fazla işverenden ücret alıyor olması gerekir; bu hâlde 31. maddedeki indirimler bütün ücretlere değil, yalnız en yüksek olan ücrete uygulanır.
- Kişinin vergi karnesi bulunuyorsa indirimin uygulanacağı ücret, bu karneyi muhafaza eden işverenden alınan ücret olmalıdır.
- Kişi Vergi Usul Kanunu uyarınca karne almaktan muaf tutulmuşsa indirimin uygulanacağı ücret, aile durumu sual varakasını muhafaza eden işverenden alınan ücret olmalıdır.
- Kişi dar mükellefiyete tabi ise 31. maddedeki indirimler bu kişiye uygulanmaz.

### İndirimin uygulanmıyacağı gelirler: hangi sonuçları doğurur?

- Birden fazla işverenden ücret alan hizmet erbabında 31. maddedeki indirimler yalnız en yüksek ücretin vergisine uygulanır; diğer ücretlerin vergisinden indirim düşülmez.
- Vergi karnesi bulunan hizmet erbabında indirim, karneyi muhafaza eden işverenden alınan ücretin vergisine uygulanır.
- Karne almaktan muaf tutulmuş olanlarda indirim, aile durumu sual varakasını muhafaza eden işverenden alınan ücretin vergisine uygulanır.
- Dar mükellefiyete tabi kimselere 31. maddedeki indirimler uygulanmaz.
- Madde, indirimin hangi ücrete uygulanacağını belirler; indirimin tutarını ve hesaplama yöntemini belirlemez, bunlar 31. maddede yer alır.

### Genel hal ile vergi karneli hizmet erbabı arasındaki fark nedir?

- Vergi karnesi bulunan hizmet erbabında indirim, karneyi muhafaza eden işverenden alınan ücrete uygulanır.
- Karne almaktan muaf tutulan hizmet erbabında ise indirim, aile durumu sual varakasını muhafaza eden işverenden alınan ücrete uygulanır.

Sonuç: İndirimin hangi işverenin ödediği ücret üzerinden yapılacağı, karne ya da sual varakası hangi işverende bulunduğuna göre belirlenir.

### Yerli mükellef ile dar mükellef arasındaki fark nedir?

- Tam mükellef hizmet erbabı, 31. maddedeki indirimlerden yararlanabilir.
- Dar mükellefiyete tabi kimseler, 31. maddedeki indirimlere tabi değildir.

Sonuç: Dar mükellefe bu indirimler hiç uygulanmaz; indirimlerin en yüksek ücrete uygulanma kuralı da onun bakımından söz konusu olmaz.

### İndirimin uygulanmıyacağı gelirler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birden fazla işverenden alınan ücretlerin her birine indirimi ayrı ayrı uygulamak; indirim yalnız en yüksek ücrete uygulanır.
- En yüksek ücreti ödeyen işverenle karneyi muhafaza eden işvereni karıştırmak; indirimin uygulanacağı ücret karneyi muhafaza eden işverenden alınan ücrettir.
- Karne muafiyeti bulunan kişide karne kuralını uygulamak; bu kişide esas alınan belge aile durumu sual varakasıdır.
- Dar mükellefe 31. maddedeki indirimleri uygulamak; madde bu kişileri açıkça dışarıda bırakır.
- Maddenin indirim tutarlarını da belirlediğini sanmak; tutarlar 31. maddededir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Karar metinlerinde madde, 31. maddedeki indirimlerin hayat standardı esasına göre yapılan ikmal incelemelerinde gündeme gelmiştir; ancak ilgili kararlarda maddenin yorumunun ayrıntısına inilmemiştir. (3. Daire, 1997/4682 E., 1998/3598 K., 20.10.1998; 3. Daire, 1994/281 E., 1994/4527 K., 22.12.1994)

### Nasıl ispat edilir?

- Birden fazla işverenden ücret alındığını ve en yüksek ücretin hangisi olduğunu ortaya koyma yükü, indirimden yararlanmak isteyen mükellefe aittir; bu bilgi işveren bordroları ile kanıtlanır.
- Vergi karnesinin hangi işverende bulunduğu, karne kayıtları ve işverenin beyanı ile belirlenir; karne bulunmuyorsa sual varakasının hangi işverende olduğu belgesiyle ispatlanır.
- Dar mükellefiyet durumu, kişinin Türkiye'de ikamet ve yerleşim koşullarına dayanılarak tespit edilir; bu tespitle ilgili yükümlülük idarededir.
- Karar alıntılarında madde doğrudan tartışılmamış; ispat konusunda ek bir karine veya indirim kuralı bulunmamaktadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.31](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-31): Madde, 31. maddede yazılı indirimlerin hangi ücrete uygulanacağını düzenler; indirimlerin türü ve tutarı 31. maddededir.
- [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.40](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-40): Ücret gelirinin beyan ve vergilendirme usulüne ilişkin olarak madde metninde anılmamakla birlikte, karne ve beyan düzeni bakımından ilgilidir; kapsam dışında bırakılan konudur.
- Vergi Usul Kanunu: Madde, karne almaktan muafiyeti ve aile durumu sual varakasını VUK'a göndererek belirler; muafiyetin koşulları bu kanundadır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| bir günlük | [m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-23) | (Değişik: 25/5/1995-4108/16 md.) Hizmet erbabına işverenlerce yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatler (işverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 51 (300… |

## Konuda geçen kararlar

- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/455 E., 2025/618 K., 09.07.2025 (m.25)
- 10. Hukuk Dairesi, 2025/2819 E., 2025/8076 K., 13.05.2025 (m.31)
- 10. Hukuk Dairesi, 2024/6252 E., 2025/567 K., 14.01.2025 (m.31)
- 3. Daire, 2023/5162 E., 2024/5335 K., 15.10.2024 (m.28)
- 10. Hukuk Dairesi, 2024/4760 E., 2024/8786 K., 19.09.2024 (m.31)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/115 E., 2024/773 K., 11.09.2024 (m.25)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/290 E., 2024/772 K., 11.09.2024 (m.25)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/994 E., 2024/244 K., 27.03.2024 (m.25)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1249 E., 2024/243 K., 27.03.2024 (m.25)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2022/937 E., 2024/203 K., 27.03.2024 (m.25)
- 4. Daire, 2021/1028 E., 2022/6966 K., 28.11.2022 (m.30)
- 9. Daire, 2020/1868 E., 2022/4393 K., 29.09.2022 (m.28)
- 9. Daire, 2019/2270 E., 2022/836 K., 14.03.2022 (m.29)
- 9. Daire, 2019/1378 E., 2022/835 K., 14.03.2022 (m.29)
- 10. Hukuk Dairesi, 2021/12301 E., 2022/399 K., 13.01.2022 (m.31)
- 23. Hukuk Dairesi, 2018/149 E., 2020/3683 K., 17.11.2020 (m.27)
- 22. Hukuk Dairesi, 2017/43471 E., 2017/28825 K., 18.12.2017 (m.24)
- Danıştay 15. Daire Başkanlığı, 2013/10399 E., 2017/6223 K., 01.11.2017 (m.31)
- 4. Daire, 2009/8580 E., 2010/1336 K., 17.03.2010 (m.29)
- 3. Daire, 2007/664 E., 2010/336 K., 08.02.2010 (m.24)
- 4. Daire, 2005/1701 E., 2005/2623 K., 27.12.2005 (m.29)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2002/630 E., 2003/321 K., 13.06.2003 (m.36)
- 9. Daire, 2001/851 E., 2002/526 K., 07.02.2002 (m.27)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1998/304 E., 1999/78 K., 12.02.1999 (m.31)
- 9. Daire, 1997/4349 E., 1998/3801 K., 21.10.1998 (m.30)
- 3. Daire, 1997/4682 E., 1998/3598 K., 20.10.1998 (m.36)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1996/246 E., 1997/554 K., 19.12.1997 (m.29)
- 3. Daire, 1996/1318 E., 1996/2224 K., 06.06.1996 (m.29)
- 3. Daire, 1994/281 E., 1994/4527 K., 22.12.1994 (m.36)
- 4. Daire, 1984/4117 E., 1986/4056 K., 17.12.1986 (m.30)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 21.05.2026 (m.23).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/muteferrik-istisnalar-ve-indirimler