---
title: "Ödeme, zamanaşımı ve terkin — Vergi ve Vergi Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Vergi ve Vergi Usul Hukuku"
law: "Vergi Usul Kanunu"
articles: "VUK m.110–115"
last_amended: "2024-07-28"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/odeme-zamanasimi-ve-terkin"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Ödeme, zamanaşımı ve terkin

Vergi ve Vergi Usul Hukuku › VUK › Vergilendirme › Vergi alacağının kalkması — [Vergi ve Vergi Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku)

## Kısaca

VUK m.110, vergi borcunun ödeneceği vergi dairesini belirler: vergi borcu, mükellefin bu bakımdan bağlı olduğu vergi dairesine ödenir; mükellef, vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırları dışındaki bir vergi dairesine de ödeme yapabilir ve bu halde hangi vergi dairesi hesabına ödeme yapıldığını bildirmek zorundadır.

## Kapsam

Bu konu, Vergi Usul Kanunu m.110–115 hükümlerini kapsar: verginin ödeneceği daire, ödeme zamanı, özel ödeme zamanları, zamanaşımının mahiyeti, zamanaşımı süreleri, verginin terkini.

- [VUK m.110 — Verginin ödeneceği daire](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-110)
- [VUK m.111 — Ödeme zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-111)
- [VUK m.112 — Özel ödeme zamanları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112)
- [VUK m.113 — Zamanaşımının mahiyeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-113)
- [VUK m.114 — Zamanaşımı süreleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114)
- [VUK m.115 — Verginin terkini](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-115)

## [VUK m.110 — Verginin ödeneceği daire](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-110)

Bu madde, vergi borcunun ödeneceği vergi dairesini belirler: vergi borcu, mükellefin bu bakımdan bağlı olduğu vergi dairesine ödenir; mükellef, vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırları dışındaki bir vergi dairesine de ödeme yapabilir ve bu halde hangi vergi dairesi hesabına ödeme yapıldığını bildirmek zorundadır. Kişisel bağlı vergi dairesi kuralı ile belediye sınırları dışına ödeme seçeneğini düzenler ve mükellefler bakımından uygulanır. Ödeme şekillerini (makbuz, tahsilat yöntemleri), ödeme süresini, gecikme zammını ve haciz yoluyla tahsili düzenlemez; bunlar başka hükümlerde yer alır (ör. damga vergisi ödeme süreleri 213 sayılı Kanun dışındaki 488 sayılı Kanun m.22'de, ödeme şekilleri 488 sayılı Kanun m.15 ve m.18'de; kamu alacaklarının haciz yoluyla tahsili 6183 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir).

### Verginin ödeneceği daire: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Bağlı vergi dairesi**: Mükellefin vergi borcunu ödemekle yükümlü olduğu, yerleşim, işyeri veya mükellefiyet ilişkisine göre belirlenen vergi dairesidir. Madde bu dairenin hangi ölçütle belirleneceğini söylemez; ilgili vergi kanunları ve mükellefiyet kaydı bu yönde esas alınır.
- **Belediye sınırları dışındaki vergi dairesi**: Mükellefin bağlı olduğu vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırının dışında kalan vergi daireleridir. Bu daireye ödeme, bağlı daire kuralının istisnası niteliğinde bir seçimlik imkândır.
- **Hesap bildirimi**: Bağlı olunan daire dışındaki bir vergi dairesine yapılan ödemenin, hangi vergi dairesinin hesabına yatırıldığının bildirilmesi zorunluluğudur. Bu bildirim, ödemenin doğru daireye ait kayda geçmesini sağlar.

### Verginin ödeneceği daire: hangi şartlar aranır?

- Ödemenin, mükellefin bu bakımdan bağlı olduğu vergi dairesine yapılması esastır.
- Mükellef, bağlı vergi dairesi dışında ödeme yapmak istiyorsa ödemenin yapıldığı yer vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırları dışında olmalıdır.
- Belediye sınırları dışındaki vergi dairesine ödeme yapılırken, ödemenin hangi vergi dairesi hesabına yapıldığının bildirilmesi şarttır.
- Ödemenin yapıldığı vergi dairesi, mükellefin bağlı olduğu daire değilse, hesap bildirimi yapılmadan ödemenin geçerli kabul edilmesi bu maddeye dayanılarak öngörülemez.

### Verginin ödeneceği daire: hangi sonuçları doğurur?

- Vergi borcu, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödendiğinde ödeme, kanunun genel kuralına uygun yapılmış olur.
- Mükellef, belediye sınırları dışındaki bir vergi dairesine ödeme yaparsa, bu ödeme seçimlik bir yol olarak kabul edilir.
- Belediye sınırları dışındaki daireye yapılan ödemede hangi vergi dairesi hesabına ödendiği bildirilmemişse, maddenin koşulu yerine gelmemiş olur.
- Madde ödemenin zamanını, şeklini veya gecikme sonucunu düzenlemediğinden, bu konularda yalnızca bu madde ile sonuç bağlanamaz.

### Bağlı vergi dairesine ödeme ile belediye sınırları dışındaki vergi dairesine ödeme arasındaki fark nedir?

- Mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine yapılan ödeme, kanunun genel kuralıdır ve ek bir bildirim yükümlülüğü doğurmaz.
- Belediye sınırları dışındaki bir vergi dairesine yapılan ödeme, mükellefin tercihine bağlı bir seçimlik imkândır ve hesap bildirimi zorunluluğu taşır.

Sonuç: Genel kuralda bildirim aranmaz; seçimlik ödemede ödemenin hangi daire hesabına yapıldığı bildirilmezse bu maddenin öngördüğü koşul eksik kalır.

### Belediye sınırları içindeki başka vergi dairesi ile belediye sınırları dışındaki vergi dairesi arasındaki fark nedir?

- Bağlı daire ile aynı belediye sınırları içinde kalan başka bir vergi dairesi, madde kapsamındaki seçimlik ödeme yerinin dışındadır.
- Bağlı daire dışında olup belediye sınırları dışında kalan vergi dairesi, madde uyarınca seçimlik ödeme yeri olabilir.

Sonuç: Yalnız belediye sınırları dışındaki daireye ödeme için hesap bildirimi şartı getirilmiştir; aynı belediye içindeki başka daireye ödemenin bu maddeye göre geçerliliği kendiliğinden çıkmaz.

### Verginin ödeneceği daire: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde metnindeki seçimlik ödeme imkânını, belediye sınırları içindeki başka bir vergi dairesine de uygulamak; madde yalnızca belediye sınırları dışındaki daireler için düzenleme yapar.
- Belediye sınırları dışındaki daireye yapılan ödemede hesap bildirimi şartını atlamak; bu şart maddede açıkça zorunlu kılınmıştır.
- Ödeme yerine ilişkin bu hükmü, ödeme süresi veya gecikme zammı konusunda uygulamak; madde bu konuları düzenlemez.

### Nasıl ispat edilir?

- Ödemenin bağlı vergi dairesine yapıldığını ileri süren mükellef, banka dekontu veya tahsilat makbuzu gibi ödeme belgesiyle ödemenin yapıldığını ispatlar.
- Bağlı daire dışında, belediye sınırları dışındaki bir daireye ödeme yapıldığını ileri süren mükellef, ödemenin hangi vergi dairesi hesabına yapıldığının bildirildiğini belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
- Vergi idaresinin ödemenin kendisine ait olmadığını ya da hesap bildirimi yapılmadığını savunması hâlinde, bu savunmayı ileri süren idare bildirimin bulunmadığını gösterebilir; karşı taraf ise bildirim belgesini ortaya koyar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 213 sayılı Kanun: Vergi borcunun ödenmesi ve vergi dairesi ilişkisi bu Kanunun genel yapısı içinde değerlendirilir; madde, Kanunun ödeme yerine ilişkin hükmüdür.
- 6183 sayılı Kanun: Vergi alacağı ödenmezse takip ve tahsil yolu bu Kanunda düzenlenmiştir; bu madde ödeme yerini belirler, tahsil usulünü belirlemez.

## [VUK m.111 — Ödeme zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-111)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 111. maddesi, vergilerin kanunlarında gösterilen süreler içinde ödenmesini, ödeme süresinin son gününün verginin vadesi olduğunu, süre uzamasında vadenin nasıl belirleneceğini, posta ile beyanname verilmesi halinde ödeme zamanını, 500'den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırma gününün belirlenmesi yetkisini ve mücbir sebep hallerinde ödeme sürelerinin uzatılması yetkisini düzenler. Madde, vergi ödeme yükümlülüğü bulunan mükellefler ile vergi dairelerine yapılan ödemeler bakımından uygulanır. Maddede vergi tarhı ve tebliği, vergi ziyaı cezasının ödeme süresi, vergi kanunlarının özel ödeme zamanları, geç ödemeye bağlanan gecikme zammı ve tahsil usulü düzenlenmemiştir (bunlar için sırasıyla 213 sayılı Kanun m.112 ve 6183 sayılı Kanun ilgili hükümleri ile 6183 sayılı Kanun hükümlerine bakılmalıdır).

### Ödeme zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Vade**: Verginin ödenmesi gereken son tarih olup, ödeme süresinin son gününü ifade eder. Maddenin ikinci fıkrasına göre süre uzamasında vade, uzayan sürenin bittiği gündür.
- **Posta ile beyanname**: Beyannamenin posta yoluyla verilmesi durumudur. Bu halde beyan edilen verginin, vergi tahakkuk işlemi tamamlanmasını beklemeden vadesinde ödenmesi gerekir.
- **Gün belli etme**: 500'den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırma işleminin hangi gün yapılacağının Maliye Bakanlığınca belirlenmesidir. Karar, vadenin bitimini izleyen tarihten başlayarak 15 gün içinde verilir.
- **Mücbir sebep hali**: Maliye Bakanlığınca ilan edilen, afet nedeniyle zarar görmüş yerlerdeki durumdur. Bu hallerde ödeme süresi afet tarihinden sonraya rastlayan vergi, ceza ve gecikme faizleri için azami bir yıl uzatılabilir.
- **Afet tarihi**: Mücbir sebep hali ilanına konu olan afetin gerçekleştiği tarihtir. Uzatma yetkisinin kapsamını belirler, çünkü ödeme süresi bu tarihten sonraya rastlayan borçlar uzatmaya tabidir.

### Ödeme zamanı: hangi şartlar aranır?

- Verginin, kanunlarında gösterilen süreler içinde ödenmesi gerekir.
- Ödeme süresinin son gününün verginin vadesi olduğu kabul edilmelidir; bu günde yapılmayan ödeme vade geçimi sonucunu doğurur.
- Kanunun 15, 17 ve 342. maddelerinin uygulanması nedeniyle süre uzamışsa, vadenin uzayan sürenin bittiği gün olarak belirlenmesi gerekir.
- Beyannamenin posta ile gönderilmesi halinde, beyan edilen verginin tahakkuk işlemi bitmeden vadesinde ödenmesi gerekir.
- 500'den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırılacaksa, Maliye Bakanlığının vadenin bitimini izleyen tarihten başlayarak 15 gün içinde gün belirlemiş olması gerekir.
- Mücbir sebep hali ilan edilen yerlerde, Maliye Bakanlığının uzatma kararı verebilmesi için ödeme süresinin afet tarihinden sonraya rastlaması gerekir.
- Mücbir sebep uzatmasının süresi, vadenin bitim tarihinden itibaren azami bir yıl olmalıdır.

### Ödeme zamanı: hangi sonuçları doğurur?

- Verginin kanunlarında gösterilen süre içinde ödenmesi gerekir; süresinde ödenmeyen vergi için vade geçmiş olur.
- Ödeme süresinin son günü verginin vadesidir; vade günü ödeme yapılmazsa gecikme sonucu doğar.
- Kanunun 15, 17 veya 342. maddelerinin uygulanması nedeniyle süre uzarsa vade, uzayan sürenin bittiği gün olur.
- Posta ile gönderilen beyannamede beyan edilen vergi, tahakkuk işlemi bitmeden vadesinde ödenmelidir.
- 500'den fazla mükellefi olan vergi dairesine yatırma için Maliye Bakanlığının gün belirlemesi, belirlenen gün vadenin yerine geçer.
- Mücbir sebep uzatması yapılırsa, Bakanlığın belirlediği günler verginin vadesi yerine geçer ve bu günler içinde ödenmeyen vergi gecikmiş sayılmaz.
- Maddede gecikme zammı hesabı düzenlenmemiştir; vade geçtikten sonra doğan gecikme zammı 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre hesaplanır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1111 E., 2020/1270 K., 18.11.2020)

### Normal vade ile mücbir sebep uzatması arasındaki fark nedir?

- Kanunda gösterilen süre sonunda ödeme, kural olarak son gün olan vadede yapılır.
- Afet nedeniyle ilan edilen yerlerde Maliye Bakanlığı, ödeme süresini azami bir yıl uzatabilir.

Sonuç: Uzatma kararı verilmişse, belirlenen günler verginin vadesi yerine geçer ve gecikme zammı bu yeni günden itibaren hesaplanır.

### Genel vade ile 500'den fazla mükellefi olan vergi dairesi arasındaki fark nedir?

- Vergi dairesi genel kuralına göre ödeme vadenin son gününde yapılır.
- 500'den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırılacaksa Maliye Bakanlığı gün belirleyebilir.

Sonuç: Bakanlığın gün belirlemesi, yatırma işleminin hangi günde yapılacağını değiştirir; belirleme 15 günlük süre içinde yapılmalıdır.

### Beyanname elden verilmesi ile posta ile gönderilmesi arasındaki fark nedir?

- Beyanname elden verildiğinde ödeme, tahakkuk işlemi sonrasında ve vadesinde yapılır.
- Beyanname posta ile gönderildiğinde beyan edilen vergi, tahakkuk işlemi bitmeden vadesinde ödenir.

Sonuç: Posta ile gönderilen beyannamede tahakkuk beklenmediğinden ödeme yükümlülüğü daha erken doğar.

### Ödeme süresinin uzaması ile vadenin uzaması arasındaki fark nedir?

- Kanunun 15, 17 veya 342. maddelerine göre süre uzarsa, vade değişir.
- Mücbir sebep uzatmasında vade değişmez ancak yetki kullanımıyla belirlenen günler verginin vadesi yerine geçer.

Sonuç: İki uzatma yolu farklı kaynaklardan doğar; birincisinde uzayan sürenin bittiği gün, ikincisinde Bakanlık kararındaki gün vade olur.

### Ödeme zamanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Vadeyi, ödemenin yapılabileceği son gün yerine verginin tahakkuk tarihi olarak hesaplamak; m.111 vadeyi kanunda gösterilen süre sonunda belirler.
- Mücbir sebep uzatmasının süresini bir yıldan fazla kabul etmek; Kanun azami bir yıl öngörür.
- Posta ile gönderilen beyannamede ödemeyi tahakkuk işleminin bitmesine bağlamak; madde tahakkuk bitmeden vadesinde ödemeyi öngörür.
- Gecikme zammını m.111'den türetmek; gecikme zammı 6183 sayılı Kanuna göre hesaplanır.
- Mücbir sebep uzatmasının tüm mükelleflere kendiliğinden uygulanacağını varsaymak; uzatma yalnız ilan edilen yerlerde ve Bakanlık kararıyla geçerlidir.
- Bakanlığın 500'den fazla mükellefi olan vergi dairesi için gün belirleme süresini, vadeden önce başlatmak; süre vadenin bitiminden sonra başlar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Vergi ve vergi ziyaı cezasının m.111, m.112 ve 368. maddelerinde belirtilen vadelerde ödenmemesi halinde, vadenin sona erdiği tarihten itibaren gecikme zammı uygulanacağı kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1111 E., 2020/1270 K., 18.11.2020)
- Verginin kanunlarında gösterilen süreler içinde ödeneceği ve ödeme süresinin son gününün verginin vadesi olduğu, Danıştay uygulamasında temel kural olarak alınmaktadır. (9. Daire, 2002/26 E., 2004/3023 K., 28.04.2004; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1999/276 E., 2000/76 K., 11.02.2000)
- Vergi Usul Kanununun 111. maddesinde ödeme süresinin son gününün verginin vadesi olduğu belirtildikten sonra, özel ödeme zamanlarını düzenleyen 112. maddenin üçüncü fıkrasında vergi mahkemesinde dava açma durumunda ödeme süresinin ayrıca düzenlendiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2004/1211 E., 2004/2983 K., 01.12.2004)
- Tahakkuk eden verginin, dava açılmadığı ve başvuru yollarına gidilmediği hallerde kanunda gösterilen süreler içinde ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2006/232 E., 2007/62 K., 16.02.2007)
- Maliye Bakanlığının genel tebliğ ile vergi ödeme sürelerine ilişkin düzenleme yetkisini bu maddeye dayanarak kullandığı ve bu tebliğlerin üst hukuk normlarına aykırı bulunmadığı kabul edilmektedir. (4. Daire, 2022/1546 E., 2023/3237 K., 05.06.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Vergi ödemesinin vadesinde yapıldığını ispat yükü, ödeme yükümlüsü mükelleftedir; ödeme makbuzu veya banka dekontu ile ispatlanır.
- Süre uzamasına dayanan vade iddiasını ileri süren taraf, Kanunun 15, 17 veya 342. maddelerinin uygulandığını ve uzayan sürenin bitiş gününü ispat etmelidir.
- Mücbir sebep uzatmasına dayanan mükellef, Maliye Bakanlığınca ilan edilmiş mücbir sebep hali ile kendi yerinin bu ilana dahil olduğunu belgelemelidir.
- Posta ile beyannamede ödeme iddiası, postaya verilme tarihini gösteren belge ile ispatlanır; tahakkuk işleminin bitmemiş olması bu süreyi değiştirmez.
- Vergi dairesine yatırma gününün Bakanlık tarafından belirlendiği iddiası, Bakanlık kararı veya tebliğ ile ispatlanır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.15](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-15): Maddenin ikinci fıkrasında süre uzamasına neden olan hükümlerden biridir; bu madde uyarınca süre uzarsa vade de uzar.
- [213 sayılı Kanun m.17](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-17): Maddenin ikinci fıkrasında süre uzamasına neden olan hükümlerden biridir; uzayan sürenin bittiği gün vade olur.
- [213 sayılı Kanun m.342](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-342): Maddenin ikinci fıkrasında süre uzamasına neden olan hükümlerden biridir; uzayan sürenin bittiği gün vade olur.
- [213 sayılı Kanun m.112](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112): Vergi kanunlarındaki özel ödeme zamanlarını düzenler; m.111'deki genel kuralın istisnası olarak uygulanır ve bu maddede düzenlenmeyen konuları tamamlar.
- 6183 sayılı Kanun: Vade geçtikten sonra ödenmeyen verginin gecikme zammı ve tahsil usulünü düzenler; m.111 ödeme vadesini belirlerken bu kanun gecikme sonucunu belirler.

## [VUK m.112 — Özel ödeme zamanları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesi, vergilerin taksit ve ödeme sürelerini (birinci, ikinci ve üçüncü fıkra), dava sırasında tahsili durdurulan vergilerde gecikme faizi hesabını (üçüncü fıkra), fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin tecil faiziyle iadesini (dördüncü fıkra) ve iadesi gereken vergilerde üç aylık sürenin sonundan itibaren faiz uygulanmasını (beşinci fıkra) düzenler. Madde, vergi tarhı yapılmış ve ödeme yükümlülüğü doğmuş mükellefler ile vergi idaresi arasındaki ilişkiye uygulanır. Madde, vergi borcunun zamanaşımını ve terkin işlemlerini düzenlemez (ikinci bölüm başlığındaki zamanaşımı ve terkin konuları 213 sayılı Kanun'un ilgili diğer maddelerinde yer alır). Tahsil ve icra takibi usulünü 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun düzenler. Vergi davasının açılması, yargılama usulü ve iade davasının süreleri 2577 sayılı Kanun ile 213 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerinde yer alır. Ödemeye ilişkin süreler ve faiz oranı, madde metni dışında kalan vergi kanunlarındaki vade tarihlerine bağlıdır.

### Özel ödeme zamanları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Taksit süresi**: Vergi kanunlarında ilgili vergi için belirlenmiş ödeme dönemlerini ifade eder. Tarh edilen verginin hangi taksit dönemine düştüğü, ödeme süresinin başlangıcını belirler.
- **İkmalen, re'sen veya idarece tarh**: Mükellefin beyanı dışında, idarenin inceleme veya takdir yoluyla yaptığı vergi tarhıdır. Bu tarhlarda ödeme süresi beyanname süresine değil tahakkuk tarihine bağlanmıştır.
- **Beyan üzerine tarh**: Mükellefin verdiği beyannameye dayanılarak yapılan tarhtır. Memleketi terk ve ölüm gibi mükellefiyetin kalkmasını gerektiren hallerde bu tarhların ödeme süresi beyanname verme süresine bağlanmıştır.
- **Tahsili durdurulan vergi**: Vergi mahkemesinde dava açılması nedeniyle 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tahsilatı durdurulan vergidir. Bu vergi için ödeme süresi, mahkeme kararına göre hesaplanan ihbarnamenin tebliğinden başlar.
- **Gecikme faizi**: Maddenin üçüncü fıkrasında, tahsili durdurulan vergilerin geçen süreleri için 6183 sayılı Kanun'a göre tespit edilen gecikme zammı oranında uygulanan faizdir. Ay kesirleri hesaba katılmaz.
- **Tecil faizi**: Maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarında, fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin ya da iadesi gereken vergilerin geç ödenmesi nedeniyle 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faizdir.
- **İhtirazi kayıt**: Mükellefin vergiyi ödeyip itirazda bulunduğunu belirttiği ödeme şeklidir. Altıncı fıkra uyarınca yargı kararıyla iade edilip yeniden tahsili gereken vergiler için faiz bu kavramla bağlantılıdır.

### Özel ödeme zamanları: hangi şartlar aranır?

- Verginin ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilmiş olması gerekir; bu hallerde taksit süresi geçmemişse tahakkuk eden vergi ilgili taksit süresi içinde ödenmelidir.
- Taksit süreleri kısmen veya tamamen geçtikten sonra tahakkuk eden vergide, geçmiş taksitler tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenmelidir.
- Beyan üzerine tarh edilen ve memleketi terk ya da ölüm gibi mükellefiyetin kalkmasını mucip hallerde doğan vergi, beyanname verme süreleri içinde ödenmelidir.
- Mükellefiyeti kalkanların ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergileri tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenmelidir.
- Vergi davasında tahsili durdurulan vergilerin ödenmesi için mahkeme kararına göre hesaplanan ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay beklenmelidir; bu süre yalnızca taksit süreleri geçmiş vergiler için geçerlidir.
- Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen, dava konusu yapılıp ödenmemiş kısmı veya kanun yolundan vazgeçilen vergiler için gecikme faizinin hangi tarihe kadar hesaplanacağı üçüncü fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerine göre belirlenmelidir.
- Teminat gösterilmesi halinde, fıkradaki tahsil süreleri Vergi Kanunu ile belli taksit zamanına kadar ve taksit zamanı geçmişse üç ay uzatılmalıdır.
- Fazla veya yersiz tahsil edilen verginin iadesi için mükellefe red ve iade yapılması ve dördüncü fıkrada belirtilen tarihe kadar tecil faizi hesaplanması gerekir.

### Özel ödeme zamanları: hangi sonuçları doğurur?

- İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen ve taksit süresi içinde tahakkuk eden vergi, taksit süresi içinde ödenir.
- Taksit süresi geçtikten sonra tahakkuk eden geçmiş taksitler, tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenir.
- Beyan üzerine tarh edilen ve memleketi terk ya da ölüm gibi hallerde doğan verginin ödenmesi, beyanname verme süreleri içinde yapılır.
- Dava nedeniyle tahsili durdurulan ve taksit süresi geçmiş vergi, mahkeme kararına göre hesaplanan ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
- Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen veya dava konusu yapılıp ödenmeyen vergilerde, üçüncü fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki tarihlere kadar geçen süre için gecikme faizi hesaplanır ve bu faiz aynı süre içinde ödenir.
- Kanun yolundan vazgeçilmesi halinde, üçüncü fıkranın (c) bendi uyarınca vazgeçme dilekçesinin verildiği tarihe kadar gecikme faizi hesaplanır.
- Fazla veya yersiz tahsil edilen vergi, dördüncü fıkrada belirtilen tarihe kadar tecil faizi oranında hesaplanan faizle birlikte mükellefe red ve iade edilir.
- İadesi gereken vergi, bilgi ve belgelerin tamamlanmasını izleyen üç ay içinde iade edilmezse, üç aylık sürenin sonundan düzeltme fişinin tebliğine kadar tecil faizi hesaplanır.
- Dava açılması nedeniyle tahsili durdurulan vergi ve cezalar, mükellef isterse davanın devamı sırasında kısmen veya tamamen ödenebilir.
- Madde metni, vergilerin ödeme sürelerinin ve iade faizinin hesaplanmasında kanunun belirlediği süre ve oranlara bağlıdır; sözleşme ile farklı süre öngörülemez.

### Genel taksit hali ile beyan üzerine tarh (ölüm, terk) arasındaki fark nedir?

- İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergilerde ödeme, taksit süresine tabidir; taksit süresi geçmişse tahakkuktan itibaren bir aydır.
- Beyan üzerine tarh edilen ve memleketi terk ya da ölüm gibi hallerde doğan vergilerde ödeme süresi beyanname verme süresidir.

Sonuç: Her iki durumda ödeme süresi farklıdır; beyan üzerine tarhta süre beyanname süresine, idari tarhta ise taksit süresine veya tahakkuka bağlıdır.

### Mükellefiyeti devam eden ile mükellefiyeti kalkan kişi arasındaki fark nedir?

- Mükellefiyeti devam eden mükellefin ikmalen veya re'sen tarh edilen vergisi taksit süresine göre ödenir.
- Memleketi terk eden veya ölen kişinin mükellefiyeti kalkmışsa, bu tarhların ödemesi tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içindedir.

Sonuç: Mükellefiyeti kalkanlarda ödeme süresi kısalır; tahakkuktan itibaren bir aya iner.

### Tahsili durdurulan vergi ile dava konusu yapılmayan vergi arasındaki fark nedir?

- Dava açılması nedeniyle tahsili durdurulan vergide, taksit süresi geçmişse ödeme mahkeme kararına göre hesaplanan ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir aydır.
- Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen vergide, gecikme faizi normal vade tarihinden son tarhiyatın tahakkuk tarihine kadar hesaplanır.

Sonuç: Birinci durumda ödeme süresi yargı kararına bağlanır; ikinci durumda vergi için faiz süresi tahakkuka kadar işler.

### Dava konusu yapılan vergi ile kanun yolundan vazgeçilen vergi arasındaki fark nedir?

- Dava konusu yapılan vergilerin ödenmeyen kısmında gecikme faizi, yargı organı kararının tebliğ tarihine kadar hesaplanır.
- 379. madde kapsamında kanun yolundan vazgeçilmesi halinde faiz, vazgeçme dilekçesinin vergi dairesine verildiği tarihe kadar hesaplanır.

Sonuç: Her iki halde de bitiş tarihi farklıdır; biri yargı kararının tebliği, diğeri vazgeçme dilekçesidir.

### Gecikme faizi (üçüncü fıkra) ile tecil faizi (dördüncü ve beşinci fıkra) arasındaki fark nedir?

- Üçüncü fıkradaki geçen süreler için gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır.
- Dördüncü ve beşinci fıkralarda 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranı uygulanır.

Sonuç: Dava ve ödeme gecikmesine bağlı faiz ile iade gecikmesine bağlı faiz farklı oranlara tabidir.

### Mükellef kaynaklı ile diğer hallerde fazla tahsilat arasındaki fark nedir?

- Fazla veya yersiz tahsilat mükellefin kaynağından ise faiz düzeltme başvurusu tarihinden itibaren hesaplanır.
- Diğer hallerde faiz verginin tahsili tarihinden düzeltme fişinin tebliğ tarihine kadar hesaplanır.

Sonuç: Başlangıç tarihi, tahsilatın kaynağına göre değişir.

### Vergi iadesi (dördüncü fıkra) ile iade edilmeyen vergi (beşinci fıkra) arasındaki fark nedir?

- Dördüncü fıkrada fazla veya yersiz tahsil edilen vergi, düzeltme ile iade edilir ve faiz de ödenir.
- Beşinci fıkrada iadesi gereken vergi, bilgi ve belgelerin tamamlanmasını izleyen üç ay içinde iade edilmezse faiz hesaplanır.

Sonuç: Beşinci fıkrada üç aylık süre geçmeden faiz doğmaz; süre geçtikten sonra faiz işlemeye başlar.

### Özel ödeme zamanları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Üçüncü fıkrada bir aylık süreyi, ihbarnamenin tebliğ tarihi yerine tahakkuk tarihinden başlatmak; tahsili durdurulan vergi için süre yalnızca mahkeme kararına göre hesaplanan ihbarnamenin tebliğinden başlar.
- Dördüncü ve beşinci fıkralardaki tecil faizi oranını gecikme zammı oranı ile karıştırmak; üçüncü fıkradaki gecikme faizi gecikme zammı oranıyla, dördüncü ve beşinci fıkrada tecil faizi oranıyla hesaplanır.
- Beşinci fıkradaki üç aylık süreyi, iade talebinin yapıldığı tarihten saymak; süre bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarihten başlar.
- Mükellefiyeti kalkanlar için bir ay süresini, mükellefiyeti devam edenler için de uygulamak; mükellefiyeti devam edenler taksit süresine tabidir.
- Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen vergide faizi, yargı kararının tebliğine kadar hesaplamak; bu vergi için bitiş tarihi son yapılan tarhiyatın tahakkuk tarihidir.
- Üçüncü fıkrada ay kesirlerini faize dahil etmek; metin ay kesirlerinin nazara alınmamasını açıkça öngörür.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yersiz tahsil edilen verginin iadesinde, yoksun kalınan tutar için 213 sayılı Kanun m.112/4 uyarınca tecil faizinin ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İkinci Bölüm, 2022/5526 E., 19.11.2025; Birinci Bölüm, 2022/11809 E., 25.03.2025)
- Yersiz tahsil edilen vergilerin iadesi işleminin, paralellik ilkesi gereği vergi kanunlarına göre yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (İdare Dava Daireleri Kurulu, 2025/493 E., 2025/2331 K., 05.11.2025)
- Fazla tahakkuk ettirilen ve ihtirazi kayıtla ödenen tutarın iadesinde, 213 sayılı Kanun m.112/4 uyarınca hesaplanacak faizin uygulanacağı kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1050 E., 2025/450 K., 18.06.2025)
- Nakden iade talebinin reddine ilişkin işlemde, özel tüketim vergisinin iadesinin 213 sayılı Kanun m.112/4 kapsamında faiz hesabına tabi olduğu kabul edilmektedir. (7. Daire, 2022/3425 E., 2025/312 K., 30.01.2025; 7. Daire, 2022/3426 E., 2025/313 K., 30.01.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Vergi iadesi veya faiz talebinde ispat yükü, yersiz veya fazla tahsilatı ileri süren mükelleftedir; tahsilat tarihini ve tutarını gösteren ödeme belgeleriyle ispatlanır.
- Düzeltme başvurusunun tarihi ve tebliğ tarihi, faizin başlangıç ve bitiş tarihini belirlediğinden, bu tarihleri gösteren belgeler ileri sürülmelidir.
- Bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarih, beşinci fıkradaki üç aylık sürenin başlangıcı olduğundan, mükellefin tamamladığını gösteren belge ile ispatlanır.
- Karşı taraf olan idare, süre geçmediğini veya faiz hesabının hatalı olduğunu ileri sürerse, bunu ilgili tebliğ ve işlem kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.120](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-120): Fazla veya yersiz tahsil edilen verginin red ve iadesinin yapılacağı hükmü, dördüncü ve beşinci fıkralar bakımından bu maddeye atıf yapılmıştır.
- 2577 sayılı Kanun m.27: Vergi mahkemesinde dava açılması nedeniyle tahsili durdurulan vergilerin tespitinde, üçüncü fıkrada atıf yapılan hükümdür.
- 6183 sayılı Kanun: Gecikme zammı oranının, tecil faizi oranının ve teminat gösterilmesi halinde tahsil süresinin belirlenmesinde kullanılan kanundur.
- [213 sayılı Kanun m.379](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-379): Kanun yolundan vazgeçilmesi halinde üçüncü fıkranın (c) bendinde anılan vergilerin hesabı bu maddeye göre yapılır.

## [VUK m.113 — Zamanaşımının mahiyeti](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-113)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 113. maddesi, vergi borcunu sona erdiren nedenlerden zamanaşımının tanımını yapar ve zamanaşımının mükellefin bir başvurusu olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade ettiğini belirtir. Madde, vergi alacağının süre geçmesiyle kalkmasının genel çerçevesini çizer. Maddede zamanaşımı süreleri, süreye ilişkin başlangıç ve durma-kesilme halleri düzenlenmemiştir; bunlar ilgili tarh, tahakkuk ve tahsil zamanaşımı hükümlerinde yer alır (m.114, m.115, m.116 ve m.117). Maddenin zamanaşımına ilişkin ayrıntılı usul kuralları, zamanaşımının kesilmesi ve durması ile zamanaşımı süresinin aşılmasının sonuçları da bu maddede düzenlenmemiştir.

### Zamanaşımının mahiyeti: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Zamanaşımı (vergi hukuku)**: Süre geçmesi suretiyle vergi alacağının kalkmasıdır. Madde metni, zamanaşımının mükellefin bir başvurusuna bağlı olmadığını belirtir.
- **Vergi alacağının kalkması**: Zamanaşımı sonunda vergi alacağının ortadan kalkmasıdır. Bu ifade, madde metninde yer alan tanımın kendisidir ve zamanaşımının sonucunu gösterir.

### Zamanaşımının mahiyeti: hangi şartlar aranır?

- Vergi alacağının bulunması gerekir; zamanaşımı ancak var olan bir vergi alacağı bakımından söz konusu olur.
- Kanunda öngörülen sürenin geçmesi gerekir; süre, ilgili tarh, tahakkuk veya tahsil zamanaşımı hükümlerinde belirlenir.
- Zamanaşımının gerçekleşmesi için mükellefin bu yönde bir başvurusunun bulunması gerekmez; zamanaşımı kendiliğinden hüküm ifade eder.

### Zamanaşımının mahiyeti: hangi sonuçları doğurur?

- Zamanaşımı süresi dolduğunda vergi alacağı kalkar ve idare bu alacağı tahsil edemez.
- Zamanaşımının gerçekleşmesi mükellefin başvurusuna bağlı değildir; idare süre dolduğunda vergi alacağının bulunmadığını kabul etmek zorundadır.
- Süre dolmadan zamanaşımı gerçekleşmez; madde süre dolmadan kalkma sonucu doğurmaz.

### Mükellef başvurusu ile zamanaşımının kendiliğinden hüküm ifadesi arasındaki fark nedir?

- Mükellefin zamanaşımı talebinde bulunması, zamanaşımının gerçekleşmesi için bir koşul olarak aranabilir gibi görünebilir.
- Madde metni, zamanaşımının mükellefin bir müracaatı olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade ettiğini açıkça belirtir.

Sonuç: Süre dolduğunda zamanaşımı, mükellefin başvurusu beklenmeksizin ve kendiliğinden sonuç doğurur.

### Zamanaşımının mahiyeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Zamanaşımının mükellefin başvurusuna bağlı olduğunu kabul etmek; madde metni başvuru aranmadığını açıkça belirtir.
- Zamanaşımı süresini m.113'ten çıkarmaya çalışmak; süreler m.114, m.115 ve m.116'da düzenlenir.
- Zamanaşımını hak düşürücü süre gibi değerlendirmek; m.113 zamanaşımını alacağın süre geçmesiyle kalkması olarak tanımlar, bu nedenle sürenin niteliği ilgili hükümlerden belirlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Vergi alacağının zamanaşımına uğrayıp uğramadığının, madde metninde gösterilen tanım çerçevesinde ilgili zamanaşımı süresinin dolup dolmadığına bakılarak belirlendiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2023/2741 E., 2023/3122 K., 27.09.2023)
- Zamanaşımı süresinin, idari işlem nedeniyle takdir komisyonu sürecinde duran bir süre eklenerek hesaplanabileceği kabul edilmektedir; bu süre yalnız tarh zamanaşımı süresine eklenir. (9. Daire, 2018/8342 E., 2021/5569 K., 18.11.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Zamanaşımının gerçekleştiğini ileri süren mükellef, vergi alacağının ilgili zamanaşımı süresi içinde kaldığını göstermek zorunda değildir; süreyi dolduran olay ve tarihlerin ispatı, zamanaşımından yararlanmak isteyen tarafa yüklenir.
- Tarh, tahakkuk veya tahsil tarihleri, tebliğ belgeleri ve idari işlem kayıtları süre hesabının dayanağı olarak kullanılır.
- İdarenin zamanaşımını durduran veya kesen bir olayın varlığını ileri sürmesi halinde, bu olayın varlığını ispat yükü idarededir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114): Tarh zamanaşımı süresini düzenler; m.113'teki genel zamanaşımı kavramının tarh alacağına uygulanma ölçütünü verir.
- [213 sayılı Kanun m.115](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-115): Tahakkuk zamanaşımı süresini düzenler ve m.113 kapsamındaki kalkma sonucunun hangi alacak türüne uygulanacağını belirler.
- [213 sayılı Kanun m.116](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-116): Tahsil zamanaşımı süresini düzenler; m.113'teki kalkma sonucunun tahsil işlemleri bakımından uygulanma sınırını çizer.
- [213 sayılı Kanun m.117](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-117): Zamanaşımının kesilmesi ve durmasına ilişkin hükümleri içerir; m.113'teki sürenin dolmasını etkileyebilecek halleri düzenler.

## [VUK m.114 — Zamanaşımı süreleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114)

Madde, vergi alacağının tarh ve tebliğ yönünden zamanaşımına uğramasını düzenler; zamanaşımının başlangıcını, vergi dairesinin matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurmasının zamanaşımını durdurmasını, durmanın üst sınırını, şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulamalarında başlangıcı ve damga vergisi bakımından evrakın hükmünden faydalanılması hâlinde alacağın yeniden doğmasını kapsar. Maddenin uygulanması vergi alacağının tarh ve tebliğine ilişkindir. Madde, vergi alacağının tahsil zamanaşımını düzenlemez; bu konu 6183 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerindedir. Mükellefin vergi cezası bakımından zamanaşımı ve vergi mahkemesinde dava açma süreleri bu maddenin kapsamında değildir; ilgili özel hükümlerine bakılmalıdır. Medeni hukuktaki Türk Borçlar Kanunu zamanaşımı hükümleri de doğrudan uygulanmaz.

### Zamanaşımı süreleri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Tarh zamanaşımı**: Vergi alacağının, takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tarh edilip mükellefe tebliğ edilmemesi hâlinde vergilerin zamanaşımına uğraması durumudur. Süre, tarhı yapılmamış vergi için işler; tarh ve tebliğ gerçekleşirse süre sona erer.
- **Takdir komisyonu başvurusu**: Vergi dairesinin matrahı takdir etmek için takdir komisyonuna başvurmasıdır. Bu başvuru, zamanaşımını durduran bir sebeptir; başvurunun yapılması yeterlidir, komisyonun sonucunun beklenmesi gerekmez.
- **Duran zamanaşımı**: Durma sebebinin varlığı sırasında işlemeyen ve sebep ortadan kalkınca kaldığı yerden devam eden zamanaşımı süresidir. İşlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yılı geçemez.
- **Şarta bağlı istisna veya muafiyet**: Belli bir koşulun gerçekleşmesi hâlinde vergilendirmeyi kısmen veya tamamen engelleyen uygulamalardır. Bu uygulamalarda zamanaşımı, şartların ihlal edildiği tarihi izleyen takvim yılı başından işlemeye başlar.
- **Evrakın hükmünden faydalanma**: Damga vergisine tabi olup vergi ve cezası zamanaşımına uğramış bir kâğıdın, zamanaşımı dolduktan sonra kullanılarak yarar sağlanmasıdır. Bu durumda kâğıda ait vergi alacağı yeniden doğar.

### Zamanaşımı süreleri: hangi şartlar aranır?

- Vergi alacağının doğmuş olması ve tarh ile mükellefe tebliğ işleminin yapılmamış olması gerekir.
- Zamanaşımı süresinin, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından itibaren başlaması gerekir.
- Beş yıllık sürenin dolmadan önce tarh ve tebliğ işlemi yapılmış olmalıdır; aksi hâlde vergi zamanaşımına uğrar.
- Matrah takdiri için vergi dairesinin takdir komisyonuna başvurmuş olması hâlinde süre durur; komisyon kararının vergi dairesine tevdiinden sonraki günden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Durma süresinin toplamı her hâl ve takdirde bir yılı aşmamalıdır.
- Şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulaması sonucu vergi alınmadıysa, süre şartların ihlal edildiği tarihi izleyen takvim yılı başından başlar.
- Damga vergisine tabi evrakta zamanaşımı dolmuş olsa da bu evrakın hükmünden yararlanılması hâlinde ilgili vergi alacağı yeniden doğar.

### Zamanaşımı süreleri: hangi sonuçları doğurur?

- Beş yıl içinde tarh ve tebliğ yapılmazsa vergi alacağı zamanaşımına uğrar.
- Takdir komisyonuna başvuru yapılırsa zamanaşımı durur ve komisyon kararı vergi dairesine tevdi edildiğinde, aradaki süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Durmanın toplam süresi bir yılı geçemez; bu sınır her hâlde geçerlidir.
- Şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulaması sonucu vergi alınmamışsa zamanaşımı, şartların ihlal edildiği tarihi izleyen takvim yılı başında başlar.
- Damga vergisine tabi zamanaşımına uğramış evrakın hükmünden zamanaşımı dolduktan sonra yararlanılırsa, o evrakın vergi alacağı yeniden doğar.
- Zamanaşımı süresinin geçmesi, tarh ve tebliğ yapılmadan önce vergi alacağının tahsilini de engeller; bu yönde ayrıca 6183 sayılı Kanun'a bakılmalıdır.

### Genel başlangıç ile istisna veya muafiyet başlangıcı arasındaki fark nedir?

- Genel kuralda süre, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlar.
- Şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulamasında süre, vergi alınmamasının sebebi olan şartların ihlal edildiği tarihi izleyen takvim yılı başından başlar.

Sonuç: Başlangıç anı farklılaşır; istisna veya muafiyetin şartlarının sonradan ihlal edildiği hâllerde süre daha geç başlar.

### Durma sebebi olan komisyon başvurusu ile durmayan hâller arasındaki fark nedir?

- Vergi dairesinin matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurusu süreyi durdurur.
- Tarh dışında kalan diğer işlemler, örneğin mükellefin beyanı veya vergi dairesinin inceleme yapması, bu maddede durdurucu sebep olarak sayılmamıştır.

Sonuç: Yalnızca takdir komisyonuna başvuru süreyi durdurur; diğer işlemler madde kapsamında durma doğurmaz.

### Genel süre ile durma sonrası üst sınır arasındaki fark nedir?

- Durma sebebi ortadan kalkınca süre kaldığı yerden devam eder.
- Durmanın toplam süresi bir yılı geçemez.

Sonuç: Komisyon süreci uzasa bile zamanaşımı en fazla bir yıl kadar uzar.

### Vergi alacağının doğması ile yeniden doğması arasındaki fark nedir?

- Normal vergi alacağında zamanaşımı, tarh ve tebliğ yapılmadığında vergiyi düşürür.
- Damga vergisi bakımından zamanaşımına uğramış evrakın hükmünden faydalanılması hâlinde vergi alacağı yeniden doğar.

Sonuç: Zamanaşımına uğramış damga vergisi, evrakın kullanılması ile yeniden tarh konusu olabilir.

### Zamanaşımı süreleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Beş yılı tarh tarihinden değil, vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından saymak.
- Takdir komisyonuna başvuruyu süreyi durduran tek işlem gibi görüp, diğer idari işlemlerin de durma yaratacağını varsaymak.
- Durmanın bir yılı aşabileceğini düşünmek; üst sınır her hâlde bir yıldır.
- Şarta bağlı istisna veya muafiyet hâlinde süreyi genel kuralla, vergi alacağının doğduğu yıldan başlatmak.
- Damga vergisinde zamanaşımına uğramış evrakın hükmünden faydalanılmasının her zaman yeni tarh gerektirdiğini varsaymak; yeniden doğma yalnız bu hâlde söz konusudur.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, vergi alacağının zamanaşımı itirazını beş yıllık sürenin takvim yılı başından hesaplanarak değerlendirmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1337 E., 2024/1887 K., 26.12.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/989 E., 2023/1357 K., 14.09.2023)
- Düzeltme işlemlerinin yapılabilmesi için, düzeltme başvurusunun da beş yıl içinde yapılması gerektiği yönünde değerlendirme yapılmıştır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1092 E., 2023/190 K., 08.03.2023)
- Madde metninin ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş ve 2010 yılında yeniden düzenlenmiştir; eski metni yorumlayan kararlar bu nedenle dikkatle okunmalıdır. (Birinci Bölüm, 2020/20773 E., 12.06.2025; 7. Daire, 2019/247 E., 2022/581 K., 15.02.2022)
- Vergi davalarında zamanaşımı savunmasının, dava konusu vergi alacağının tarh tarihine göre yapılan hesapla değerlendirildiği görülmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi, 2025/1448 E., 2025/1236 K., 29.09.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Zamanaşımı savunmasını ileri süren mükellef veya vekili, tarh ve tebliğ tarihini ve vergi alacağının doğduğu takvim yılını ispatlamalıdır; tebliğ tutanağı ve tarh belgesi temel delildir.
- Vergi dairesi, takdir komisyonuna başvurduğunu ve komisyon kararının vergi dairesine tevdi tarihini belgelemek zorundadır; bu belgeler yoksa durma iddiası ispatlanamaz.
- Şarta bağlı istisna veya muafiyet iddiasında, şartların ihlal edildiği tarihi gösteren belge idarece ortaya konulmalıdır.
- Damga vergisi için evrakın hükmünden yararlanıldığı iddiası, evrakın kullanıldığını gösteren belgelerle ispatlanır; bu belgeler yoksa yeniden doğma iddiası kurulamaz.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114): Maddenin kendisidir; zamanaşımının başlangıcı, durması ve yeniden doğma hâllerini düzenler.
- 6183 sayılı Kanun: Tarh sonrası amme alacağının tahsil zamanaşımı bakımından ayrı bir rejim öngörür; bu madde tahsil zamanaşımını düzenlemez.

## [VUK m.115 — Verginin terkini](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-115)

213 sayılı Kanun m.115, afetler nedeniyle mükelleflerin uğradığı zarar üzerine iki tür vergi alacağının Maliye Bakanlığınca kısmen veya tamamen terkin edilmesini düzenler: varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin zarar gören gelir kaynağıyla ilgili vergi borç ve cezaları ile mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin afetli arazi için tahakkuk eden Arazi Vergisi borç ve cezaları. Terkinin zarar oranıyla orantılı olacağını, terkin yetkisinin mahalline devredilebileceğini ve zarar derecesinin mahalli idare heyetlerince tespit edileceğini de kapsar. Hüküm, afetten zarar gören gerçek ve tüzel mükelleflere, yalnızca yukarıda sayılan vergi kalemleri bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: genel vergi borçlarının zamanaşımı ve ödeme yoluyla sona ermesi (m.113 ve m.114 çerçevesinde değerlendirilir; m.102 ve m.103 tebliğ usulünü düzenler), tahsil ve haciz usulü (6183 sayılı Kanun), Arazi Vergisi dışındaki vergilerde zarar nedeniyle indirim veya muafiyet, ve afetin kendisinin resmen ilan edilmesi usulü.

### Verginin terkini: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Afet**: Maddede sayılan yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, zararlı hayvan ve haşarat istilası ile bunlara benzer olaylardır. Sayılanlarla sınırlı olmayıp benzer nitelikteki doğal ya da doğal olmayan olayları da kapsar.
- **Varlık kaybı**: Mükellefin afetten önceki varlığının en az üçte birinin yok olmasıdır. Kaybın oranı, varlığın toplam değeri üzerinden hesaplanır.
- **Mahsul kaybı**: Afet nedeniyle hasat ve devşirme dönemine kadar elde edilemeyen ürünün en az üçte birinin kaybedilmesidir. Ölçüt arazi üzerindeki ürün miktarıdır.
- **Terkin**: Tahakkuk etmiş vergi borç ve cezalarının Maliye Bakanlığınca silinmesidir. Terkin, zarar oranıyla orantılı olarak kısmen veya tamamen yapılır.
- **Mahalli idare heyeti**: Zarar derecesini ve zararın ilgili olduğu gelir kaynağını, yaptıracağı tahkikat üzerine tespit eden kuruldur. Bu tespit terkin kararının dayanağıdır.

### Verginin terkini: hangi şartlar aranır?

- Afetin, maddede sayılan veya benzeri bir olay olması ve mükellefin varlıklarında ya da mahsullerinde zarar meydana getirmesi gerekir.
- Varlık kaybı bakımından mükellefin varlıklarının en az üçte birini kaybetmiş olması aranır; bu halde terkin, zararın ilgili olduğu gelir kaynağına ait vergi borç ve cezalarıyla sınırlıdır.
- Arazi Vergisi bakımından mahsulün en az üçte birinin kaybedilmiş olması aranır; bu halde terkin konusu, zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme zamanına rastlayan yılın Arazi Vergisi borç ve cezalarıdır.
- Zarar derecesi ve ilgili gelir kaynağı, mahalli idare heyetlerinin yaptırdığı tahkikat sonucunda tespit edilmiş olmalıdır.
- Terkin kararının Maliye Bakanlığınca verilmesi veya yetki devredilmişse mahalline devredilmiş yetkili makamca verilmesi gerekir.
- Terkin, zararla orantılı olarak yapılır; zarar oranı kadar kısmi terkin de mümkündür.

### Verginin terkini: hangi sonuçları doğurur?

- Koşullar gerçekleşirse ilgili vergi borç ve cezaları zararla orantılı olarak kısmen ya da tamamen terkin edilir.
- Varlık kaybı üçte birin altında kalırsa, madde kapsamında terkin yapılmaz ve borçlar genel hükümlere göre ödenir.
- Mahsul kaybı üçte birin altında kalırsa Arazi Vergisi bakımından terkin yapılmaz.
- Terkin kararı verilmeden önce zarar derecesi ve gelir kaynağı mahalli idare heyetlerinin tespitiyle belirlenmelidir; tespit yoksa terkin yapılamaz.
- Terkin, yalnızca madde metninde sayılan vergi borç ve cezalarını kapsar; bunların dışındaki vergi kalemleri için terkin yapılamaz.
- Maddenin ek cümlesi uyarınca Maliye Bakanlığı terkin yetkisini mahalline devredebilir.

### Varlık kaybı ile mahsul kaybı arasındaki fark nedir?

- Varlık kaybında eşik, mükellefin varlıklarının en az üçte birinin kaybıdır ve terkin konusu zararın ilgili olduğu gelir kaynağı üzerinden belirlenir.
- Mahsul kaybında eşik yine üçte birdir ancak konu, Arazi Vergisi'nin afetli arazi için tahakkuk ettiği hasat ve devşirme yılıdır.

Sonuç: İki hal farklı vergi kalemlerine bağlandığından birinin koşulu öteki için yeterli değildir; her iki hal ayrı ayrı ispatlanır.

### Kısmi terkin ile tam terkin arasındaki fark nedir?

- Zarar oranı üçte bir ile tam kayıp arasında kaldığında terkin zararla mütenasip olarak kısmen yapılır.
- Zararın tam ya da tama yakın olması halinde terkin tamamen yapılabilir.

Sonuç: Terkin miktarı zarar oranına göre belirlenir; sabit bir oran uygulanmaz.

### Merkezi yetki ile mahalli devir arasındaki fark nedir?

- Terkin kararı, kural olarak Maliye Bakanlığınca verilir.
- Bakanlık yetkisini mahalline devretmişse terkin kararı yetki devredilen yerel makamca verilir.

Sonuç: Yetki devri yapılmamışsa yerel makam terkin kararı veremez; devir varsa karar yerel makamca alınır.

### Verginin terkini: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Varlık kaybı eşiğini ve mahsul kaybı eşiğini aynı vergi kalemine uygulamak; oysa varlık kaybı gelir kaynağı borçlarını, mahsul kaybı Arazi Vergisini kapsar.
- Zararı üçte birin altında kalan mükellef için de terkin yapılabileceğini düşünmek.
- Terkini sabit bir oranda yapmak; oysa terkin zarar oranıyla mütenasip olur.
- Mahalli idare heyeti tahkikatını atlayıp doğrudan terkin kararı vermek.
- Terkin için gereken yetkinin Bakanlık devri olmadan yerel makamda bulunduğunu varsaymak.
- Bu maddeyi eski metne göre yorumlayan kararları güncel metne uygulamak; madde 2001'de değişmiştir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kararlarda, varlık kaybı koşulunun ancak kayıp oranının en az üçte bir eşiğine ulaştığının somut olarak ortaya konulmasıyla karşılanabileceği kabul edilmektedir. (4. Daire, 2018/8752 E., 2021/3249 K., 16.06.2021)
- Kararlarda, idarece verilen özelgelerde ödemeyi imkânsız kılan hal ve sebepler ile kanaat verici vesikaların aranması gerektiği kabul edilmektedir. (4. Daire, 2019/5567 E., 2021/3250 K., 16.06.2021; 4. Daire, 2016/15344 E., 2021/3248 K., 16.06.2021)
- Kararlarda, kayıtların ve belgelerin bu çerçevede değerlendirilmeden verilen sonuçların hukuka aykırı olduğu kabul edilmektedir. (4. Daire, 2019/6053 E., 2021/3251 K., 16.06.2021)
- Maddenin 2001 değişikliğinden önceki kararlarda, terkin yetkisi ve tespit usulü eski metne göre yorumlanmıştır; bu kararlar güncel metin için dikkatle kullanılmalıdır. (3. Daire, 1998/3239 E., 2000/2096 K., 31.05.2000; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1990/2 E., 1990/27 K., 06.04.1990)

### Nasıl ispat edilir?

- Terkin talebinde bulunan mükellef, afet nedeniyle varlık ya da mahsulünün en az üçte birini kaybettiğini ispatla yükümlüdür.
- Kayıp oranı, şirket kayıtları, envanter, sigorta ve tutanak gibi belgelerle ortaya konulur; kayıtlar bu açıdan değerlendirilmelidir. (4. Daire, 2019/5567 E., 2021/3250 K., 16.06.2021)
- Zarar derecesi ve gelir kaynağı, mahalli idare heyetlerinin yaptırdığı tahkikat raporuyla tespit edilir; bu tespit terkin kararının dayanağıdır.
- Vergi idaresi, tespitin dayanağı olmayan veya kayıtları değerlendirmeyen bir kararın hukuka aykırı olduğunu bu esasa göre savunur. (4. Daire, 2019/6053 E., 2021/3251 K., 16.06.2021)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.115](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-115): Maddenin kendi metninde yer alan birinci ve ikinci bentleri ile terkin usulünü düzenler.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| 15 gün | [m.111](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-111) | Beyannamenin posta ile gönderilmesi halinde, beyan edilen vergi tahakkuk işleminin bitmesi beklenmeksizin vadesinde ödenir. 500 den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırmak bakımından mükelleflere, vadenin bitmesini takip eden… |
| bir yıl | [m.111](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-111) | Değişik altıncı fıkra: 16/7/2004-5228/4 md.) Maliye Bakanlığı; mücbir sebep hali ilân edilen yerlerdeki mükelleflerin, bu Kanun kapsamında olup, ödeme süresi afet tarihinden sonraya rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizleri ile… |
| bir ay | [m.112](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112) | İkmalen, re'sen veya idarece tarh olunan vergiler taksit zamanlarından evvel tahakkuk etmişse taksit süreleri içinde; taksit süreleri kısmen veya tamamen geçtikten sonra tahakkuk etmişse; geçmiş taksitler, tahakkuk tarihinden başlayarak… |
| üç ay | [m.112](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112) | Bu fıkrada yazılı tahsil süreleri Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun mucibince teminat gösterildiği takdirde, Vergi Kanunu ile belli taksit zamanına kadar ve taksit zamanı geçmiş ise üç ay uzatılır. |
| üç aylık | [m.112](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-112) | (Ek: 31/5/2012-6322/14 md.) Vergi kanunları uyarınca iadesi gereken vergilerin, ilgili mevzuatı gereğince mükellef tarafından tamamlanması gereken bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarihi takip eden üç ay içinde iade edilmemesi halinde, bu… |
| beş yıl | [m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114) | Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlıyarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmiyen vergiler zamanaşımına uğrar. |
| bir yıldan | [m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-114) | Ancak işlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamaz. |

## Konuda geçen kararlar

- 9. Daire, 2023/2741 E., 2023/3122 K., 27.09.2023 (m.113)
- 4. Daire, 2022/1546 E., 2023/3237 K., 05.06.2023 (m.111)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1092 E., 2023/190 K., 08.03.2023 (m.114)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2022/224 E., 2022/1018 K., 14.09.2022 (m.113)
- 9. Daire, 2021/4553 E., 2022/1049 K., 29.03.2022 (m.113)
- 7. Daire, 2019/247 E., 2022/581 K., 15.02.2022 (m.114)
- 9. Daire, 2018/8342 E., 2021/5569 K., 18.11.2021 (m.113)
- 9. Daire, 2018/3581 E., 2021/5571 K., 18.11.2021 (m.113)
- 4. Daire, 2019/5567 E., 2021/3250 K., 16.06.2021 (m.115)
- 4. Daire, 2018/8752 E., 2021/3249 K., 16.06.2021 (m.115)
- 4. Daire, 2016/15344 E., 2021/3248 K., 16.06.2021 (m.115)
- 4. Daire, 2019/6053 E., 2021/3251 K., 16.06.2021 (m.115)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1111 E., 2020/1270 K., 18.11.2020 (m.111)
- 19. Hukuk Dairesi, 2007/5215 E., 2007/10715 K., 29.11.2007 (m.110)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2006/232 E., 2007/62 K., 16.02.2007 (m.111)
- 3. Daire, 2004/1211 E., 2004/2983 K., 01.12.2004 (m.111)
- 9. Daire, 2002/26 E., 2004/3023 K., 28.04.2004 (m.111)
- 3. Daire, 1998/3239 E., 2000/2096 K., 31.05.2000 (m.115)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1999/276 E., 2000/76 K., 11.02.2000 (m.111)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1990/2 E., 1990/27 K., 06.04.1990 (m.115)
- Birinci Bölüm, 2020/20773 E., 12.06.2025 (m.113, m.114)
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi, 2025/1448 E., 2025/1236 K., 29.09.2025 (m.114)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1337 E., 2024/1887 K., 26.12.2024 (m.114)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/989 E., 2023/1357 K., 14.09.2023 (m.114)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 28.07.2024 (m.112).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/odeme-zamanasimi-ve-terkin