--- title: "Servetleri değerleme — Vergi ve Vergi Usul Hukuku konu anlatımı" course: "Vergi ve Vergi Usul Hukuku" law: "Vergi Usul Kanunu" articles: "VUK m.291–298" last_amended: "1982-06-23" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/servetleri-degerleme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Servetleri değerleme Vergi ve Vergi Usul Hukuku › VUK › Değerleme › İktisadi kıymet değerleri — [Vergi ve Vergi Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku) ## Kısaca 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 291. maddesi, bir vergiye matrah olan servetin veya servet unsurlarının değerlenmesinde bu bölümde yazılı esasların uygulanacağını belirler. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 292. maddesi, vergilendirilecek bir servete dahil ticari sermayenin unsurlarından olan emtia, gemi ve taşıtlar, tesisat ve makineler, demirbaş eşya ve diğer menkul malların değerlemesini, bu malların emsal bedelleriyle değerlenmesi yöntemi üzerinden düzenler. ## Kapsam Bu konu, Vergi Usul Kanunu m.291–298 hükümlerini kapsar: esaslar, ticari sermaye, menkul mallar ve gemiler, esham, tahvilat ve yabancı paralar, alacak ve borçlar, haklar, bina ve arazi, yetki. - [VUK m.291 — Esaslar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-291) - [VUK m.292 — Ticari sermaye](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-292) - [VUK m.293 — Menkul mallar ve gemiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-293) - [VUK m.294 — Esham, tahvilat ve yabancı paralar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-294) - [VUK m.295 — Alacak ve borçlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-295) - [VUK m.296 — Haklar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296) - [VUK m.297 — Bina ve arazi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-297) - [VUK m.298 — Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-298) ## [VUK m.291 — Esaslar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-291) 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 291. maddesi, bir vergiye matrah olan servetin veya servet unsurlarının değerlenmesinde bu bölümde yazılı esasların uygulanacağını belirler. Ayrıca Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun uygulanmasında yabancı memleketlerde bulunan malların o memlekette cari usul ve esaslara göre tayin ve tespit edilecek değerlerinin aynen dikkate alınacağını düzenler. Madde, servet değerlemesinde genel yollama ve yabancı ülkedeki mallara ilişkin özel değerleme kuralını kapsar. Maddenin uygulanacağı kişiler, vergiye matrah olan servet veya servet unsuruna sahip mükelleflerdir. Maddenin değerleme yöntemlerinin ayrıntılarını, bölümdeki diğer maddelerde ayrıca düzenlendiğini ve bu maddede bunların sayılmadığını belirtmek gerekir. Mal değerlemesinin hangi unsurların hangi yöntemle değerleneceği, vergi oranları ve vergilendirme usulü bu maddede düzenlenmez." kavramlar: [] unsurlar: [] ayrimlar: [] sureler: [] sonuclar: [] ilgiliMaddeler: [] uygulamaEgilimi: [] ispat: [] tipikHatalar: [] ## [VUK m.292 — Ticari sermaye](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-292) 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 292. maddesi, vergilendirilecek bir servete dahil ticari sermayenin unsurlarından olan emtia, gemi ve taşıtlar, tesisat ve makineler, demirbaş eşya ve diğer menkul malların değerlemesini, bu malların emsal bedelleriyle değerlenmesi yöntemi üzerinden düzenler. Madde, vergilendirilecek serveti oluşturan ticari sermaye unsurlarını kapsar ve değerleme yapacak vergi idaresi ile takdir komisyonu bakımından uygulanır. Madde, taşınmazların değerlemesini düzenlemez (ilgili hüküm ayrı bir maddededir). Madde, değerlemeye itiraz ve takdir komisyonunun kuruluşunu, başvuru usulünü düzenlemez. Madde, ticari sermayenin bilanço ve defter esasına göre tespitini düzenlemez. Madde, ayrıca değerlemeye ilişkin sürelerin ve takdir sonrası yargı yolunun usulünü düzenlemez. ### Ticari sermaye: hangi kavramlar bilinmeli? - **Ticari sermaye unsurları**: Vergilendirilecek servete dahil olan ve ticari faaliyette kullanılan emtia, gemi ve taşıtlar, tesisat ve makineler, demirbaş eşya ve diğer menkul mallardır. Madde bu malları sayarak sınırlı bir liste oluşturur. - **Emsal bedel**: Aynı veya benzer malların, benzer koşullarda piyasada oluşan bedelidir. Madde, bu unsurların değerinin emsal bedeller üzerinden belirlenmesini öngörür. - **Vergilendirilecek servet**: Vergi yükümlülüğüne konu olan ve değerlemesi yapılan malvarlığı bütünüdür. Madde, bu bütünün ticari sermaye kısmına ilişkindir. ### Ticari sermaye: hangi şartlar aranır? - Değerlenecek malın, madde metninde sayılan ticari sermaye unsurlarından birine girmesi gerekir. - Değerleme, emsal bedel esas alınarak yapılmalıdır. - Vergilendirilecek servetin ticari sermaye kısmına dahil olması gerekir. ### Ticari sermaye: hangi sonuçları doğurur? - Madde kapsamındaki ticari sermaye unsurları emsal bedelle değerlenir. - Değerleme emsal bedel dışında bir yöntemle yapılmak istenirse madde metnine göre bu yöntem uygulanamaz. - Madde kapsamına girmeyen varlıklar bu maddeye göre değerlenmez. ### Emtia ile taşınmaz arasındaki fark nedir? - Madde, emtia, gemi, taşıt, tesisat, makine, demirbaş ve diğer menkul malları sayar. - Taşınmazlar bu maddede sayılmamıştır. Sonuç: Taşınmazların değerlemesi bu madde kapsamında değildir; ayrı hükümlere bakılır. ### Ticari sermaye: sık yapılan hatalar nelerdir? - Taşınmazları da bu maddedeki ticari sermaye unsurları gibi emsal bedelle değerlemek; madde metninde taşınmazlar sayılmamıştır. - Emsal bedeli, malın defter değeri veya maliyet bedeliyle karıştırmak; madde emsal bedel esasını öngörür. - Emsal bedelin tespitinde piyasa koşullarını ve benzerlik ölçütünü gözetmemek; bu durumda değerleme hatalı olur. - Bilanço veya defter kayıtlarını tek başına yeterli sayarak emsal bedel araştırmasını atlamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Ticari sermaye unsurlarının değerlemesinde emsal bedelin esas alındığı kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1994/374 E., 1996/134 K., 05.04.1996; 7. Daire, 1998/1447 E., 1999/608 K., 17.02.1999) - Veraset ve intikal vergisinde bilanço esasına göre defter tutan mirasçının ölüm tarihindeki emtia ve demirbaşlarının bu madde uyarınca değerlendiği kabul edilmektedir. (7. Daire, 1998/1447 E., 1999/608 K., 17.02.1999) - Konut projesi kapsamındaki dairelerin, stokta yer alan mamul ve ticari mal niteliğiyle emsal bedelle değerlenmesi uygulamada kabul görmektedir. (7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023; 7. Daire, 2021/2585 E., 2023/4763 K., 11.12.2023) - Taşınmazların emsal bedelle değerlenmesi yapılırken aynı kanunun ilgili başka hükmünün de dikkate alındığı görülmektedir. (7. Daire, 2022/309 E., 2023/4765 K., 11.12.2023) ### Nasıl ispat edilir? - Emsal bedeli ileri süren idare veya takdir komisyonu, değerlemenin dayanağı olan emsal satışları ve piyasa verilerini ortaya koymakla yükümlüdür. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1994/374 E., 1996/134 K., 05.04.1996) - Mükellef, idarenin belirlediği emsal bedelin piyasa koşullarını yansıtmadığını ileri sürerse, bunu emsal satış belgeleri ve bilirkişi raporu ile ispatlamalıdır. (7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023) - Malın ticari sermaye unsuru olduğunu, yani emtia, demirbaş veya makine niteliğini taşıdığını ileri süren taraf, bunu defter ve envanter kayıtlarıyla göstermelidir. (7. Daire, 1998/1447 E., 1999/608 K., 17.02.1999) - Vergi tekniği raporu ve bilirkişi incelemesi, emsal bedelin tespitinde kullanılan başlıca delillerdir. (7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023; 7. Daire, 2022/309 E., 2023/4765 K., 11.12.2023) ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.297](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-297): Emsal bedel tespitinin hangi usulle yapılacağı ve takdir ile ilgili hükümleri içerdiği, bu maddenin uygulanmasında tamamlayıcı nitelik taşır. Metinde açıkça anılmamakla birlikte uygulamada bu maddeye birlikte bakılır. - 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.10: Veraset ve intikal vergisinde servet değerlemesinde bu maddeye atıf yapan hükümdür; ölüm tarihindeki ticari sermaye unsurlarının değerlemesi bu atıf üzerinden 292. maddeye bağlanır. ## [VUK m.293 — Menkul mallar ve gemiler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-293) Madde, ticari sermayeye dahil olmayan menkul malların (ev eşyası, mücevherat, sanat eserleri gibi) ve gemilerin değerlenmesinde kullanılacak ölçüyü belirler. Değerleme ölçüsü olarak emsal bedelini esas alır. Madde, ticari sermayeye dahil olan malların değerlemesini, bilanço esaslarını ve değerleme yöntemlerini düzenlemez; bu konular Vergi Usul Kanunu'nun ilgili bölümlerinde yer alır. Maddenin kapsamı, servet beyanı ve servet değerlemesi bağlamında gerçek kişilerin şahsi kullanımındaki eşya ile gemilerdir. Madde, değerleme sonucunda doğacak vergi sorumluluğunu ve bu değerlerin vergilendirilmesini düzenlemez. Emsal bedelinin tespitine ilişkin usul ve tespit yetkisi de bu maddede yer almaz. ### Menkul mallar ve gemiler: hangi kavramlar bilinmeli? - **Ticari sermaye**: Bir ticari işletmenin faaliyetinde kullanılan ve bilançoya dahil edilen varlıkların bütünüdür. Madde, bu kapsama girmeyen eşyayı ele alır; ticari sermayeye dahil olan mallar bu maddenin dışındadır. - **Emsal bedeli**: Malın değerinin, benzer nitelikteki malların piyasadaki bedeli esas alınarak belirlenmesi anlamına gelen değerleme ölçüsüdür. Maddede değerleme ölçüsü olarak tek başına bu yöntem öngörülmüştür. - **Ticari sermayeye dahil olmayan menkul mallar**: Ev eşyası, mücevherat ve sanat eserleri gibi bir ticari işletmenin varlığı arasında sayılmayan taşınır mallardır. Bunların değerlemesi emsal bedeli ile yapılır. - **Gemi**: Maddede ayrı bir değerleme ölçüsüne bağlanmış taşınırdır. Sicile kayıtlı olup olmamasına bakılmaksızın bu maddedeki değerleme kuralı gemiler için de geçerlidir. ### Menkul mallar ve gemiler: hangi şartlar aranır? - Değerlenecek malın ticari sermayeye dahil olmayan menkul mal olması veya bir gemi olması gerekir. - Değerlemenin emsal bedeli esas alınarak yapılması gerekir. - Maddede belirtilen eşya ve gemiler dışında kalan malların bu madde kapsamında değerlenmemesi gerekir. ### Menkul mallar ve gemiler: hangi sonuçları doğurur? - Ticari sermayeye dahil olmayan menkul mallar ve gemiler emsal bedelleri ile değerlenir. - Madde, değerleme ölçüsünü belirlediği için bu mallar için başka bir değerleme yöntemi bu kapsamda uygulanmaz. - Gemiler sicile kayıtlı olsun veya olmasın değerleme aynı ölçüye tabidir. ### Ticari sermayeye dahil mal ile ticari sermayeye dahil olmayan menkul mal arasındaki fark nedir? - Bir ticari işletmenin bilançosunda yer alan ve işletme faaliyetinde kullanılan mallardır. - Ev eşyası, mücevherat, sanat eseri gibi işletme varlığı sayılmayan mallardır. Sonuç: Yalnız ikinci grup bu maddedeki emsal bedeli ölçüsüne tabidir; birinci grubun değerlemesi maddenin dışındadır. ### Sicile kayıtlı gemi ile sicile kayıtlı olmayan gemi arasındaki fark nedir? - Gemi siciline kayıtlı gemilerdir. - Gemi siciline kayıtlı olmayan gemilerdir. Sonuç: Maddedeki değerleme ölçüsü sicil durumuna bakılmaksızın gemilere uygulanır; sicil kaydı değerleme ölçüsünü değiştirmez. ### Menkul mallar ve gemiler: sık yapılan hatalar nelerdir? - Ticari sermayeye dahil olan malları bu madde kapsamında emsal bedeli ile değerlemek. - Gemiyi sicile kayıtlı olup olmadığına göre ayrı bir değerleme ölçüsüne tabi tutmak. - Maddenin yalnız gemileri değil ev eşyası ve mücevheratı da kapsadığını gözden kaçırmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargı kararlarında, servet değerlemesinde belirtilmeyen malların bu maddeye dayanılarak Vergi Usul Kanunu'nun servet değerlemesine ilişkin bölümündeki esaslara göre değerlenmesi ve beyanname ile gösterilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (7. Daire, 1997/2741 E., 1997/4633 K., 11.12.1997) ### Nasıl ispat edilir? - Değerlemenin emsal bedeli ile yapıldığını ileri süren taraf, bu bedeli benzer malların piyasa verileriyle ispatlamalıdır. - Madde metninde açıkça belirtilmediği için emsal bedelinin tespitinde hangi belgelerin kullanılacağı konusunda ayrıca bir kural bulunmamaktadır. - Malın ticari sermayeye dahil olmadığını ileri süren taraf, bunu malın kullanım amacı ve işletme kayıtlarıyla ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Kanun m.293](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-293): Değerleme ölçüsünü belirleyen maddenin kendisidir. ## [VUK m.294 — Esham, tahvilat ve yabancı paralar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-294) Madde, esham ve tahvilatın değerinin borsa rayicine veya emsal bedeline göre belirlenmesini ve yabancı paralar ile yabancı para üzerinden düzenlenmiş alacak ve borç senetlerinin değerlenmesinde ikinci bölüm hükümlerinin uygulanmasını düzenler. Kıymetin ticari sermayeye dahil olup olmamasının değerleme ölçüsünü değiştirmediği belirtilmiştir. Madde, borsada kayıtlı olmayan esham ve tahvilde emsal bedelinin nasıl tespit edileceğini, emsal bedeline ilişkin ayrıntıları ve değerleme sonrası vergilendirme işlemlerini düzenlemez; bu konular ilgili vergi kanunlarında ve uygulama yönetmeliklerinde yer alır. Yabancı paranın Türk parasına çevrilmesinde uygulanacak kur ve kesir hesabı da bu maddenin kapsamına girmez; ikinci bölüm hükümleri ayrıca uygulanır. ### Esham, tahvilat ve yabancı paralar: hangi kavramlar bilinmeli? - **Borsa rayici**: Esham ve tahvilin borsada oluşan fiyatıdır. Yalnızca borsada kayıtlı kıymetler için değerleme ölçüsü olarak kullanılır. - **Emsal bedeli**: Borsada kayıtlı olmayan esham ve tahvilin, benzer kıymetlerin piyasadaki değerlerinden hareketle belirlenen bedelidir. Borsa rayicinin muvazaalı oluşması hâlinde de bu bedel esas alınır. - **Muvazaa**: Borsa rayicinin gerçek piyasa değerini yansıtmayacak biçimde, gerçek olmayan bir işlem ya da fiyat oluşumuyla meydana getirilmesidir. Muvazaa ispatlandığında rayiç değerleme ölçüsü olmaktan çıkar. - **Takarrür**: Borsa rayicinin belirlenmesi, yani borsada fiyatın oluşup kesinleşmesidir. Maddede rayicin hangi anda ve nasıl oluştuğunun denetlenmesi bu kavramla ilgilidir. - **Yabancı para senedi**: Yabancı para üzerinden düzenlenmiş alacak veya borç senedidir. Bu senetlerin değerlenmesinde madde ikinci bölüm hükümlerine yollama yapar. ### Esham, tahvilat ve yabancı paralar: hangi şartlar aranır? - Değerlenecek kıymetin esham veya tahvilat olması gerekir. - Esham ve tahvilatın ticari sermayeye dahil olup olmadığına bakılmaksızın maddenin kapsamında kabul edilmesi gerekir. - Kıymetin borsada kayıtlı olması hâlinde değer borsa rayicine göre belirlenmelidir. - Kıymetin borsada kayıtlı olmaması hâlinde değer emsal bedeline göre belirlenmelidir. - Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa bulunmamalıdır; muvazaa anlaşılırsa rayiç yerine emsal bedeli esas alınmalıdır. - Yabancı para veya yabancı para üzerinden düzenlenmiş senet söz konusu ise değerleme ikinci bölüm hükümlerine göre yapılmalıdır. ### Esham, tahvilat ve yabancı paralar: hangi sonuçları doğurur? - Borsada kayıtlı esham ve tahvilat borsa rayiciyle değerlenir. - Borsada kayıtlı olmayan esham ve tahvilat emsal bedeliyle değerlenir. - Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa anlaşılırsa rayiç yerine emsal bedeli esas olur. - Ticari sermayeye dahil olsun olmasın yabancı paralar ve yabancı para üzerinden düzenlenmiş alacak ve borç senetleri ikinci bölüm hükümlerine göre değerlenir. - Madde metni bu değerleme ölçülerinin kıymetin ticari sermayeye dahil olup olmamasına göre değişmediğini açıkça belirtir. ### Borsa rayici ile emsal bedeli arasındaki fark nedir? - Borsaya kayıtlı esham ve tahvilde değer, borsa rayicidir. - Borsada kayıtlı olmayan esham ve tahvilde değer, emsal bedelidir. Sonuç: Hangi değerleme yönteminin uygulanacağı, değerlenen kıymetin borsada kayıtlı olup olmamasına göre belirlenir. ### Borsa rayicinin geçerliliği ile muvazaalı rayiç arasındaki fark nedir? - Borsa rayicinin oluşumunda muvazaa bulunmadığı anlaşılırsa rayiç esas alınır. - Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa rayiç yerine emsal bedeli esas olur. Sonuç: Muvazaalı oluşan borsa rayici değerleme ölçüsü olarak dikkate alınmaz, emsal bedeli uygulanır. ### Esham ve tahvil ile yabancı para ve yabancı para üzerinden düzenlenmiş senetler arasındaki fark nedir? - Birinci fıkra esham ve tahvilatın değerlenmesini düzenler. - İkinci fıkra yabancı paraların ve yabancı paralar üzerinden tanzim edilmiş alacak ve borç senetlerinin değerlenmesini düzenler. Sonuç: Yabancı para ve yabancı para senetleri için ikinci bölümün hükümleri uygulanır; borsa rayici veya emsal bedeli ölçütü bunlara uygulanmaz. ### Ticari sermaye içinde yer alma ile yer almama arasındaki fark nedir? - Ticari sermayeye dahil olan esham, tahvilat ve yabancı paralar bu maddeye göre değerlenir. - Ticari sermayeye dahil olmayan esham, tahvilat ve yabancı paralar da bu maddeye göre değerlenir. Sonuç: Maddenin her iki fıkrası, kıymetin ticari sermayeye dahil olup olmamasına bakılmaksızın uygulanır; bu ayrım değerleme ölçüsünü değiştirmez. ### Esham, tahvilat ve yabancı paralar: sık yapılan hatalar nelerdir? - Borsada kayıtlı olmayan esham ve tahvili borsa rayiciyle değerlemek; kıymetin borsa kaydının olup olmadığının ayrı ayrı incelenmemesi hatasıdır. - Borsa rayicinin muvazaalı olduğu anlaşıldığı hâlde rayici esas almaya devam etmek; muvazaa halinde emsal bedeline geçilmesi gerektiğini gözden kaçırmaktır. - Ticari sermayeye dahil olmayan esham veya yabancı paraya bu maddeyi uygulamamak; birinci ve ikinci fıkranın bu ayrıma bağlı olmadığını unutmaktır. - Yabancı para değerlemesinde borsa rayici veya emsal bedeli ölçüsünü uygulamak; ikinci fıkra ikinci bölüm hükümlerine yollama yaptığı için bu ölçüler yabancı paraya uygulanmaz. - Maddenin ikinci fıkrasını yabancı para ile esham ve tahvilatın birlikte değerlenmesi olarak okumak; iki fıkra farklı kıymet türlerini düzenler. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mirasçıya intikal eden anonim şirket hisselerinin değerinin, borsada kayıtlı olup olmadıklarına bakılarak ölüm tarihindeki borsa rayicine veya emsal bedeline göre belirlendiği kabul edilmektedir. (7. Daire, 2008/489 E., 2010/4872 K., 21.10.2010; 7. Daire, 2008/4970 E., 2010/4877 K., 21.10.2010) - Veraset ve intikal vergisi beyanlarında beyan edilen değerin bu madde esas alınarak ikmal edilebileceği kabul edilmektedir. (9. Daire, 1996/1634 E., 1996/2080 K., 05.06.1996; 7. Daire, 1997/3167 E., 1998/3359 K., 15.10.1998) - Veraset ve intikal vergisi uyuşmazlıklarında 294. maddenin 292 ve 267. maddelerle birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (7. Daire, 1998/908 E., 1999/3715 K., 15.11.1999) ### Nasıl ispat edilir? - Borsa rayicinin muvazaalı oluştuğunu iddia eden taraf, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür; muvazaa anlaşılırsa emsal bedeli esas alınır. (9. Daire, 1996/1634 E., 1996/2080 K., 05.06.1996) - Borsada kayıtlı olmayan kıymetin emsal bedeli, benzer kıymetlerin değerine ilişkin piyasa verileri, bilirkişi raporu veya takdir komisyonu kararıyla ortaya konur. - Ölüm tarihindeki borsa rayicinin tespiti için borsa kayıtları ve resmi fiyat belgeleri kullanılır. (7. Daire, 2008/489 E., 2010/4872 K., 21.10.2010) - Yabancı para ve yabancı para senetlerinin değerinin belirlenmesinde ikinci bölüm hükümlerine uygun resmi kur ve kayıtlar esas alınır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Kanun m.12](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-12): Yabancı paraların Türk parasına çevrilmesinde Bakanlıkça ilan edilen fiyatın esas alındığını düzenler; 294. maddenin ikinci fıkrasındaki yabancı para değerlemesinin hesap yöntemini bu hüküm belirler. - 7338 sayılı Kanun m.10: Veraset ve İntikal Vergisinde intikal eden esham ve tahvilin değerinin 213 sayılı Kanunun 294. maddesine göre belirlenmesini öngörür. (7. Daire, 2008/489 E., 2010/4872 K., 21.10.2010) ## [VUK m.295 — Alacak ve borçlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-295) Madde, ticari sermayeye dahil olsun veya olmasın senetli ve senetsiz bütün alacak ve borçların değerlenmesini düzenler; değerleme ölçütünü kanunun ikinci bölümündeki hükümlere bağlar. Maddenin muhatabı, vergi hukuku bakımından alacak ve borç taşıyan gerçek ve tüzel kişilerdir. Değerleme yönteminin hangi kalemlerin hangi tutarla yansıtılacağı ise ikinci bölümdeki ayrı maddelerde belirlenir. ### Alacak ve borçlar: hangi kavramlar bilinmeli? - **Değerleme**: Alacak ve borçların vergi hukuku bakımından hangi tutar üzerinden yansıtılacağının belirlenmesi işlemidir. Madde, bu işlemin ikinci bölümdeki hükümlere göre yapılacağını söyler. - **Senetli alacak ve borç**: Yazılı bir senede bağlanmış alacak veya borçtur. Senedin varlığı değerleme ölçütünü değiştirmez; madde senetli ve senetsiz alacakları aynı hükme bağlar. - **Senetsiz alacak ve borç**: Bir senede bağlanmamış alacak veya borçtur. Madde bu tür kalemleri de senetli kalemlerle aynı değerleme rejimine tabi tutar. - **Ticari sermaye**: Ticari işletmenin faaliyetinde kullanılan sermaye unsurudur. Madde, ticari sermayeye dahil olup olmamaya bakılmaksızın alacak ve borçların değerlenmesini öngördüğünden, bu ayrım değerleme kapsamını daraltmaz. ### Alacak ve borçlar: hangi şartlar aranır? - Değerlenecek kalemin bir alacak veya borç olması gerekir; madde mülkiyet veya ayni hakları kapsamaz. - Alacak veya borcun senetli ya da senetsiz olması fark yaratmaz; her iki tür de değerlemeye tabidir. - Alacak veya borcun ticari sermayeye dahil olup olmaması değerleme kapsamını etkilemez. - Değerlemenin ikinci bölümdeki hükümlere göre yapılması zorunludur; madde bu bölümün dışında bir ölçüt getirmez. ### Alacak ve borçlar: hangi sonuçları doğurur? - Senetli ve senetsiz bütün alacak ve borçlar, ikinci bölümdeki hükümlere göre değerlenir. - Ticari sermayeye dahil olmayan alacak ve borçlar da değerlemeye tabidir; bu nedenle değerleme kapsamı ticari sermaye ile sınırlı değildir. - Madde bağımsız bir yükümlülük veya tutar koymaz; sonuçlar ikinci bölümdeki ayrıntılı hükümlerden doğar. ### Senetli ile senetsiz alacak arasındaki fark nedir? - Yazılı bir senede bağlanmış alacak veya borç, senedin kendisi ile ispatlanabilen kalemdir. - Senede bağlanmamış alacak veya borç, başka delillerle ispatlanan kalemdir. Sonuç: Madde iki kategoriyi ayırmaksızın aynı değerleme hükümlerine bağlar; senedin varlığı değerleme ölçütünü değiştirmez. ### Ticari sermayeye dahil ile dahil olmayan alacak ve borç arasındaki fark nedir? - Ticari işletmenin sermayesine dahil olan alacak veya borç. - Ticari sermayeye dahil olmayan alacak veya borç. Sonuç: Madde her ikisini de değerlemeye tabi tutar; ticari sermaye bağlantısı değerleme kapsamını daraltmaz. ### Alacak ve borçlar: sık yapılan hatalar nelerdir? - Maddeyi değerleme kapsamını ticari sermaye ile sınırlı sanarak, ticari sermayeye dahil olmayan alacak ve borçları değerleme dışında tutmak. - Senetli alacakla senetsiz alacağa farklı değerleme ölçütü uygulamak; madde ikisini aynı hükme bağlar. - Maddeyi doğrudan değerleme tutarı veren bir hüküm olarak okumak; tutar ve yöntem ikinci bölümdeki ayrıntılı hükümlerden çıkar. - Alacağın devri, takas veya tahsil konularını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu konular madde kapsamında düzenlenmemiştir. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Yargı kararında madde, ikinci bölümdeki hükümlere göre değerlemenin kapsamını belirleyen dayanak olarak anılmaktadır; uygulamada değerleme ilgili alacak veya borcun bu bölüme göre tespit edilmesiyle yapılmaktadır. (7. Daire, 2002/1784 E., 2005/652 K., 12.04.2005) ### Nasıl ispat edilir? - Değerleme tutarını ileri süren mükellef, alacak veya borcun varlığını ve tutarını belgeyle ispatlamakla yükümlüdür. - Senetli alacaklarda senet, senetsiz alacaklarda ticari defter kayıtları, sözleşme ve diğer yazılı belgeler delil olarak kullanılabilir. - Karşı tarafın veya vergi idaresinin, bildirilen alacak veya borç tutarına itiraz etmesi halinde itirazı ileri süren taraf, iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. - Değerlemenin ikinci bölümdeki hangi hükme göre yapılacağı tartışmalıysa, alacağın niteliğini ve tutarını ortaya koyan belgeler belirleyici olur. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 213 sayılı Kanun: Madde, değerleme ölçütünü kanunun ikinci bölümüne bağladığından, ayrıntılı değerleme kurallarının bulunduğu bu bölüm maddenin uygulanmasının çerçevesidir. ## [VUK m.296 — Haklar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296) Bu madde, tescile tabi hakların değerinin nasıl belirleneceğini düzenler. Tapu siciline kaydedilen bedelin, bedeli gösterilmeyen ve sınai ve edebi mülkiyet hakları ile imtiyazlar gibi diğer hakların emsal bedeli ile değerleneceğini belirtir. Ayrıca veraset veya sair suretle ivazsız ve bedelsiz intikal eden intifa haklarının, intikal tarihindeki yaş ve süreye göre hesaplanan oranlarla değerlenmesini ve ömür boyu aylık gelir ile hayat kaydıyla rant hallerinin değerlemesini kapsar. Maddenin, değerlemenin dayanağı olan vergi türlerini (veraset ve intikal vergisi, emlak vergisi gibi) belirlemediği, bunların yasal dayanaklarını ve oranlarını ayrıca düzenlediği kabul edilmelidir. Mülkiyet ve diğer ayni hakların vergilendirme esaslarını, usul kurallarını ve zamanaşımını bu maddede aramak gerekmez. ### Haklar: hangi kavramlar bilinmeli? - **Tescile tabi hak**: Tapu siciline kaydedilmesi gereken, bu nedenle tapu kaydındaki bedelin esas alındığı haklardır. Tapu siciline kaydı zorunlu olmayan haklar birinci fıkra kapsamında değildir. - **Emsal bedeli**: Hakkın konusu gibi benzer nitelikteki varlıkların piyasadaki bedelidir. Tapu siciline bedeli kaydedilmemiş tescile tabi haklarda ve birinci fıkranın dışında kalan haklarda değerleme ölçüsü olarak kullanılır. - **İntifa hakkı**: Başkasına ait bir malın kullanılması ve ondan yararlanılması hakkıdır. Bu maddede değerleme, mülkiyetin çıplak mülkiyet ve intifa hakkı olarak ayrılmasına göre yapılır; hakkın değeri intifa hakkı sahibinin yaşına veya sabit süreye bağlanır. - **Çıplak mülkiyet**: Mülkiyetin intifa hakkı düşüldükten sonra kalan kısmıdır. Maddede intifa hakkının değerinin tamamlayıcısı olarak hesaplanır. - **Ömür boyu aylık gelir**: Bir kişinin ölümüne kadar belirli dönemlerde ödenen gelirdir. Değerleme, ödemenin azami süresine göre bulunan miktar üzerinden yapılır ve yaş indirimine tabi tutulur. - **Hayat kaydıyla rant**: Bir kişinin yaşamı boyunca, belirli aralıklarla ödenen ivazsız intikal biçimidir. Değer, rantın yıllık tutarı ile ödemenin başladığı tarihteki yaşa göre belirlenir. ### Haklar: hangi şartlar aranır? - Değerlenecek hakkın tescile tabi olması veya sınai ve edebi mülkiyet hakkı ya da imtiyaz gibi birinci fıkra dışında kalan bir hak olması gerekir. - Tescile tabi hak için Tapu siciline bedel kaydedilmişse değer bu bedel olarak alınmalıdır; bedel kaydedilmemişse ya da hak birinci fıkra dışındaysa emsal bedeli esas alınmalıdır. - İntifa hakkının veraset veya sair suretle ivazsız ve bedelsiz intikal etmiş olması gerekir; ivazlı intikallerde bu hesap yolu uygulanmaz. - İntifa hakkı sahibinin yaşı intikal tarihinde tespit edilmelidir; yaşa göre oran belirlenmesi bu tarihe göre yapılır. - Ömür boyu aylık gelir ya da hayat kaydıyla rant hallerinde ödemenin başladığı tarih esas alınarak yaş ve süre hesabı yapılmalıdır. - Muayyen bir sermaye ödenerek tasfiye edilmiş ömür boyu aylık gelir hallerinde, bu sermaye aynen değer olarak kabul edilmelidir. ### Haklar: hangi sonuçları doğurur? - Tapu siciline kaydedilmiş bedel, tescile tabi hakkın değeri olarak alınır. - Tapu siciline bedeli gösterilmemiş tescile tabi haklar ile sınai ve edebi mülkiyet hakları ve imtiyazlar emsal bedeli ile değerlenir. - Veraset veya sair suretle ivazsız ve bedelsiz intikal eden intifa hakkında değer, intikal tarihindeki yaşa göre emsal bedelinin belirli oranlarına bağlanır. - Sabit süreli intifa hakkında değer, sürenin her tam on yılı için emsal bedelinin onda ikisidir. - Ömür boyu aylık gelir ivazsız intikal etmişse, ödemenin başladığı yaş elliyi aşmış olduğunda her yaş için yirmide bir indirim yapılır. - Muayyen sermaye ödenerek tasfiye edilmiş ömür boyu aylık gelirde, değer olarak bu sermaye kabul edilir. - Hayat kaydıyla rant ivazsız intikal etmişse, ödemenin başladığı yaşa göre rantın belirli katları ya da yıllık tutarı değer olarak alınır. ### Tapu bedeli ile emsal bedeli arasındaki fark nedir? - Tescile tabi hak olup tapu siciline bedeli kaydedilmiş haklarda, değer bu tapu bedelidir. - Tapu siciline bedeli gösterilmeyen tescile tabi haklarda ve birinci fıkra dışında kalan haklarda değer, emsal bedeli ile belirlenir. Sonuç: Aynı hak için iki farklı değerleme ölçütü uygulanır; hangisinin uygulanacağı tapu kaydındaki bedelin bulunup bulunmamasına bağlıdır. ### Sabit süreli intifa ile yaşa bağlı intifa arasındaki fark nedir? - Sabit bir süre için tayin edilmiş intifa hakkında değer, yaş dikkate alınmaksızın süreye göre hesaplanır. - Süresiz intifa hakkında değer, intikal tarihindeki yaşa göre belirlenir. Sonuç: Sabit süreli haklarda sürenin her tam on yılı için emsal bedelinin onda ikisi alınır; yaşa bağlı hesapta ise yaş oranları uygulanır. ### Yirmiyi doldurmamış / yirmiyi aşmış / yetmişi aşmış intifa sahibi: fark nedir? - İntikal tarihinde yaşı yirmiyi doldurmamış olan intifa hakkı sahibinde, emsal bedelinin onda yedisi intifa, onda üçü çıplak mülkiyet değeri sayılır. - Yaşı yetmişi aşmış olanda ise emsal bedelinin onda biri intifa, onda dokuzu çıplak mülkiyet değeri sayılır; yirmi ile yetmi arasında ise her tam on yıl için oran kaydırılır. Sonuç: Yaş arttıkça intifa hakkının değeri düşer, çıplak mülkiyet değeri artar. Yaşa göre oran tablosu hesabın doğrudan ölçütüdür. ### Ömür boyu aylık gelir ile hayat kaydıyla rant arasındaki fark nedir? - Ömür boyu aylık gelirde, ödeme süresinin azami sınırına göre bulunan toplam üzerinden, ödemenin başladığı yaş elliyi aşmışsa her yaş için yirmide bir indirim yapılır. - Hayat kaydıyla rantta, ödemenin başladığı yaşa göre rantın yıllık tutarının yirmi katı (kırkı aşmamışsa), veya dört yirmide bir indirimle hesaplanan tutar ya da yetmiş yaşı aşmışsa bir yıllık tutar esas alınır. Sonuç: İki gelir türünde değerleme yöntemi ve katsayılar farklıdır; gelir türünün doğru tespiti zorunludur. ### Haklar: sık yapılan hatalar nelerdir? - Tapu siciline bedeli kaydedilmiş bir tescile tabi hakta, değer olarak emsal bedelini esas almak; önce tapu bedelinin varlığına bakılmalıdır. - Sabit süreli intifa hakkını yaşa göre değerlemek; sabit süreli haklarda yaş kaydı dikkate alınmaz, süre esas alınır. - Yaş oranlarını intikal tarihi yerine dava tarihindeki yaşa göre hesaplamak; yaş intikal tarihine göre tespit edilmelidir. - Ömür boyu aylık gelirde ödemenin başladığı yaşı yanlış tespit etmek; indirim eşiği olan elli yaşın üzerindeki her yıl için indirim ayrıca yapılmalıdır. - Muayyen sermaye ile tasfiye edilmiş ömür boyu aylık geliri, yaş indirimiyle yeniden hesaplamak; bu hâlde sermaye aynen değer sayılır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Veraset ve intikal vergisi uygulamasında intifa hakkı değerlemesinin dayanağı olarak bu maddenin esas alındığı kabul edilmektedir. (7. Daire, 2018/3257 E., 2020/4192 K., 22.10.2020; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/832 E., 2023/228 K., 29.03.2023) - Tapu bedeli gösterilmiş bir intifa hakkının değerinin, bu bedele ve yaş oranlarına göre yeniden hesaplanabildiği uygulamada görülmektedir. (İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/41 E., 2021/1058 K., 10.12.2021) - Bağış tarihinden önceki emlak vergisi beyanındaki vergi değerinin, intifa değerlemesinde esas alınamayacağı yönünde uygulama bulunmaktadır. (7. Daire, 2001/435 E., 2001/1343 K., 18.04.2001) ### Nasıl ispat edilir? - Değerlemeyi isteyen veya değere itiraz eden taraf, intifa hakkı sahibinin intikal tarihindeki yaşını tespit ettirmelidir; doğum kaydı gibi resmi belgelerle ispatlanır. - Tapu siciline kaydedilmiş bedelin varlığı tapu kaydından ispatlanır; bedel kaydedilmemişse emsal bedeli bilirkişi incelemesiyle belirlenir. - İvazsız ve bedelsiz intikal iddiası, intikale ilişkin senet veya miras belgesiyle ispatlanır; iddiayı çürütmek isteyen taraf ivaz bulunduğunu ispatlamalıdır. - Ömür boyu aylık gelir hallerinde muayyen sermayenin ödenerek tasfiye edildiği iddiası, ödeme belgeleriyle ispatlanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.296](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296): Madde kendi içinde birinci fıkradan altıncı fıkraya kadar değerleme yöntemlerini düzenler; kapsam dışında kalan konular için başka bir atıf yapılmamıştır. ## [VUK m.297 — Bina ve arazi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-297) Madde, ticari sermayeye dahil olsun olmasın binaların ve arazilerin, değerlemesinin vergi değeri üzerinden yapılacağını düzenler. Maddenin uygulanması bakımından binalar ve araziler, ticari sermayeye dahil olup olmamalarına bakılmaksızın kapsama girer. Madde, vergi değerinin nasıl belirleneceğini, değerleme usulünü veya ticari sermaye kavramının sınırlarını düzenlemez (bunlar için ilgili emlak vergisi mevzuatı ve Vergi Usul Kanunu'nun değerlemeye ilişkin diğer hükümleri başvurulacak yerlerdir). Madde, değerleme dışındaki amortisman, yeniden değerleme veya kayıt işlemlerini de düzenlemez. Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları 2365 sayılı Kanun'la mülga edilmiştir. ### Bina ve arazi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Vergi değeri**: Emlak vergisi mevzuatına göre belirlenen taşınmazın vergiye esas değeridir. Maddenin değerleme ölçüsü budur; rayiç bedel veya maliyet bedeli bu maddede ölçü olarak yer almaz. - **Ticari sermaye**: İşletmenin ticari faaliyetinde kullanılan ve bilançoda yer alabilecek varlıkların bütünüdür. Madde bakımından ticari sermayeye dahil olup olmamanın bir önemi yoktur; hem ticari sermayedeki hem de dışındaki binalar ve araziler vergi değeriyle değerlenir. - **Bina**: Maddede 'bilümum binalar' ifadesiyle anılan yapılardır. Madde, binanın hangi amaçla kullanıldığına göre ayrım yapmaz. - **Değerleme**: Varlığın vergi hukuku bakımından parasal bir değere bağlanmasıdır. Bu maddede değerleme ölçüsü vergi değeridir. ### Bina ve arazi: hangi şartlar aranır? - Değerlenen varlığın bina veya arazi olması gerekir; madde yalnızca bu iki varlık türünü kapsar. - Binanın veya arazinin ticari sermayeye dahil olup olmamasına bakılmaz; her iki hâlde de vergi değeri ölçüsü uygulanır. - Değerlemenin vergi değeri üzerinden yapılması gerekir; başka bir ölçü (rayiç bedel, maliyet vb.) bu maddeye dayanılarak uygulanamaz. ### Bina ve arazi: hangi sonuçları doğurur? - Bina ve arazi, ticari sermayeye dahil olsun olmasın vergi değeriyle değerlenir. - Binanın ya da arazinin ticari sermayeye dahil olmaması, vergi değeri ölçüsünün uygulanmasına engel değildir. - Değerleme vergi değeri dışında bir ölçüye dayandırılırsa bu madde ile uyumsuz olur; uygulayıcı, bina ve arazinin vergi değerini esas almalıdır. - Vergi değeri belirlenemiyorsa, emlak vergisi değerinin dosyada bulunmaması değerleme ölçüsünü değiştirmez; eksik bilgi vergi değerinin tespiti yoluyla tamamlanmalıdır. (7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023) ### Ticari sermayeye dahil bina-arazi ile ticari sermayeye dahil olmayan bina-arazi arasındaki fark nedir? - Bilançoda işletmenin ticari sermayesinde yer alan binalar ve araziler. - İşletmenin ticari sermayesi dışında kalan (ör. yatırım amaçlı veya kullanılmayan) binalar ve araziler. Sonuç: Madde her iki grubu da ayırt etmeksizin vergi değeriyle değerler; ticari sermaye dışında kalmak değerleme ölçüsünü değiştirmez. (7. Daire, 2019/5666 E., 2022/4703 K., 29.11.2022) ### Vergi değeri ölçüsü ile ticari sermaye dışındaki değerlemenin diğer hükümleri arasındaki fark nedir? - Bu maddenin kapsamına giren bina ve arazi için vergi değeri. - Madde kapsamında olmayan varlıklar için Vergi Usul Kanunu'nun diğer değerleme hükümleri. Sonuç: Kapsama giren binalar ve araziler vergi değeriyle değerlenir; bu maddenin dışındaki varlıklarda başka bir değerleme hükmü uygulanır. ### Bina ve arazi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Ticari sermayeye dahil olmayan binaları ya da arazileri bu madde kapsamı dışında bırakarak rayiç bedelle değerlemek. - Maddenin ticari sermaye ayrımı yapmadığını göz ardı edip yalnızca ticari sermayedeki varlıklara vergi değeri uygulamak. - Vergi değerinin dosyada bulunmaması gerekçesiyle değerlemeyi yapmamak; eksik bilgi değerleme ölçüsünü ortadan kaldırmaz. - Maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının yürürlükte olduğunu varsayarak mülga hükümlere dayanmak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Ticari sermayeye dahil olup olmadığına bakılmaksızın binaların ve arazilerin vergi değeriyle değerlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2005/87 E., 2005/261 K., 18.11.2005; 7. Daire, 2019/5666 E., 2022/4703 K., 29.11.2022) - Taşınmazların emlak vergisi değerleri dosyada yer almadığında vergi değeri esas alınarak hesaplama yapılamayacağı yönündeki gerekçenin, maddenin açık hükmü karşısında yeterli olmadığı kabul edilmektedir. (7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023; 7. Daire, 2021/2585 E., 2023/4763 K., 11.12.2023; 7. Daire, 2022/137 E., 2023/4762 K., 11.12.2023) - Vergi Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'ndaki değerleme hükmü yerine, Vergi Usul Kanunu'nun değerleme ile ilgili üçüncü kitabındaki düzenlemelerin esas alınması gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/203 E., 2000/445 K., 15.12.2000) ### Nasıl ispat edilir? - Vergi değerinin uygulanması gerektiğini ileri süren taraf, değerlemeye konu binanın veya arazinin varlığını ve vergi değerini belgelemelidir; emlak vergisi beyannamesi, tapu kaydı ve vergi değeri belgesi bu amaçla kullanılabilir. - Değerlemenin vergi değeri dışında yapıldığını ileri süren taraf, kullanılan ölçünün vergi değeri olmadığını belgeyle göstermelidir. - Taşınmazın ticari sermayeye dahil olmadığı savunulduğunda, bu savunma maddenin uygulanmasını engellemez; karşı tarafın ticari sermaye iddiasını ispatlaması gerekmez ancak ticari sermaye bilgisi değerlemenin dayanağı olmaz. - Emlak vergisi değerinin dosyada bulunmadığı gerekçesiyle değerleme yapılmaması savunulduğunda, bu savunmayı ileri süren idare veya taraf, vergi değerinin ulaşılamaz olduğunu belgelemelidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.268](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-268): Değerlemeye ilişkin üçüncü kitaptaki hükümlerden biri olup, bu maddeyle birlikte kararlarda değerleme düzenlemesi olarak birlikte anılmaktadır. ## [VUK m.298 — Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-298) Madde, VUK'un emsal bedelleri, alacak ve borçların değerlerinin tespitine ilişkin bölümünde yazılı değerlerin hangi organca belirleneceğini düzenler; bu tespit yetkisinin Takdir Komisyonuna (VUK m.72) verildiğini hükme bağlar. Maddenin muhatabı, bu bölümdeki emsal bedeli ve alacak-borç değerlerinin tespitinin gerektiği vergi uyuşmazlıklarıdır. Madde, Takdir Komisyonunun kuruluşunu, çalışma usulünü, itiraz yollarını ve tespit edilen değere bağlanan vergisel sonuçları düzenlemez (m.72 ve devamı); emsal bedeli kavramının ve hangi hallerde uygulanacağının tanımı da bu maddede yer almaz (ilgili bölümdeki hükümler). Maddeyi gerçek kişi tarafından yapılan ödeme tespiti veya resen takdir yöntemleri bakımından da tek başına çözüm getiren bir hüküm olarak okumak mümkün değildir. ### Yetki: hangi kavramlar bilinmeli? - **Emsal bedeli**: Vergi matrahının belirlenmesinde, somut bir bedel bilinmediğinde veya güvenilir olmadığında başvurulan, benzer nitelikteki mal ya da hizmetlerin piyasadaki değeridir. Maddenin kapsamı yalnızca bu bölümde yazılı emsal bedelleridir. - **Alacak ve borçların değeri**: Vergi uyuşmazlığına konu olan alacak ve borçların, ilgili bölümde öngörülen hallerde parasal değerinin tespitidir. Değer tespiti, ödeme veya tahsil gibi bir olgunun yerine geçmez; yalnızca tutarın belirlenmesidir. - **Takdir Komisyonu**: VUK m.72'de düzenlenen, bu maddede belirtilen değerleri tespit etmekle görevli organdır. Tespit yetkisi bu kuruma aittir; vergi dairesi veya mahkeme doğrudan tespit yetkisine sahip değildir. ### Yetki: hangi şartlar aranır? - Tespit edilecek değerin, VUK'un emsal bedeli veya alacak ve borç değerlerine ilişkin bölümünde yazılı bir değer olması gerekir. - Değerin belirlenmesi, VUK m.72'de öngörülen Takdir Komisyonu tarafından yapılmalıdır. - Komisyon dışındaki bir makamın bu değerleri kendi kararıyla belirlemesi, maddenin öngördüğü yetkiye uymaz. ### Yetki: hangi sonuçları doğurur? - Bu bölümdeki emsal bedelleri ile alacak ve borçların değerleri Takdir Komisyonu tarafından tespit edilir. - Değer tespiti Takdir Komisyonunun yetkisindedir; vergi dairesi, memur veya mahkeme bu değerleri kendiliğinden belirleyemez. - Madde, tespitin sonucuna bağlanan vergisel sonuçları düzenlemez; bu sonuçlar ilgili bölümdeki hükümler çerçevesinde belirlenir. ### Emsal bedeli tespiti ile alacak ve borç değeri tespiti arasındaki fark nedir? - Benzer mal veya hizmetin piyasa değerinin saptanması, emsal bedelinin belirlenmesidir. - Bir alacak veya borcun parasal değerinin saptanması, mevcut bir hakkın tutarının belirlenmesidir. Sonuç: Madde iki tür değeri de aynı organa, Takdir Komisyonuna bağlar; tespit yetkisi bakımından bir ayrım yapmaz. ### Yetki: sık yapılan hatalar nelerdir? - Takdir Komisyonu dışındaki bir makamın (vergi dairesi, bilirkişi veya mahkeme) emsal bedelini doğrudan belirleyebileceğini varsaymak. - Maddeyi, değerin nasıl hesaplanacağını düzenleyen bir hüküm gibi okumak; madde yalnızca tespit yetkisini düzenler. - Madde metninde olmayan bir süre veya tutar aramak; madde süre içermez. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mahkeme kararlarında, VUK m.298 uyarınca yapılacak değer tespitinin Takdir Komisyonunca yapılması gerektiği ve bu yetkinin devredilemeyeceği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2021/1531 E., 2021/1671 K., 31.12.2021) ### Nasıl ispat edilir? - Değer tespitinin Takdir Komisyonu tarafından yapılmadığını ileri süren taraf, bu eksikliği ispatlamakla yükümlüdür; komisyon kararı veya tutanağı bu hususta temel belgedir. - Değerin tespitinin komisyon yerine başka bir makamca yapıldığı iddiası, ilgili işlemin ve yetkili makamın belgeleriyle ortaya konur. - Komisyon tarafından yapılmış bir tespitin hukuka uygunluğunu karşı taraf savunuyorsa, bu savunmanın dayanağını da o taraf göstermelidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.72](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-72): Maddede adı geçen Takdir Komisyonunu kurar ve görevini düzenler; maddenin tespit yetkisinin asıl muhatabıdır. - 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Maddenin atıf yaptığı emsal bedeli ve alacak-borç değerleri, kanunun ilgili bölümünde düzenlenmiştir. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | on yıllık | [m.296](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296) | İntifa hakkı sahibinin yaşı intikal tarihinde yirmiyi aşkın olduğu takdirde yukarıki bendde yazılı nispet, her tam on yıllık bir devre için çıplak mülkiyet hakkı onda bir artırılmak ve intifa hakkı onda bir indirilmek suretiyle değer… | | on yılı | [m.296](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296) | Sabit bir süre için tayin edilmiş olan intifa hakkının değeri yaş kaydı nazara alınmaksızın sürenin her tam on yılı için gayrimenkul emsal bedelinin onda ikisi olarak hesaplanır. | | bir yıllık | [m.296](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-296) | Hayat kaydiyle ödenen rant şeklinde vakı ivazsız intikallerde intifa hakkı sahibinin yaşı ödemenin başladığı tarihte kırkı aşmamış ise rantın bir yıllık tutarının yirmi katı değeri sayılır. | ## Konuda geçen kararlar - 7. Daire, 2021/2970 E., 2023/4764 K., 11.12.2023 (m.292, m.297) - 7. Daire, 2022/309 E., 2023/4765 K., 11.12.2023 (m.292) - 7. Daire, 2021/2585 E., 2023/4763 K., 11.12.2023 (m.292, m.297) - 7. Daire, 2022/137 E., 2023/4762 K., 11.12.2023 (m.297) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/832 E., 2023/228 K., 29.03.2023 (m.296) - 7. Daire, 2019/5666 E., 2022/4703 K., 29.11.2022 (m.297) - 7. Daire, 2018/3257 E., 2020/4192 K., 22.10.2020 (m.296) - 7. Daire, 2008/489 E., 2010/4872 K., 21.10.2010 (m.294) - 7. Daire, 2008/4970 E., 2010/4877 K., 21.10.2010 (m.294) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2005/87 E., 2005/261 K., 18.11.2005 (m.297) - 7. Daire, 2002/1784 E., 2005/652 K., 12.04.2005 (m.295) - 7. Daire, 2001/435 E., 2001/1343 K., 18.04.2001 (m.296) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2000/203 E., 2000/445 K., 15.12.2000 (m.297) - 7. Daire, 1998/908 E., 1999/3715 K., 15.11.1999 (m.294) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1998/350 E., 1999/313 K., 28.05.1999 (m.292) - 7. Daire, 1998/1447 E., 1999/608 K., 17.02.1999 (m.292) - 7. Daire, 1997/3167 E., 1998/3359 K., 15.10.1998 (m.294) - 7. Daire, 1997/2741 E., 1997/4633 K., 11.12.1997 (m.293) - 9. Daire, 1996/1634 E., 1996/2080 K., 05.06.1996 (m.294) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1994/374 E., 1996/134 K., 05.04.1996 (m.292) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/1158 E., 2026/380 K., 02.04.2026 (m.298) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/1191 E., 2026/386 K., 02.04.2026 (m.298) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2026/235 E., 2026/113 K., 11.02.2026 (m.298) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/885 E., 2025/1299 K., 13.11.2025 (m.298) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/803 E., 2025/1172 K., 27.10.2025 (m.298) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2021/1531 E., 2021/1671 K., 31.12.2021 (m.298) - İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/41 E., 2021/1058 K., 10.12.2021 (m.296) --- Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 23.06.1982 (m.298). Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/servetleri-degerleme