--- title: "Verginin ödenmesi — Vergi ve Vergi Usul Hukuku konu anlatımı" course: "Vergi ve Vergi Usul Hukuku" law: "Gelir Vergisi Kanunu (GVK)" articles: "GVK m.117–126" last_amended: "2021-12-22" compiled: "2026-10-21" jurisdiction: "TR" source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/taksitler-ve-mahsuplar" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" --- # Verginin ödenmesi Vergi ve Vergi Usul Hukuku › GVK — [Vergi ve Vergi Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku) ## Kısaca GVK m.117, yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisinin ödeme zamanını düzenler; birinci fıkrada iki eşit taksitte ödeme kuralını, ikinci fıkrada Maliye Bakanlığının özel ödeme zamanı tayin yetkisini içerir. ## Kapsam Bu konu, Gelir Vergisi Kanunu (GVK) m.117–126 hükümlerini kapsar: yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme, vergi tevkifatının yatırılması, münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi, vergi tevkifatının mahsubu, diğer ücret vergisinin mahsubu, yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu, kaldırılan hükümler, yürürlük maddeleri. - [GVK m.117 — Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-117) - [GVK m.119 — Vergi tevkifatının yatırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-119) - [GVK m.120 — Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-120) - [GVK m.121 — Vergi tevkifatının mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-121) - [GVK m.122 — Diğer ücret vergisinin mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-122) - [GVK m.123 — Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-123) - [GVK m.124 — Kaldırılan hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-124) - [GVK m.125 — Yürürlük maddeleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-125) - [GVK m.126](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-126) Yürürlükten kaldırılmış: m.118. ## [GVK m.117 — Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-117) GVK m.117, yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisinin ödeme zamanını düzenler; birinci fıkrada iki eşit taksitte ödeme kuralını, ikinci fıkrada Maliye Bakanlığının özel ödeme zamanı tayin yetkisini içerir. Kural, yıllık beyanname veren ve bu beyanname ile gelir bildirilmiş gerçek kişi mükellefler bakımından uygulanır. Maliye Bakanlığının özel ödeme zamanı yetkisi ise gelirlerinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler hakkında söz konusudur. Beyanname verme yükümlülüğünün kapsamı, beyanname dönemi ve matrah tespiti bu maddede düzenlenmez (GVK'nın beyanname ve tarh hükümleri). Vergi ziyaı, gecikme faizi ve gecikme zammı ile tecil ve taksitlendirme usulü bu maddede düzenlenmez (6183 sayılı Kanun ve VUK hükümleri). Pişmanlık hükümleri ile tecil ve taksitlendirme başvurusunun şartları da bu maddenin konusu değildir. ### Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yıllık beyanname ile bildirilen gelir**: Mükellefin takvim yılına ait gelirlerini yıllık gelir vergisi beyannamesiyle bildirdiği tutardır. Taksit kuralı yalnızca bu beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiye uygulanır; beyanname dışında kalan kaynaklarda kesilen vergi bu hükmün kapsamında değildir. - **Taksit**: Tahakkuk eden verginin eşit parçalar hâlinde ayrı vade tarihlerinde ödenmesidir. Madde iki taksit öngörür ve taksit sayısı iki ile sınırlıdır. - **Özel ödeme zamanı**: Maliye Bakanlığının belirli üretim bölgeleri ve ziraat ürünlerine göre tayin edebileceği, genel taksit takvimi dışındaki ödeme dönemidir. Yalnızca gelirlerinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler hakkında ve gerekli görüldüğü hallerde kullanılabilir. - **Ziraî kazanç**: Tarımsal üretimden elde edilen gelirdir. Özel ödeme zamanı yetkisinin kapsamını belirleyen ölçüt, mükellefin gelirlerinin büyük bölümünün bu kazançtan oluşmasıdır. ### Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme: hangi şartlar aranır? - Ödeme yükümlülüğünün doğması için gelir vergisinin yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk etmiş olması gerekir. - Verginin ödenmesinde Mart ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksit esas alınmalıdır. - Maliye Bakanlığının özel ödeme zamanı tayin edebilmesi için mükellefin gelirlerinin büyük kısmının ziraî kazançtan oluşması gerekir. - Özel ödeme zamanı tayini için Bakanlık gerekli görme koşulunu ve belli üretim bölgesi ile ziraat ürünü ayrımını gözetmelidir. - Özel ödeme zamanı tayini iki taksitten fazla olamaz; bu sınırı aşan bir ödeme takvimi düzenlenemez. ### Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme: hangi sonuçları doğurur? - Yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk eden gelir vergisi Mart ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. - Maliye Bakanlığı, gelirlerinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler hakkında gerekli gördüğü hallerde özel ödeme zamanı tayin edebilir. - Özel ödeme zamanı iki taksitten fazla olamaz ve belli üretim bölgeleri ile ziraat ürünlerine göre belirlenir. - Gelirlerinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşmayan mükellefler için özel ödeme zamanı tayin edilemez ve genel iki taksit kuralı uygulanır. - Taksitlerden birinin vadesinde ödenmemesi, ilgili vergi bakımından ödeme yükümlülüğünün ihlali sonucunu doğurur; bu sonuç 6183 sayılı Kanun ve ilgili hükümlerle belirlenir. ### Genel taksit ile özel ödeme zamanı arasındaki fark nedir? - Genel kural, yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk eden verginin Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenmesidir. - Özel ödeme zamanı, Bakanlığın gelirinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler için belli bölge ve ürüne göre tayin ettiği farklı ödeme dönemidir. Sonuç: Özel ödeme zamanı tayin edilmişse o mükellef bakımından ödeme dönemi bu takvime göre belirlenir; tayin yoksa genel Mart-Temmuz takvimi uygulanır. ### Ziraî kazanç ağırlıklı mükellef ile diğer mükellefler arasındaki fark nedir? - Gelirlerinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler, Bakanlık tarafından özel ödeme zamanına bağlanabilir. - Ziraî kazancı ağırlıkta olmayan mükellefler bakımından bu yetki kullanılamaz; yalnızca genel taksit kuralı geçerlidir. Sonuç: Bu yetki yalnızca ziraî kazanç ağırlıklı mükellefler için kullanılabilir; diğer mükellefler için özel ödeme zamanı tayin edilemez. ### Yıllık beyana tabi gelirler üzerinden tahakkuk eden vergilerde ödeme: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde metnindeki Mart ve Temmuz aylarını genel bir ödeme takvimi yerine yıllık beyannamenin tüm vergi kalemlerine uygulamak; kural yalnızca yıllık beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk eden vergiye ilişkindir. - Özel ödeme zamanını ziraî kazanç ağırlığı aranmadan her mükellef için tayin edilebilir saymak; yetki yalnızca gelirinin büyük kısmı ziraî kazançtan oluşan mükellefler için vardır. - Özel ödeme zamanının iki taksitten fazla olabileceğini düşünmek; metin sınırı iki taksit olarak koymuştur. - Eski metindeki kapsam ile yanlış sonuç kurmak: 2021 değişikliğinden önceki kararlar birinci fıkranın eski hâlini yorumlamaktadır; güncel metin üstündür. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Pişmanlıkla verilen beyanname üzerine tahakkuk eden gelir vergisinde ikinci taksidin süresinde ödenmemesi, pişmanlık hükümlerinin ihlali sayılarak pişmanlık indiriminin kaldırılmasına yol açmıştır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/808 E., 2020/1175 K., 04.11.2020) - Taksitlendirmenin GVK m.117 uyarınca yapıldığı durumda, mükellefin taksit ödeme yükümlülüğünün bu hükme dayandığı kabul edilmiştir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/808 E., 2020/1175 K., 04.11.2020) - Teminat gösterilerek normal taksit zamanlarında ödeme talebinin, hükmün olay tarihindeki haliyle değerlendirilmesi gerektiği yönünde görüş ortaya çıkmıştır. (4. Daire, 2004/659 E., 2004/1439 K., 09.06.2004) ### Nasıl ispat edilir? - Tahakkukun yıllık beyanname üzerinden yapıldığını ispat yükü idaredektir; beyanname ve tahakkuk fişi bu konuda temel delildir. - Özel ödeme zamanı tayininin varlığını ve kapsamını ispat yükü, bu hakkı kullanan idaredektir; Bakanlık düzenlemesi yazılı olarak ortaya konulmalıdır. - Mükellefin ziraî kazanç ağırlığını ileri sürerek özel ödeme zamanından yararlanmak istemesi halinde, gelirin büyük kısmının ziraî kazançtan oluştuğunu ispat yükü mükelleftedir; beyanname ve gelir kayıtları bu amaçla kullanılır. - Taksit ödemesinin yapıldığını ispat yükü mükelleftedir; banka dekontu ve tahsilat belgesi bu konuda yazılı delildir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Kanun m.117](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-117): Maddenin kendisidir; özel ödeme zamanı yetkisi ikinci fıkrada yer alır. ## [GVK m.119 — Vergi tevkifatının yatırılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-119) Madde, 94. madde uyarınca yapılan gelir vergisi tevkifatının hangi süre içinde beyan edilip vergi dairesine yatırılacağını düzenler; ayrıca Maliye Bakanlığına, on ve daha az hizmet erbabı çalıştıranlar ile hizmet erbabı çalıştırmayanlar bakımından ödeme zamanı belirleme yetkisi verir. Kanun, tevkifatı yapan vergi kesenleri (tevkifat yapanları) bağlar. Tevkifatın hesaplanma yöntemini, tevkifat oranlarını ve tevkifat yapılması gereken ödemelerin kapsamını düzenlemez (m.94). Beyannamenin içeriği, verilme usulü ve gecikmeye bağlı cezai sonuçlar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine tabidir. Tevkifatın gelir vergisi mükellefi lehine mahsubu ve iadesi de bu maddenin konusu değildir. ### Vergi tevkifatının yatırılması: hangi kavramlar bilinmeli? - **Vergi kesen**: 94. madde uyarınca gelir vergisi tevkifatı yapmakla yükümlü olan gerçek veya tüzel kişidir. Tevkifatı kendi adına kesip ilgili vergi dairesine aktarmakla yükümlüdür; asıl vergi borçlusu değildir. - **Vergi tevkifatı**: Ödeme yapılırken, gelir vergisi mükellefinin vergisinin ödeme yapan tarafından kesilmesidir. Kesilen tutar, beyan ve yatırma yükümlülüğüne konu olan tutardır. - **Beyanname verme süresi**: Vergi kesenin tevkifat tutarını bağlı olduğu vergi dairesine bildirdiği ayın sonraki ayına ait belirli bir gündür. Ödeme zamanı bu süreyle bağlantılı olarak belirlenir. - **Hizmet erbabı**: Vergi kesenin bünyesinde çalıştırdığı kişilerdir. Madde, on ve daha az hizmet erbabı çalıştıranlar ile hiç hizmet erbabı çalıştırmayanları ayrı bir ödeme zamanı rejimine tabi tutar; sayının hesabı için ayrıca ölçüt bu maddede yer almaz. - **Ödeme zamanı belirleme yetkisi**: Maliye Bakanlığının, belirli vergi kesenler bakımından tevkifatın vergi dairesine yatırılma süresini uzatma yetkisidir. Yetki, beyanname verme süresinden itibaren üç ayı geçmeyecek biçimde kullanılabilir. ### Vergi tevkifatının yatırılması: hangi şartlar aranır? - Ödemenin 94. madde gereğince yapılmış bir gelir vergisi tevkifatı olması gerekir. - Tevkifatı yapan kişinin vergi kesen sıfatını taşıması gerekir. - Tevkifatın, beyanname verecekleri ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar bağlı bulunulan vergi dairesine yatırılması gerekir. - Maliye Bakanlığının ödeme zamanı belirleme yetkisi, yalnızca on ve daha az hizmet erbabı çalıştıranlar ile hizmet erbabı çalıştırmayanlar bakımından kullanılabilir. - Bu yetkinin kullanımında ödeme zamanı, beyanname verme süresinden itibaren üç ayı geçmeyecek biçimde belirlenmelidir. ### Vergi tevkifatının yatırılması: hangi sonuçları doğurur? - Tevkifat, ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar vergi dairesine yatırılmadığında gecikme sonucu doğar ve gecikme zammı ile ödeme emri yoluyla tahsil edilebilir. - On ve daha az hizmet erbabı çalıştıran veya hizmet erbabı çalıştırmayan vergi kesenler bakımından Bakanlık ödeme zamanını belirlemişse, yatırma süresi bu belirlenen süreye göre hesaplanır. - Bakanlık tarafından belirlenmemiş yatırma süresi için genel kural (ayın yirmialtıncı günü) uygulanmaya devam eder. - Bakanlık yetkisini üç ayı aşan bir süre için kullanamaz. - Madde, vergi kesenlerin tevkifatı yapma yükümlülüğünü değil, yalnızca yatırma zamanını düzenler; tevkifat yapılmamışsa bu maddeye dayanılarak yatırma yükümlülüğü doğmaz. ### Genel hal ile on ve daha az hizmet erbabı çalıştıran vergi kesen arasındaki fark nedir? - Genel halde vergi kesen, tevkifatı ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar yatırır. - On ve daha az hizmet erbabı çalıştıran veya hiç hizmet erbabı çalıştırmayan vergi kesen için Maliye Bakanlığı ayrı bir ödeme zamanı belirleyebilir. Sonuç: Bu kesenler bakımından yatırma süresi Bakanlıkça uzatılabilir; uzatma, beyanname verme süresinden itibaren üç ayı aşamaz. ### Yatırma süresi ile beyanname verme süresi arasındaki fark nedir? - Birinci fıkra, tevkifatın yatırılmasını ayın yirmialtıncı gününe bağlar. - Ek fıkra, Bakanlığın belirleyeceği ödeme zamanının beyanname verme süresinden itibaren hesaplanmasını öngörür. Sonuç: Ödeme zamanı, beyanname süresinin tabi olduğu tarihten sayılarak en fazla üç ay uzatılabilir; bu yetki genel kuralın yerini tümüyle almaz, yalnızca bu kesenler bakımından uygulanır. ### Vergi tevkifatının yatırılması: sık yapılan hatalar nelerdir? - Ek fıkradaki yetkiyi tüm vergi kesenler için geçerli saymak; yetki yalnızca on ve daha az hizmet erbabı çalıştıranlar ile hizmet erbabı çalıştırmayanlar bakımından kullanılabilir. - Bakanlık ödeme zamanı belirlemiş olsa bile, bu sürenin üç ayı aşabileceğini varsaymak; üst sınır beyanname verme süresinden itibaren üç aydır. - Ödeme zamanının başlangıcını tevkifat yapılan günden saymak; metin, başlangıç olarak beyanname verme süresini almaktadır. - Ayın yirmialtıncı gününün, ödemenin yapıldığı günden değil, beyanname verilmesi gereken aydan hesaplanması gerektiğini gözden kaçırmak. - Madde metnindeki "ikinci cümle mülga" notunu dikkate almadan eski yatırma süresini uygulamak. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Kararlar, tevkifat tutarının taksitle ödenmesi imkânından yararlandırılmayan vergi kesenlerin süresinde ödenmeyen taksit tutarları için gecikme zammı hesaplanarak ödeme emri ile tahsil edilmesini genel olarak onaylamaktadır. (3. Daire, 1996/6534 E., 1997/4337 K., 05.12.1997) - Kararlar, 4108 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce yürürlükte olan dönemi (1.1.1995 sonrası) yorumlamaktadır; bu nedenle bu kararlar 2009 değişikliği öncesi hukuku yansıtır. (3. Daire, 1996/3144 E., 1997/4278 K., 03.12.1997) ### Nasıl ispat edilir? - Vergi kesenin, tevkifatı yaptığını ve süresinde yatırmadığını ispat yükü tahakkuk eden idaredektir; idare, tevkifat tutarını beyanname ve kayıtlarla ortaya koyar. - Vergi kesen, Maliye Bakanlığının ödeme zamanı belirleme kararından yararlandığını ileri sürüyorsa, bu kararın kendisine ait olduğunu ve belirlenen sürenin içinde kaldığını belgelerle ispat etmelidir. - Yatırma tarihi, vergi dairesine yapılan tahsilat makbuzu veya banka dekontu ile ispatlanır; bu belgelerin tarihi, gecikmenin varlığını belirler. - Vergi kesenin tevkifatı hiç yapmadığını ileri sürmesi halinde, bu savunmanın ispatı kendisine düşer; ödeme kayıtları ve bordrolar bu konuda belirleyicidir. - Bakanlık tarafından belirlenen ödeme zamanına uyulduğu iddiası, ilgili tebliğ veya bildirim belgesine dayanır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.94](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-94): Tevkifatın hangi ödemelerde ve hangi oranlarda yapılacağını düzenler; bu madde ise yapılan tevkifatın yatırılma zamanını düzenler. - [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-119): Bu maddenin kendi ek fıkrası, Maliye Bakanlığının yetkisini tanımlar; ayrıca ödemenin hangi vergi dairesine yapılacağına dair usul düzenlemeleri için de 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na tabidir. - 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Beyanname verme, ihbar ve gecikme cezası gibi usul hükümleri bu maddenin tamamlayıcısıdır; kanun metni tamamını kapsar. ## [GVK m.120 — Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-120) Madde, münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisinin ödeme zamanını düzenler; ödemenin beyanname verme süresi içinde vergi dairesine yapılmasını öngörür. Madde yalnızca münferit beyanname ile bildirilen kazançların ödemesine ilişkindir ve bu bildirimin kimler tarafından yapılacağını düzenlemez. Düzenlemediği konular: münferit beyannamenin verilmesi ve kapsamı (m.120 metninde yer almayan, ilgili GVK hükümlerinde yer alan konu), geçici vergi ve mükerrer 120. madde kapsamındaki geçici vergi mahsup ve eksik beyan işlemleri (mükerrer m.120), ödenmeyen verginin gecikme faizi ve cezası ile vergi aslına ilişkin tahsil ve zamanaşımı hükümleri (ilgili vergi usul hükümleri). ### Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi: hangi kavramlar bilinmeli? - **Münferit beyanname**: Mükellefin yıllık gelir vergisi beyannamesinin dışında, belirli bir kazanç için ayrıca verdiği beyanname türüdür. Madde metni bu beyannameyi tanımlamaz; yalnızca bu yolla bildirilen kazançların vergisinin ödenmesini düzenler. - **Beyanname verme süresi**: Münferit beyannamenin verilmesi gereken süredir. Ödeme yükümlülüğü, bu sürenin bitiminden önce yerine getirilmelidir; süre, ödemenin zamanını belirleyen ölçüt olarak kullanılır. ### Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi: hangi şartlar aranır? - Kazancın münferit beyanname ile bildirilmiş olması gerekir. - Verginin, beyanname verme süresi içinde ödenmesi gerekir. - Ödemenin vergi dairesine yapılması gerekir. ### Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi: hangi sonuçları doğurur? - Münferit beyanname ile bildirilen kazancın vergisi, beyanname verme süresi içinde vergi dairesine ödendiğinde yükümlülük yerine getirilmiş olur. - Ödeme beyanname verme süresi içinde yapılmazsa, madde açısından yükümlülük ihlal edilmiş olur; bu durumda gecikme ile ilgili yaptırımların uygulanması ilgili vergi usul hükümlerine bağlıdır (m.120 metninde yaptırım düzenlenmemiştir). ### Münferit beyanname ile bildirilen kazançların vergisi: sık yapılan hatalar nelerdir? - Münferit beyanname ödeme süresini yıllık gelir vergisi beyannamesinin süresiyle karıştırmak; m.120 yalnızca münferit beyanname ile bildirilen kazançlara uygulanır. - Mükerrer 120. maddedeki geçici vergi mahsup ve eksik beyan hükümlerini m.120'nin ödeme hükmü ile birlikte değerlendirmek; bu iki düzenleme farklı konulardır. - Madde metninde açıkça yazmayan bir gün sayısını süre olarak almak; m.120'de sayısal bir süre yer almamaktadır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Geçici verginin mahsup dönemi ve eksik beyan işlemleri mükerrer 120. madde çerçevesinde değerlendirilmekte; bu konular m.120'nin münferit beyanname ödeme hükmünden ayrı tutulmaktadır. (4. Daire, 2020/3588 E., 2023/942 K., 23.02.2023; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/628 E., 2022/997 K., 14.09.2022) - Mükerrer 120. maddeye dayanılarak kesilen vergi ziyaı cezalarında, belgelerin gerçek mal ve hizmet teslimine dayanıp dayanmadığı ve mahsup döneminin geçip geçmediği incelenmekte; bu inceleme m.120'nin ödeme süresi hükmünden farklı bir alanda yapılmaktadır. (4. Daire, 2019/7653 E., 2022/5421 K., 06.10.2022; 4. Daire, 2019/1282 E., 2022/4437 K., 28.06.2022) - Geçmiş dönem geçici verginin eksik beyanı hâlinde re'sen veya ikmalen tarh işlemi, mükerrer 120. maddenin dördüncü fıkrasına göre yapılmaktadır; bu durum m.120'nin kapsamına girmemektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/628 E., 2022/997 K., 14.09.2022; 4. Daire, 2018/4121 E., 2022/879 K., 17.02.2022; 4. Daire, 2018/4122 E., 2022/880 K., 17.02.2022) ### Nasıl ispat edilir? - Münferit beyanname ile bildirilen kazancın vergisinin süresinde ödendiğini ispat yükü mükelleftedir; ödemenin vergi dairesine yapıldığını gösteren tahsilat makbuzu veya banka dekontu ile ispatlanır. - Beyanname verme süresinin hangi tarihte başladığını ve bittiğini gösteren belgeler (beyanname kayıtları, tebliğ belgeleri) ile süre aşımı iddiası ispatlanır; bu iddiayı ileri süren idare olur. - Ödemenin yapıldığı tarihin beyanname verme süresi içinde kaldığını ispat yükü mükelleftedir; idare süre aşımını ileri sürerse bu iddiayı kendisi ispatlamalıdır. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Kanun m.120](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-120): Maddenin kendisidir; münferit beyanname ile bildirilen kazançların ödeme zamanını belirler. ## [GVK m.121 — Vergi tevkifatının mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-121) Bu madde, yıllık gelir vergisi beyannamesinde gösterilen gelire dahil kazanç ve iratlardan kesilmiş vergilerin beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine mahsup edilmesini, mahsup sonucunda doğan fazla ödemenin ret ve iadesini, bu iadenin mahsuben ya da nakden yapılmasına ve iade için aranacak belgelere ilişkin Maliye Bakanlığı yetkisini düzenler. Ayrıca kontrol edilen yabancı kurumlara yapılan ödemeler üzerinden kesilen vergilerin, Türkiye'de beyan edilen kontrol edilen yabancı kurum kârı üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmesini kapsar. Madde, gelir vergisi mükellefleri ve kontrol edilen yabancı kurum bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: mükerrer 121. maddede yer alan vergiye uyumlu mükelleflere tanınan vergi indirimi (GVK mükerrer m.121); yıllık beyannamenin verilmesi ve beyan yükümlülüğü (GVK m.86 ve sonrası); kesinti yapan ödeyicinin sorumluluğu ve kesinti oranları (GVK m.94 ve sonrası); iade talebinin zamanaşımı ve dava süreçleri (VUK ve idari yargı mevzuatı). ### Vergi tevkifatının mahsubu: hangi kavramlar bilinmeli? - **Mahsup**: Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kanuna göre önceden kesilmiş vergilerin düşülmesi işlemidir. Mahsup, kesilen vergi tutarı ile beyanname vergisinin karşılaştırılmasına dayanır. - **Ret ve iade**: Mahsup edilen tutarın beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisini aşması hâlinde, aradaki farkın mükellefe geri verilmesidir. Fark vergi dairesince mükellefe bildirilir ve mükellefin talebi üzerine iade yapılır. - **Mahsuben iade**: İade edilecek tutarın, mükellefin başka bir vergi borcuna sayılarak kapatılması yoluyla yapılan iade şeklidir. Madde, iadenin mahsuben veya nakden yapılmasına Maliye Bakanlığınca karar verilebileceğini öngörür. - **Kontrol edilen yabancı kurum**: Türk mükellefin doğrudan veya dolaylı olarak kontrolü altındaki yabancı kurumdur. Bu kurumlara yapılan ödemeler üzerinden kesilen vergiler, madde kapsamında mahsup konusu olabilir. Kapsam, 94. maddenin ikinci fıkrasındaki kesintiye bağlıdır. ### Vergi tevkifatının mahsubu: hangi şartlar aranır? - Yıllık gelir vergisi beyannamesinde gösterilen gelire dahil bir kazanç veya irat bulunmalıdır. - Bu kazanç veya irat üzerinden 193 sayılı Kanuna göre vergi kesilmiş olmalıdır. - Mahsup, beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine yapılmalıdır. - Mahsup tutarının beyanname vergisini aşması hâlinde fark mükellefe bildirilmeli ve mükellefin talebi üzerine iade yapılmalıdır. - Mahsuben iade, aranan tüm belgelerin tamamlanması koşuluna bağlıdır ve yıllık beyannamenin verildiği tarih itibarıyla yapılır. - İkmalen veya resen yapılan tarhiyatlarda mahsup, mahsup talebi dilekçesi ve eklerinin eksiksiz olarak vergi dairesi kayıtlarına girdiği tarih esas alınarak yapılır. - Kontrol edilen yabancı kurumlara yapılan ödemeler üzerinden kesilen vergiler, Türkiye'de beyan edilen kontrol edilen yabancı kurum kârı üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir. - Kontrol edilen yabancı kuruma ilişkin mahsup edilecek vergi, bu ödemelerden kaynaklanan kazanca isabet eden gelir vergisini aşamaz. ### Vergi tevkifatının mahsubu: hangi sonuçları doğurur? - Kesilen vergiler beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden düşülür. - Mahsup tutarı beyanname vergisini aşarsa fark mükellefe bildirilir ve talep üzerine iade edilir. - Mükellef, tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde müracaat etmezse iade alamaz. - Maliye Bakanlığı, iadenin mahsuben veya nakden yapılmasına karar verebilir. - Maliye Bakanlığı, iade için inceleme raporu, yeminli mali müşavir raporu ya da teminat isteyebilir ve iade için aranacak belgeleri belirleyebilir. - Aranan belgeler tamamlanmadan mahsuben iade işlemi yapılmaz. - Aranan belgelerin tamamlanması aşamasında yapılan tahsilatlar yönünden düzeltme yapılmaz. - Kontrol edilen yabancı kurum ödemelerinde mahsup, ödemelerden doğan kazanca isabet eden gelir vergisini aşamaz. - Mahsup ve iadeye ilişkin fıkralar emredicidir; Maliye Bakanlığına takdir yetkisi tanıyan fıkralar bakımından sınır çizilmiştir. ### Mahsup ile ret ve iade arasındaki fark nedir? - Mahsup, kesilen verginin beyanname vergisinden düşülmesidir ve borcun kapatılması niteliği taşır. - Ret ve iade, mahsup tutarının beyanname vergisini aşan kısmının mükellefe geri verilmesidir. Sonuç: Fazla ödeme yoksa iade doğmaz; fazla ödeme varsa mükellef talebi üzerine iade alır. ### Mahsuben iade ile nakden iade arasındaki fark nedir? - Mahsuben iadede fazla tutar mükellefin başka bir vergi borcuna sayılarak kapatılır. - Nakden iadede tutar mükellefe para olarak ödenir. Sonuç: Hangi şeklin uygulanacağı Maliye Bakanlığının yetkisindedir ve kazanç türüne, iade şekline ya da ödeyicinin hukuki statüsüne göre ayrı ayrı belirlenebilir. ### Resen veya ikmalen tarhiyat ile normal beyanname mahsubu arasındaki fark nedir? - Normal beyanname mahsubunda işlem tarihi yıllık beyannamenin verildiği tarihtir. - İkmalen veya resen tarhiyatta mahsup tarihi, mahsup talebi dilekçesinin ve eklerinin eksiksiz olarak kayda girdiği tarihtir. Sonuç: İşlem tarihi farklılaşır; eksik belgeli başvuruda mahsup tarihi gecikir. ### Genel mahsup ile kontrol edilen yabancı kurum ödemeleri arasındaki fark nedir? - Genel mahsupta kesilen vergi, gerçek kişi ya da kurumun kendi yıllık beyannamesindeki gelir vergisine mahsup edilir. - Kontrol edilen yabancı kurum ödemelerinde mahsup, Türkiye'de beyan edilen kontrol edilen yabancı kurum kârı üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlıdır. Sonuç: Mahsup tutarı, ödemelerden kaynaklanan kazanca isabet eden gelir vergisini geçemez. ### Vergi tevkifatının mahsubu: sık yapılan hatalar nelerdir? - Mükerrer 121. maddedeki vergi indirimini bu maddenin mahsup hükmüyle karıştırmak. - Ret ve iade talebinin süresini tebliğ tarihinden değil, beyanname verme tarihinden saymak. - İkmalen veya resen tarhiyatta mahsup tarihini beyanname tarihi ile hesaplamak; esas alınacak tarih mahsup dilekçesinin eksiksiz kayda girdiği tarihtir. - Kontrol edilen yabancı kurum ödemelerinde mahsup sınırını genel mahsup kuralıyla karıştırmak ve mahsubu kazanca isabet eden vergi ile sınırlamamak. - Maliye Bakanlığının yetkisini sınırsız görmek; yetki kazanç türü ve belli hadler çerçevesinde kullanılır. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Mükellefin vergiye uyumlu mükellef sıfatından doğan vergi indirimi talebinin, bu maddedeki mahsup ve iade hükümleriyle karıştırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2020/1261 E., 2022/863 K., 22.06.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/1898 E., 2025/1081 K., 26.06.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/2667 E., 2022/71 K., 20.01.2022) - Mükerrer 121. maddeye dayalı indirim talepleri, bu maddenin kapsamında değerlendirilmemektedir. (9. Daire, 2023/8555 E., 2025/2410 K., 22.05.2025; 3. Daire, 2023/10854 E., 2025/1722 K., 08.04.2025; 3. Daire, 2024/5013 E., 2025/784 K., 20.02.2025) ### Nasıl ispat edilir? - Mahsup ve iade talebinde bulunan mükellef, kesinti yapıldığını gösteren belgeleri ve yıllık beyannameyi ibraz ile ispat yükü altındadır. - Kesinti belgesi, ödeyicinin düzenlediği kesinti bildirimi veya tahakkuk fişi ile ispatlanır; mükellef bu belgelerle ödemeyi gösterir. - İade için Maliye Bakanlığının belirlediği belgeler, inceleme raporu veya yeminli mali müşavir raporu gibi ek belgelerin tamamlanması mükellefin yükümlülüğündedir; eksik belge mahsup tarihini geciktirir. - Vergi dairesi, beyanname üzerinden hesaplanan verginin ve kesilen vergilerin tutarını karşılaştırarak fazlalığı ispatlar. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.94](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-94): Kontrol edilen yabancı kurumlara yapılan ödemeler üzerinden kesilen vergiyi düzenler; madde bu vergilerin mahsup edilebilmesi için 94. maddenin ikinci fıkrasına gönderme yapar. - 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.121: Vergiye uyumlu mükelleflere tanınan vergi indirimini düzenler; mahsup ve iade rejimi ile doğrudan bir bağı yoktur, ancak uygulamada karıştırılmaktadır. Hüküm yürürlüktedir; mülga değildir. ## [GVK m.122 — Diğer ücret vergisinin mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-122) Madde 122 yalnızca numarasını korumakta olup metni 7349 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle mülga edilmiştir. Madde 122'nin kendisi bir hukuki düzenleme içermemekte, herhangi bir konuyu, kişiyi, ilişkiyi veya yükümlülüğü düzenlememektedir. Dolayısıyla kime uygulanacağı da söylenemez; 22/12/2021 tarihinden itibaren uygulanabilir bir hükmü yoktur. Madde 122 bakımından ücret, işçi, işveren, pusula, kesinti veya herhangi bir süre hakkında bir düzenleme bulunmamaktadır. Mükerrer 122. madde de aynı şekilde mülga edilmiş olup (3239 sayılı Kanun'un 138. maddesi) bir hüküm taşımamaktadır. ### Diğer ücret vergisinin mahsubu: hangi sonuçları doğurur? - Madde 122 mülga olduğundan bu madde temelinde hak doğması, yükümlülük kurulması veya yaptırım uygulanması söz konusu değildir. - Madde 122 için 22/12/2021 tarihli 7349 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle yapılan mülga, bu tarihten sonra yapılan ödemeler ve ilişkiler bakımından bu maddeye dayanılamayacağı anlamına gelir. - Mükerrer Madde 122 de 4/12/1985 tarihli 3239 sayılı Kanun'un 138. maddesiyle mülga edilmiş olup bu hüküm de uygulanamaz. ### Diğer ücret vergisinin mahsubu: sık yapılan hatalar nelerdir? - Madde numarasını taşıyan bir hükmün hâlâ yürürlükte olduğunu varsaymak ve bu numaraya dayanarak talepte bulunmak. - Mülga edilen 122 ile Mükerrer 122 maddelerinin birbirine karıştırılması; ikisi de mülga olup yürürlükte hüküm taşımamaktadır. ### Nasıl ispat edilir? - Madde 122 mülga olduğundan bu madde temelinde bir hakkın varlığını ileri süren tarafın ispat yükü bulunmamaktadır; ileri sürülemeyecek bir hükme dayanılması ispat konusu da yapılamaz. - Madde 122'nin mülga edilmiş olduğunu gösteren belge, kanunun resmi metni ve 7349 sayılı Kanun'un 3. maddesidir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 122'nin bulunduğu kanun olup, madde metni mülga olduğundan bu kanun bakımından yalnızca numaranın boş kaldığı konusunda referans niteliğindedir. ## [GVK m.123 — Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-123) Bu madde, tam mükellef gerçek kişilerin yabancı memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratlar bakımından, bu kazanç ve iratlar için yurt dışında ödenen benzeri vergilerin Türkiye'de hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmesini düzenler. Mahsubun sınırını, mahsup için aranan şartları, vesikaların ibrazını ve ibraz edilmemesi halinde uygulanacak ertelemeyi, vergilerin hangi yılın gelirine ithal edildiğine göre yapılacak indirimi, yabancı para ile ödenen vergilerin çevrimini ve kontrol edilen yabancı kurumlar bakımından mahsubu kapsar. Mükerrer 123. madde ile tarifenin gelir dilim tutarlarının yeniden değerlemesi, maktu had ve tutarların artırılması ise bu maddenin konusu değildir (mükerrer m.123, geçici madde 2). Yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye'de mahsubu dışındaki çifte vergilendirmeyi önleme esasları, ikili anlaşmalar ve yurt dışı kazancın beyanı ile ilgili yükümlülükler bu maddede düzenlenmez. ### Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu: hangi kavramlar bilinmeli? - **Tam mükellefiyet**: Gelir vergisi bakımından Türkiye'de yerleşmiş olan ve dünya çapındaki gelirleri üzerinden vergilendirilen mükellef türüdür. Bu madde yalnız tam mükellefler bakımından uygulanır. - **Benzeri vergi**: Yabancı memlekette, kazanç ve iratlar üzerinden mahallinde ödenen ve Türkiye'deki gelir vergisine karşılık gelen vergidir. Mahsup yalnız bu nitelikteki vergiler için yapılır. - **Şahsi vergi**: Gelir üzerinden alınan, mükellefin kişisel durumunu dikkate alan vergidir. Yabancı memlekette ödenen verginin mahsup edilebilmesi için bu nitelikte olması gerekir. - **Gelire nispet**: Yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden gelir vergisi kısmının, toplam gelire oranla bulunmasıdır. Mahsup tavanı bu oranla hesaplanır. - **Vesika tasdiki**: Yabancı memlekette vergi ödendiğini gösteren yetkili makam belgesinin, Türk elçilik veya konsolosluğu ya da Türk menfaatlerini koruyan devletin temsilcisi tarafından onaylanmasıdır. - **Kambiyo rayici**: Yabancı para ile ödenen verginin Türk lirasına çevrilmesinde esas alınan, ilgili kazanç ve iratlara uygulanan kur değeridir. - **Kontrol edilen yabancı kurum**: Türk mükellefin kontrolündeki yabancı kurumdur. Ek fıkra kapsamında bu kurumun yurt dışı iştirakinin toplam vergi yükü hesabında esas alınan vergiler, Türkiye'de vergilendirilecek kurum kârları üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir. ### Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu: hangi şartlar aranır? - Mükellefin tam mükellefiyete tabi olması gerekir. - Yabancı memlekette elde edilen kazanç veya irat bulunmalı ve bu kazanç ya da irat üzerinden mahallinde benzeri bir vergi ödenmiş olmalıdır. - Yabancı memlekette ödenen verginin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması gerekir. - Yabancı memlekette vergi ödendiğini gösteren yetkili makam vesikası, Türk elçilik veya konsolosluğu ya da Türk menfaatlerini koruyan devletin temsilcisi tarafından tasdik edilmiş olarak ibraz edilmelidir. - Mahsup edilecek tutar, yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden Türkiye gelir vergisi kısmını aşmamalıdır; aşan kısım dikkate alınmaz. - Yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden vergi kısmı, bunların gelire olan oranı üzerinden hesaplanmalıdır. - Vesikalar taksit zamanına kadar gelmemişse, ilgili vergi kısmının ertelenmesi için yabancı memlekette ödenen verginin ilgili olduğu gelirin mükellefin ithal ettiği yıl dikkate alınır ve erteleme bir yıl ile sınırlıdır. ### Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu: hangi sonuçları doğurur? - Yabancı memlekette ödenen benzeri vergi, Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinin yabancı kazanca isabet eden kısmından indirilir. - Mahsup tutarı, yabancı kazanca isabet eden Türk gelir vergisi kısmını aşamaz; aşan kısım dikkate alınmaz. - Yabancı kazanca isabet eden vergi kısmı, bu kazanç ve iratların toplam gelire oranı ile hesaplanır. - Vesikalar taksit zamanına kadar gelmezse ilgili vergi kısmı bir yıl süreyle ertelenir. - Erteleme süresi içinde ibraz edilen vesikalar üzerine vergi tenzil edilir; süre geçtikten sonra vesika ibraz edilse bile nazara alınmaz. - Vergi Usul Kanunu'nda yer alan mücbir sebep hükümleri saklıdır. - Yabancı para ile ödenen vergi, ilgili kazanç ve iratlara uygulanan kambiyo rayiciyle Türk lirasına çevrilir. - Kontrol edilen yabancı kurum hükümlerinin uygulandığı durumda, yurt dışı iştirakin toplam vergi yükü hesabında esas alınan vergiler ödenmiş olmaları şartıyla Türkiye'de vergilendirilecek kurum kârları üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir. ### Yabancı vergi ile türk vergisi tavanı arasındaki fark nedir? - Yabancı memlekette ödenen benzeri verginin tutarı mahsup için ölçü olarak alınır. - Türkiye'de hesaplanan gelir vergisinin yabancı kazanca isabet eden kısmı mahsubun üst sınırını oluşturur. Sonuç: Yabancı vergi Türk vergisinin yabancı kazanca isabet eden kısmını aşarsa aradaki fark mahsup edilmez; fark ne iade edilir ne de başka yıla aktarılır. ### Şahsi vergi ile şahsi olmayan vergi arasındaki fark nedir? - Gelir üzerinden alınan ve mükellefin kişisel durumunu gözeten vergiler mahsup kapsamındadır. - Gelir üzerinden alınmakla birlikte şahsi nitelik taşımayan vergiler mahsup kapsamı dışında kalır. Sonuç: Yalnız şahsi nitelikli vergi mahsup edilebilir; diğer vergiler için bu maddeye dayanılamaz. ### Vesika zamanında gelen ile vesika gelmeyen arasındaki fark nedir? - Vesikalar taksit zamanına kadar gelirse vergi doğrudan mahsup edilir. - Vesikalar taksit zamanına kadar gelmezse ilgili vergi kısmı ertelenir. Sonuç: Erteleme süresi içinde vesika ibraz edilirse mahsup yapılır; süre geçtikten sonra ibraz edilen vesika dikkate alınmaz. ### Kazanç yılı ile ödeme yılı arasındaki fark nedir? - Yabancı vergi, ilgili kazancın mükellef tarafından hangi yılın gelirine ithal edildiği esas alınarak mahsup edilir. - Verginin ödendiği takvim yılı ayrıca belirleyici değildir. Sonuç: Mahsup, kazancın ithal edildiği yılın gelir vergisinden yapılır. ### Yabancı para ile ödenen vergi ile türk lirası vergi arasındaki fark nedir? - Yabancı para ile ödenen vergi, ilgili kazanç ve iratlara uygulanan kambiyo rayiciyle çevrilir. - Türk lirası ile ödenen vergi doğrudan mahsup edilir. Sonuç: Yabancı para vergi, kazancın kambiyo rayiciyle Türk lirasına çevrilerek mahsup edilir. ### Genel kazanç ile kontrol edilen yabancı kurum arasındaki fark nedir? - Yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlar için yukarıdaki genel mahsup hükümleri uygulanır. - Kontrol edilen yabancı kurum hükümlerinin uygulandığı durumda, iştirakin toplam vergi yükü hesabında esas alınan vergiler mahsup konusu yapılır. Sonuç: Ek fıkra kapsamında mahsup, Türkiye'de vergilendirilecek kontrol edilen yabancı kurum kârları üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlıdır ve vergilerin ödenmiş olması şartı aranır. ### Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin mahsubu: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yabancı memlekette ödenen tüm vergileri şahsi vergi sayarak mahsup etmek; mahsup yalnız gelir üzerinden alınan şahsi vergilerle sınırlıdır. - Yabancı vergi tutarını doğrudan mahsup etmek ve Türk vergisinin yabancı kazanca isabet eden kısmını tavan olarak almamak. - Vesikanın tasdiksiz ibrazını yeterli saymak; tasdik şartı aranır. - Erteleme süresini taksit tarihinden değil, vesikanın ibraz edildiği tarihten saymak ya da süre geçtikten sonra gelen vesikayı mahsupta dikkate almak. - Yabancı para ile ödenen verginin çevriminde ilgili kazanca uygulanan kambiyo rayici yerine başka bir kur kullanmak. - Mahsup edilmeyen farkı başka bir yıla aktarılabilir saymak; madde bu tür bir aktarım öngörmez. - Kazancın hangi yılın gelirine ithal edildiğini göz ardı edip verginin ödendiği yılın gelirinden mahsup etmek. ### Uygulamada nasıl yorumlanıyor? - Gelir dilim tutarlarının her yıl Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırıldığı kabul edilmektedir. (2010/93 E., 2012/20 K., 09.02.2012) ### Nasıl ispat edilir? - Mahsup talebini ileri süren mükellefin, yabancı memlekette kazanç ya da iradın elde edildiğini ve bunun üzerinden benzeri vergi ödendiğini ispatlaması gerekir. - Ödemenin kanıtı, yetkili makamlardan alınan ve Türk elçilik veya konsolosluğu ya da Türk menfaatlerini koruyan devletin temsilcisi tarafından tasdik edilmiş vesikadır; bu vesika olmadan mahsup yapılmaz. - Yabancı memlekette ödenen verginin şahsi bir vergi olduğunu ileri süren mükellef, vergi mevzuatı ve yabancı mevzuat bakımından bu niteliği gösterir. - Vesikaların taksit zamanına kadar gelmediğini ileri süren mükellef, erteleme talebini bu duruma dayandırır; vesikanın bir yıl içinde ibrazı halinde mahsup yapılır. - Yabancı memlekette ödenen verginin tutarının yabancı kazanca isabet eden Türk vergisini aşıp aşmadığı, idare tarafından hesapla kontrol edilir; kayıt ve belgeler mükellefte bulunur. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Kanun m.123](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-123): Maddenin kendi fıkraları arasında yapılan atıf dışında, ek fıkradaki kontrol edilen yabancı kurum hükümleri bu maddenin uygulandığı bir rejim olarak anılmaktadır. Atıf yapılan hükümler kanunun ilgili bölümlerinde yer alır. - 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Mücbir sebep hükümleri bu kanunda yer aldığı için erteleme süresinin uzatılması veya durması bakımından saklı tutulur. Maddenin tarih ve maktu tutar güncellemesi de bu kanunun yeniden değerleme oranına bağlıdır. - 193 sayılı Kanun mükerrer m.123: Gelir dilim tutarlarının yeniden değerlemesini düzenler; bu madde ile karıştırılmamalıdır. Mahsup mekanizmasını değil tarife tutarlarını düzenler. ## [GVK m.124 — Kaldırılan hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-124) Bu madde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 124. maddesi olup kanun koyucunun 5421 sayılı Kanun ile bu Kanunu değiştiren kanunları ve 1961–1962 tarihlerinden itibaren yürürlükten kaldırılan hükümleri sıralayan yürürlükten kaldırma hükmüdür. Düzenlediği konu, mülga kanunların ve hayvanlar vergisine ilişkin hükümlerin yürürlükten kalkma tarihleridir. Vergi yükümlülüğü, matrah, oran veya istisna gibi somut bir vergilendirme kuralı koymaz; hükmü tüm gelir vergisi mükellefleri bakımından değil, sıralanan kanunların ilgili hükümleri bakımından okumak gerekir. Gelir vergisinin genel mükellefiyeti ve tarh esasları bu maddede değil, GVK'nın ilgili maddelerinde düzenlenmiştir. Hayvanlar vergisinin bugünkü durumu ve mülga hükümlerin geçici uygulamaları bu maddede yer almaz; bunlar ilgili özel mevzuatta ve geçiş hükümlerinde aranmalıdır. ### Kaldırılan hükümler: hangi kavramlar bilinmeli? - **Yürürlükten kaldırma**: Bir hükmün yürürlüğünün ileriye dönük olarak sona erdirilmesidir. Bu madde, sıralanan kanun ve hükümlerin hangi tarihten itibaren artık uygulanmayacağını belirler. - **Yürürlükten kaldırılan hükümlerin tarihi**: Maddede sıralanan her kanun için ayrı bir başlangıç tarihi vardır. 5421 sayılı Kanun ve değişikliklerine ilişkin hükümler 1/1/1961, Hayvanlar Vergisini ilgilendiren hükümler ise 1/1/1962 tarihinden itibaren yürürlükten kalkmıştır; bu ayrım tarih bakımından önemlidir. - **Hayvanlar Vergisi**: Maddede adı geçen, 4040 ve 4226 sayılı kanunların ilgili hükümleriyle bağlantılı eski bir vergi türüdür. Yalnızca bu kanunların Hayvanlar Vergisini ilgilendiren hükümleri 1/1/1962 tarihinde yürürlükten kalkmıştır; kanunların tamamı kastedilmez. ### Kaldırılan hükümler: hangi şartlar aranır? - Yürürlükten kaldırma hükmünün uygulanabilmesi için, kaldırılan hükmün maddede sayılan kanunlardan birinde yer alması gerekir. - Hayvanlar Vergisine ilişkin hükümlerin kaldırılmasında, bu hükmün 4040 veya 4226 sayılı kanunlarda yer alan Hayvanlar Vergisini ilgilendiren kısım olması gerekir; kanunların diğer hükümleri bu kapsamda değildir. - Yürürlükten kalkma tarihinin doğru tespit edilmesi için, kaldırılan hükmün hangi kanunla kaldırıldığının ve maddede yazan tarihin hangi grup kanuna ait olduğunun belirlenmesi gerekir. ### Kaldırılan hükümler: hangi sonuçları doğurur? - Maddede sayılan kanunların ilgili hükümleri, belirtilen tarihlerden itibaren artık uygulanmaz. - Maddede adı geçen 5421 sayılı Kanun ve değişikliklerinin hükümleri 1/1/1961 tarihinden itibaren uygulanmaz. - Hayvanlar Vergisini ilgilendiren hükümler 1/1/1962 tarihinden itibaren uygulanmaz. - Yürürlükten kaldırma, geçmişe etkili bir ortadan kaldırma değildir; tarihinden önce doğmuş hukuki sonuçların akıbeti ayrıca değerlendirilmelidir. - Maddede sayılmayan kanunların hükümleri bu madde ile yürürlükten kaldırılmış sayılmaz. ### 5421 sayılı Kanun ve değişiklikleri ile hayvanlar Vergisi hükümleri arasındaki fark nedir? - 5421 sayılı Kanun ve onu değiştiren 5820, 6247, 6582, 6838 ve 6908 sayılı kanunlar, 1/1/1961 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. - 4040 ve 4226 sayılı kanunların Hayvanlar Vergisini ilgilendiren hükümleri, 1/1/1962 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Sonuç: İki grubun yürürlükten kalkma tarihleri farklıdır; bir yıllık fark nedeniyle bir olayın hangi tarihte geçerli hükümlere tabi olduğu, olayın hangi gruba girdiğine göre belirlenmelidir. ### 2897, 3343, 4750, 5818 sayılı kanunlar ile 5421 grubu arasındaki fark nedir? - Maddede anılan 2897, 3343, 4750 ve 5818 sayılı kanunlar, 1/1/1962 tarihli fıkranın kapsamında gösterilmiştir. - 5421 sayılı Kanun grubu ise 1/1/1961 tarihli fıkrada yer almaktadır. Sonuç: Bu kanunların yürürlükten kaldırılmasının hangi fıkraya tabi olduğu, madde metninde ayrıca belirtilmiştir; kaldırılan hükmün kanun numarasına göre tarih tespit edilmelidir. ### Kaldırılan hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir? - Maddede sayılan 1/1/1961 ve 1/1/1962 tarihlerini karıştırmak; 5421 grubu ile Hayvanlar Vergisi hükümlerinin tarihlerini aynı kabul etmek. - 4040 ve 4226 sayılı kanunların tamamının yürürlükten kalktığını sanmak; yalnızca Hayvanlar Vergisini ilgilendiren hükümlerin kaldırıldığını gözden kaçırmak. - Maddede sayılmayan 2897, 3343, 4750 veya 5818 sayılı kanunlar dışındaki kanunların hükümlerini de bu madde ile kaldırılmış saymak. ### Nasıl ispat edilir? - Mülga bir hükmün uygulanmasını talep eden taraf, olayın kaldırma tarihinden önce gerçekleştiğini belgeyle göstermelidir. - Yürürlükten kalkma tarihinin tespitinde Resmî Gazete'de yayımlanmış kanun metinleri esas alınır. - Hayvanlar Vergisi ile ilgili bir uyuşmazlıkta, ilgili hükmün 4040 veya 4226 sayılı kanunun Hayvanlar Vergisini ilgilendiren kısmına ait olduğunu gösterme yükü ileri süren tarafa aittir. ### Hangi maddelerle birlikte okunmalı? - [193 sayılı Kanun m.124](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-124): Bu maddenin kendisidir; GVK'nın yürürlükten kaldırma hükümlerini içerir. ## [GVK m.125 — Yürürlük maddeleri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-125) Madde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun yürürlük tarihini düzenler; kanunun 1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe gireceğini belirtir. Madde, vergilendirmenin esaslarını, gelir unsurlarını, istisnaları veya oranları düzenlemez. Yürürlük tarihi dışında bir hüküm içermediği için uygulama alanı, kanunun geçici yürürlüğü ve zaman bakımından uygulanması gibi konularla sınırlıdır. Yürürlükten önce doğmuş vergi olaylarının hangi hükme tabi olacağı, geçici maddeler ve kanunun zaman bakımından uygulanması (ilgili geçici hükümler) bu maddede değil, kanunun diğer hükümlerinde aranmalıdır. Vergi mükellefiyeti ve vergi yükümlülüğünün doğumu (kanunun ilgili maddeleri) bu maddenin konusu değildir. ### Yürürlük maddeleri: hangi sonuçları doğurur? - Kanun, madde metninde belirtilen 1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe girer. - Yürürlük tarihinden önce gerçekleşen olaylara bu maddenin doğrudan bir geçiş hükmü bağlamadığı, zaman bakımından uygulama sorusunun kanunun diğer hükümleri ve geçici düzenlemeler üzerinden çözüleceği söylenebilir. ### Yürürlük maddeleri: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yürürlük maddesini vergilendirme hükmü gibi okuyup, bu maddeden doğrudan bir vergi yükümlülüğü, oran ya da istisna çıkarmak. - Kanunun yürürlük tarihini değiştirilmiş ya da sonradan ilan edilmiş bir tarih gibi kabul etmek; madde metnindeki tarih esas alınmalıdır. ### Nasıl ispat edilir? - Yürürlük tarihinin 1 Ocak 1961 olduğu, kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla ve madde metniyle kanıtlanır; bu konuda ayrıca delil gerekmez. - Belirli bir olayın bu kanun kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri süren taraf, olayın yürürlük tarihinden sonra gerçekleştiğini belgeyle ispatlamak zorundadır. ## [GVK m.126](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-126) Madde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nu yürütme yetkisini düzenler; yani kanunun uygulanmasından Maliye Bakanının sorumlu olduğunu belirtir. Madde bir vergi yükümlülüğü, oran, istisna veya usul kuralı içermez. Madde kişilere uygulanmaz; yalnızca kanunun yürütülmesine ilişkin yetkiyi ilgili bakana verir. Maddede; vergi matrahı, tarifeler, beyan ve ödeme süreleri, vergi sorumluluğu, cezalar ve istisnalar düzenlenmez. ### m.126: hangi sonuçları doğurur? - Madde, Maliye Bakanını kanunun yürütülmesinden sorumlu kılar; bu yetki, bakanın kanunu uygulamaya yönelik yönetmelik ve tebliğ çıkarma yetkisinin dayanağı olarak okunabilir, ancak madde bu yetkinin kapsamını ayrıca tanımlamaz. - Madde kişilere yükümlülük ya da hak doğurmaz; kanunun uygulanmasına ilişkin mükellef veya idare bakımından doğrudan bir sonuç bağlamaz. ### m.126: sık yapılan hatalar nelerdir? - Yürütme yetkisini, bakana kanunda öngörülmemiş bir vergi, oran veya istisna koyma yetkisi gibi okumak; madde bu tür bir yetki vermez. - Maddeyi bir vergi yükümlülüğünün dayanağı gibi göstermek; madde yalnızca kanunun yürütülmesini düzenler, yükümlülüğü ilgili hükümler doğurur. ### Nasıl ispat edilir? - Madde yalnızca yürütme yetkisi verdiği için somut bir olgunun ispatı gerektirmez; ilgili yönetmelik veya tebliğin bu yetkiye dayanıp dayanmadığı, ilgili düzenleyici işlemin dayanak gösterdiği kanun maddesinden denetlenir. - Maddenin uygulanıp uygulanmadığı, düzenleyici işlemin yetki aşımı iddiasıyla denetlenmesinde ortaya çıkar; bu durumda yetkinin varlığını idare, yetki aşımını ileri süren taraf ispat eder. ## Süreler | Süre | Madde | Hüküm | |---|---|---| | üç ayı | [m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-119) | (İkinci cümle mülga:9/4/2003-4842/37 md.) (Ek fıkra: 18/2/2009-5838/8 md.) Maliye Bakanlığı, 94 üncü maddeye göre tevkifat yapacaklardan on ve daha az hizmet erbabı çalıştıranlar ile hizmet erbabı çalıştırmayanlara ilişkin olarak… | | bir yıl | [m.121](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-121) | (Değişik : 24/12/1980-2361/84 md.) Mahsubu yapılan miktar (...)149 Gelir Vergisinden fazla olduğu takdirde aradaki fark vergi dairesince mükellefe bildirilir ve mükellefin tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde müracaatı üzerine… | | bir yıl | [m.123](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-123) | Şarttır. 2 numarada yazılı vesikalar taksit zamanına kadar gelmemiş olursa, yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden vergi kısmı bir yıl süre ile ertelenir. | ## Konuda geçen kararlar - 2010/93 E., 2012/20 K., 09.02.2012 (m.123) - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2025/2951 E., 2025/3124 K., 11.12.2025 (m.125) - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2025/941 E., 2025/1987 K., 20.10.2025 (m.124) - 2. Daire, 2021/18970 E., 2025/4175 K., 06.10.2025 (m.125) - 9. Daire, 2023/8555 E., 2025/2410 K., 22.05.2025 (m.121) - 2. Daire, 2021/18955 E., 2025/1743 K., 10.04.2025 (m.125) - 3. Daire, 2023/10854 E., 2025/1722 K., 08.04.2025 (m.121) - 3. Daire, 2024/5013 E., 2025/784 K., 20.02.2025 (m.121) - 4. Daire, 2020/3588 E., 2023/942 K., 23.02.2023 (m.120) - 4. Daire, 2019/7653 E., 2022/5421 K., 06.10.2022 (m.120) - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/628 E., 2022/997 K., 14.09.2022 (m.120) - 4. Daire, 2019/1282 E., 2022/4437 K., 28.06.2022 (m.120) - 4. Daire, 2018/4121 E., 2022/879 K., 17.02.2022 (m.120) - 4. Daire, 2018/4122 E., 2022/880 K., 17.02.2022 (m.120) - 3. Daire, 1996/6534 E., 1997/4337 K., 05.12.1997 (m.119) - 3. Daire, 1996/3144 E., 1997/4278 K., 03.12.1997 (m.119) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/1898 E., 2025/1081 K., 26.06.2025 (m.121) - Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2020/1261 E., 2022/863 K., 22.06.2022 (m.121) - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/2667 E., 2022/71 K., 20.01.2022 (m.121) --- Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 22.12.2021 (m.122). Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin. Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/taksitler-ve-mahsuplar