---
title: "Zirai kazançlarda defter tutma ve kayıt nizamı — Vergi ve Vergi Usul Hukuku konu anlatımı"
course: "Vergi ve Vergi Usul Hukuku"
law: "Vergi Usul Kanunu"
articles: "VUK m.213–219"
last_amended: "2004-07-16"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/zirai-kazanclarda-defter-tutma-ve-kayit-nizami"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Zirai kazançlarda defter tutma ve kayıt nizamı

Vergi ve Vergi Usul Hukuku › VUK › Mükellefin ödevleri › Defter tutma — [Vergi ve Vergi Usul Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku)

## Kısaca

VUK m.213, zirai işletme hesabını tutan çiftçilerin çiftçi işletme defterinin sol (gider) ve sağ (hasılat) taraflarına hangi kalemlerin kaydedileceğini ve gider-hasılat kayıtlarının asgari içeriğini düzenler. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 214. maddesi, çiftçi işletme defteri tutan mükelleflerin amortismana tabi kıymetleri ve bunların amortismanlarını hangi kayıtlarda göstereceğini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Vergi Usul Kanunu m.213–219 hükümlerini kapsar: çiftçi işletme defteri, amortisman kayıtları, türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu, defterlerin mürekkeple yazılacağı, yanlış kayıtların düzeltilmesi, boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği, kayıt zamanı.

- [VUK m.213 — Çiftçi işletme defteri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-213)
- [VUK m.214 — Amortisman kayıtları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-214)
- [VUK m.215 — Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215)
- [VUK m.216 — Defterlerin mürekkeple yazılacağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-216)
- [VUK m.217 — Yanlış kayıtların düzeltilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-217)
- [VUK m.218 — Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-218)
- [VUK m.219 — Kayıt zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219)

## [VUK m.213 — Çiftçi işletme defteri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-213)

Madde, zirai işletme hesabını tutan çiftçilerin çiftçi işletme defterinin sol (gider) ve sağ (hasılat) taraflarına hangi kalemlerin kaydedileceğini ve gider-hasılat kayıtlarının asgari içeriğini düzenler. Kayıtların, Gelir Vergisi Kanunu'nda gösterilen gider ve hasılat kalemleri esas alınarak yapılacağını belirtir. Kime uygulandığı bakımından, zirai işletme hesabına göre defter tutan çiftçiler hedef kitledir. Madde, defterin genel tutulma ilkelerini, defter kaydının zamanını, onayını ve defterin ibrazını düzenlemez; bu konular ticari defterlere ilişkin hükümlerde ve Vergi Usul Kanunu'nun diğer maddelerinde yer alır.

### Çiftçi işletme defteri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Çiftçi işletme defteri**: Zirai işletme hesabını ihtiva eden, çiftçinin gelir ve giderlerini kaydettiği defterdir. Madde, bu defterin sol ve sağ taraflarının içeriğini belirler.
- **Sol taraf (gider kısmı)**: Gelir Vergisi Kanunu'nun ilgili maddelerinde gösterilen giderlerin kaydedildiği taraftır.
- **Sağ taraf (hasılat kısmı)**: Aynı kanunda gösterilen hasılatın kaydedildiği taraftır. Hasılatın kapsamı Gelir Vergisi Kanunu'na bağlıdır, bu madde kapsamını kendisi belirlemez.
- **Muamelenin nev'i**: Kaydı yapılan gider veya hasılat işleminin türünü gösteren zorunlu bilgidir ve kaydın asgari içeriğinde yer alır.

### Çiftçi işletme defteri: hangi şartlar aranır?

- Defterin zirai işletme hesabını ihtiva eden çiftçi işletme defteri olması gerekir.
- Sol tarafa yalnız Gelir Vergisi Kanunu'nun ilgili maddelerinde gider olarak gösterilen tutarların kaydedilmesi gerekir.
- Sağ tarafa yalnız aynı kanunda hasılat olarak gösterilen tutarların kaydedilmesi gerekir.
- Her gider ve hasılat kaydının sıra numarasını, kayıt tarihini, muamelenin nev'ini ve meblağını içermesi gerekir.

### Çiftçi işletme defteri: hangi sonuçları doğurur?

- Gider ve hasılat kayıtları asgari dört unsuru (sıra numarası, kayıt tarihi, muamelenin nev'i, meblağ) içermezse kayıt maddedeki asgari şekle uymamış olur.
- Madde, çiftçi işletme defterinin tutulmasını zorunlu kılan ayrı bir yükümlülük getirmez; defter tutma yükümlülüğü zirai işletme hesabı tercihine bağlıdır.
- Madde, kaydın yapılmadığı veya eksik yapıldığı hallere ilişkin yaptırım belirlemez; bu konuda Vergi Usul Kanunu'nun ceza hükümleri uygulanır.

### Gider kaydı ile hasılat kaydı arasındaki fark nedir?

- Sol tarafa kaydedilen gider, Gelir Vergisi Kanunu'nda gider olarak gösterilen kalemdir.
- Sağ tarafa kaydedilen hasılat, aynı kanunda hasılat olarak gösterilen kalemdir.

Sonuç: Bir kalemin hangi tarafa yazılacağı, Gelir Vergisi Kanunu'ndaki sınıflandırmaya göre belirlenir.

### Çiftçi işletme defteri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Gelir Vergisi Kanunu'ndaki gider veya hasılat sınıflandırmasını dikkate almadan kalemleri sol veya sağ tarafa yazmak.
- Asgari dört unsurdan birini, özellikle muamelenin nev'ini veya kayıt tarihini, atlamak.
- Ticari defterlere ilişkin genel kuralları çiftçi işletme defterine aynen uygulamak.

### Nasıl ispat edilir?

- Defterin zirai işletme hesabı esasına göre tutulduğunu ve dolayısıyla bu maddenin kapsamına girdiğini, bunu ileri süren kişi ispatlamalıdır.
- Gider ve hasılat kayıtlarının içerik yönünden asgari unsurları taşıdığı, defterin kendisi ile ispatlanır.
- Kaydın Gelir Vergisi Kanunu'na uygun olup olmadığı, ilgili gelir vergisi hükümleri ve belgeler üzerinden değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.359](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-359): Defter, kayıt ve belgelere ilişkin sahte veya eksik kayıt suçlarını düzenler; bu madde ile ilgili defter tutma hatalarında ceza hükmü olarak gündeme gelebilir. (Ceza Genel Kurulu, 2014/549 E., 2015/180 K., 02.06.2015)

## [VUK m.214 — Amortisman kayıtları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-214)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 214. maddesi, çiftçi işletme defteri tutan mükelleflerin amortismana tabi kıymetleri ve bunların amortismanlarını hangi kayıtlarda göstereceğini düzenler. Maddenin uygulanması, çiftçi işletme defteri tutma yükümlülüğü veya tercihi bulunan gerçek kişi mükelleflerle sınırlıdır. Madde, çiftçi işletme defterinin genel tutulma koşullarını, defter türlerini ve defter tutma yükümlülüğünün kapsamını düzenlemez (ilgili hükümler VUK'un defter tutma ve çiftçi işletme defteri bölümündedir). Amortisman kayıtlarının tekdüzen hesap planı, aktifleştirme ve amortisman oranları gibi ayrıntıları ile ticari işletmelerin amortisman kayıtlarına ilişkin kurallar da bu maddenin kapsamında değildir (m.189 ile ilgili düzenlemeler).

### Amortisman kayıtları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Çiftçi işletme defteri**: Çiftçi mükelleflerin işletmelerine ilişkin gelir ve gider kayıtlarını tuttukları defterdir. Madde, bu defterin amortisman bilgilerini nerede tutulacağına ilişkin seçenekleri belirler.
- **Amortismana tabi kıymet**: Zamanla değer kaybeden ve işletmede kullanılan, amortisman ayrılmasına konu olan iktisadi kıymettir. Maddede bu kıymetlerin amortismanının hangi kayıtta gösterileceği düzenlenmiştir.
- **Amortisman kaydı (m.189 kapsamında)**: Amortismana tabi kıymetlere ve bunların amortisman tutarlarına ilişkin olarak m.189 uyarınca tutulan ayrı kayıt düzenidir. Madde, çiftçi işletme defteri tutanın bu kayıtları kullanabilmesine imkân tanır.
- **Ayrı yer**: Çiftçi işletme defterinin içinde, amortisman kayıtlarına ayrılmış bölümdür. Madde, amortisman kayıtlarının m.189 kayıtları yerine bu bölümde tutulmasına olanak verir.

### Amortisman kayıtları: hangi şartlar aranır?

- Mükellefin çiftçi işletme defteri tutuyor olması veya bu defteri tutmaya tabi bulunması gerekir.
- Mükellefin elinde amortismana tabi kıymetler bulunmalı ve bunların amortismanı ayrıca izlenmelidir.
- Amortisman kayıtları ya m.189 uyarınca tutulan amortisman kayıtlarında ya da çiftçi işletme defterinin ayrı bir yerinde gösterilmelidir; mükellef bu iki yoldan birini seçebilir.
- Ayrı yerde gösterim tercih edildiğinde, amortisman bilgilerinin çiftçi işletme defterinin bu ayrı yerinde açıkça izlenebilir olması gerekir.

### Amortisman kayıtları: hangi sonuçları doğurur?

- Çiftçi işletme defteri tutan mükellef, amortismana tabi kıymetlerini ve amortismanlarını m.189 uyarınca tutulan kayıtlarda gösterebilir.
- Aynı mükellef, bu kayıtları çiftçi işletme defterinin ayrı bir yerine de geçirebilir; bu durumda ayrı bir amortisman defteri tutma zorunluluğu doğmaz.
- Seçimin kullanılması, mükellefin tutacağı kayıtların biçimini belirler; madde bu seçeneklerden birinin zorunlu olduğunu öngörmez.
- Madde amortisman oranlarını, yöntemini ya da kıymetlerin aktifleştirilmesini düzenlemez; bu konularda genel hükümler uygulanır.
- Madde kendi başına bir yükümlülük getirmez, bir kolaylık ve seçenek tanır; bu nedenle seçeneklerden birini kullanmayan mükellef için ayrıca yaptırım öngörmez.

### m.189 kayıtları ile çiftçi işletme defterinin ayrı yeri arasındaki fark nedir?

- Amortisman kayıtlarının m.189 uyarınca ayrı bir amortisman kaydı olarak tutulması.
- Amortisman kayıtlarının çiftçi işletme defterinin ayrı bir bölümünde gösterilmesi.

Sonuç: Mükellef iki yoldan birini seçebilir; madde bu seçeneklerin birbirine üstünlüğünü belirtmez, ikisi de hukuken geçerlidir.

### Amortisman kayıtları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde ile m.189 kayıtlarını birbirinin aynı şey sanmak; madde iki farklı yerde tutma seçeneği tanır, bunlar aynı kayıt değildir.
- Çiftçi işletme defteri tutan mükellefin ayrıca ayrı bir amortisman defteri tutmak zorunda olduğunu sanmak; madde ayrı yer seçeneğinde bu zorunluluğu doğurmaz.
- Maddenin amortisman oranlarını ya da yöntemini belirlediğini sanmak; madde yalnızca kayıt yerini düzenler.

### Nasıl ispat edilir?

- Çiftçi işletme defteri tutulduğunu ve amortismana tabi kıymetlerin bulunduğunu iddia eden taraf, bu iddiayı defter kayıtları ve kıymet belgeleriyle ispatlamalıdır.
- Amortisman kayıtlarının m.189 kayıtlarında mı yoksa çiftçi işletme defterinin ayrı bir yerinde mi gösterildiği, ilgili defter ve kayıtların ibrazıyla belirlenir.
- Mükellef ayrı yer seçeneğini kullandığını iddia ediyorsa, amortisman bilgilerinin çiftçi işletme defterinin ilgili bölümünde yer aldığını kayıtlarla göstermelidir.
- Defterlerin usulüne uygun tutulmadığı ileri sürülürse, karşı taraf kayıtların yasal düzene uygunluğunu ayrıca ortaya koymalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 213 m.189: Amortismana tabi kıymetlerin ve amortismanlarının m.189 uyarınca tutulacağı kayıtları düzenler; m.214 bu kayıtların çiftçi işletme defterinde de kullanılabileceğini öngörür.
- 213 sayılı Kanun: Çiftçi işletme defterine ilişkin genel defter tutma ve kayıt düzeni hükümlerini içerir; m.214 bu düzenin amortisman kısmına ilişkin bir istisna veya tamamlayıcı seçenek tanır.

## [VUK m.215 — Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215)

Madde, defter ve kayıtların hangi dilde tutulacağını, belgelerde ve kayıtlarda hangi para biriminin kullanılacağını, yabancı para birimiyle kayıt tutmaya izin verilebilecek işletmelerin asgari sermaye ve yabancı ortaklık şartlarını, bu izne bağlı kayıt para birimi kurallarını, Türk parası ile yapılan işlemlerin çevrim kurunu ve beyan esasını ile yabancı para ile kayıt tutanların enflasyon düzeltmesi yapma kısıtlarını düzenler. Madde, Türkiye'de yerleşik tüm mükellefler ve defter tutma yükümlüsü olan gerçek ve tüzel kişiler bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: defterlerin tasdik usulü ve tasdik süreleri (m.217 ve izleyen maddeler), defter ve belgelerin saklama süresi (m.253 ve izleyen maddeler), enflasyon düzeltmesinin genel usulü (m.298/A ve mükerrer m.298), yabancı para ile yapılan sözleşmelerin geçerliliği ve Türk parası zorunluluğu (ilgili Cumhurbaşkanı kararları ve Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun).

### Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Türkçe tutma zorunluluğu**: Defter ve kayıtların Türkçe yazılmasını ifade eder. Türkçe kayıt bulunması şartıyla başka dilde de kayıt yapılabilir; yabancı dildeki kayıtlar tek başına yeterli değildir.
- **Kayıt para birimi**: Kayıt ve belgelerin hangi para birimiyle tutulacağını gösterir. Esas olarak Türk parasıdır. Belgelerde Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla yabancı para birimi kullanılabilir.
- **Ödenmiş sermaye şartı**: Cumhurbaşkanının yabancı para ile kayıt tutma izni verebilmesi için aranan asgari sermaye ölçütüdür. Defter tasdik tarihi itibarıyla ödenmiş sermaye en az 100 milyon ABD Doları ya da muadili yabancı para karşılığı Türk Lirası olmalıdır. Yurt dışında kurulan şirketlerde Türkiye'ye ayrılan ödenmiş sermaye esas alınır.
- **Yabancı ortaklık oranı**: Sermayenin en az yüzde kırkının ikametgâhı, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait olmasıdır. Bu oran ödenmiş sermaye şartıyla birlikte aranır.
- **Çevrim kuru**: Türk parası ile yapılan işlemlerin yabancı para birimine çevrilmesinde, işlemin gerçekleştiği günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınır.
- **Beyanname çevrim kuru**: Kayıt para birimi dışındaki değerlerin ve matrahın Türk parasına çevrilerek beyan edilmesinde esas alınan kurdur. Beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün kuru uygulanır.

### Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu: hangi şartlar aranır?

- Defter ve kayıtların Türkçe tutulması gerektiği; Türkçe kayıt bulunmadan başka dilde kayıt yapılamayacağı.
- Belgelerde Türk parası karşılığı gösterilmeden yabancı para birimi kullanılmamalıdır; yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde bu karşılık gösterilmesi aranmaz.
- Yabancı para birimiyle kayıt tutma izni için, ilgili dönem defter tasdik tarihi itibarıyla ödenmiş sermayenin en az 100 milyon ABD Doları ya da muadili yabancı para karşılığı Türk Lirası olması bulunmalıdır.
- Yabancı para birimiyle kayıt tutma izni için sermayenin en az yüzde 40'ının ikametgâhı, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait olması bulunmalıdır.
- Yukarıdaki sermaye ve ortaklık şartlarının ayrıca Cumhurbaşkanınca izin verilmiş olması gerekir; izin olmadan yabancı para ile kayıt tutulamaz.
- Türk parası ile yapılan işlemler, işlemin gerçekleştiği günün Merkez Bankası döviz alış kuru ile ilgili para birimine çevrilmelidir.
- İktisadi kıymetlerin değerleri ile vergi matrahı, kayıt yapılan para birimine göre tespit edilmeli; beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün kuruyla Türk parasına çevrilerek beyan edilmelidir.
- Vergi ödeme, mahsup ve iade işlemlerinde Türk Lirası tutarlar kullanılmalıdır.

### Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu: hangi sonuçları doğurur?

- Şartları taşıyan işletme, Cumhurbaşkanı izniyle kayıtlarını Türk parası dışında bir para birimiyle tutabilir.
- Şartların ihlal edilmesi halinde, ihlalin olduğu hesap döneminden sonraki hesap döneminden itibaren Türk parasına göre kayıt tutma zorunluluğu başlar.
- Yabancı para ile kayıt tutan mükellef mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası uyarınca enflasyon düzeltmesi yapamaz.
- Türk parası ile kayıt yapmaya başlayan mükellef üç yıl süreyle enflasyon düzeltmesinden yararlanamaz.
- Cumhurbaşkanı, sermaye ve ortaklık oranı şartlarını sektörler itibarıyla yarısına kadar indirebilir veya iki katına kadar artırabilir.
- Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığı gösterilmesi zorunlu değildir.
- Türkçe kayıt bulunmayan yabancı dilde tutulmuş defter, Türkçe tutma zorunluluğunu yerine getirmiş sayılmaz (maddenin ilk fıkrasının zorunlu sonucudur).

### Türkçe kayıt ile başka dilde kayıt arasındaki fark nedir?

- Defter ve kayıtların ana dili olarak Türkçe tutulması zorunludur.
- Başka dilde kayıt, Türkçe kayıt bulunması kaydıyla yapılabilir.

Sonuç: Türkçe kaydı bulunmayan, yalnız yabancı dilde tutulan defter kayıt yükümlülüğünü karşılamaz.

### Genel kural ile yabancı para ile kayıt izni arasındaki fark nedir?

- Kayıt ve belgelerde esas olarak Türk parası kullanılır.
- Cumhurbaşkanı izni alan ve sermaye ile ortaklık şartlarını taşıyan işletmeler kayıtlarını Türk parası dışında tutabilir.

Sonuç: İzin alınmadan Türk parası dışında kayıt tutulması genel kurala aykırıdır. Şartların ihlali halinde izleyen hesap döneminden itibaren Türk parasına göre kayıt tutma zorunluluğu başlar.

### Yurt içi müşteri ile yurt dışı müşteri belgesi arasındaki fark nedir?

- Yurt içindeki müşteriler adına düzenlenen belgelerde yabancı para kullanılıyorsa Türk parası karşılığı gösterilmelidir.
- Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığı gösterilmesi aranmaz.

Sonuç: Yurt dışı müşteri belgesinde karşılık gösterilmemesi kusur sayılmaz.

### Türk parası ile yapılan işlem ile iktisadi kıymet ve matrah arasındaki fark nedir?

- Türk parası ile yapılan işlemler, işlem gününün Merkez Bankası döviz alış kuruyla çevrilir.
- İktisadi kıymetler ve vergi matrahı kayıt para birimine göre tespit edilir, beyan ayının ilk gününün kuruyla Türk parasına çevrilir.

Sonuç: Aynı tutar için iki farklı kur ölçütü vardır; hangi değerin hangi kurla çevrileceği ayrı ayrı belirlenmelidir.

### Yabancı para ile kayıt tutan ile türk parası ile kayıt tutan mükellef (enflasyon düzeltmesi) arasındaki fark nedir?

- Diğer para birimleriyle kayıt tutan mükellefler, sürdükleri sürece mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası uyarınca enflasyon düzeltmesi yapamaz.
- Türk parası ile kayıt yapmaya başlayan mükellefler de üç yıl süreyle bu düzeltmeden yararlanamaz.

Sonuç: Yabancı para ile kayıt tutanlar ile Türk parasına geçenler, düzeltme hakkını hem tutuş süresince hem de geçişten sonra üç yıl kısıtlamasıyla kaybeder.

### Türkçe tutma ve Türk Parası kullanma zorunluluğu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yabancı dilde tutulan defteri, Türkçe kaydı bulunmasa bile yeterli saymak; Türkçe kayıt şartı aranmalıdır.
- Yurt dışı müşteri belgesi istisnasını yurt içi müşteriye de uygulamak; istisna yalnız yurt dışındaki müşteri adına düzenlenen belgelerle sınırlıdır.
- Yabancı para ile kayıt tutan mükellefin enflasyon düzeltmesi yapabileceğini varsaymak; mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası uyarınca bu mükellefler düzeltme yapamaz.
- Türk parasına geçiş yapan mükellefin enflasyon düzeltmesine hemen dönebileceğini varsaymak; geçiş sonrası üç yıl kısıtlama vardır.
- Cumhurbaşkanı izni olmadan yalnızca sermaye şartının sağlanmasını yeterli görmek; izin ayrıca aranır.
- İktisadi kıymetlerin değerini ve vergi matrahını işlem günü kuruyla çevirmek; bu tutarlar kayıt para birimine göre tespit edilip beyan ayı ilk gününün kuruyla çevrilir.
- Madde metnindeki sermaye eşiğini eski ya da kitap tutarlarına göre hesaplamak; güncel ve madde metnindeki 100 milyon ABD Doları ölçütü esas alınmalıdır.
- Sermaye ve ortaklık oranını sektör ayrımı yapmadan sabit saymak; Cumhurbaşkanı bu oranları sektörler itibarıyla değiştirebilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Defterlerin Türkçe tutulmaması, yalnızca yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin delil değerini tartışmaya açtığı yönünde değerlendirilmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2020/939 E., 2022/414 K., 31.03.2022)
- Ticari defterlerin ispat gücü, Türkçe ve Türk parası ile tutulmuş olmasına bağlı olarak tartışılmaktadır; mahkemeler bu kayıtları değerlendirirken defter kayıtlarının usulüne uygun tutulup tutulmadığını araştırmaktadır. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2020/939 E., 2022/414 K., 31.03.2022)
- Dava konusu alacağın ispatında taraf defterlerinin 215. madde uyarınca usulüne uygun tutulup tutulmadığına bakılmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/2230 E., 2025/817 K., 15.05.2025)
- Yabancı para ile kayıt tutma iddiası, bu madde kapsamında izin ve sermaye şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinden incelenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2026/184 E., 2026/203 K., 12.02.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Defterlerin 215. maddeye uygun tutulduğunu ileri süren taraf, defterlerin Türkçe ve Türk parası esasına göre tutulduğunu ispatlamakla yükümlüdür; defterlerin usulüne uygun tutulmadığını ileri süren karşı taraf bunu ispatlamalıdır.
- Yabancı para ile kayıt tutma iznini ileri süren mükellef, Cumhurbaşkanı izninin varlığını ve sermaye ile ortaklık şartlarının dönem itibarıyla gerçekleştiğini belgelerle ispatlamalıdır.
- Yurt dışı müşteri belgesinde Türk parası karşılığının gösterilmemesi savunmasını ileri süren mükellef, belgede müşterinin yurt dışında yerleşik olduğunu gösterir belgeyle ispatlamalıdır.
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğunun karşı tarafça kabul edilmemesi halinde, uyuşmazlık konusu defterlerin tutuluş biçimi bilirkişi incelemesiyle belirlenir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/2230 E., 2025/817 K., 15.05.2025)
- Kur uygulamasında, çevrim kurunun işlem gününün Merkez Bankası döviz alış kuru olduğu, beyan ayı ilk gününün kurunun ise matrah beyanında esas alındığı ilgili belgelerle gösterilmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.298](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-298): Mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası enflasyon düzeltmesini düzenler; yabancı para ile kayıt tutan mükellefler bu düzeltmeyi yapamaz.
- 805 sayılı Kanun: İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun, Türk tabiiyetindeki şirketlerin Türkiye'deki işlem ve defterlerini Türkçe tutma yükümlülüğünü düzenler; 215. madde ile birlikte Türkçe tutma kuralını tamamlar.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.65: Ticari defterlerin Türkçe tutulmasını ve kayıt düzenini düzenler; vergi usulündeki Türkçe tutma kuralıyla paraleldir.
- 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun: Türk parası ve yabancı para ile sözleşme bedeli kurallarının dayanağıdır; 215. maddedeki Türk parası esası bu kanuna dayanan düzenlemelerle birlikte okunur.

## [VUK m.216 — Defterlerin mürekkeple yazılacağı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-216)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 216. maddesi, tutulması zorunlu defterlerin yazım aracını düzenler. Birinci fıkra defterlerin mürekkeple veya makineyle yazılmasını, kopye kağıdı ve ıstampa ile kopye konulmasını kabul eder. İkinci fıkra hesap kapatılıncaya kadar toplamların geçici olarak kurşun kalemle yapılmasına izin verir. Madde, bu kanuna göre tutulması mecburi olan defterler bakımından uygulanır; TTK'ya tabi tacirlerin ticari defterlerinin tutulma ve kayıt zamanı kuralları için de VUK'un ilgili hükümlerine atıf yapılmaktadır. Madde, defterlerin tasdiki, kazıntı ve silinti yasağı, kayıtların zamanında yapılması ve elektronik defterlerin tutulma biçimini düzenlemez (sırasıyla İİK m.8, VUK m.215 ve m.226 ile ilgili hükümler, TTK m.64-65 ve e-defter mevzuatı).

### Defterlerin mürekkeple yazılacağı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Mecburi defter**: Vergi Usul Kanunu'na göre tutulması zorunlu olan defterlerdir. Madde, yazım aracına ilişkin kuralı yalnız bu defterler bakımından koyar.
- **Kopye kağıdı**: Aynı yazının birden fazla yaprağa aktarılmasını sağlayan, defter sayfasının altına konulan karbonlu kâğıttır. Kopye ile yazılan kayıt defterin asıl nüshasında da oluşur.
- **Istampa**: Yazıyı defter sayfasına damga benzeri bir aletle basarak aktarma yöntemidir. Madde bunu kopye ile birlikte, kopye konulması yoluyla yazım aracı olarak kabul eder.
- **Geçici toplam**: Hesap kapatılana kadar, defterdeki toplam rakamların kurşun kalemle yazılabilen ara yazımıdır. Hesap kapatıldıktan sonra bu toplamların kalıcı biçimde mürekkeple yazılması gerekir.

### Defterlerin mürekkeple yazılacağı: hangi şartlar aranır?

- Defterin, bu Kanuna göre tutulması mecburi olan defterlerden olması gerekir.
- Kayıtların mürekkeple veya makine ile yazılması gerekir; kopye kağıdı ve ıstampa ile kopye konulması da kabul edilir.
- Toplam rakamların geçici olarak kurşun kalemle yazılması, yalnızca hesap kapatılıncaya kadar mümkündür.
- Kurşun kalemle yapılan geçici toplamların hesap kapatıldıktan sonra mürekkeple yazılması gerekir.

### Defterlerin mürekkeple yazılacağı: hangi sonuçları doğurur?

- Defter kayıtları mürekkeple veya makine ile yazıldığında yazım şartı yerine getirilmiş olur.
- Kopye kağıdı veya ıstampa ile kopye konulan defterler de yazım bakımından kabul edilir.
- Hesap kapatılmadan önce toplamların kurşun kalemle yazılması, bu toplamları kullanılamaz kılmaz.
- Hesap kapatıldıktan sonra toplamların kurşun kalemle bırakılması, kalıcı yazım şartına aykırılık oluşturur ve İİK m.9 ile ilgili yasak kapsamında değerlendirilir.
- Madde yazım aracına ilişkin olduğundan, kayıtların düzenli olup olmadığını ayrıca belirlemez; bu değerlendirme ayrı hükümlere bağlıdır.

### Kayıt ile toplam arasındaki fark nedir?

- Defterdeki kayıtlar mürekkeple veya makine ile yazılır; kurşun kalem kullanılamaz.
- Toplam rakamlar, hesap kapatılana kadar kurşun kalemle yazılabilir.

Sonuç: Aynı defterde kayıt satırları ile toplam satırları farklı yazım aracıyla yazılabilir, ama toplamlar geçici niteliktedir.

### Asıl yazım ile kopye yoluyla çoğaltma arasındaki fark nedir?

- Kayıtların mürekkeple veya makine ile doğrudan yazılması.
- Kopye kağıdı veya ıstampa ile kopye konulması.

Sonuç: İkinci yöntem de kabul edilen bir yazım biçimidir; kopye yoluyla oluşan kayıt defterde de geçerli sayılır.

### Defterlerin mürekkeple yazılacağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kopye kağıdı ve ıstampa ile yazılan kayıtları, mürekkep dışı yazım sayarak geçersiz saymak; oysa madde bu yöntemleri açıkça kabul eder.
- Geçici toplamların kurşun kalemle yazılmasına izin verilmesini, hesap kapatıldıktan sonra da sürdürülebilir görmek; izin yalnızca hesap kapanana kadar geçerlidir.
- Yazım aracı kuralını kazıntı ve silinti yasağıyla karıştırmak; bu iki kural farklı hükümlerdir ve farklı sonuçlar doğurur.
- İcra ve iflas dairelerindeki defterlere de VUK m.216'nın geçici toplam hükmünü uygulamak; İİK m.9 mürekkep zorunluluğunu getirir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kararlarda ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin VUK m.216 ile birlikte TTK m.69 çerçevesinde değerlendirildiği görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/1320 E., 2026/161 K., 04.02.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/1397 E., 2025/1752 K., 18.12.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2225 E., 2025/927 K., 29.05.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2274 E., 2025/484 K., 20.03.2025)
- Kararlarda defterlerin yasal ve usulünce tutulup tutulmadığı, kazıntı ve silinti bulunup bulunmadığı ve muhasebe usul ve tekniğine uygunluk birlikte incelenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/470 E., 2025/1535 K., 28.11.2025)
- Elektronik defterlerin VUK ve TTK hükümlerine uygunluğu, e-defter berat bilgileriyle birlikte değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/1397 E., 2025/1752 K., 18.12.2025; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Defterin yazım aracına aykırılığını ileri süren taraf, defterin kurşun kalemle yazılmış kayıtlar içerdiğini ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat defterin ibrazı ile yapılır.
- Defter, tasdik edilmiş ticari defter olarak sunulmuşsa, kayıtların mürekkeple yazıldığı ve geçici toplamların hesap kapanışında düzeltildiği tarafından gösterilmelidir.
- Kopye kağıdı veya ıstampa ile yazılmış kayıtlarda, kopyanın aslına uygunluğu bilirkişi incelemesiyle ortaya konulabilir.
- Elektronik defterlerde ise kayıtların ilgili bölümünün çıktısı ve e-defter berat bilgileri delil olarak değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.215](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215): Defterlerin tutulma usulüne ilişkin genel hükümleri içerir; m.216 bu genel çerçeve içinde yazım aracını düzenler.
- [213 sayılı Kanun m.226](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-226): Defterlerin kayıtlarında kazıntı, silinti ve benzeri değişikliklerin yasak olmasına ilişkin kuralları içerir; yazım aracı ile birlikte değerlendirilir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64-65: Ticari defterlerin tutulması ve kayıtların yazımına ilişkin kuralları düzenler; VUK m.216 ile birlikte uygulanır.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.9: İcra ve iflas dairelerinde tutulan defterlerde kurşun veya boyalı kalem kullanımını yasaklar; VUK m.216'nın geçici toplam hükmünden farklı olarak bu alanda mürekkep zorunluluğu getirir.

## [VUK m.217 — Yanlış kayıtların düzeltilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-217)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 217. maddesi, ticari ve diğer kanuni defter ile kayıtlarda yapılan yanlışların düzeltilme usulünü düzenler. Yevmiye defterindeki yanlışların muhasebe kaidelerine göre, diğer defter ve kayıtlardaki yanlış rakam ve yazıların ise çizilerek veya doğrusunun yazılarak düzeltilmesini kapsar; ayrıca defterdeki bir kaydın okunamaz hale getirilmesini yasaklar. Madde, defter ve kayıt tutma yükümlüsü olan gerçek ve tüzel kişilere uygulanır. Madde, defterlerin açılış ve kapanış onayını düzenlemez (m.220 ve ilgili hükümler). Defterlerin tutulmasına, kayıt nizamına ve kayıtların delil gücüne ilişkin hükümler (m.215-226 arasındaki diğer maddeler) bu maddenin dışındadır. Mahkeme kararlarındaki isim, sıfat veya hesap yanlışlıklarının düzeltilmesi usulü (HMK kapsamında) ile tapu sicilindeki düzeltme rejimi de bu maddede düzenlenmez.

### Yanlış kayıtların düzeltilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yevmiye defteri yanlışı**: Yevmiye defterine geçirilmiş bir kayıttaki hatadır. Bu tür hatalar, diğer defterlerden farklı olarak, rakam ve yazı çizme yöntemiyle değil muhasebe kaidelerine göre düzeltilir.
- **Muhasebe kaideleri**: Yevmiye defterindeki düzeltmenin hangi biçimde yapılacağını belirleyen, muhasebe mesleğinin kabul ettiği kurallardır. Madde metni bu kurallara atıf yapar, ayrıntısını kendisi göstermez.
- **Diğer defter ve kayıtlar**: Yevmiye defteri dışında kalan kanuni defterler ile belge ve kayıt niteliğindeki yazılı kayıtlardır. Bu kayıtlarda yanlış rakam veya yazı, madde metninde gösterilen yöntemle düzeltilir.
- **Okunamaz hale getirme**: Defterde yer alan bir kaydı kazıyarak, çizerek ya da silerek görülemez duruma sokmaktır. Kaydın ilk hâlinin anlaşılmasını engelleyen her davranış bu kapsamdadır ve yasaktır.
- **Üst veya yan taraf düzeltmesi**: Yanlış rakam veya yazının okunacak biçimde çizilmesi ve doğrusunun üstüne, yanına ya da ilgili hesaba yazılmasıdır. Düzeltmenin hem eski kaydın okunabilmesi hem de doğrunun görülebilmesi gerekir.

### Yanlış kayıtların düzeltilmesi: hangi şartlar aranır?

- Düzeltmeye konu olan hatanın bir defter ya da kayıtta bulunması gerekir.
- Yevmiye defterindeki hatanın muhasebe kaidelerine uygun biçimde düzeltilmesi gerekir; bu kayıtlarda çizme yöntemi uygulanmaz.
- Yevmiye dışındaki defter ve kayıtlardaki yanlış rakam veya yazının okunacak şekilde çizilmesi gerekir.
- Çizilen yanlışın doğrusunun üst veya yan tarafa ya da ilgili hesaba yazılması gerekir.
- Defterdeki kaydın kazınarak, çizilerek ya da silinerek okunamaz hale getirilmemesi gerekir; bu yasaktır.

### Yanlış kayıtların düzeltilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Yanlış rakam veya yazı usulüne uygun çizilip doğrusu eklenirse kayıt düzeltilmiş sayılır ve ilk kaydın izlenebilmesi korunur.
- Defterdeki kayıt kazınır, çizilir ya da silinerek okunamaz hale getirilirse bu fiil yasaktır; yasağa aykırı davranış defterin kanuni düzenine aykırılık oluşturur.
- Yevmiye defterindeki yanlış muhasebe kaidelerine uygun düzeltilmediği takdirde, maddenin düzeltme yöntemine uyulmamış olur.
- Maddede hüküm bulunmayan hâllerde, düzeltmenin hukuki etkisi ve kayda geçmesi gereken diğer kuralların aranması gerekir.

### Yevmiye defteri ile diğer defter ve kayıtlar arasındaki fark nedir?

- Yevmiye defterindeki yanlış, muhasebe kaidelerine göre düzeltilir.
- Diğer defter ve kayıtlardaki yanlış rakam veya yazı, okunacak şekilde çizilerek ve doğrusu eklenerek düzeltilir.

Sonuç: İki kayıt türünde düzeltme yöntemi farklıdır; yevmiye defterinde çizme yöntemine başvurmak maddenin öngördüğü usul değildir.

### Düzeltme ile okunamaz hale getirme arasındaki fark nedir?

- Yanlış okunacak şekilde çizilir ve doğrusu yazılırsa düzeltme yapılmış olur.
- Kayıt kazınır, çizilir ya da silinerek okunamaz hale getirilirse madde ihlal edilmiş olur.

Sonuç: İlk ise yasal düzeltmedir; ikincisi yasak fiildir ve kaydın ilk hâlinin izlenememesi sonucunu doğurur.

### Yanlış kayıtların düzeltilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yevmiye defterindeki bir yanlışı çizerek düzeltmek; bu kayıtlarda muhasebe kaidelerine göre düzeltme yapılması gerekirken maddenin genel yöntemini uygulamaktır.
- Diğer defterlerde yanlış yazıyı kazıyıp üzerine yeniden yazmak; madde çizme ve doğrusunu yazma yöntemini öngörür, kazıma yasaktır.
- Düzeltmenin okunamaz hale getirilip getirilmediğini değerlendirmeden kabul etmek; ilk kaydın izlenebilirliği korunmalıdır.
- Düzeltmeyi yapan kişinin doğrusunu üst, yan tarafa ya da ilgili hesaba yazmaması; düzeltmenin eksik kalması sonucunu doğurur.
- Mahkeme kararındaki isim veya hesap yanlışlığını bu madde kapsamında düzeltmeye çalışmak; bu konu HMK'daki düzeltme yoluna aittir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yevmiye defterinde yapılan düzeltmenin muhasebe kaidelerine uygun olup olmadığı, düzeltmenin belgenin gerçek mahiyetine göre yapılıp yapılmadığı üzerinden değerlendirilmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2022/179 E., 2025/108 K., 17.01.2025)
- Defterlerin maddeye uygun düzeltildiği, kayıtların tutuluş biçiminin kanuni düzene uygunluğu kabul edilerek ticari defter incelemesi yapılmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024; İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/666 E., 2026/301 K., 02.04.2026)
- Hatalı kayıt düzeltilmişse, düzeltmenin bir yıl sonrasında bile yapılıp yapılmadığının ve yasal dayanağının kayıt üzerinden incelendiği görülmektedir. (İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/44 E., 2022/1043 K., 10.11.2022)

### Nasıl ispat edilir?

- Düzeltmeyi ileri süren taraf, düzeltmenin maddenin öngördüğü usulle yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat, defterin kendisi ve düzeltme kaydı ile yapılır.
- Yevmiye defterindeki düzeltmenin muhasebe kaidelerine uygunluğu, ilgili kayıtların ve belgelerin incelenmesiyle ortaya konur.
- Karşı taraf, düzeltmenin defterde okunamaz hale getirme anlamına geldiğini ileri sürerse, ilk kaydın izlenebilir olduğunu gösterme yükü düzeltmeyi yapan tarafa aittir.
- Defter kayıtlarının delil değeri, usulüne uygun tutulmuş ve onaylanmış olmasına bağlı olduğundan, düzeltmenin usulsüzlüğü kayıtların delil gücünü etkiler.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.215](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215): Defterlerin ve kayıtların tutulmasına ilişkin genel düzeni düzenler; bu maddedeki düzeltme ve yasak, kayıt nizamının parçasıdır.
- [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.220](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-220): Defterlerin onay işlemlerini düzenler; düzeltme yapılan defterin usulüne uygun onaylı olması, bu maddenin ön koşuludur.
- [213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.216](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-216): Defter ve kayıtların düzenli tutulmasına ilişkin usulleri düzenler; bu maddedeki düzeltme usulü, kayıtların düzenli olması ilkesine dayanır.

## [VUK m.218 — Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-218)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 218. maddesi, defterlerde usulen yazılması gereken satırların boş bırakılmamasını ve atlanmamasını, ciltli defterlerde sayfaların ciltten koparılmamasını ve tasdikli müteharrik (yaprak esaslı) defterlerde yaprak sırasının bozulmamasını ve yaprakların yırtılmamasını düzenler. Madde, defter tutmakla yükümlü tacir ve gerçek veya tüzel kişiler ile defter tutan diğer mükellefler bakımından uygulanır. Defterlerde kazıntı, silinti, kurşun veya boyalı kalem kullanımı ve yanlış kaydın düzeltilme usulü (m.215-219 çerçevesindeki kayıt nizamının diğer hükümleri) bu maddede düzenlenmez; bunlar Vergi Usul Kanunu'nun ilgili maddelerinde yer alır. Defterlerin sayfa numaralandırılması, mühürlenmesi ve tasdiki de bu maddenin konusu değildir ve İİK'daki düzenlemelerle birlikte ayrıca ele alınır. Ticari defterlerin saklama süresi ve elektronik defterlere ilişkin usuller de bu maddede düzenlenmez.

### Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Usulen yazılmaya mahsus satır**: Defterde kayıt düzeninin gereği olarak, işlem kaydı için ayrılmış ve doldurulması beklenen satırdır. Kanun bu satırların boş bırakılmasını ve atlanmasını yasaklar; boşluk, ancak satırın çizilmesiyle kapatılabilir.
- **Ciltli defter**: Sayfaları ciltle birbirine bağlanmış, yaprakları sökülmeden kullanılan defter türüdür. Bu defterlerde sayfanın ciltten koparılması yasaktır.
- **Tasdikli müteharrik yaprak**: Tasdik edilmiş, yerinden çıkarılıp takılabilen yapraklardan oluşan defterdir. Yaprakların sırasının bozulması ve yırtılması yasaktır; yaprakların sıralı ve bütün kalması aranır.

### Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği: hangi şartlar aranır?

- Defterde usulen yazılmaya mahsus bir satır bulunmalıdır; bu satır kayıt için ayrılmış olmalıdır.
- Bu satır boş bırakılmamalı ve atlanmamalıdır; boş kalacaksa çizilmelidir.
- Ciltli defterde sayfa ciltten koparılmamalıdır.
- Tasdikli müteharrik yapraklı defterde yaprakların sırası bozulmamalı ve yapraklar yırtılmamalıdır.

### Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği: hangi sonuçları doğurur?

- Usulen yazılmaya mahsus bir satır boş bırakıldığında veya atlandığında, defterin düzeninde eksiklik doğar ve bu durum usulsüzlük sayılır.
- Ciltli defterde sayfa koparıldığında, defterde kayıt bütünlüğü bozulmuş olur ve bu, defterin kanuna uygunluğunu etkiler.
- Tasdikli müteharrik yaprakların sırası bozulduğunda veya yapraklar yırtıldığında, defter usulsüz tutulmuş sayılır.
- Bu ihlaller, 213 sayılı Kanun'un 218. maddesine aykırılık oluşturur; ayrıca sahte belge veya defter tahrifi niteliğinde bir fiil varsa ceza hukuku hükümleri devreye girebilir.
- Madde defterlerin tutulma usulünü düzenlediğinden, bu yasaklara uyulması kayıtların güvenilirliğini ve defterin ispat gücünü korur.

### Boş satır ile çizilmiş satır arasındaki fark nedir?

- Kayda ayrılmış ancak doldurulmayan satır, çizilmeden bırakıldığında madde ihlal edilmiş olur.
- Kullanılmayacak satır çizilerek kapatıldığında boşluk, madde bakımından kabul edilebilir bir kapatma sayılır.

Sonuç: Çizilmemiş boş satır, defterin sonradan kayıt eklenmeye açık bırakıldığı izlenimi doğurur; bu nedenle çizgi çekme yükümlülüğü sonucu belirler.

### Ciltli defter ile tasdikli müteharrik yaprak arasındaki fark nedir?

- Ciltli defterde korunan şey sayfanın bütünlüğüdür; sayfa ciltten koparılamaz.
- Müteharrik yaprakta korunan şey yaprakların sırası ve bütünlüğüdür; sıra bozulamaz ve yapraklar yırtılamaz.

Sonuç: Yasak fiil farklıdır: ciltli defterde koparma, müteharrik yaprakta sıra bozma ve yırtma yasaktır.

### Boş satır bırakılamıyacağı, sayfaların yok edilmiyeceği: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Boş kalan satırı çizmeden bırakmak, bunun kayıt düzeni açısından önemsiz olduğunu varsaymak; oysa madde çizgi çekilmesini zorunlu kılar.
- Ciltli defterde sayfanın bir kısmının koparılmasını, sayfanın yalnızca boş olduğu gerekçesiyle masum saymak; madde koparmayı açıkça yasaklar.
- Müteharrik yaprakta sırayı bozmanın ya da yaprağı yırtmanın yalnızca dikkatsizlik olduğunu düşünmek; madde bu fiilleri ayrıca yasaklar.
- Ciltli defter ile müteharrik yaprak hükümlerini birbirine karıştırmak; her birinde yasak fiil farklıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, ticari defterlerin 213 sayılı Kanun'un 215-226. maddeleri ile Türk Ticaret Kanunu'nun 64-65. maddelerine uygun tutulup tutulmadığını inceleyerek defterin ispat gücünü değerlendirmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024)
- Defterlerin yasal süre içinde onaylanıp onaylanmadığı ve kayıt düzeninin korunup korunmadığı, defterin kabul edilebilirliği açısından incelenmektedir. (İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/548 E., 2021/432 K., 27.05.2021)
- İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesi kararlarında 218. madde ile 220. maddenin birlikte değerlendirildiği ve defter düzeninin bu hükümlere göre denetlendiği görülmektedir. (İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/752 E., 2021/21 K., 13.01.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Defterin 218. maddeye uygun tutulmadığını ileri süren taraf, usulsüzlüğü ispatla yükümlüdür; ihlalin varlığı defterin kendisi ve sayfa/yaprak incelemesi ile ortaya konur.
- Ciltli defterden sayfa koparıldığı iddiası, defterin fiziksel incelemesi ve sayfa numaralarındaki boşluklar üzerinden ispatlanır.
- Müteharrik yaprakların sırasının bozulduğu veya yırtıldığı iddiası, yaprak numaraları ve tasdik kayıtları karşılaştırılarak ortaya konur.
- Defterin usulüne uygun tutulduğunu savunan taraf, defter düzeninin bozulmadığını ve boş satırların çizildiğini belgelerle göstermek zorundadır.
- Usulsüzlük sonucu defterin ispat gücünü yitirdiği iddiasında, tanık beyanı yerine defterin kendisi öncelikli delil olarak değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 213 m.215: Defterlerin kayıt nizamını ve genel tutulma kurallarını düzenler; m.218 bu düzenin bir parçasını oluşturur.
- 213 m.219: Kayıt nizamının devamı niteliğindedir; kayıtlarda yapılan düzeltmeler ve kayıt sırasına ilişkin hükümler bu madde ile bağlantılıdır.
- 213 m.253: Defter ve belgelerin saklama süresini düzenler; m.218'deki yaprak ve sayfa bütünlüğü bu saklama yükümlülüğünün etkili olması için önemlidir.
- İİK m.8: İcra ve iflas dairelerinde tutulan defterlerin sayfa numarası ve mühürle tasdikini düzenler; m.218 ile aynı defter emniyeti amacını taşır ancak farklı bir kanunda yer alır.
- İİK m.9: Defterlerde kazıntı ve silinti yasağını düzenler; m.218 ile birlikte defterin bütünlüğünü korur.

## [VUK m.219 — Kayıt zamanı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 219. maddesi, işlemlerin ticari ve diğer defterlere hangi zaman içinde kaydedileceğini düzenler. Genel kural olarak kaydın işlemin hacmine ve icabına uygun, muhasebenin düzenini bozmayacak bir sürede yapılmasını ve on günden fazla geciktirilmemesini öngörür; yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanan sürekli kayıt sisteminde ise esas defterlere 45 güne kadar geciken intikali kabul eder. Madde, günlük kasa, günlük, perakende satış, hasılat defterleri ile serbest meslek kazanç defterine işlemlerin günü gününe kaydedilmesini de düzenler. Maddenin kapsamı, defter tutmakla yükümlü gerçek ve tüzel kişilerdir. Madde, defterlerin türlerini, şekil ve tasdik usullerini, kayıt içeriğini ve defter saklama yükümlülüğünü düzenlemez (ilgili defter ve belge maddeleri ayrı maddelerdedir). Ayrıca kayıt zamanının dışında kalan vergi ziyaı cezaları ve vergi tekniği ile resen takdir hükümleri de bu maddenin kapsamına girmez.

### Kayıt zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Muamele**: Defterlere kaydı gerekli olan, işletmenin mali değerde etkisi bulunan her türlü ticari veya mesleki işlemdir. Madde, kaydın zamanını düzenler; muamelenin hangi nitelikte olacağını belirlemez.
- **Mazbut vesika**: Yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan, muhasebe fişi, primanota veya bordro gibi belgelerdir. Bu belgelere dayanarak sürekli kayıt yürüten müesseseler, b bendindeki kolaylıktan yararlanır.
- **Esas defter**: Muamelelerin kayda alındığı ana defterlerdir. b bendine göre yardımcı kayıt belgelerinden esas deftere intikal süresi 45 günü geçemez.
- **Günü gününe kayıt**: İşlemin gerçekleştiği gün defterlere işlenmesi anlamına gelir. c bendinde sayılan defterler için bir gün dahi gecikme kabul edilmez.
- **İşin hacmi ve icabı**: Kayıt süresinin belirlenmesinde esas alınan, işletmenin büyüklüğüne ve işlem yoğunluğuna göre değişen ölçüttür. Bu ölçüt a bendindeki on günlük sürenin içinde bir esneklik yaratır ancak on günü aşan gecikmeyi meşru kılmaz.

### Kayıt zamanı: hangi şartlar aranır?

- Muamelenin defterlere kaydedilmesi gerektiği, yani mali değer taşıyan bir işlemin ortaya çıkmış olması gerekir.
- Genel hâlde kaydın, işin hacmi ve icabına uygun, muhasebenin intizam ve vuzuhunu bozmayacak bir zaman dilimi içinde yapılması zorunludur.
- Genel hâlde kaydın on günden fazla geciktirilmemesi gerekir; bu süreyi aşan gecikme caiz değildir.
- Sürekli kayıt usulünü uygulayan mükellefin, kayıtlarını yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayandırması gerekir.
- Mazbut vesikaya dayanan sürekli kayıt usulünde, muamelelerin esas defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilmemesi gerekir.
- Günlük kasa, günlük, parakende satış ve hasılat defterleri ile serbest meslek kazanç defterine muamelelerin günü gününe kaydedilmesi zorunludur.

### Kayıt zamanı: hangi sonuçları doğurur?

- Genel kayıt süresi içinde yapılan kayıt, defterlere zamanında yapılmış sayılır.
- Mazbut vesikaya işlenen muamele, b bendi koşullarında esas deftere işlenmiş sayılır.
- Mazbut vesikaya dayanan sürekli kayıt sisteminde 45 günü aşan intikal, kaydın zamanında yapılmadığı sonucunu doğurur.
- Genel hâlde on günden fazla geciktirilen kayıt, kayıt zamanı yönünden usulsüz sayılır ve usul cezası doğurur.
- c bendinde sayılan defterlerde işlem gününde kaydedilmeyen muamele, kayıt zamanı yönünden usulsüz sayılır.
- Mazbut vesika bulunmadan sürekli kayıt yoluna gidilirse b bendinin kolaylığından yararlanılamaz.

### Genel kayıt ile sürekli kayıt (mazbut vesikalı) arasındaki fark nedir?

- Genel hâlde işlemler, a bendi uyarınca işin hacmine uygun bir sürede ve en fazla on gün gecikmeyle deftere işlenir.
- Kayıtlarını muhasebe fişi, primanota veya bordro gibi mazbut vesikalara dayanarak sürekli yürüten müesseseler, b bendi uyarınca bu belgelere işlenen muamele deftere işlenmiş sayılır.

Sonuç: Sürekli kayıt yapan mükellef, esas deftere intikali 45 güne kadar erteleyebilir; genel hâlde ise on günlük sınır geçerlidir.

### Genel kayıt süresi ile günü gününe kayıt arasındaki fark nedir?

- a bendindeki genel kayıt, işin hacmine göre bir zaman tanır ve on günü aşmayan gecikmeye izin verir.
- c bendinde sayılan günlük kasa, günlük, perakende satış, hasılat defterleri ile serbest meslek kazanç defteri için kayıt aynı gün yapılmalıdır.

Sonuç: Bu defterlerde gecikmeye hiç izin yoktur; diğer defterlerde on güne kadar gecikme yapılabilir.

### b bendinde sürekli kayıt ile b bendinin uygulanmadığı hâl arasındaki fark nedir?

- Mazbut vesikaya dayanan sürekli kayıt sistemi, b bendindeki kolaylıktan yararlanır ve 45 güne kadar intikal süresi tanınır.
- Mazbut vesikaya dayanmayan kayıt yapan mükellef, a bendindeki genel kurala tabidir ve on günü aşamaz.

Sonuç: Yetkili amir imzalı ve mazbut vesikaya dayanma koşulu sağlanmadan 45 günlük süreden yararlanılamaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, ticari defterlerin VUK m.219 ve TTK m.64 uyarınca usulüne uygun tutulup tutulmadığını kayıt zamanı açısından inceler. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024; Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/366 E., 2024/478 K., 29.04.2024; Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/76 E., 2024/170 K., 12.02.2024; Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/582 E., 2023/1359 K., 25.12.2023)
- Uygulamada usulüne uygun tutulmayan ticari defterlerin, tarafın lehine delil oluşturamayacağı kabul edilmektedir; bu nedenle defterlerin esas alınarak karar verilmesi hukuka aykırı bulunmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/543 E., 2024/854 K., 30.05.2024)
- Mahkemeler, kayıtların zamanında yapılıp yapılmadığını defter ve belgelerin tutarlılığı üzerinden değerlendirmekte, yalnızca tarih farkını yeterli görmemektedir. (Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/366 E., 2024/478 K., 29.04.2024; Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/76 E., 2024/170 K., 12.02.2024)
- Mahkemeler, ticari defterlerin kayıt zamanı yönünden değerlendirilmesinde, muhasebe kayıtlarının intizam ve vuzuhunu bozup bozmadığını esas almaktadır. (7. Daire, 2001/4013 E., 2004/963 K., 12.04.2004)

### Nasıl ispat edilir?

- Ticari defterlerin kayıt zamanına uygun tutulduğunu ileri süren taraf, bunu ispatlamakla yükümlüdür; defterin usulüne uygunluğu iddiasını ispat yükü ileri süren tarafa aittir.
- Defter kayıtlarının zamanında yapıldığı, muhasebe fişi, primanota veya bordro gibi mazbut vesikalarla ispatlanır; b bendi kapsamında yararlanmak isteyen mükellef, mazbut vesikanın varlığını ve yetkili amir imzasını göstermelidir.
- Karşı taraf, kaydın geciktirildiğini veya defterin usulsüz tutulduğunu ileri sürerse, bu savunmasını defter kayıtlarının tarih ve içeriğinin incelenmesiyle ispatlar.
- Kayıt zamanına ilişkin tartışmalarda, usulüne uygun tutulmayan defterler delil olarak kabul edilmez; bu nedenle defter tutma usulüne uygunluk ayrıca gösterilmelidir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/543 E., 2024/854 K., 30.05.2024)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [213 sayılı Kanun m.215](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215): Ticari defterlerin tutulma zorunluluğunu ve genel çerçevesini düzenler; m.219 bu defterlere kaydın zamanını belirler.
- [213 sayılı Kanun m.226](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-226): Ticari defterlerin bağlı oldukları yetkili merciden tasdik ve sayfa usulüne ilişkin hükümleri içerir; kayıt zamanının dışında kalan defter şekli konularını düzenler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64: Ticari defter tutma yükümlülüğünü düzenler; vergi usulü kayıt zamanı kurallarının uygulanabilmesi için tacir bakımından ayrıca bu hükme bakılır.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| üç yıl | [m.215](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-215) | Türk para birimiyle kayıt yapmaya başlamaları halinde ise üç yıl süreyle anılan madde hükmünden yararlanamazlar. |
| on günden | [m.219](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219) | Bu gibi kayıtların on günden fazla geciktirilmesi caiz değildir. b) Kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten müesseselerde,… |
| 45 günden | [m.219](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219) | Ancak bu kayıtlar, muamelelerin esas defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilmesine cevap vermez. c) Günlük kasa, günlük, parakende satış ve hasılat defterleri ile serbest meslek kazanç defterine muameleler günü gününe kaydedilir. |

## Konuda geçen kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2014/549 E., 2015/180 K., 02.06.2015 (m.213)
- 3. Daire, 2023/3868 E., 2024/1115 K., 04.03.2024 (m.213)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/4427 E., 2023/3226 K., 15.06.2023 (m.213)
- 11. Ceza Dairesi, 2020/3093 E., 2020/7467 K., 17.12.2020 (m.213)
- 11. Ceza Dairesi, 2009/13451 E., 2011/23635 K., 19.12.2011 (m.213)
- 7. Daire, 2001/4013 E., 2004/963 K., 12.04.2004 (m.219)
- 9. Daire, 1996/3410 E., 1997/265 K., 23.01.1997 (m.217, m.218)
- İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/666 E., 2026/301 K., 02.04.2026 (m.217, m.218)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2026/184 E., 2026/203 K., 12.02.2026 (m.215)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2022/1237 E., 2026/220 K., 12.02.2026 (m.215)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/1320 E., 2026/161 K., 04.02.2026 (m.216)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2022/1070 E., 2026/108 K., 27.01.2026 (m.215)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2022/1142 E., 2026/73 K., 27.01.2026 (m.215)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/1397 E., 2025/1752 K., 18.12.2025 (m.216)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/470 E., 2025/1535 K., 28.11.2025 (m.216)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2225 E., 2025/927 K., 29.05.2025 (m.216)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/2230 E., 2025/817 K., 15.05.2025 (m.215)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/2274 E., 2025/484 K., 20.03.2025 (m.216)
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2022/179 E., 2025/108 K., 17.01.2025 (m.217)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/799 E., 2024/1825 K., 12.12.2024 (m.216, m.217, m.218, m.219)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/543 E., 2024/854 K., 30.05.2024 (m.219)
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/366 E., 2024/478 K., 29.04.2024 (m.219)
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/76 E., 2024/170 K., 12.02.2024 (m.219)
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/582 E., 2023/1359 K., 25.12.2023 (m.219)
- İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/44 E., 2022/1043 K., 10.11.2022 (m.217)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2020/939 E., 2022/414 K., 31.03.2022 (m.215)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2019/834 E., 2021/2309 K., 30.12.2021 (m.213)
- İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/548 E., 2021/432 K., 27.05.2021 (m.217, m.218)
- İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2018/752 E., 2021/21 K., 13.01.2021 (m.218)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 16.07.2004 (m.215).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/zirai-kazanclarda-defter-tutma-ve-kayit-nizami