Anayasa Madde 10X. Kanun önünde eşitlik

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

YürürlükteSon değişiklik: 07.05.2010Kısmi iptal (yürürlükte)

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Anayasa'nın 10. maddesi kanun önünde eşitlik ilkesini düzenler. Ayrım yasağının kapsamındaki sebepleri, kadın-erkek eşitliğini ve devletin bu eşitliği sağlama yükümlülüğünü, eşitlik ilkesinin istisnası niteliğindeki tedbirleri (çocuk, yaşlı, özürlü, şehit yakını ve gazi) ve imtiyaz yasağını belirler; idare organlarının işlemlerinde eşitlik ilkesine uyma zorunluluğunu da kapsar.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

(Ek fıkra: 7/5/2004-5170/1 md.) Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/1 md.) Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.

(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/1 md.) Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde (…)1 kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.

  1. 1.(5. fıkra)9/2/2008 tarihli ve 5735 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu fıkraya “bütün işlemlerinde” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında” ibaresi eklenmiştir. Daha sonra bu ibare; Anayasa Mahkemesinin 5/6/2008 tarihli ve E.: 2008/16, K.: 2008/116 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Kanun metninde bu maddeHam metin
Değişiklik geçmişi(5)
  1. 07.05.2010“Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanunla eklendi
  2. 07.05.2010“Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile…” ile başlayan fıkra 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanunla eklendi
  3. 05.06.2008maddenin tamamı 05.06.2008 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2008/16, K.2008/116)
  4. 09.02.2008bu fıkra 09.02.2008 tarihinde 5735 sayılı Kanunla eklendi
  5. 07.05.2004“Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama…” ile başlayan fıkra 07.05.2004 tarihinde 5170 sayılı Kanunla eklendi

Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

196 karar arasından seçildi
  1. Ceza Genel Kurulu E.2022/53 K.2025/248 T.2025-06-11
    Ceza Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
    2802 sayılı Kanun’un 116. maddesinde işaret edilen ve aynı Kanun’un 114. maddesinde sayılan görevliler arasında bulunması, hakkında genel hükümler çerçevesinde doğrudan soruşturma yapılabilmesi için yerine getirdiği görevin adli veya idari nitelikte olması arasında herhangi bir ayrım gözetilmemesi ve kanun koyucunun bu husustaki iradesinin Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı olduğundan söz edilemeyecek olması karşısında;
  2. 9. Hukuk Dairesi · E. 2022/13625 · K. 2022/16175 · T. 07.12.2022
    Daire kararıOnama
    Cumhuriyeti Anayasası’nın 10 uncu ve 36 ncı maddeleri ile güvence altına alınan eşitlik ve adil yargılanma haklarının ihlaline sebebiyet verdiğini belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.
  3. Hukuk Genel Kurulu E.2018/249 K.2018/744 T.2018-04-04
    Hukuk Genel KuruluBozma
    Eşitlik ilkesi 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10'uncu maddesinde genel olarak düzenlenmiştir.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

Bir büyükşehir belediyesi, 'Yerel Yönetimler Uzman Yardımcılığı' kadroları için düzenlediği giriş sınavında, kurum içi raporlarda tespit edilen cinsiyet dengesizliğini gidermek ve yerel hizmetlerde farklı bakış açılarının temsilini artırmak amacıyla, toplam kontenjanın belirli bir oranının kadın adaylara tahsis edileceğini içeren bir düzenleme yapmıştır. Bu düzenlemenin, Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen 'kanun önünde eşitlik' ilkesine aykırı olduğu iddiasıyla bir erkek aday tarafından iptal davası açılmıştır. 1982 Anayasası’nın eşitlik anlayışı ve sosyal devlet ilkesiyle ilişkisi çerçevesinde, söz konusu düzenlemeye ilişkin aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi en isabetlidir?

  1. A) Genel eşitlik ilkesi uyarınca cinsiyete dayalı her türlü tasnif, ayrımcılık yasağının ihlalini oluşturur; pozitif ayrımcılık niteliğindeki istisnaların ise ancak kanunla ve dar yorumlanarak getirilmesi gerektiğinden, belediyenin bu işlemi hukuka aykırıdır.
  2. B) Kadınlar lehine tedbir alınması anayasal olarak mümkün olsa da, sabit bir kontenjan ayrılması 'ölçülülük' ilkesine aykırıdır; zira bu durum, liyakat ilkesini zedelemekte ve daha az müdahaleci yöntemler yerine katı bir ayrımcılık yaratmaktadır.
  3. C) Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir ve devlet, bu eşitliğin fiilen hayata geçirilmesini sağlamakla yükümlüdür; bu amaçla alınan tedbirler Anayasa'nın açık hükmü gereği eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağından belediyenin düzenlemesi anayasal bir dayanağa sahiptir.
  4. D) Anayasa'nın 10. maddesi, çocuklar, yaşlılar ve engelliler gibi özel korunma ihtiyacı duyan gruplar için pozitif ayrımcılığı öngörmüş olup, kadınlar bu gruplar arasında sayılmadığından, cinsiyete dayalı bir kota uygulaması anayasal temelden yoksundur.
  5. E) Kamu hizmetine girme hakkı temel bir hak olup, bu hakka ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması esastır; idarenin düzenleyici bir işlemiyle cinsiyet temelli bir kota getirmesi 'idarenin kanuniliği' ilkesini ihlal etmektedir.

Bu maddeyle ilgili 11 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl