Anayasa Madde 90D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Anayasa m.90, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılan andlaşmaların onaylanmasının TBMM'nin kanunla uygun bulmasına bağlı olmasını, bu kuralın istisnalarını (ekonomik, ticari, teknik ilişkili, bir yılı aşmayan andlaşmalar ile uygulama ve yetki andlaşmaları), yayımlama ve Meclis'e bilgi sunma yükümlülüğünü, Türk kanunlarına değişiklik getiren andlaşmalara kanun kuralının uygulanmasını, usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmaların kanun hükmünde olmasını, Anayasa Mahkemesine başvuru yasağını ve temel hak andlaşmalarının kanunlara üstünlüğünü düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.
Ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet Maliyesi bakımından bir yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayımlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde bu andlaşmalar, yayımlarından başlayarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.
Milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticari, teknik veya idari andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunması zorunluğu yoktur; ancak, bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticari veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.
Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004- 5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.
Değişiklik geçmişi(1)
- 07.05.2004“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 07.05.2004 tarihinde 5170 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddedeki kavramlar
- Milletlerarası andlaşma
- Onaylamanın kanunla uygun bulunması
- Özel kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşma
- Temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşma
- Uygulama andlaşması
- Yetki kanununa dayalı andlaşma
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
2.178 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2023/1143 K.2025/416 T.2025-07-02Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
bu zorunluluk 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90/5. maddesine göre "…Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır" hükmü gereğince Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) 6. maddesi ile düzenleme altına alınan adil yargılanma hakkının en önemli unsurlardan olan "makul sürede yargılanma" ilkes
- Hukuk Genel Kurulu E.2017/1288 K.2020/143 T.2020-02-13Hukuk Genel KuruluBozma
12. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Anayasa)’nın 90. maddesinin beşinci fıkra hükmü uyarınca, milletlerarası antlaşma hükümlerinin esas alınacak olması nedeniyle ilk olarak belirtilmesi gerekir ki; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)’nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından bir tanesi de yargılamanın “makul bir süre içinde” bitirilmesi ilkesidir.
- 4. Daire · E. 2016/17053 · K. 2021/3843 · T. 07.07.2021Daire kararıBozma
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 90. maddesinde, usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu düzenlenmiştir.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Milletlerarası Andlaşmaları Uygun BulmaAnayasa Hukuku · 3.1 Yasama - 1982 Anayasası Hükümleri · 21:00
Bu maddeye özel soru
Türkiye, komşu bir devletle enerji alanında işbirliğini artırmak amacıyla on yıl süreli bir “Doğal Gaz Boru Hattı Projesi Andlaşması” imzalamıştır. Andlaşma, projenin finansmanı için Devlet Hazinesi’nden önemli bir kaynak aktarımını öngörmekte ve boru hattı güzergahındaki Türk vatandaşlarına ait taşınmazların mülkiyetine ilişkin düzenlemeler içermektedir. Bu andlaşmanın iç hukukta yürürlüğe girmesi için izlenecek yasama süreciyle ilgili olarak 1982 Anayasası ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Andlaşmanın onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin kanun teklifi, Cumhurbaşkanı tarafından gerekçesiyle birlikte doğrudan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur ve diğer kanun tekliflerinden farklı olarak ivedilikle görüşülür.
- B) Andlaşma, teknik ve ticari ilişkileri düzenlediğinden ve kanunun verdiği bir yetkiye dayanılarak yapıldığından, Türkiye Büyük Millet Meclisinin uygun bulması zorunluluğu olmaksızın, yayımlanmak suretiyle doğrudan Cumhurbaşkanınca onaylanabilir.
- C) Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında, andlaşma metninin bazı maddelerinin iç hukuka daha uyumlu hale getirilmesi amacıyla milletvekilleri tarafından değişiklik önergeleri verilebilir.
- D) Andlaşmanın onaylanmasını uygun bulan kanun teklifi üzerindeki görüşmeler genel hükümlere tabi olmakla birlikte, Meclisin yetkisi andlaşma metnini bir bütün olarak kabul veya reddetmekle sınırlı olup metin üzerinde değişiklik yapılması mümkün değildir.
- E) Andlaşmanın Cumhurbaşkanı tarafından Meclise sunulmasından itibaren iki ay içinde Meclis tarafından bir karar alınmazsa, andlaşmanın onaylanması zımnen uygun bulunmuş sayılır ve Cumhurbaşkanı onay işlemine devam edebilir.
Bu maddeyle ilgili 12 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl