Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu Madde 40Para - kredi konusunda bankanın görev ve yetkileri
1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
1211 sayılı Kanun m.40, Merkez Bankasının nihai kredi mercii sıfatıyla bankalara ve sisteme verebileceği kredileri (gün içi ve gün sonu kredisi, banka sistemindeki güvensizlik hâlinde verilecek fon çekilişlerini karşılayan kredi), bankalar ve benzeri mali kuruluşlar nezdinde tesis edilecek nakdi zorunlu karşılık ve umumi disponibiliteyi, zorunlu karşılıkların eksik tesisi hâlinde uygulanacak faizsiz mevduat ve cezai faiz yaptırımını, bankaların faiz oranlarını bildirmesini, mevduat vadelerinin belirlenmesini ve yabancı merkez bankalarına ait varlıkların haczedilemezliğini düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(Değişik: 25/4/2001 - 4651/7 md.)
I – a) Banka, nihai kredi mercii sıfatıyla ödeme sisteminde aksamalara sebep olabilecek geçici likidite sıkışıklıklarını ve finansal piyasaların etkin bir şekilde çalışmasını engelleyebilecek teknik kaynaklı ödeme sorunlarını gidermek amacıyla, sisteme, teminat karşılığında gün içi veya gün sonu kredi imkanı sağlayabilir.
b)(Mülga: 19/10/2005 - 5411/168 md.)
c)Bankaca, banka sisteminde belirsizlik ve güvensizlik oluşması ve fon çekilişlerinin hızlanması halinde, haklarında belirsizlik ve güvensizlik oluşan bankalara, şartları Banka tarafından kararlaştırılmak üzere, fon çekilişlerini karşılayacak miktarda kredi verilebilir. Bu hüküm gereğince kendisine kredi verilen bankaların iflası halinde Banka, verilen kredi miktarı ve faizi için iflas masasına imtiyazlı alacaklı sıfatıyla iştirak eder.
II – (Değişik paragraf: 17/7/2019-7186/4 md.) Bankalar ve elektronik ödeme araçlarını çıkaran kuruluşlar dâhil olmak üzere Bankaca uygun görülecek diğer mali kuruluşlar, Banka nezdinde açılacak hesaplarda bilanço içi veya bilanço dışı uygun görülen kalemlerini esas alarak, nakden zorunlu karşılık tesis ederler. Zorunlu karşılığa tabi bilanço içi veya bilanço dışı uygun görülen kalemlerin kapsamı, zorunlu karşılıkların oranı, tesis süresi ve tesis edilen karşılıklara gerektiğinde ödenecek faiz oranı, mevduat veya katılım fonlarından olağanüstü çekilişler ve birleşme, devir ve bölünme hâllerinde yapılacak işlemler de dâhil olmak üzere uygulamaya yönelik her türlü usul ve esas Bankaca belirlenir.
Yukarıda belirtilen kuruluşların bulunduracakları umumi disponibilitenin nitelik ve oranı, gerektiğinde Bankaca tespit edilir.1
Bankaca yapılacak düzenlemeye göre zorunlu karşılıkların Banka nezdindeki hesaplarda bloke olarak tutulmasının istenmesi hâlinde, bloke hesaplarda tutulan zorunlu karşılıklar, hiçbir amaç ve konunun finansmanı için kullanılamaz, temlik ve haciz edilemez.
Zorunlu karşılıkların ve umumi disponibilitenin süresinde tesis edilmemesi veya eksik tesis edilmesi hâlinde Banka, belirleyeceği usûl ve esaslara göre, eksik kısım için; Banka nezdindeki hesaplarda faizsiz mevduat tutulmasını istemeye veya cezaî faiz tahakkuk ettirmeye yetkilidir. Tahakkuk ettirilen cezaî faiz alacakları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri gereğince tahsil edilir. Tahsil edilen cezaî faizler Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna gelir kaydedilir.
III – a) Bankanın temel görev ve yetkilerinin yürütülmesi amacıyla mevzuatla Bankaya verilen yetkiler çerçevesinde bankalar, ödünç para verme işlemleri ve mevduat kabulünde uygulayacakları faiz oranlarını belirlenecek esaslara göre Bankaya bildirirler.
b)Banka, bankalardaki mevduatın vade ve türleri ile özel finans kurumlarındaki katılma hesaplarının vadelerini belirler.
c)(Ek: 19/1/2022-7351/1 md.) Banka nezdinde bulunan yabancı ülke merkez bankalarına ait para, alacak, mal, hak ve varlıklar haczedilemez, üzerlerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz.
- 1.(3. fıkra)17/7/2019 tarihli ve 7186 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle bu paragrafta yer alan “taahhütlerine karşı” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
Değişiklik geçmişi(4)
- 19.01.2022“Banka nezdinde bulunan yabancı ülke merkez bankalarına ait para, alacak, mal,…” ile başlayan bent 19.01.2022 tarihinde 7351 sayılı Kanunla eklendi
- 17.07.2019“Bankalar ve elektronik ödeme araçlarını çıkaran kuruluşlar dâhil olmak üzere…” ile başlayan fıkra (bir ibaresi) 17.07.2019 tarihinde 7186 sayılı Kanunla değiştirildi
- 19.10.2005“c) Bankaca, banka sisteminde belirsizlik ve güvensizlik oluşması ve fon…” ile başlayan bent 19.10.2005 tarihinde 5411 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
- 25.04.2001maddenin tamamı 25.04.2001 tarihinde 4651 sayılı Kanunla değiştirildi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Atıflar(2)
Bu maddenin atıf yaptıkları
Bu maddeye atıf yapanlar
Bu maddedeki kavramlar
- Bloke zorunlu karşılık
- Cezai faiz ve faizsiz mevduat
- Fon çekilişlerini karşılayacak kredi
- Gün içi ve gün sonu kredisi
- Nakden zorunlu karşılık
- Nihai kredi mercii
- Umumi disponibilite
- Yabancı ülke merkez bankası varlıkları
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
20 karar arasından seçildi- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2020/653 · K. 2020/1895 · T. 21.10.2020İDDKBozma
1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 40. maddesinin II numaralı paragrafının (b) ve (c) bentlerine istinaden çıkartılan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte 4684 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Geçici 3. maddesi
- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2025/493 · K. 2025/2331 · T. 05.11.2025İDDKBozma
Olayda, 07/06/1988 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile, kalkınma planı ve yıllık program hedeflerine uygun olarak yatırımları yönlendirmek ve ihtisas kredilerinin maliyetini düşürmek amacıyla, 1211 sayılı Kanun’un 40. maddesine dayanılarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kurulmuştur.
- İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi · E. 2020/479 · K. 2020/579 · T. 27.10.2020İlk dereceRet
Merkez Bankası Kanunun 40.maddesi uyarınca munzam karşılıklara gerekli görülmesi halinde faiz uygulamaya TC.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.