Anayasa Madde 12I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, temel hak ve hürriyetlerin hukuki niteliğini ve kapsamını belirler: hakların kişiliğe bağlı, dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez olması ile hakların topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumlulukları da içermesi. Hakların sınırlandırılması, kötüye kullanılmaması ve olağanüstü hallerde durdurulması bu maddede düzenlenmez; bunlar 13, 14 ve 15. maddelerde yer alır. Madde, somut bir hak tanımlamaz; Anayasa'da adı geçmeyen haklar için genel çerçeve oluşturur.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.

Kanun metninde bu maddeHam metin

Bu maddedeki kavramlar

  • Devredilmezlik
  • Dokunulmazlık
  • İsimsiz hürriyet
  • Kişiliğe bağlı hak
  • Ödev ve sorumluluk
  • Vazgeçilmezlik

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

61 karar arasından seçildi
  1. Ceza Genel Kurulu E.2018/543 K.2023/606 T.2023-11-14
    Ceza Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
    bu hâliyle belirlilik ilkesine de aykırı olan bu düzenlemenin farklı uygulamalara neden olabileceği, adalet duygusunu zedeleyici ve eşitlik ilkesine aykırı sonuçlar ortaya çıkarabileceği ve yine bu durumun Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen sosyal devlet ve hukuk devleti ilkeleri ile 12. maddesinde düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin dokunulamaz, devredilemez ve vazgeçilmez olarak sayılan niteliklerine ve TCK'nın 3/2. maddesine aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmektedir (Hakan Hakeri, s.1149; Köksal Bayraktar,
  2. Hukuk Genel Kurulu E.2025/378 K.2025/494 T.2025-09-10
    Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
    2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın irade özgürlüğüne ilişkin hükümleri (md.12/1, 13, 17/1, 19, 35/1, 48/1, vb.) göstermektedir ki; hukuk sistemimiz kişilerin irade özgürlüğüne sahip olduğunu temel bir ilke olarak benimsemiştir.
  3. Hukuk Genel Kurulu E.2023/906 K.2025/361 T.2025-05-28
    Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
    31. Bilindiği üzere 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 12/1. maddesinde herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğu düzenlendiği gibi, 48/1. maddesinde de herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetinin bulunduğu kabul edilerek kişilerin irade özgürlüğüne sahip olduğu temel ilke olarak benimsenmiştir.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddenin ders anlatımı

  • Temel Hak ve Ödevler
    Anayasa Hukuku · 2.1 Temel Hak ve Hürriyetler Giriş · 0:00
  • Temel Hak ve Ödevlere İlişkin Genel Hükümler
    Anayasa Hukuku · 2.1 Temel Hak ve Hürriyetler Giriş · 0:33
Ders videosunu platformda izle

Bu maddeye özel soru

Genel

Bir üniversite kampüsünde düzenlenen protesto sırasında güvenlik güçleri tarafından müdahale edilen Murat, temel haklarının mutlak olduğunu ve devletin bu hakları kısıtlama yetkisinin bulunmadığını iddia etmektedir. 1982 Anayasası’nda düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin niteliği ve kapsamı çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Murat’ın iddiasının aksine temel hak ve hürriyetler mutlak olup hiçbir durumda durdurulamaz.
  2. B) Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da içerir.
  3. C) Murat’ın sahip olduğu temel haklar sadece Türk vatandaşlarına özgü olup yabancılar için anayasal güvence bulunmaz.
  4. D) Temel haklar devredilebilir nitelikte olup Murat bu haklarından feragat ettiğini beyan ederse devletin koruma yükümlülüğü sona erer.
  5. E) Anayasa’da yer alan haklar sadece devlet organlarını bağlar; özel kişiler arasındaki ilişkilerde Murat’ın bu hakları ileri sürmesi mümkün değildir.

Bu maddeyle ilgili 6 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl