Anayasa Madde 13II. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Anayasa'nın 13. maddesi, temel hak ve hürriyetlerin olağan dönemlerde sınırlandırılmasına ilişkin genel ölçütleri düzenler. Bu ölçütler; sınırlamanın kanunla yapılması, Anayasa'daki ilgili maddelerde belirtilen sebeplere dayanması, hakkın özüne dokunmaması ve Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmamasıdır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(Değişik: 3/10/2001-4709/2 md.)
Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Değişiklik geçmişi(1)
- 03.10.2001maddenin tamamı 03.10.2001 tarihinde 4709 sayılı Kanunla değiştirildi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddedeki kavramlar
- Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebepler
- Demokratik toplum düzeninin gerekleri
- Ek güvenceler
- Ölçülülük ilkesi
- Temel hak ve hürriyetlerin özü
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
102 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2025/114 K.2026/226 T.2026-04-08Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
Bu itibarla anılan anayasal ögeleri dikkate almayan ve gerçek karşılık anayasal ölçütünü karşılamayan kural, Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen, sınırlamanın Anayasa’nın sözüne aykırı olamayacağı hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.
- Ceza Genel Kurulu E.2019/26 K.2023/91 T.2023-02-15Ceza Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
Ancak Anayasa’nın 13. maddesindeki düzenleme uyarınca bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
- Ceza Genel Kurulu E.2023/528 K.2024/22 T.2024-01-24Ceza Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve hürriyetlerin kanunla sınırlanması mümkün ise de kanunlarla getirilen düzenlemelerin bir temel hak ve özgürlük olan mahkemeye erişim hakkını daraltıcı şekilde yorumlanamayacağı, kanuni düzenlemeler yorumlanırken Anayasa ve uluslararası sözleşmeler gibi üst normların da gözetilmesi gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Temel Hak ve Ödevlere İlişkin Genel HükümlerAnayasa Hukuku · 2.1 Temel Hak ve Hürriyetler Giriş · 0:33
Bu maddeye özel soru
Bir soruşturma kapsamında şüpheli hakkında tutuklama tedbirinin uygulanmasını talep eden Cumhuriyet savcısının istemini değerlendiren Sulh Ceza Hâkimi, bu koruma tedbirinin Anayasa’nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına bir müdahale teşkil ettiğini tespit etmiştir. Hâkimin, bu müdahalenin anayasal meşruiyetini denetlerken, 1982 Anayasası’nın 13. maddesinde düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin 'genel ilkeler' bakımından yapacağı değerlendirmede aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken yanlıştır?
- A) Kişi hürriyetine yönelik bu müdahalenin, Anayasa'nın hem 13. hem de 19. maddeleri uyarınca açık bir kanuni dayanağının bulunması zorunludur.
- B) Bir temel hakkın özüne dokunan bir sınırlamanın, demokratik toplum düzeninin korunması gibi istisnai ve üstün bir kamu yararı amacına hizmet etmesi durumunda anayasal olarak meşru kabul edilmesi mümkündür.
- C) Uygulanacak tedbirin, demokratik bir toplumda zorunlu ve meşru bir amacı gerçekleştirmeye yönelik olması gerekir.
- D) Tedbirin ulaşılmak istenen amaçla orantılı olması, yani elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerini içeren ölçülülük ilkesine uygunluk taşıması şarttır.
- E) Sınırlamanın, Anayasa'nın lafzına uygun olmasının yanı sıra, temel hak ve özgürlükleri korumayı amaçlayan genel ruhuyla da uyumlu olması esastır.
Bu maddeyle ilgili 17 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl