Anayasa Madde 51C. Sendika kurma hakkı
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, çalışanlar ve işverenlerin sendika ve üst kuruluş kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme hakkını; bu hakka izin alınmamasını, kimsenin üyeliğe veya üyelikten ayrılmaya zorlanamamasını, sendika kurma hakkının sınırlanabileceği sebepleri, kullanımında şekil, şart ve usullerin kanunla gösterileceğini, işçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin haklarının kanunla düzenleneceğini ve sendika tüzük ile yönetim ve işleyişinin Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamayacağını düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(Değişik: 3/10/2001-4709/20 md.)
Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir.
Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.
(Mülga dördüncü fıkra: 7/5/2010-5982/5 md.)
İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla düzenlenir.
Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz.
Değişiklik geçmişi(2)
- 07.05.20104. fıkra 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
- 03.10.2001maddenin tamamı 03.10.2001 tarihinde 4709 sayılı Kanunla değiştirildi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddedeki kavramlar
- Üst kuruluş
- İşçi niteliği taşımayan kamu görevlisi
- Negatif sendika özgürlüğü
- Önceden izin almaksızın
- Pozitif sendika özgürlüğü
- Sendika kurma hakkı
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
54 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2011/591 K.2012/72 T.2012-02-15Hukuk Genel KuruluOnama
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 51. maddesi uyarınca, “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.
- 9. Hukuk Dairesi · E. 2025/8526 · K. 2025/10056 · T. 17.12.2025Daire kararıBozma
… gerektirdiği düzeyde yeterli bir yargısal inceleme yapılmaması nedeniyle Devlet tarafından pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmemiş olduğu gerekçeleriyle sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 51. …
- 9. Hukuk Dairesi · E. 2025/5291 · K. 2025/7040 · T. 29.09.2025Daire kararıDüzeltilerek onama
2. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın "Sendika kurma hakkı" kenar başlıklı 51. maddesinin son fıkrası uyarınca "Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz."
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Bir tekstil atölyesinde çalışan "Aslı", aynı işi yaptığı ve benzer kıdeme sahip olduğu erkek meslektaşlarından daha düşük ücret aldığını fark etmiştir. Ayrıca Aslı, haklarını savunmak amacıyla bir sendikaya üye olmak istediğinde, işveren tarafından "iş yerinin huzurunu bozacağı" gerekçesiyle engellenmiş ve sendika üyeliğinden vazgeçmesi için baskıya maruz kalmıştır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin (İHEB) çerçevesinde, Aslı'nın maruz kaldığı bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Aslı, herhangi bir fark gözetilmeksizin eşit iş karşılığında eşit ücrete hak kazanmalıdır.
- B) Çalışan her kimsenin, kendisine ve ailesine insanlık onuruna yaraşır bir yaşam sağlayan adil bir ücrete hakkı vardır.
- C) Aslı'nın menfaatlerini korumak için sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı bulunmaktadır.
- D) İşverenin sendika üyeliğini engellemeye yönelik baskısı, Beyanname’de güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğünün ihlali niteliğindedir.
- E) Beyanname’ye göre devlet, ekonomik verimlilik gerekçesiyle kadın ve erkek çalışanlar arasında ücret farkı gözetilmesine izin verebilir.
Bu maddeyle ilgili 6 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl