CMK Madde 109Adlî kontrol

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

YürürlükteSon değişiklik: 08.07.2021

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, tutuklama sebeplerinin bulunduğu hallerde tutuklama yerine uygulanabilecek adli kontrol tedbirini düzenler.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

(1)(Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.

(2)Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.

(3)Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:

a)Yurt dışına çıkamamak.

b)Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak.

c)Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki kontrol tedbirlerine uymak.

d)Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak ve gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek.

e)Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek.

f)Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak.

g)Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde sahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek.

h)Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından miktarı ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvence altına almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak.

i)Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî kararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair güvence vermek.

j)(Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Konutunu terk etmemek.

k)(Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek.

l)(Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek.

(4)(Ek: 25/5/2005 – 5353/14 md.)1(Mülga: 2/7/2012-6352/98 md.) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/15 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremediği 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adlî kontrol kararı verebilir.

(5)Hâkim veya Cumhuriyet savcısı (d) bendinde belirtilen yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekî uğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir.

(6)Adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerde uygulanmaz. (Ek cümle:8/7/2021-7331/15 md.) Ancak, (j) bendinde belirtilen konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.2

(7)(Ek: 6/12/2006 – 5560/19 md.) Kanunlarda öngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.3

  1. 1.(4. fıkra)25/5/2005 tarihli ve 5353 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle, üçüncü fıkradan sonra gelmek üzere (4) numaralı fıkra eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.
  2. 2.(6. fıkra)8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “(e) bendinde” ibaresi “(e) ve (j) bentlerinde” şeklinde değiştirilmiştir.
  3. 3.(7. fıkra)2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 98 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “birinci fıkradaki süre koşulu aranmaksızın” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
Kanun metninde bu maddeHam metin
Değişiklik geçmişi(11)
  1. 08.07.20216. fıkra bir cümlesi 08.07.2021 tarihinde 7331 sayılı Kanunla eklendi
  2. 08.07.20216. fıkra 08.07.2021 tarihinde 7331 sayılı Kanunla değiştirildi
  3. 14.04.20204. fıkra 14.04.2020 tarihinde 7242 sayılı Kanunla değiştirildi
  4. 02.07.20121. fıkra 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla değiştirildi
  5. 02.07.20123. fıkra (j) bendi 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla eklendi
  6. 02.07.20123. fıkra (k) bendi 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla eklendi
  7. 02.07.20123. fıkra (l) bendi 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla eklendi
  8. 02.07.20124. fıkra 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
  9. 02.07.20127. fıkra 02.07.2012 tarihinde 6352 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
  10. 06.12.20067. fıkra 06.12.2006 tarihinde 5560 sayılı Kanunla eklendi
  11. 25.05.20054. fıkra 25.05.2005 tarihinde 5353 sayılı Kanunla eklendi

Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.

Atıflar(9)

Bu maddenin atıf yaptıkları

Bu maddede geçen tanımlar(2)
Şüpheli
Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi
Soruşturma
Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

296 karar arasından seçildi
  1. 3. Ceza Dairesi · E. 2025/7276 · K. 2025/27079 · T. 01.12.2025
    Daire kararıBozma
    Bozma nedeni ve tutuklulukta/infazda geçirilen sürelere göre 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 98 ve müteakip maddeleri gereğince sanık hakkındaki hükmün İNFAZININ DURDURULMASINA, başka suçtan hükümlü ve tutuklu değil ise, 5271 sayılı Kanun'un 109/3-a maddesi uyarınca "yurt dışına çıkamamak" adli kontrol tedbiri uygulanmak suretiyle TAHLİYESİNE ve salıverilmesinin sağlanması için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazılmasına, dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi
  2. 3. Ceza Dairesi · E. 2022/23117 · K. 2025/25672 · T. 06.11.2025
    Daire kararıBozma
    sanık ve müdafiinin temyiz istemi bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi uyarınca tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, bozma sebebi, mevcut delil durumu ve tutuklulukta geçirilen süre dikkate alındığında sanığın 5271 sayılı Kanun’un 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi gereğince “yurt dışına çıkamamak” adli kontrol tedbiri uygulanmak suretiyle TAHLİYESİNE, başka suçtan tutuklu ya da hükümlü değil ise DERHAL SALIVERİLMESİ için ilgili yer Cumhuriyet başsavcılığına müzekkere yazılmasına,
  3. 9. Ceza Dairesi · E. 2024/5430 · K. 2024/9135 · T. 28.10.2024
    Daire kararıOnama
    metastik akciğer kanseri tanısının olduğu, ivedilikle onkolojik tedavisinin başlanması gerektiği, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 16/2. maddesi kapsamında değerlendirildiği, bu nedenle tedavisinin sağlanması amacıyla, başka suçtan hükümlü veya tutuklu değilse TAHLİYESİNE, sanık hakkında tahliyesinden sonra uygulanmak üzere 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109/3-a maddesi gereğince YURT DIŞINA ÇIKAMAMAK SURETİYLE ADLİ KONTROL TEDBİRİ UYGULANMASINA,

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

Bir kamu lisesinde görev yapan öğretmen A'ya karşı kasten yaralama suçunu işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma başlatılan şüpheli B ile ilgili olarak, Cumhuriyet savcısı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinde belirtilen tutuklama nedenlerinin varlığına kanaat getirmekle birlikte, şüphelinin bakmakla yükümlü olduğu kişilerin bulunmasını ve soruşturma dosyasına etki etme ihtimalinin zayıf olmasını göz önünde bulundurarak, tutuklama tedbirinin bu aşamada orantısız olacağı gerekçesiyle sulh ceza hâkimliğinden tutuklama yerine adlî kontrol altına alınmasını talep etmiştir. Sulh ceza hâkimi, Cumhuriyet savcısının bu talebi ve dosya kapsamını değerlendirerek şüpheli B hakkında adlî kontrol kararı vermeyi düşünmektedir. Bu bilgilere ve 5271 sayılı CMK'nın 109. maddesinin üçüncü fıkrasında katalog şeklinde sayılan yükümlülüklere göre, sulh ceza hâkiminin şüpheli B hakkında doğrudan hükmedebileceği adlî kontrol tedbirleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Suç mağduru olan öğretmen A'nın haklarını güvence altına almak üzere, hâkim tarafından takdir edilecek bir miktar parayı aynî veya kişisel güvenceye bağlamak.
  2. B) Şüphelinin, özellikle uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığından arınması amacıyla, hastaneye yatmak dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmasını ve bunları kabul etmesini sağlamak.
  3. C) Şüphelinin, belirlenen yer veya bölgelere, özellikle suç mağdurunun ikametgâhı ve görev yaptığı okulun çevresine gitmesini yasaklamak.
  4. D) Cumhuriyet savcılığının belirleyeceği ve denetleyeceği bir kamu kurumunda veya sivil toplum kuruluşunda kamuya yararlı bir işte ücretli veya ücretsiz olarak çalışmak.
  5. E) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve kesinleşmiş bir mahkeme kararı gereğince ödemekle yükümlü olduğu nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair güvence vermesini istemek.

Bu maddeyle ilgili 13 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl