TBK Madde 420V. Ceza koşulu ve ibra
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, hizmet sözleşmelerinde ceza koşulunun kurulabileceği sınırı ve işçinin işverenden olan alacaklarına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerlilik koşullarını düzenler. Ceza koşulunun karşılıklılık şartını, ibranın yazılılık, bir aylık bekleme süresi, tür ve miktar belirtme ve banka ödemesi koşullarını, gerçek tutarı içermeyen ibra belgelerinin makbuz niteliğini ve bu hükümlerin tazminat alacaklarına uygulanmasını kapsar.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.
İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.
Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur.
İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır.
Madde gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanunu ile kaynak İsviçre Borçlar Kanununda yer verilmeyen, "V. Ceza koşulu ve ibra" kenar başlıklı yeni bir maddedir. Tasarının dört fıkradan oluşan 419 uncu maddesinde, işçinin ceza koşuluna ve ibraya karşı ko runması düzenlenmektedir. Maddenin birinci fıkrasına göre, hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulacak ceza koşulu geçersizdir. Buna karşılık hizmet sözleşmelerine işçi lehine ceza koşulu konulabilir. Böylece fıkra hükmü nispi emredici bir nitelik taşımaktadır. Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin işverenden olan alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerliliği şu iki koşulun birlikte gerçekleşmiş olmasına bağlanmıştır: 1. İbra sözleşmesi yazılı şekilde yapılmış olmalıdır. 2. Sözleşmede ibra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmiş olmalıdır. Maddenin üçüncü fıkrasında, hizmet sözleşmesinin devam ettiği sırada veya sona ermesinden başla yarak bir ay geçmeden, işçi aleyhine yapılan ibra sözleşmelerinin hükümsüz olduğu belirtilmektedir. Maddenin son fıkrasında ise, ibra sözleşmesinin iptalinin istenebilmesinin koşulları düzenlen mektedir. Buna göre, ibra sözleşmesi işçinin haklarını yeterince korumuyor veya aşırı ölçüde sınır lıyorsa ve bu durumlar açıkça belli ise işçi, böyle bir ibra sözleşmesinin, hizmet ilişkisinin sona erdiği tarihten başlayarak iki yıl içinde iptalini isteyebilecektir.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddeyi uygulayan kararlar
1.237 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2021/477 K.2023/179 T.2023-03-08Hukuk Genel KuruluBozma
8. Türk Borçlar Kanunu'nun 420/1 inci maddesine göre hizmet sözleşmelerinde sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersiz olacaktır.
- Hukuk Genel Kurulu E.2021/524 K.2023/210 T.2023-03-15Hukuk Genel KuruluBozma
ancak 6098 sayılı Kanun'un 420 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulunun geçersiz olduğu, bu düzenlemenin emredici nitelikte ve kamu düzenine ilişkin bir düzenleme olduğu, davacı tarafından imzalanan rekabet yasağı taahhütnamesinde ise sadece işçi aleyhine ceza koşulu getirildiği, bunun karşılığında işverene bir yükümlülük getirilmediği, dolayısıyla sözleşmedeki ceza koşulunun geçersiz olduğu,
- 3. Hukuk Dairesi · E. 2024/140 · K. 2025/3161 · T. 29.05.2025Daire kararıOnama
müvekkilinin işvereninin onu emekli olmaya zorladığını, işyerine getirilen arabulucu huzurunda iş ilişkisini sona erdiren sözleşme ile beraber işverenin sunduğu ibranameyi imzalattıklarını, işvereninin aynı zamanda davalı Sandığın yönetim kurulu başkanı olduğunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 420. maddesi gereğince ibranın tip sözleşme olması, işçinin alacağına kavuşabilmesi için ödeme yapılmadan imzalamak zorunda bırakılması ve eksik ödeme yapılması nedeniyle geçersiz olduğunu,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
İşçi (A) ile İşveren (B) arasındaki iş sözleşmesi 10 Mart'ta sona ermiştir. (B), 25 Mart'ta (A)'ya bir ibraname imzalatmış ve ödemeyi banka aracılığıyla yapmamıştır. İbranamede "işçinin tüm alacakları ödenmiştir" şeklinde genel bir ifade yer almaktadır. Bu ibra sözleşmesinin hukuki durumu nedir?
- A) Geçerlidir, çünkü yazılı yapılmıştır.
- B) Geçersizdir, çünkü sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az 1 aylık süre geçmemiştir.
- C) Geçerlidir, çünkü işçi imzalamıştır.
- D) Geçersizdir, çünkü ibra sözleşmesi noterden yapılmalıdır.
- E) Geçerlidir, ancak işçi sadece miktarını ispat edemediği alacakları talep edemez.
Bu maddeyle ilgili 1 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl