HMK Madde 190İspat yükü

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, ispat yükünün hangi tarafa düşeceğini belirleyen genel ölçütü ve kanuni karinelerde ispat yükünün nasıl dağılacağını düzenler. Kural, vakıanın kimin ileri sürdüğünden çok, o vakıadan kimin lehine hak çıkardığına bakar. Madde hem davacı hem davalı için, dava türü gözetmeksizin uygulanır.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

(1)İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

(2)Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

İspat yüküne ilişkin kural daha önce Türk Medenî Kanununda düzenlenmiş olmasına rağmen ispat yükü kurallarının maddî hukuk temelli olmakla birlikte bir usul hukuku müessesesi olması sebebiyle, bu Kanun içerisinde yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca bu durum, ispat hukukuna ilişkin tüm genel hükümlerin birlikte düzenlenmesinin de bir sonucudur. İspat yükü kuralı, demet 387 / – 61 – Türk Medenî Kanunundaki düzenleniş tarzına göre daha açık ve üzerinde uzlaşılan bir şekilde ifade edilmiştir. Birinci fıkrada, ispat yükünün belirlenmesine ilişkin temel kural vurgulanmıştır. Buna göre, bir vakıaya bağlanan hukukî sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükünü taşıyacaktır. İspat yükünün belirlenebilmesi için önce ilgili maddî hukuk kuralındaki koşul vakıaların doğru bir şekilde tespit edilmiş olması ve buna uygun somut vakıaların ortaya konulmuş olması gerekir. Her bir vakıa bakımından lehine hak çıkarma çerçevesinde ispat yükü kuralları belirlenir. Ancak kanunda özel olarak ispat yükünün belirlendiği hallerde, genel kurala göre değil, kanunda belirtilen şekilde ispat yükü belirlenecektir. İkinci fıkrada, karinelerin varlığı halinde ispat yükünün nasıl belirleneceği düzenlenmiştir. Karine söz konusu olduğunda, karine temeli ile karine sonucunu birbirinden ayırt etmek gerekir. Karineye dayanan taraf, sadece karine sonucunu ispat yükünden kurtulmuş olur, ancak karine temelini ispat etmek yükü altındadır. Bu durumu vurgulamak için, fıkrada açık düzenleme yapılmıştır. Kesin kanunî karineler dışında, karşı taraf karinenin aksini ispat edebilir. Fıkrada, özellikle aksini ispat kavramına yer verilmiştir. Zira, aksini ispat ve karşı ispat farklı kavramlardır. Karine söz konusu olduğunda, karşı ispat faaliyetinden değil, karine ile kabul edilen durumun aksini ispat etmek gerekir.

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

7.279 karar arasından seçildi
  1. Hukuk Genel Kurulu E.2024/562 K.2025/644 T.2025-10-22
    Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
    Gerek 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 6 . maddesindeki “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür” hükmü ve gerekse 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 190/1. maddesindeki “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir” hükmü uyarınca, mirasbırakanın yaptığı temlikteki gerçek irade ve amacının mirasçıdan mal kaçırmak olduğunu, bu hususu ileri süren davacı taraf kanıtlamalıdır.
  2. 1. Hukuk Dairesi · E. 2023/215 · K. 2023/2041 · T. 04.04.2023
    Daire kararıOnama
    3.3.3. Hal böyle olunca, davacı tarafça TMK’nın 6. ve 6100 sayılı Kanun'un 190. maddeleri uyarınca usulünce ispat edilemeyen davanın reddine karar verilmesi gerekirken (III.) ve (IV/3.)no.lu paragraflarda belirtildiği şekilde karar verilmesi doğru değildir.'' gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılmış, İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.
  3. 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/4529 · K. 2025/6482 · T. 25.12.2025
    Daire kararıRet
    4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 6. ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 190/1 maddesi gereği, herkes iddiasını ispatla yükümlü olup, davacı tarafın taşınmazın bedelsiz olarak devredildiği hususunu resmi senet niteliğindeki tapu senedi karşısında aynı mahiyette yazılı bir delille ispatlayamadığı, uyuşmazlığın niteliği ve miktar itibarıyla dava konusu olayda tanık dinlenmesinin ya da dinlenen tanık beyanlarının hükme esas alınmasının mümkün olmadığı,

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen ispat yükü ve ispat kurallarına ilişkin temel prensipler göz önüne alındığında, aşağıdaki tespitlerden hangisi hatalıdır?

  1. A) İspat yükünün dağılımına ilişkin genel kural uyarınca, dayandığı vakıanın hukuki sonucundan lehine hak türeten taraf, o vakıanın mevcudiyetini kanıtlamakla yükümlüdür.
  2. B) Kanuni bir karineden faydalanan tarafın ispat yükümlülüğü, karinenin temelini teşkil eden vakıayı ispat etmekle sınırlıdır; bu vakıanın ispatı üzerine karinenin aksini ispat yükü karşı tarafa geçer.
  3. C) İspat yükü kendisine düşmeyen tarafın, ispat yükü taşıyan tarafın iddiasının doğruluğu hususunda hâkimde oluşan kanıyı çürütme amacıyla yürüttüğü karşı ispat faaliyeti, ispat yükünün el değiştirmesi sonucunu doğurur.
  4. D) Kanunun belirli bir delille ispatını emrettiği vakıalar, başka delillerle ispat edilemez ve bu kurala aykırılık mahkemece re'sen dikkate alınır.
  5. E) Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, medeni usul hukukunda mutlak bir değerlendirme yasağına tabi olup, bir vakıanın ispatında hâkim tarafından dikkate alınamaz.

Bu maddeyle ilgili 10 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl