HMK Madde 282Bilirkişinin oy ve görüşünün değerlendirilmesi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, bilirkişinin raporunda ya da sözlü açıklamalarında belirttiği oy ve görüşün hâkim bakımından bağlayıcılığını düzenler; bu oy ve görüşün diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilen takdiri bir delil olduğunu hükme bağlar. Kural, bilirkişi incelemesi yaptırılan her yargılamada hâkim ve bilirkişi arasındaki ilişkiye uygulanır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
Madde gerekçesi
Maddede yer alan düzenlemeyle, bilirkişinin, raporunda yahut sözlü açıklamalarında işaret ettiği oy ve görüşünü, hâkimin, diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği hususu hüküm altına alınmış; bu suretle bilirkişinin belirteceği oy ve görüşünün, bir takdiri delil niteliği taşıdığına açıkça işaret edilmiştir. Anılan hüküm çerçevesinde, hâkim, bilirkişi raporunu yeterli görmemekle beraber, raporda yazılı olan özel ve teknik bilgilerden hareketle, bilirkişinin raporunda varmış olduğu sonucun yanlış olduğu kanısına ulaşacak olursa, bunun gerekçelerini açıkça ortaya koymak suretiyle, bilirkişi raporunun aksine de karar verebilecektir. Tersine bir anlayış, hâkimi, bilirkişi raporuyla, hüküm arasında bir aracı hâline getirir ki; bunun hukuk devleti ve onun bir görünüm biçimi olan yargı bağımsızlığı (Anayasanın 2 nci ve 138 inci demet 387 / – 85 – maddeleri) ile bağdaştırılamayacak olması sebebiyle kabulü mümkün değildir. Öte yandan, bu kural, hâkim, bilirkişi raporunu yeterli görmezse, bilirkişiden ek rapor almak yahut yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırtmak zorundadır şeklinde de anlaşılamaz. Çünkü, bilirkişiden ek rapor almak yahut yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırtmak, “Bilirkişi raporuna itiraz” başlıklı 285 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan düzenlemeler uyarınca, zaten hâkimin sahip olduğu doğal yetkiler arasında bulunmaktadır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddedeki kavramlar
- Oy ve görüş
- Takdiri delil
- Ek rapor ve yeni bilirkişi incelemesi
- Serbest değerlendirme
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
464 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2022/508 K.2023/226 T.2023-03-15Hukuk Genel KuruluGönderme
22. Yukarıda da değinildiği üzere hâkim, 6100 sayılı Kanun'un 282 nci maddesinin açık hükmünün de bir gereği olarak bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2025/838 · K. 2025/1695 · T. 17.09.2025İDDKBozma
Bununla birlikte, söz konusu raporda yapılan tespitlerin ve elde edilen verilerin 6100 sayılı Kanun'un 282. maddesi uyarınca hakim tarafından serbestçe değerlendirilerek hüküm kurulmasında hukuki bir engel bulunmamaktadır.
- 11. Hukuk Dairesi · E. 2023/3162 · K. 2024/5670 · T. 08.07.2024Daire kararıOnama
baskın unsuru TEMA işareti dolayısıyla işletmesel bağlantı olduğu ya da idari ve ekonomik açıdan birbiriyle bağlantılı işletme tarafından piyasaya sunulan markalı hizmetler algısı oluşabileceği, yani markaları karıştırabileceği, bu açıdan 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (6769 sayılı Kanun) 6 ncı maddesinin birinci fıkrasındaki iltibas koşulları oluştuğundan, (aksi yöndeki bilirkişi görüşüne 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 282 nci maddesinden hareketle iştirak edilmediği),
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Bir eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında, mahkeme tarafından görevlendirilen inşaat mühendisi bilirkişi, hazırladığı raporda hem binanın taşıyıcı sistemindeki teknik eksiklikleri tespit etmiş hem de bu durumun Türk Borçlar Kanunu kapsamında “açık ayıp” teşkil ettiğini, bu nedenle davacının ihbar külfetini zamanında yerine getirmediğinden davanın reddi gerektiğini belirtmiştir. Hâkim, rapordaki teknik tespitleri yerinde bulmakla birlikte, hukuki nitelendirme ve sonuca katılmamaktadır. Bu durumda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre hâkimin bilirkişi raporu karşısındaki konumu ve yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Bilirkişinin hukuki nitelendirme yapması raporu esastan sakatladığından, hâkimin raporu tümüyle yok sayarak re'sen yeni bir bilirkişi görevlendirmesi zorunludur.
- B) Hâkim, rapordaki hukuki değerlendirmeyi ve sonucu dikkate almamakla birlikte, taraflarca süresi içinde itiraz edilmeyen teknik kısımları doğru kabul etmekle yükümlüdür.
- C) Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşüyle bağlı olmayıp, rapordaki teknik tespitleri diğer delillerle birlikte serbestçe takdir ederken, uzmanlık alanı dışındaki hukuki nitelendirme ve değerlendirmeleri ise dikkate almaz.
- D) Hâkim, rapordaki hukuki nitelendirmenin düzeltilmesi için bilirkişiden ek rapor talep etmeli, bilirkişi hukuki değerlendirmesini geri çekmediği sürece dosyada başka bir işlem yapmamalıdır.
- E) Taraflar rapora itiraz etmezse, hâkim bilirkişinin vardığı “davanın reddi gerektiği” sonucuyla bağlı hale gelir ve bu yönde karar vermek durumunda kalır.