İşletme hesabı nedir?

Ticari, ziraî veya mesleki kazancı nedeniyle gerçek usulde vergilendirilenler esnaf muaflığından yararlanamaz.

Basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre defter tutanlar, şartları taşıdıkları ölçüde esnaf sayılır.

Gerçek usul tabi olan kişi muafiyet dışında kalır.

İşletme hesabında kazanç, dönem içindeki hasılat ile giderin karşılaştırılmasıyla bulunur; ayrıca dönem başı ve sonu mahsulleri düzeltme olarak dikkate alınır.

Bilanço esasında ise kazanç, dönem başı ve sonu aktif-pasif farkı üzerinden belirlenir.

Hangi esasın uygulanacağı, mükellefin defter ve tespit yöntemine göre belirlenir; işletme hesabı esasında yalnız bu maddedeki hasılat-gider ve mahsul ilavesi kuralları uygulanır.

Bilanço esasına göre defter tutanlarda karşılaştırma gelir tablosundaki brüt satış tutarı ile yapılır.

İşletme hesabı esasına göre defter tutanlarda işletme hesap özetindeki dönem içi hasılat; serbest meslek kazanç defteri tutanlarda ise serbest meslek kazanç bildirimindeki gayrisafi hasılat esas alınır.

Her defter türünde karşılaştırılacak tutar farklıdır; hangi belgenin esas alınacağı mükellefin defter türüne göre belirlenir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellef, özel karşılık hesabı açar ve kıymetleri aktifine kaydeder.

İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellef, emtiayı gider kısmına satın alınan mal olarak kaydeder.

Kayıt yeri ve vergisel sonuç farklılaşır; işletme hesabı esasında karşılık hesabı kurulmaz, ayrı özel karşılık mekanizması yalnız bilanço esasında işler.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellef, kıymetler için pasifte özel fon hesabı açar.

Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellef, kıymetleri defterinde ayrıca gösterir.

Bilanço esasında hesap sermayenin cüzü sayılır ve tasfiyede vergilendirilmez; diğer defter sisteminde yalnız ayrı gösterim yapılır.

Değersiz alacak mukayyet kıymetiyle zarara geçirilerek yok edilir. Bu yöntem fıkranın genel hükmüdür.

İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, değersiz alacaklarını gider kaydederek yok ederler.

İşletme hesabı mükellefi için yok etme işlemi doğrudan gider yoluyla yapılır. Maddenin üçüncü fıkrası bu mükellefler bakımından özel düzenleme getirmektedir.