Yönetim ve tasarruf

Madde, mal ortaklığı rejiminde ortaklık mallarının evlilik birliğinin yararına uygun olarak yönetilmesini ve olağan yönetim sınırları içinde her eşin ortaklığı yükümlülük altına sokabilmesini ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilmesini düzenler. Hüküm, mal ortaklığı rejimi uygulanan eşler bakımından geçerlidir. Olağan dışı yönetim işlemlerinin rıza koşulunu (m.263), evlilik birliğinin temsilini (m.263 saklı hükümler), kişisel malların yönetimini (m.267) ve paylaşmalı mal ayrılığı ya da paylı mülkiyet rejimlerinin yönetim kurallarını düzenlemez; bunlar ilgili maddelerde yer alır.

Olağan yönetim: hangi kavramlar bilinmeli?

Ortaklık malları

Mal ortaklığı rejiminde eşlerin birlikte sahip olduğu ve kişisel mal sayılmayan malvarlığı değerleridir. Eşler bunlar üzerinde bölünmemiş bir bütün olarak hak sahibidir.

Evlilik birliğinin yararı

Ortaklık mallarının yönetiminde gözetilmesi gereken temel ölçüttür. Her yönetim işleminin, eşlerin ortak yaşamının ve ailenin ihtiyaçlarına uygun olup olmadığına bakılarak değerlendirilmesi gerekir.

Olağan yönetim sınırları

Ortaklık mallarında günlük ve gündelik ihtiyaçlara ilişkin, birlik yararına uygun düşen yönetim işlemlerinin alanıdır. Bu sınırın dışında kalan işlemler olağan dışı yönetim sayılır ve 263. madde uyarınca ayrı rıza koşuluna tabidir.

Tasarruf

Bir malın hukuki varlığını doğrudan etkileyen işlemlerdir; malın devri, rehni veya başka bir hakkın konusu olmasını kapsar. Olağan yönetim sınırları içinde yapılan tasarruf, ortak mal üzerinde eşin tek başına yapabildiği işlemdir.

Ortaklığı yükümlülük altına sokma

Ortaklık malvarlığı bakımından borç doğurucu işlemler yapılmasıdır. Olağan yönetim sınırları içinde bu işlem eş tek başına yapabilir.

Olağan yönetim: hangi şartlar aranır?

• Mal rejiminin mal ortaklığı olması bulunmalıdır; kişisel mal ya da başka rejim söz konusu ise 262. maddedeki yetki doğmaz.
• Yönetim işleminin evlilik birliğinin yararına uygun olması gerekir; bu ölçüte aykırı işlemler, olağan görünse dahi 262. madde kapsamında değerlendirilemez.
• İşlemin olağan yönetim sınırları içinde kalması aranır; olağan dışı yönetim işlemleri için 263. maddedeki birlikte hareket veya rıza koşulu geçerlidir.
• Ortaklığı yükümlülük altına sokan ya da ortak mallarda tasarrufta bulunan işlemi yapan eş, bu yetkiyi kendi adına kullanmalıdır; diğer eşin ayrıca rızası aranmaz.

Olağan yönetim: hangi sonuçları doğurur?

• Olağan yönetim sınırları içinde yapılan işlem, eşlerden biri tarafından yapılmış olsa da ortaklığı bağlar ve ortaklık malvarlığında doğrudan sonuç doğurur.
• Olağan yönetim sınırları içinde her eş ortak mallarda tasarrufta bulunabilir; bu yetki sınırlandırılmadıkça diğer eşin rızası aranmaz.
• Olağan yönetim sınırının dışına çıkan işlemler bakımından bu madde uygulanmaz; 263. maddedeki birlikte hareket veya rıza koşulu aranır.
• Evlilik birliğinin yararına aykırı yönetim, yönetim yetkisinin kötüye kullanılması olarak değerlendirilir; bu durumda eşin hukuki sorumluluğu ve 263. maddede öngörülen rıza eksikliği sonuçları gündeme gelebilir.
• Hüküm emredicidir; eşler bu yetkiyi evlilik sözleşmesi ile tamamen ortadan kaldıramaz, ancak 263. madde çerçevesinde olağan dışı işlemler için ek koşul getirebilirler.

Olağan yönetim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Olağan yönetim sınırının, paylı mülkiyetteki olağan yönetim kurallarıyla aynı şekilde belirlenmesi; oysa mal ortaklığında ölçüt evlilik birliğinin yararıdır.
• Olağan yönetim sınırları içinde yapılan her işlemi 'evlilik birliği yararına' olduğu varsayarak geçerli saymak; ölçüt somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
• Olağan dışı bir işlemi, olağan yönetim gibi değerlendirerek 263. maddedeki rıza şartını gözden kaçırmak.
• Kişisel mal yönetimini ortaklık malı yönetimi ile karıştırmak; kişisel mallarda 262. madde değil 267. madde uygulanır.
• Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümleri yönetim yetkisi ile aynı kapsamda saymak; temsil yetkisi 263. maddede saklı tutulan ayrı bir alandır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ortaklık mallarında olağan yönetim işleminin birlik yararına uygunluğu, işlemin sıklığı, miktarı ve eşlerin hayat standardı birlikte değerlendirilerek incelenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/6758 E., 2023/4409 K., 03.10.2023)
• Ortaklık mallarına ilişkin işlemlerde olağan dışı nitelik taşıyan işlemler, ortak malın değerini ya da kullanımını önemli ölçüde etkilediğinde 263. madde kapsamına alınmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024)
• Olağan yönetim sınırları içinde yapılan işlemin geçerliliği, diğer eşin rızası olmadığı gerekçesiyle kendiliğinden ortadan kalkmamaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/6758 E., 2023/4409 K., 03.10.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Olağan yönetim sınırları içinde yapılan işlemin geçerliliğini ileri süren eş, işlemin olağan yönetim kapsamında olduğunu ve birlik yararına uygun bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Ortaklık mallarının niteliğini ileri süren eş, malın ortaklık malı olduğunu ispat etmelidir; aksi ispat edilmedikçe malvarlığı ortaklık malı sayılır (m.226 ilkesi).
• Karşı taraf, işlemin olağan dışı olduğunu ya da birlik yararına aykırı bulunduğunu ileri sürerek ispat yükünü taşır.
• Belgeye bağlı işlemlerde yazılı belge, işlemin niteliğini ve tarafların iradesini ortaya koyan asıl delildir; tanık ancak belgenin bulunmadığı hallerde ikincil delil olarak kullanılabilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.263: Olağan yönetim dışında kalan işlemler için birlikte hareket veya rıza koşulunu düzenler; 262. maddenin sınırını belirler.
• 4721 m.267: Kişisel mallarda yönetim ve tasarruf yetkisini düzenler; 262. maddedeki ortaklık malı ölçütünden ayrılır.
• 4721 m.690: Paylı mülkiyette olağan yönetim işlerinin sınırlarını belirler; mal ortaklığında da yorum kaynağı olarak kullanılır.
• 4721 m.691: Paylı mülkiyette önemli yönetim işleri için pay ve paydaş çoğunluğunu düzenler; mal ortaklığında doğrudan uygulanmaz.
• 4721 m.257: Ortaklık mallarının bölünmemiş bir bütün olarak eşlere ait olduğunu düzenler; 262. maddenin konusunu oluşturan malvarlığının niteliğini belirler.

Madde, evlilik birliği içinde eşlerin olağan yönetim dışında kalan konularda ortaklığı yükümlülük altına sokma ve mallarda tasarrufta bulunma yetkisini, eşlerin birlikte veya rızayla hareket etmesi esasına bağlar. Üçüncü kişilerin rızanın varlığına güvenmesini korumak için rızanın var sayılmasını düzenler ve evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümleri saklı tutar. Olağan yönetim işlerinin eşler arasında nasıl paylaşılacağını, mal rejimlerinin tasfiyesini ve eşler arasındaki hukuki işlemlerin genel koşullarını düzenlemez; bunlar için ilgili mal rejimi hükümleri ve evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler (m.250 ve devamı) esas alınır. Maddenin kapsamı yalnız evlilik birliğinde mal yönetimidir; kayyım ve vesayet gibi kurumlar bu maddenin konusu değildir.

Olağanüstü yönetim: hangi kavramlar bilinmeli?

Olağan yönetim

Eşlerin evlilik birliğinin günlük ihtiyaçları ve mallarının sürdürülmesi için tek başına yapabileceği işlemler bütünüdür. Bu alanın dışında kalan işlemler madde kapsamında rıza gerektirir.

Rıza

Olağan yönetim dışındaki işlemler için diğer eşin önceden verdiği veya işlem anında açıklanan onaydır. Rızanın hangi biçimde verileceği bu maddede düzenlenmemiştir.

Rızanın var sayılması

Rızanın bulunmadığını bilmeyen veya bilecek durumda olmayan üçüncü kişiye karşı, eş rızasının gerçekte alınmamış olsa da mevcut kabul edilmesidir. Bu koruma üçüncü kişinin iyi niyetine bağlıdır.

Evlilik birliğinin temsili

Eşlerden birinin diğerini birlik adına temsil etmesine ilişkin özel hükümdür. Bu maddenin koruma kuralı, temsile ilişkin hükümler saklı kalacak biçimde uygulanır.

Olağanüstü yönetim: hangi şartlar aranır?

• İşlemin olağan yönetim dışında kalan bir konu olması gerekir; olağan işlemlerde bu maddedeki rıza şartı aranmaz.
• Eşlerin ortaklığı yükümlülük altına sokması veya mallarda tasarrufta bulunması için eşlerin birlikte hareket etmesi ya da diğer eşin rızasını alması gerekir.
• Üçüncü kişiye karşı rızanın var sayılabilmesi için karşı tarafın rızanın bulunmadığını bilmiyor veya bilecek durumda olmuyor olması gerekir.
• İşlemin evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümlere aykırı olmaması gerekir, çünkü bu hükümler saklıdır.

Olağanüstü yönetim: hangi sonuçları doğurur?

• Olağan dışı bir işlemde rıza alınmadan ortaklık yükümlülük altına girmez; ancak üçüncü kişi iyi niyetliyse rıza var sayılır ve işlem bağlayıcı olur.
• Üçüncü kişi rızanın bulunmadığını biliyorsa veya bilecek durumdaysa rıza var sayılmaz ve işlemin eşe karşı sonuçları hakkında koruma sağlanmaz.
• Olağan yönetim içindeki işlemler için madde ayrı bir rıza şartı koymaz; bu işlemler genel hükümlere göre değerlendirilir.
• Maddenin üçüncü fıkrası gereği evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler öncelikli uygulanır; bu hükümlerle çelişen bir sonuç madde ile kurulamaz.
• Madde metninde açıkça bir geçersizlik yaptırımı belirtilmemiştir; yaptırım, işlemin niteliğine ve üçüncü kişinin iyi niyetine göre belirlenir.

Olağanüstü yönetim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Olağan yönetim işlemlerinde de rıza aranacağını düşünmek; bu maddedeki rıza şartı yalnız olağan dışı işlemler içindir.
• Üçüncü kişinin iyi niyetini değerlendirmeden var sayılan rızaya dayanmak; koruma yalnız iyi niyetli üçüncü kişiye tanınır.
• Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümleri saklı tutan fıkrayı yok saymak ve bu maddeyle temsil yetkisini tam olarak belirlemeye çalışmak.
• Rızanın var sayılmasını tüm işlemlerde otomatik bir kurgu olarak görmek; kuralın sınırı üçüncü kişinin bilgisine bağlıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hakimin davanın devamı süresince malların yönetimi için tedbir kararı verirken bu maddeyi de gözettiği görülmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/6758 E., 2023/4409 K., 03.10.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Olağan dışı bir işlemin rıza olmadan yapıldığını ileri süren taraf, rızanın bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Rızanın varlığını iddia eden taraf, rızanın yazılı belge, imza veya tanık gibi delillerle alındığını ortaya koymalıdır.
• Üçüncü kişinin iyi niyetini savunan taraf, rızanın bulunmadığını bilmediğini veya bilecek durumda olmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Kötü niyet iddiasında bulunan taraf, üçüncü kişinin rızanın yokluğunu bildiğini delillerle göstermelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.250: Evlilik birliğinin temsiline ilişkin genel hükümdür; bu maddenin üçüncü fıkrasında saklı tutulan hükümler buradadır.
• 4721 sayılı Kanun: Mal rejimleri ve eşlerin malvarlığı işlemlerine ilişkin ayrıntılı hükümleri içerir; bu madde ile birlikte uygulanır.

Madde, mal ortaklığı rejiminde eşlerden birinin diğerinin rızasıyla ortaklık mallarını kullanarak tek başına bir meslek veya sanat icra etmesi hâlinde o mesleğe ilişkin hukuki işlemleri yapma yetkisini düzenler. Hüküm, ortaklık mallarının bu amaçla kullanılmasına rıza veren ve mesleği tek başına icra eden eşler bakımından uygulanır. Maddenin kapsamı dışında kalan konular şunlardır: olağan ve olağanüstü yönetim yetkisinin genel çerçevesi (m.262 ve m.263), eşlerin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu (m.268), mesleki borçlar nedeniyle kişisel mallar ve ortaklık mallarının sorumluluğu (m.268) ve eşler arasında yönetim ve kullanım sınırlarının ihlali (m.262-263 ve m.267). Ayrıca mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye (m.275 vd.) bu maddede düzenlenmez.

Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası: hangi kavramlar bilinmeli?

Ortaklık malları

Mal ortaklığı rejiminde eşlerin birlikte sahip olduğu ve kişisel mal sayılmayan malvarlığı değerleridir. Maddede yer alan meslek veya sanatın icrası için kullanılan mallar bu kapsamdadır.

Rıza

Diğer eşin, meslek veya sanatın icrası için ortaklık mallarının kullanılmasına verdiği onaydır. Rızanın varlığı ve kapsamı, işlemin geçerliliği açısından belirleyicidir.

Meslek veya sanat icrası

Eşlerden birinin kendi adına ve tek başına yürüttüğü mesleki veya sanatsal faaliyettir. Ortaklık faaliyeti veya diğer eşle birlikte yürütülen işler bu kavramın dışında kalır.

Mesleğe ilişkin hukuki işlemler

Meslek veya sanatın yürütülmesi kapsamında yapılan işlemlerdir. Bu işlemler, mesleğin olağan gereklerine uygun olmalıdır ve mesleğin dışında kalan işlemleri kapsamaz.

Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası: hangi şartlar aranır?

• Eşlerden birinin tek başına bir meslek veya sanatı icra etmesi gerekir.
• Mesleğin icrası için ortaklık mallarının kullanılması gerekir.
• Diğer eşin bu kullanıma rızası bulunmalıdır.
• İşlemin meslek veya sanata ilişkin olması gerekir; meslek dışındaki işlemler bu yetkinin kapsamında değildir.

Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası: hangi sonuçları doğurur?

• Eşlerden biri diğerinin rızasıyla ortaklık mallarını kullanarak tek başına meslek ya da sanat faaliyetini yürütürse, bu faaliyetle bağlantılı tüm hukuki işlemleri tek başına yapabilir.
• Mesleki işlemler bakımından eş, diğer eşin ayrıca onayını almak zorunda değildir.
• Meslek veya sanat icra edilmiyorsa ya da rıza bulunmuyorsa, bu maddedeki yetki doğmaz ve genel yönetim hükümleri uygulanır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024)
• Mesleğe ilişkin işlemler sonucunda doğan borçlar bakımından eşlerin sorumluluğu m.268 uyarınca belirlenir.

Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Eşin meslek icrasını yalnız bir işlem yapılmış olması üzerinden değerlendirmek; yetkinin sürekli bir meslek faaliyetine bağlı olduğunu gözden kaçırmak.
• Rızanın varlığını kendiliğinden kabul etmek; rızanın kapsamının ortaklık mallarının mesleki kullanımıyla sınırlı olduğunu unutmak.
• Mesleğe ilişkin olmayan işlemleri bu maddeye dayanarak geçerli saymak.
• Maddenin m.268 kapsamındaki sorumluluk sonuçlarını yetki hükmüyle karıştırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mesleki faaliyet nedeniyle yapılan işlemlerin, ortaklık mallarının bu amaçla kullanılmasına rıza bulunduğu hâllerde eşin tek başına yapabileceği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/6758 E., 2023/4409 K., 03.10.2023)
• Mahkemeler, ortaklık mallarının mesleki faaliyet için kullanılıp kullanılmadığını ve rızanın varlığını somut olayda ayrıca değerlendirmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Mesleki işlemi yapan eşin meslek veya sanatı tek başına icra ettiğini ve ortaklık mallarını bu amaçla kullandığını ispat etmesi gerekir.
• Diğer eşin rızasının bulunduğunu ileri süren taraf, rızayı yazılı belge, fiili kullanım veya tanık ile ispatlayabilir.
• Rızanın bulunmadığını ileri süren eş, bu savunmasını ispatla yükümlüdür.
• Üçüncü kişi, işlemin mesleki yetki kapsamında yapıldığını bilmediğini veya bilmesi gerekmediğini ileri sürerse, m.263/3 benzeri koruma kurallarının uygulanabileceği dikkate alınmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.262: Olağan yönetim sınırlarını belirler. Mesleki işlemler bu sınırları aşıyorsa m.264 yetkisi devreye girer.
• 4721 m.263: Olağan yönetim dışındaki işlemlerde rıza ve birlikte hareket kuralını düzenler; m.264 bu rızanın özel bir hâlini oluşturur.
• 4721 m.268: Mesleki işlemlerden doğan borçlar nedeniyle üçüncü kişilere karşı sorumluluğu belirler.

Madde, mal rejimi olarak mal ortaklığını benimsemiş eşlerden birinin, diğer eşin rızası olmadan, ortaklık mallarına girecek bir mirası reddedememesini ve borca batık bir terekeyi kabul edememesini düzenler. Rıza alınamadığında ya da rıza haklı bir sebep olmadan reddedildiğinde, istem sahibi eşin sulh mahkemesinden izin istemesine ilişkin usulü de kapsar. Kural yalnızca mal ortaklığı rejimindeki evli eşler bakımından uygulanır. Madde, mirasın reddinin şekli ve süresini (m.606, m.609), reddin sonuçlarını (m.610 ve sonrası) ve mirasçının alacaklılarının korunmasını (m.629 ve sonrası) düzenlemez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Ayrıca mal rejiminin tasfiyesine ve paylaşma sonuçlarına ilişkin hükümler de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Mirasın kabulü veya reddi: hangi kavramlar bilinmeli?

Ortaklık mallarına girecek miras

Mal ortaklığı rejiminde eşlerden birinin mirasçılık sıfatıyla edindiği ve edinilmiş mallara dahil olacak miras paylarıdır. Miras, eşlerden birinin kişisel malı sayılan kısma girmiyorsa bu kapsama girer.

Borca batık tereke

Terekedeki borçların aktiflerini aştığı mirastır. Bu durumda mirası kabul etmek, kabul eden eşin ortaklık malvarlığını borçla yükümlü kılabileceğinden madde bakımından ayrı bir koruma gerektirir.

Rıza

Diğer eşin mirası reddetmeye ya da kabule ilişkin açık onayıdır. Rızanın alınmasına olanak bulunmaması veya rızanın haklı sebep olmaksızın reddedilmesi, izin usulünü tetikler.

Haklı sebep

Diğer eşin rızasını vermemesinin hukuken kabul edilebilir bir gerekçeye dayanmamasıdır. Somut olayın koşullarına göre hâkim tarafından değerlendirilir.

Madde, mal ortaklığının sona ermesi hâlinde eşlerin ortaklık malına ilişkin işlemlerden dolayı birbirlerine karşı sorumluluğunu ve ortaklık mallarının yönetim giderlerinin hangi kaynaktan karşılanacağını düzenler. Hüküm, mal rejimi olarak mal ortaklığını benimseyen eşler arasındaki ilişkiye uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: mal ortaklığının tasfiyesi ve paylaşım usulü (m.269 ve devamı), mal ortaklığında yönetim ve temsil yetkisi (m.256 ve devamı), mal ortaklığının sona ermesi ve tasfiyeye ilişkin genel hükümler (m.225 ve devamı), mal ortaklığında borçlardan sorumluluk (m.277 ve devamı) ile bu sorumluluğa ilişkin zamanaşımı ve usul kuralları.

Sorumluluk ve yönetim giderleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Mal ortaklığı

Eşlerin kişisel mallarının dışında kalan ve kanunda sayılan malların ortak mal sayıldığı mal rejimidir. Madde, bu rejimin sona ermesinden sonra ortaklık malı üzerindeki işlemlerin sonuçlarını düzenler.

Vekil gibi sorumluluk

Eşin ortaklık malına ilişkin yaptığı işlemlerden dolayı, vekâlet ilişkisindeki vekil gibi diğer eşe karşı hesap verme ve sonuçlarını üstlenme yükümlülüğüdür. Sorumluluk, işlemin sahibi eş ile diğer eş arasındaki iç ilişkiye dayanır.

Yönetim giderleri

Ortaklık malının korunması, işletilmesi ve yönetilmesi için yapılan zorunlu harcamalardır. Maddeye göre bu giderler ortaklık mallarından karşılanır; eşlerin kişisel mallarından ödenmesi kuralı yoktur.

Sorumluluk ve yönetim giderleri: hangi şartlar aranır?

• Mal ortaklığının sona ermiş olması gerekir; sona erme nedeni (boşanma, ölüm, mal rejiminin değiştirilmesi gibi) madde tarafından sınırlandırılmamıştır.
• Ortaklık malıyla ilgili bir işlemin eşlerden biri tarafından yapılmış olması gerekir.
• Sorumluluk, işlemi yapan eşin diğer eşe karşı vekil gibi sorumluluğu biçiminde doğar; bu sorumluluk için eşin bir vekâlet verilmiş olması aranmaz.
• Yönetim giderlerinin ortaklık malvarlığından karşılanması için bu giderlerin ortaklık malına ilişkin olması gerekir.

Sorumluluk ve yönetim giderleri: hangi sonuçları doğurur?

• Ortaklık malıyla ilgili işlemlerden dolayı eş, diğer eşe karşı vekil gibi sorumlu olur.
• Yönetim giderleri ortaklık mallarından karşılanır ve bu giderler için eşlerin kişisel mallarına başvurulması kural olarak gerekmez.
• Ortaklık malıyla ilgisi bulunmayan işlemler bakımından bu sorumluluk doğmaz.
• Madde emredici niteliktedir; sözleşmeyle bu sorumluluk kaldırılıp ağırlaştırılmasına ilişkin açık bir düzenleme madde metninde yer almamaktadır.

Sorumluluk ve yönetim giderleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Vekil gibi sorumluluğu, eşler arasında açık bir vekâlet sözleşmesi bulunmasına bağlamak; madde bu koşulu aramaz.
• Ortaklık malıyla ilgili olmayan kişisel işlemleri de bu sorumluluk kapsamına dâhil etmek.
• Yönetim giderlerini, eşin kişisel malından ödenmesi gerektiği biçiminde yorumlamak; madde bu giderleri ortaklık malından karşılanacak olarak düzenler.
• Maddeyi mal ortaklığı dışındaki mal rejimlerine uygulamak.

Nasıl ispat edilir?

• Vekil gibi sorumluluğu ileri süren eş, diğer eşin ortaklık malına ilişkin bir işlem yaptığını ve bu işlemden kendisinin zarar gördüğünü ispatla yükümlüdür.
• İşlemin ortaklık malına ilişkin olduğu, tapu kaydı, banka hesap kayıtları, fatura veya sözleşme gibi yazılı belgelerle ispat edilebilir.
• Sorumlu eş, işlemin kişisel malına ilişkin olduğunu ya da zararın bulunmadığını ileri sürerse bu savunmayı ispatla yükümlüdür.
• Yönetim giderlerinin ortaklık malından karşılanması iddiasında, giderin ortaklık malına ilişkin olduğunu gösteren belgeler ispat aracı olarak kullanılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.256: Mal ortaklığında yönetim ve temsil yetkisini düzenler; eşin ortaklık malı üzerindeki işlemlerinin dayanağı bu hükümlerdir.
• 4721 m.269: Mal ortaklığının tasfiyesini ve paylaşım usulünü düzenler; bu maddedeki sorumluluk tasfiye sırasında hesaplaşmada ortaya çıkar.
• 4721 m.225: Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiyeye ilişkin genel hükümleri içerir.
• 4721 m.277: Mal ortaklığında borçlardan sorumluluğu düzenler; yönetim giderleri ile borçların ayrımı bakımından bağlantılıdır.

Madde, mal rejimi boyunca eşlerden her birinin kendi kişisel mallarını yönetme ve bu mallar üzerinde tasarrufta bulunma yetkisini, ayrıca kişisel mallara giren gelirlerin yönetim giderlerini karşılamasını düzenler. Kişisel malların hangi kalemlerden oluştuğu ve edinilmiş mallardan ayrımı başka maddelerde ele alınır. Maddenin uygulanması, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi ile eşler arasında mal rejimi sözleşmesiyle belirlenen diğer rejimlerde mal ayrılığı ve paylaşmalı mal ayrılığı bakımındandır. Kişisel mallara giren değerlerin tanımı ve sayımı düzenlemez (m.220). Mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal kapsamının genişletilmesi düzenlemez (m.221). Tasfiye sırasında denkleştirme ve değer artışı payı düzenlemez (m.236 ve m.227 bağlamında ilgili maddeler). Yönetim yetkisinin yasal sınırları ile eşin diğer eşin mallarına ilişkin tasarrufu kısıtlayan hükümler de bu maddede değil, ilgili genel hükümlerde aranmalıdır.

Kişisel mallar: hangi kavramlar bilinmeli?

Kişisel mal

Eşlerden birinin mal rejimi boyunca münhasır olarak yararlandığı ve kanun gereği bu nitelikte sayılan malvarlığı değeridir. Kapsamı madde 220 ile belirlenir, bu madde yalnızca bu malların yönetimini ve tasarrufunu düzenler.

Yasal sınırlar

Eşin kendi kişisel malını yönetirken ve üzerinde tasarrufta bulunurken aşamayacağı ölçüleri ifade eder. Maddede bu sınırlar ayrıntılı biçimde sayılmamıştır; diğer eşin hakkına ve mal rejiminin diğer hükümlerine bağlıdır.

Yönetim giderleri

Kişisel malların korunması, bakımı ve işletilmesi için yapılan harcamalardır. Madde bu giderlerin öncelikle kişisel malın kendi gelirinden karşılanacağını öngörür.

Kişisel mala giren gelirler

Kişisel malların ürünü ve getirisi olan gelirlerdir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel malların gelirleri de edinilmiş mal sayılır (m.219); bu nedenle yönetim giderinin gelirden karşılanması ile gelirin mülkiyeti ayrı sorulardır.

Kişisel mallar: hangi şartlar aranır?

• Malın eşlerden birinin kişisel malı olduğu, yani madde 220 uyarınca kişisel mal niteliği taşıdığı belirlenmiş olmalıdır.
• Yönetim ve tasarruf yetkisinin kullanılması, yasal sınırlar içinde kalmalıdır.
• Kişisel mallara gelir giriyorsa, yönetim giderlerinin bu gelirlerden karşılanması gerekir.

Kişisel mallar: hangi sonuçları doğurur?

• Kişisel mal sahibi eş, mal üzerinde yönetim ve tasarruf yetkisini diğer eşin rızasını almadan kullanabilir.
• Kişisel mala gelir giriyorsa, yönetim giderleri öncelikle bu gelirden karşılanır.
• Kişisel malın geliri yeterli değilse, yönetim giderinin karşılanmasına ilişkin ek bir kural maddede yer almaz; bu durumda gider eşin kendi kaynağından karşılanır.
• Yasal sınırları aşan bir yönetim veya tasarruf, diğer eşin haklarını ihlal eder ve ilgili genel hükümlere göre sorumluluk doğurabilir.
• Maddede yer alan hüküm emredici niteliktedir; eşler yasal sınırları aşan kayıtlarla bu yetkiyi genişletemez.

Kişisel mallar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kişisel malın yönetiminde diğer eşin rızasının aranacağını varsaymak; bu rıza yalnızca edinilmiş ya da paylı mülkiyetteki mallar için gerekir.
• Kişisel malın gelirini de kişisel mal saymak; gelir madde 219 uyarınca edinilmiş maldır.
• Yönetim giderlerinin her durumda eşin edinilmiş mallarından karşılanacağını düşünmek; öncelik kişisel malın gelirindedir.
• Madde 267'nin kapsamına kişisel mal tanımını dahil etmek; tanım madde 220'dedir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kişisel malların yönetiminde diğer eşin rızası aranmadığı, ancak eşin bu malları yasal sınırlar içinde kullanması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024)
• Kişisel malın tasfiyede hesaba katılmayan kısmına ilişkin ayrımların, malın kendi niteliğine göre yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Kişisel mal niteliğini ileri süren eş, malın madde 220 kapsamında olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Kişisel mal niteliği, edinim belgesi, miras kaydı, karşılıksız kazanmaya ilişkin senet veya tanık beyanı ile ispatlanabilir.
• Diğer eş, yönetim veya tasarrufun yasal sınırları aşıldığını iddia ediyorsa bu iddiayı ispatlamakla yükümlüdür.
• Kişisel malın gelirinin yönetim giderlerinde kullanıldığı iddiası, gelir ve gider kayıtları ile ispatlanır; yazılı kayıt yoksa tanık ve bilirkişi incelemesi kullanılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.220: Kişisel malların kapsamını belirler; bu madde yönetim ve tasarruf yetkisini ancak bu kapsamdaki mallar için düzenler.
• 4721 m.219: Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mal sayılmasını düzenler; yönetim giderlerinin gelirden karşılanması ile bu hüküm birlikte okunur.
• 4721 m.221: Mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal kapsamının genişletilmesine ya da gelirlerin edinilmiş mallara dahil edilmemesine imkân tanır.
• 4721 m.236: Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye sırasında değer artışlarının ve katılma alacağının hesaplanmasını düzenler.