Ciro, mallar üzerinde tasarruflar ve malın geri alınması

Bu madde, varant ile makbuz senedinin devrini düzenler. Makbuz senedi ile varantın ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro yoluyla devredilebileceğini, ciro tarihinin yapıldığı günü taşıması gerektiğini ve iki senedin birlikte beyaz ciro ile devredilebileceğini belirtir. Kıymetli evrakın genel ciro kurallarını (m.681 vd.) ve bu kuralların makbuz senedi ile varanta uygulanmasını kapsar. Ciroya bağlanan kayıt ve şartın yazılmamış sayılması, kısmi ciro yasağı, ciro şekli ve ciro sonrası sorumluluk gibi konuları düzenlemez (m.682 ve m.683 gibi genel ciro hükümleri). Varant ve makbuz senedinin tanımı, düzenlenmesi ve taşıdığı haklar ile ilgili hükümler de bu maddede yer almaz.

Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

Makbuz senedi

Depo edilen emtianın depocu tarafından teslim alındığını gösteren ve emtia üzerindeki mülkiyet hakkını temsil eden kıymetli evraktır. Bu maddenin uygulandığı iki senetten biridir.

Varant

Depo edilen emtia üzerinde rehin hakkını temsil eden ve makbuz senediyle birlikte kullanılan kıymetli evraktır. Makbuz senedi ile birlikte devredildiğinde bu maddedeki beyaz ciro imkanı doğar.

Teslim yoluyla devir

Senedin ciro yapılmaksızın elden elden verilmesiyle gerçekleşen devirdir. Ayrı ayrı veya birlikte yapılan devirde her iki senedin zilyetliğinin devri gerekir.

Beyaz ciro

Cirantanın imzasının bulunduğu, ancak ciro edilen kişinin gösterilmediği ciro türüdür. Bu maddede, makbuz senedi ile varant birlikte beyaz ciro edildiğinde her iki senedin teslimi şarttır.

Cirantanın haklarını hamile devretmesi

Cirantanın senetten doğan haklarının, senedi elinde bulunduran hamile geçmesi sonucudur. Bu sonuç yalnızca her iki senedin teslim edilmesi halinde doğar.

Genel olarak: hangi şartlar aranır?

• Makbuz senedi ile varantın devri, bu senetlerin ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro yoluyla yapılmasıyla gerçekleşmelidir.
• Ciro yapılırken cironun yapıldığı günün tarihi senet üzerinde gösterilmelidir.
• Varant ile makbuz senedinin birlikte beyaz ciro ile devredilmesi için her iki senedin de devralana teslim edilmesi gerekir.
• Her iki senet teslim edilmeden beyaz ciro yoluyla yapılan devir, cirantanın haklarını hamile geçirmez.

Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

• Makbuz senedi ile varant ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro yoluyla devredilebilir.
• Ciro yapılan günün tarihi ciroda yer alır; tarih taşımayan ciro bu maddenin açık hükmüne göre eksik kalır.
• Varant ile makbuz senedi birlikte beyaz ciro ile devredildiğinde ve her iki senet teslim edildiğinde cirantanın hakları hamile geçer.
• Her iki senet teslim edilmeden yapılan beyaz ciro, cirantanın haklarını hamile devretmez.

Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Varant ile makbuz senedinin birlikte beyaz ciro edilmesinde yalnızca birinin teslim edilmesinin yeterli olduğunu sanmak; her iki senedin de teslim edilmesi gerekir.
• Beyaz ciroyu, senedin yalnızca teslimiyle eşdeğer görmek; teslim tek başına değil ciro ile birlikte cirantanın haklarını hamile geçirir.
• Ciro tarihinin önemsiz olduğunu düşünmek; madde ciro tarihini açıkça zorunlu kılar.

Nasıl ispat edilir?

• Devri ileri süren kişi, senetlerin teslim edildiğini ve ciro yapıldığını ispatla yükümlüdür; ciro, senet üzerindeki imza ve tarihle ortaya konur.
• Birlikte beyaz ciro iddiasında bulunan kişi, her iki senedin de devralana teslim edildiğini ispatlamalıdır; yalnızca birinin teslimi bu sonucu doğurmaz.
• Ciro tarihinin bulunmaması veya sonradan değiştirilmesi iddiasında karşı taraf, bunu senet metninden veya diğer belgelerle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.681: Genel ciro kuralını belirler: emre yazılı senetler teslim ve ciro yoluyla devredilir. Bu madde bu genel kuralın makbuz senedi ve varanta uygulanmasını açıklar.
• 6102 m.682: Ciroya konulan kayıt ve şartın yazılmamış sayılması ile kısmi ciro yasağı, makbuz senedi ve varanta da uygulanan genel ciro sınırlarını oluşturur.
• 6102 m.683: Cironun şekli ve imza gerekliliği, varant ve makbuz senedi cirolarında da aranan şekil kurallarını belirler.

Madde, senedin teslimi şartıyla yapılan ciro işleminin hangi hukuki sonuçları doğuracağını düzenler. Ciro edilen senedin türüne göre (makbuz senedi ve varant birlikte, yalnız varant, yalnız makbuz senedi) malların mülkiyetinin veya rehin hakkının devredilip devredilmeyeceğini belirler. Madde, ambar ve antrepo gibi tevdi edilmiş malların temsil edildiği senetler bakımından uygulanır. Düzenlemediği konular: makbuz senedi ve varantın düzenlenmesi ve içeriği, senetlerin tanımı ile devir ve zilyetliğin kazanılması genel hükümleri ve bu senetlere bağlı sorumluluk ilişkileri (ilgili kanun maddelerinde yer alır). Madde gerekçesinde yalnız eski kanundan alındığı belirtilmiştir.

Hükümleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Makbuz senedi

Tevdi olunan malların zilyetliğini ve mülkiyetini temsil eden, malı teslim almaya yarayan senet türüdür. Malın mülkiyetini temsil eden yönü, senedin cirosuyla devredilebilir.

Varant

Tevdi olunan malların üzerinde rehin hakkı doğurmaya yarayan ve makbuz senediyle birlikte düzenlenen senet türüdür. Yalnız varantın cirosu, malların üzerinde rehin hakkı sağlar.

Senedin teslimi şartı

Cironun geçerli bir devir sonucu doğurabilmesi için senedin ciro edenden devralana fiilen teslim edilmesi gerektiğini ifade eder. Teslim yapılmadan yapılan ciro, bu maddede öngörülen mülkiyet ve rehin sonuçlarını doğurmaz.

Rehin hakkı

Tevdi olunan mallar üzerinde, varantın devredildiği kişiye alacak için teminat sağlayan ayni haktır. Madde bu hakkın doğduğu hali düzenler; mülkiyet devri sonucunu doğurmaz.

Hükümleri: hangi şartlar aranır?

• Ciro işleminin, senedin fiilen teslim edilmesi şartıyla yapılması gerekir; teslim olmadan yapılan ciro bu maddedeki sonuçları doğurmaz.
• Makbuz senedi ve varantın birlikte cirosu yapılmalıdır; bu halde tevdi olunan malların mülkiyeti devredilir.
• Yalnız varantın cirosu yapılmalıdır; bu halde varantın devredildiği kişiye tevdi olunan mallar üzerinde rehin hakkı sağlanır.
• Yalnız makbuz senedinin cirosu yapılmalıdır; bu halde mülkiyet devredilir, ancak varant hamilinin hakkı saklı kalır.

Hükümleri: hangi sonuçları doğurur?

• Makbuz senedi ve varant birlikte ciro edilip senet teslim edildiğinde, tevdi olunan malların mülkiyeti devralana geçer.
• Yalnız varant ciro edilip teslim edildiğinde, varantın devredildiği kişi lehine tevdi olunan mallar üzerinde rehin hakkı doğar.
• Yalnız makbuz senedi ciro edilip teslim edildiğinde mülkiyet devralana geçer, ancak varant hamilinin hakkı korunur.
• Senedin teslimi gerçekleşmezse ciro bu maddede düzenlenen mülkiyet devri ya da rehin sonuçlarını doğurmaz.

Hükümleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yalnız varantın cirosunu mülkiyet devri sanmak; bu halde yalnızca rehin hakkı doğar.
• Yalnız makbuz senedinin cirosunda varant hamilinin hakkını yok saymak; bu hakkın saklı kaldığını göz ardı etmek.
• Senedin teslimi şartını atlayarak cironun kendiliğinden mülkiyet devri doğuracağını varsaymak.

Nasıl ispat edilir?

• Mülkiyet devrini ya da rehin hakkını ileri süren taraf, senedin ciro edildiğini ve fiilen teslim edildiğini ispatlamakla yükümlüdür.
• Cironun türü (birlikte ya da tek başına) cironun yazılı kaydından ve senetlerin ibraz edilmesinden anlaşılır; bu belgeler ilgili tarafça sunulmalıdır.
• Varant hamilinin hakkının saklı kaldığını savunan taraf, varantın hâlâ kendisinde olduğunu ya da hakkının bulunduğunu belgeyle ispatlamalıdır.

Madde, varant senedinin ciro işlemine ilişkin iki konuyu düzenler: ilk cironun içermesi gereken unsurlar (teminat altına alınan borç, faiz oranı ve vade) ile varant cirosundaki kayıtların makbuz senedine yansıtılması ve cironun imzalanması. Madde varant ve makbuz senedi bakımından uygulanır; poliçe, çek ve bonodaki ciro kuralları bu maddenin kapsamında değildir. Maddenin düzenlemediği konular: cironun genel şekli ve sorumluluğu (TTK m.681–690 ve m.683 gibi genel ciro hükümleri), varantın umumi mağazaya tevdi ve rehin hakkının kurulması (ilgili varant hükümleri), ciro ile devredilen varant hamilinin hakları ve varant ile makbuz senedinin ayrılması ve birlikte devri (ilgili varant hükümleri). Ayrıca varant hamilinin ödeme ve dava yetkisi ile zamanaşımı da bu maddede düzenlenmez.

Varantın cirosu: hangi kavramlar bilinmeli?

Varant

Umumi mağazaya tevdi edilen emtiayı temsil eden ve makbuz senedi ile birlikte düzenlenen kıymetli evrak türüdür. Madde bakımından varantın cirosu, makbuz senedine yansıtılması gereken kayıtlarla birlikte ele alınır.

Makbuz senedi

Umumi mağazaya tevdi edilen emtiayı temsil eden, varantla birlikte düzenlenen diğer parçadır. Varantın cirosundaki kayıtlar bu senede de aynen yazılır.

İlk ciro

Varantın düzenlenmesinden sonra yapılan ilk devir işlemidir. Maddenin birinci fıkrası, bu cironun taşıması gereken asgari içeriği belirler.

Teminat altına alınan borç

Varantın cirosunun hangi borç için yapıldığını gösteren alacaktır. İlk cironun bu borcu açıkça belirtmesi gerekir; borcun niteliği ve miktarı madde metninde ayrıca tanımlanmamıştır.

Ciro kaydının makbuz senedine yazılması

Varantın cirosunda yer alan kayıtların makbuz senedinin üzerine de aynen geçirilmesi işlemidir. Bu yazım, iki senet arasında kayıt uyumunu sağlar.

Varantın cirosu: hangi şartlar aranır?

• İlk cironun, hangi borcun teminat altına alınması için yapıldığını açıkça göstermesi gerekir.
• İlk cironun, teminat altına alınan borç için kararlaştırılan faiz oranını içermesi gerekir.
• İlk cironun vadeyi içermesi gerekir.
• Varantın cirosunda yer alan kayıtların makbuz senedinin üzerine de aynen yazılması gerekir.
• Varantın ciro edildiği kişi tarafından cironun imzalanması gerekir.
• Makbuz senedine yazılan kayıtların varanttaki ciro kayıtlarıyla birebir aynı olması gerekir.

Varantın cirosu: hangi sonuçları doğurur?

• İlk cironun teminat altına alınan borcu, faiz oranını ve vadeyi içermesi halinde cironun maddenin birinci fıkrasına uygun olduğu kabul edilir.
• İlk cirodaki zorunlu kayıtlardan biri eksikse, madde uyarınca cironun içeriği eksik kalır ve bu eksiklik cironun geçerliliğine ilişkin tartışmalara yol açar.
• Varantın cirosundaki kayıtlar makbuz senedine yazılmadığında, makbuz senedi üzerinde ciro kayıtlarının bulunmaması hâlinde ikinci fıkranın koruması sağlanmaz.
• Makbuz senedine yazılan kayıtlar, varantın cirosunda yer alan kayıtlarla aynı olmalıdır; farklı kayıt yazılması maddenin amacına aykırıdır.
• Cironun imzalanmaması hâlinde ciro hukuki sonuç doğurmaz ve devir gerçekleşmez.

Varantın cirosu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sonraki cirolarda da teminat, faiz ve vade kaydının zorunlu olduğunu varsaymak; kural yalnızca ilk cirodur.
• Makbuz senedine yalnızca kısmi kayıtların yazılmasını yeterli saymak; madde kayıtların aynen yazılmasını ister.
• Cironun imzasının ciro edilen kişi tarafından değil, başka bir kişi tarafından atılmasını geçerli saymak; madde imzanın ciro edilen kişi tarafından atılmasını öngörür.
• Madde metnindeki "ciro edildiği kişi" ifadesini cironun düzenleyeni ile karıştırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Verilen karar yalnızca madde metnine atıf içerdiğinden, madde uygulamasına ilişkin ayrıntılı bir eğilim çıkarılamamaktadır.

Nasıl ispat edilir?

• Varantın ilk cirosunda teminat altına alınan borcun, faiz oranının ve vadenin yer aldığını ileri süren taraf bu kayıtları ciro metninden ispat eder; ilgili senedin kendisi en güçlü delildir.
• Makbuz senedine kayıtların aynen geçirildiğini ileri süren taraf, makbuz senedinin asıl metnini sunarak ispat yükünü yerine getirir.
• Cironun ciro edilen kişi tarafından imzalandığını iddia eden taraf, imzanın varanta ve makbuz senedine uygun olduğunu gösterir; imzanın inkârı hâlinde imza incelemesi yapılır.
• Zorunlu kayıtların eksik olduğunu ileri süren karşı taraf, ciro metninde bu kaydın bulunmadığını senetten göstererek savunmasını ispat eder.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.681: Genel ciro kuralını koyar; varant cirosu da bu genel ciro çerçevesinde değerlendirilir.
• 6102 sayılı Kanun m.683: Cironun şekline ilişkin genel kuralları düzenler; varantın cirosunda da imza ve yazım bakımından bu hükümlere başvurulur.
• 6102 sayılı Kanun m.682: Kayıtsız ve şartsız ciro ilkesini koyar; varantın cirosunda konulan şartın yazılmamış sayılması bakımından ilgilidir.

Madde, umumi mağazalara (genel depolara) tevdi edilmiş eşya üzerinde haciz, el koyma ve rehin yapılamayacağı kuralını düzenler. Kural, umumi mağazada saklanan eşyanın hukuki durumunu korumayı amaçlar ve bu eşya üzerindeki üçüncü kişi tasarruflarını sınırlar. Madde, varant ve makbuz senedinin zıyaından, mirastan veya iflastan doğan uyuşmazlıkları istisna tutar. Madde, umumi mağazanın kuruluşunu, işletme izni ve yetkisini, varant ve makbuz senedinin düzenlenme şartlarını, bu senetlerin devri ve hamilin hakları ile umumi mağazanın sorumluluğunu düzenlemez (m.831 vd. ile ilgili hükümler). Ayrıca tevdi edilmiş eşyanın kambiyo senedi ile satışı, varant üzerindeki rehin hakkının paraya çevrilmesi ve iflas masasının haklarıyla ilgili usul kuralları da bu maddenin dışındadır.

Yapılamayacak işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

Umumi mağaza

Kişilere eşya saklamak amacıyla hizmet veren, kamuya açık depo işletmesi niteliğindeki işletmedir. Madde, bu işletmeye tevdi edilen eşyayı korur; işletmenin kendi malları bu korumanın kapsamında değildir.

Tevdi

Eşyanın umumi mağazanın zilyetliğine ve saklama sorumluluğuna bırakılmasıdır. Koruma, eşyanın fiilen mağazaya teslim edilmiş olmasına bağlıdır.

Varant

Umumi mağazadaki eşyanın mülkiyetini temsil eden ve bu eşya üzerinde tasarruf imkânı veren bağlı senettir. Madde, varantın zıyaı halinde açılan uyuşmazlıkları koruma kapsamının dışında tutar.

Makbuz senedi

Eşyanın umumi mağazaya tevdi edildiğini gösteren ve eşyanın teslimini sağlayan senettir. Varant ile birlikte düzenlenebilir; zıyaı halinde kendi başına istisna oluşturur.

Haciz, el koyma ve rehin

Üçüncü kişilerin alacakları için tevdi edilmiş eşya üzerinde kurabilecekleri yaptırım ve güvence türleridir. Madde bu üç yolu da kapatır; tevdi edilen eşya, saklama amacı dışında alacak tahsiline konu yapılamaz.

Yapılamayacak işlemler: hangi şartlar aranır?

• Eşyanın umumi mağazaya tevdi edilmiş olması gerekir.
• Haciz, el koyma veya rehin yoluyla eşya üzerinde işlem yapılmaya çalışılması gerekir; bu işlemlerin türü maddede sınırlı sayılmış değildir ancak üç yol açıkça anılmıştır.
• Uyuşmazlığın varant veya makbuz senedinin zıyaından, mirastan veya iflastan doğmaması gerekir; bu üç halde koruma uygulanmaz.
• Eşyanın tevdi anında veya sonrasında kişisel bir alacağa karşılık olarak bu işlemlerden birine konu olmuş olması, koruma kapsamında değerlendirilir.

Yapılamayacak işlemler: hangi sonuçları doğurur?

• Tevdi edilmiş eşya üzerinde haciz uygulanamaz.
• Tevdi edilmiş eşya üzerinde el koyma tedbiri uygulanamaz.
• Tevdi edilmiş eşya üzerinde rehin kurulamaz; bu işlem yapılsa dahi eşya üzerinde geçerli bir rehin hakkı doğmaz.
• Varant veya makbuz senedinin zıyaı, miras veya iflas nedeniyle doğan uyuşmazlıkta bu yasak uygulanmaz ve haciz, el koyma veya rehin yoluyla işlem yapılabilir.
• Madde emredici niteliktedir; tarafların sözleşmeyle bu korumayı kaldırmaları mümkün değildir.

Yapılamayacak işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Umumi mağazaya tevdi edilmiş eşyayı, sahibinin genel borcu nedeniyle haczedilebilir saymak; bu koruma kuralı istisnalar dışında uygulanır.
• Varant zıyaı istisnasını genişleterek her türlü varant uyuşmazlığında haciz yapılabileceğini kabul etmek; istisna yalnız zıyaa dayanan uyuşmazlığı kapsar.
• Mirastan veya iflastan doğan uyuşmazlığın her icra takibini kapsadığını düşünmek; istisna yalnız bu iki uyuşmazlık türüyle sınırlıdır.
• Tevdi edilmiş eşya üzerinde rehin işlemine dayanarak paraya çevirme yapılabileceğini varsaymak; madde rehni de açıkça yasaklar.

Nasıl ispat edilir?

• Eşyanın umumi mağazaya tevdi edildiğini ispat yükü, koruma talep eden tarafa aittir; bu ispat tevdi belgesi, makbuz senedi veya mağazanın kayıtları ile yapılır.
• Haciz, el koyma veya rehin işlemine dayanan tarafın, bu işlemin istisna hallerden birine girdiğini ispatlaması gerekir; varant veya makbuz senedinin zıyaı iddiası bu senedin kaybına ilişkin belgelerle ortaya konur.
• Miras veya iflas nedeniyle açılan uyuşmazlıkta, uyuşmazlığın bu kapsamda olduğunu gösteren mirasçılık belgesi veya iflas kararı gibi resmi belgeler kullanılır.
• Karşı tarafın istisnaya dayanma savunması, uyuşmazlığın varant zıyaı, miras veya iflas kapsamında olduğunu ispatla yürütülür.

TTK m.842, varantla teminat altına alınmış malların çekilmesi için gereken ödemeyi düzenler: varanttan ayrılmış makbuz senedinin hamilinin, varant ile teminat altına alınan borcun ana parası ile vade gününe kadar işlemiş faizi umumi mağazaya yatırarak malları vade gününden önce çekebilmesi ve yatırılan paranın varantın geri verilmesi karşılığında hamile ödenmesi. Kural, makbuz senedi hamiline uygulanır. Maddede varantın düzenlenmesi, makbuz senedinin devri, umumi mağazanın yükümlülükleri ve malların teslimi ayrıntılı olarak yer almaz; bunlar ilgili TTK hükümlerinde (umumi mağazacılık ve varant rejimi) düzenlenmiştir.

Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

Varant

Umumi mağazada saklanan malların mülkiyetini temsil eden ve teminat altına alınmış borç için düzenlenen bağlı senettir. Madde bakımından önemli olan, varantın malları teminat altına alan ve geri verilmesi karşılığında para ödenmesini sağlayan belge olmasıdır.

Varanttan ayrılmış makbuz senedi

Malların mülkiyetini temsil eden makbuz senedinin, teminat işlevi gören varanttan ayrılmış biçimidir. Makbuz senedinin hamili, malların çekilmesi hakkına sahiptir.

Umumi mağaza

Malların saklandığı ve varant ile makbuz senedinin düzenlendiği, yetkili kuruluş niteliğindeki depo işletmesidir. Yatırılan para bu kuruluşa ödenir.

Vade günü

Varant ile teminat altına alınan borcun ödeneceği gündür. Malların vade gününden önce çekilebilmesi, bu günün beklenmesine gerek olmadığını gösterir.

Genel olarak: hangi şartlar aranır?

• Malların çekilmesi talep edenin, varanttan ayrılmış bir makbuz senedinin hamili olması gerekir.
• Çekme için varant ile teminat altına alınmış borcun ana parasının umumi mağazaya yatırılması gerekir.
• Ana paranın yanında vade gününe kadar işlemiş faizin de umumi mağazaya yatırılması gerekir.
• Yatırma işlemi vade gününden önce de yapılabilir; bu durumda vadenin beklenmesi gerekmez.
• Yatırılan paranın varantın geri verilmesi karşılığında ödenmesi sağlanmalıdır; hamil ancak varantı teslim ettiğinde parayı alabilir.

Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

• Hamil, ana parayı ve vadeye kadar işlemiş faizi umumi mağazaya yatırdığında malları vade gününden önce de çekebilir.
• Yatırılan para, varantın geri verilmesi karşılığında hamile ödenir; yani para ödemesi ile varantın iadesi birlikte gerçekleşir.
• Ana para ve faiz yatırılmadan çekme gerçekleşmez; bu koşul yerine getirilmeden mallar hamile teslim edilmez.

Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Vade gününden önce çekmenin mümkün olmadığını düşünmek; madde açıkça vade gününden önce çekmeye izin verir.
• Faizi hesaba katmadan yalnız ana parayı yatırmak; madde ana para ile vadeye kadar işlemiş faizin birlikte yatırılmasını öngörür.
• Parayı varant teslim edilmeden ödemek; yatırılan para varantın geri verilmesi karşılığında ödenir.

Nasıl ispat edilir?

• Malları çekmek isteyen hamil, makbuz senedinin hamili olduğunu senedi ibraz ederek ispat eder.
• Ana para ve vadeye kadar işlemiş faizin yatırıldığı, umumi mağazanın makbuzu ile ispat edilir.
• Varantın geri verilmesi karşılığında ödeme yapıldığı, varantın umumi mağazaya teslimi ile ortaya konur; varantın teslim edilmediğini ileri süren umumi mağaza bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.842: Madde kendi içinde iki fıkra halinde düzenlenmiştir; birinci fıkra çekme hakkını ve yatırma koşulunu, ikinci fıkra ise yatırılan paranın varant karşılığında ödenmesini düzenler.

Madde, varantın düzenlendiği umumi mağazada, varanttan ayrılmış makbuz senedinin hamilinin misli eşyanın bir kısmını çekmesi halini düzenler. Hamilin kısmi çekiş sırasında mağazaya yatırması gereken bedelin ölçüsünü belirler. Hüküm, varantlı ambarda saklanan misli eşya üzerindeki kısmi çekişi ilgilendirir ve varanttan ayrılmış makbuz senedinin hamiline uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: varant ve makbuz senedinin düzenlenmesi ve nitelikleri (TTK'nın ilgili maddeleri), umumi mağazanın tacir sıfatı ve yükümlülükleri, eşyanın tamamının çekilmesi ve borcun ödenmesi halleri, bu hakkın zamanaşımı veya usul yönü.

Kısmen geri alma: hangi kavramlar bilinmeli?

Umumi mağaza

Eşyayı saklamak üzere tevdi alan ve bunun karşılığında varant ile makbuz senedi düzenleyen tacir niteliğindeki kuruluştur. Maddede mağazanın sorumluluğu, eşyanın saklanması bakımından esas alınır.

Varant

Umumi mağazaya tevdi edilen eşya üzerinde, bu eşyanın mülkiyetini temsil eden ve teminat altına alınmış borca ilişkin bilgileri taşıyan senettir. Maddedeki teminat, varant ile güvence altına alınan borcu ifade eder.

Varanttan ayrılmış makbuz senedi

Varanttan ayrılarak ayrı bir senet hâline getirilmiş, eşyayı tevdi eden kişinin mal üzerindeki tasarruf yetkisini taşıyan belgedir. Hamili, eşya üzerinde bu senede dayanarak tasarruf eder.

Misli eşya

Aynı cins, nitelik ve miktardaki başka bir eşyayla yerine konulabilen eşyadır. Kısmi çekişin mümkün olması bakımından madde yalnız misli eşya için uygulanır.

Orantılı miktar

Çekilen kısmın eşya miktarına ve varant ile teminat altına alınan borcun miktarına oranla belirlenen paradır. Oran, kısmen çekilen eşyanın varantlı toplam eşyaya ve borca oranına göre hesaplanır.

Kısmen geri alma: hangi şartlar aranır?

• Varanttan ayrılmış makbuz senedinin hamili bulunmalıdır.
• Umumi mağazaya tevdi edilmiş eşyanın misli eşya olması gerekir; kısmi çekiş yalnız misli eşya bakımından söz konusu olur.
• Hamil, tevdi edilen eşyadan yalnız bir kısmını çekmek istemelidir.
• Hamil, çekeceği kısmın bedeli ile varant ile teminat altına alınmış borç arasında orantılı bir miktar parayı umumi mağazaya yatırmalıdır.
• Yatırılan paranın, çekilen kısma ve teminat borcuna orantılı olması gerekir; bu yükümlülük, mağazanın sorumluluğu altındaki eşyanın bütünlüğünü korumaya yöneliktir.

Kısmen geri alma: hangi sonuçları doğurur?

• Hamil, çekeceği kısmın değerine ve varant ile teminat altına alınan borca orantılı bir miktar parayı umumi mağazaya yatırmak zorundadır.
• Yatırma yükümlülüğü yerine getirilmeden kısmi çekiş yapılması, mağazanın sorumluluğu altındaki eşyanın ve teminatın korunmasını zayıflatır; bu durumda mağazanın kendi sorumluluğu gündeme gelebilir.
• Madde kendi başına, yatırılacak paranın tam hesap yöntemini ayrıca belirlemez; oran, çekilen kısma ve teminat borcuna göre kurulur.
• Madde, hükmün emredici niteliğine ilişkin açık bir ifade taşımaz; ancak yatırma yükümlülüğü hamile bağlanmıştır ve bu yükümlülük kısmi çekişin ön koşuludur.

Kısmen geri alma: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kısmi çekişte orantılı para yatırma yükümlülüğünü atlayarak yalnız çekilen eşya miktarına göre hesap yapmak.
• Maddeyi gayri misli eşyaya da uygulamak; hüküm yalnız misli eşya için geçerlidir.
• Yatırılacak parayı, teminat borcunun tamamı üzerinden değil de rastgele bir oran üzerinden belirlemek.
• Madde metninde süre bulunmadığı hâlde bir süre kabul etmek.

Nasıl ispat edilir?

• Kısmi çekişi talep eden hamil, varanttan ayrılmış makbuz senedine sahip olduğunu belgelemelidir.
• Çekilen kısmın miktarı ve varant ile teminat altına alınan borç tutarı, belgelerle ortaya konularak orantılı yatırma miktarı hesaplanmalıdır.
• Hamil, orantılı miktarı mağazaya yatırdığını makbuz veya benzeri belgeyle ispatlamalıdır; yatırmadığı iddiası mağaza tarafından ileri sürüldüğünde, ödemenin yapıldığını hamil ispatlamak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun: Varant, makbuz senedi ve umumi mağazanın hukuki yapısı, bu maddenin uygulanabilmesi için gereken kavramları ve sorumluluğu belirler.