Zamanaşımı, terkin, yasaklar ve cezalar ve son hükümler: son hükümler

Bu madde, 6183 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan eski tahsil ve vergi mevzuatı hükümlerini tek tek sayarak yürürlükten kaldırır. Maddenin kapsamı, 1325 tarihli Tahsili Emval Kanunu'ndan 1949 tarihli Vergi Usul Kanunu'nun belirli hükümlerine ve tahsil gecikme zammı ile tahsil zamanaşımına ilişkin eski kanun hükümlerine kadar uzanan bir liste ile sınırlıdır. Madde, somut bir alacağın tahsilini, tahsil usulünü ya da bir hakkın varlığını düzenlemez. Bu nedenle kendi başına bir yükümlülük ya da yetki kurmaz. Maddenin etkisi, listelenen eski metinlerin artık uygulanmamasıdır. Maddenin yürürlükten kaldırdığı hükümlerin yerini alan güncel tahsil düzeni 6183 sayılı Kanunun kendi hükümlerinde (m.1 vd.) yer alır; gecikme zammı ve zamanaşımına ilişkin güncel düzenleme ise ilgili vergi kanunlarındadır. Madde, 6183 sayılı Kanunun kendi tahsil, haciz ve tasarruf iptali hükümlerini düzenlemez (ör. haciz için m.58 vd., tasarruf iptali için m.28 vd.).

Kaldırılan kanun ve hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

Yürürlükten kaldırma

Bir hükmün gelecekten itibaren geçerliliğini yitirmesi ve artık uygulanmaması anlamına gelir. Madde, listelenen hükümleri geriye dönük olarak yeniden canlandırmaz; yürürlük tarihinden sonra etkisi yoktur.

Tahsil gecikme zammı

Ödenmesi gereken bir vergi, resim veya harcın vadesinde ödenmemesi halinde gecikme süresi için doğan ek ödeme yükümlülüğüdür. Maddenin 14 numaralı bendi, bu zammı düzenleyen eski kanun hükümlerini yürürlükten kaldırmıştır.

Tahsil zamanaşımı

Kamu alacağının tahsili için öngörülen ve süresi geçtiğinde alacağın tahsilinin engellendiği zaman sınırıdır. Maddenin 14 numaralı bendi, eski kanunlarda yer alan tahsil zamanaşımına ilişkin hükümleri de kaldırmıştır.

Teminat olarak alınacak mallar

Vergi Usul Kanununun 377. maddesinde yer alan, mükellefin vergi borcu için teminat olarak gösterilebilecek malları düzenleyen eski hükümdür. Madde 12 numaralı bentle bu hükümleri yürürlükten kaldırmıştır.

Kaldırılan kanun ve hükümler: hangi şartlar aranır?

• Maddenin uygulanabilmesi için listelenen eski kanun ya da hükmün, madde yürürlüğe girdiğinde hâlâ bir olay üzerinde etkili olması gerekir; madde yürürlükten kaldırma hükmü olduğu için ayrıca bir koşul aramaz.
• Uygulayıcı, incelenen olayın tarihini ve ilgili hükmün liste içinde yer alıp almadığını belirlemelidir.
• Listede yer almayan bir eski hükmün bu madde ile yürürlükten kaldırıldığı kabul edilemez; bu durumda hükmün durumu ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaldırılan kanun ve hükümler: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan eski kanun ve hükümler bu maddenin yürürlüğüyle birlikte yürürlükten kalkar ve artık uygulanamaz.
• Yürürlükten kaldırılan hükümlere dayanılarak yapılacak yeni bir tahsil işlemi hukuki dayanaktan yoksun kalır.
• Gecikme zammı ve tahsil zamanaşımına ilişkin eski hükümler (14. bent) kaldırıldığı için bu konulardaki güncel düzenleme ilgili kanunlardan belirlenir.
• Maddede sayılmayan eski hükümlerin yürürlük durumu bu madde ile değişmez.
• Madde yalnız yürürlükten kaldırma içerdiğinden, yürürlüğe girmeden önce doğmuş ve kesinleşmiş işlemlere ilişkin olarak ayrıca hüküm kurmaz.

Kaldırılan kanun ve hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddede sayılan bir hükmü hâlâ yürürlükte kabul ederek eski kanuna dayanmak.
• Maddenin 14. bendinde geçen gecikme zammı ve zamanaşımı hükümlerini, güncel düzenlemeye bakmadan tümüyle kaldırılmış saymak; güncel düzenleme ayrıca ilgili kanunlardadır.
• Vergi Usul Kanununun 103., 352. ve 377. maddelerini tamamen yürürlükten kalkmış saymak; yalnız listelenen fıkra ve kısımlar kalkmıştır.
• Maddenin yürürlükten kaldırdığı hükümleri, bu maddeye dayanarak geriye dönük olarak yeniden canlandırmaya çalışmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yürürlükten kaldırma hükümleri, eski bir hükme dayanılarak yapılan tahsil işlemlerinin geçerliliğini bu madde ile değil, işlemin tarihindeki hukuk düzenine göre değerlendirme eğilimindedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1111 E., 2020/1270 K., 18.11.2020)

Nasıl ispat edilir?

• Eski hükme dayanan bir tahsil işleminin hangi tarihte yapıldığını ve ilgili hükmün yürürlükte olup olmadığını gösteren resmi kanun metni ve Resmî Gazete kaydı ilgilidir; bu belgeleri ileri süren taraf ispatlar.
• Yürürlükten kaldırılan bir hükme dayanıldığını iddia eden taraf, dayanılan hükmün listede yer aldığını ispatlamalıdır.
• Madde bir yürürlükten kaldırma hükmü olduğu için somut olayda ayrıca tanık veya bilirkişi delili aranmaz; sorun hukuki nitelik taşır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6183 sayılı Kanun: Maddenin yürürlükten kaldırdığı eski hükümlerin yerini alan güncel tahsil, haciz ve tasarruf iptali düzenlemesini içerir; eski hükümler bu kanunla değiştirilmiştir.
• 5432 sayılı Vergi Usul Kanunu: Maddenin 12. bendi, bu Kanunun 103. maddesinin son fıkrasını, 352. ve 377. maddelerinin teminat malına ilişkin kısımlarını yürürlükten kaldırmıştır.

Madde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun yürürlük tarihini düzenler. Kanunun 1 Ocak 1954 tarihinde yürürlüğe girdiğini belirtir. Maddenin kendisi takip, haciz, tasarruf iptali veya süre gibi bir hukuki düzenleme içermez. Kanunun kapsamı ve diğer maddelerdeki hükümler bu maddenin konusu değildir. Kanunun uygulanacağı kişiler ve ilişkiler bakımından da bu madde bir ölçüt koymaz; bu hususlar Kanunun diğer maddelerinde düzenlenmiştir. Haciz usulü, ihtiyati haciz, üçüncü kişi sorumluluğu ve tasarrufun iptali bu maddede düzenlenmez.

Yürürlük: hangi sonuçları doğurur?

• Kanun 1 Ocak 1954 tarihinde yürürlüğe girmiştir; madde yürürlük tarihini belirlemekten başka bir hukuki sonuç doğurmaz.

Yürürlük: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yürürlük maddesini kanunun uygulama hükmü gibi okumak; bu maddeye dayanarak haciz, tasarruf iptali veya süre hesabı yapmak yanlıştır.

Nasıl ispat edilir?

• Kanunun 1 Ocak 1954 tarihinde yürürlüğe girdiği, Resmî Gazete'de yayımlanmış kanun metninden gösterilir; yürürlük tarihi kanunun kendisinden belirlenir.

Madde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun yürütme maddesidir. Kanun hükümlerinin uygulanmasının İcra Vekilleri Heyeti tarafından yapılacağını belirler. Maddede bir hak, yükümlülük, süre veya usul düzenlemesi bulunmaz. Kanunun uygulanmasına ilişkin yürütme yetkisinin kime ait olduğunu gösterir. Maddenin uygulandığı kişi veya ilişki bulunmamaktadır. Kanunun esas hükümlerini (ödeme emri, haciz, satış, istihkak gibi konuları) düzenlemez; bunlar kanunun diğer maddelerinde yer alır. Yürürlük hükmünü (m.117) ve yönetmeliğe ilişkin ayrıntıları da bu maddede aramak gerekmez.

Yürütmeye memur olanlar: hangi sonuçları doğurur?

• Kanunun uygulanmasına ilişkin düzenleyici işlemleri İcra Vekilleri Heyeti yapar; madde bu yetkinin kime ait olduğunu belirtir.
• Madde, kanunun uygulanmasına ilişkin idari düzenlemelerin hangi organca çıkarılacağını gösterir; kanunun hükümlerini değiştirmez veya yeni bir yükümlülük doğurmaz.

Yürütmeye memur olanlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yürütme maddesini esas hüküm gibi okuyup kanunun yaptırım veya usul kurallarını bu maddeye dayandırmak.
• Maddede yazan yürütme yetkisini Adalet Bakanlığı ile karıştırmak; metin yürütmeyi İcra Vekilleri Heyeti'ne verir.

Nasıl ispat edilir?

• Madde bir hak veya yükümlülük kurmadığından, ispat yükü bakımından doğrudan bir uygulaması yoktur.
• Yürütme yetkisinin kullanılıp kullanılmadığı, ilgili yönetmelik veya Bakanlar Kurulu kararının varlığı ile belirlenir; bu belgeler yazılı olarak aranır.